1. Kentsel dönüşümde kat karşılığı inşaat sözleşmesi neden özel risk taşır?
1.1. Sözleşme, inşaat bedelinden daha fazlasını belirler
Kat karşılığı inşaatta yüklenici, kararlaştırılan yapım işini yerine getirirken karşı edim olarak arsa payı veya yeni projedeki bağımsız bölümlere karşılık gelen hakları edinir. İşlem, TBK'nın eser sözleşmesine ilişkin 470 ve devamı maddeleriyle taşınmaz mülkiyeti devrinin şekil ve tescil hükümlerini birleştiren karma nitelikte bir ilişki doğurur. Dolayısıyla “müteahhit binayı yapacak, malik dairesini alacak” açıklaması, tarafların gerçek hukuki durumunu anlatmaya yetmez. Hangi taşınmazın kimde kalacağı, hangi edimin hangi tarihte muaccel olduğu ve yüklenicinin devredilen payları hangi kapsamda kullanabileceği belirlenmelidir.
Sözleşmenin genel kuruluşu, şekli ve tarafların borçları için arsa payı karşılığı (kat karşılığı) inşaat sözleşmesi rehberimize ve inşaat sözleşmeleri rehberimize bakabilirsiniz.
1.2. 6306 sayılı Kanun ile genel kat mülkiyeti kuralları ayrı değerlendirilmelidir
Her eski binanın yenilenmesi, sırf tarafların “kentsel dönüşüm” sözcüğünü kullanmasıyla 6306 sayılı Kanun'un özel rejimine girmez. Riskli yapı, riskli alan ve rezerv yapı alanı statüleri; tespit, bildirim ve uygulama kararlarının usulüyle doğrulanmalıdır. Kat Mülkiyeti Kanunu ve TMK'daki genel yönetim/oybirliği düzeni ile 6306 sayılı Kanun'un özel karar ve satış mekanizması, birinin diğerini her durumda ortadan kaldırdığı varsayımıyla uygulanamaz. Önce parselin hukuki statüsü saptanmalıdır.
1.3. Karar yeter sayısı ile sözleşmenin tarafı olma ayrı meselelerdir
6306 sayılı Kanun m. 6 ve Yönetmelik m. 15 kapsamında, belirli uygulama kararları malik sayısıyla değil tapudaki hisseler oranında en az salt çoğunlukla alınabilir. Kanunun özel mekanizmasına göre karara katılmayan paylar satış sürecine girebilir. Buna karşılık salt çoğunluk kararı, karara katılmayan malikin imzasını, vekalet iradesini veya özel hukuk sözleşmesindeki bütün kişisel borçları kendiliğinden yaratmaz. Anlaşma teklifi, satış, tescil, temsil ve yükümlülüklerin muhatabı ayrı gösterilmelidir. Özellikle çoğunluk lehine düzenlenen sözleşmeye azınlık malikin kendiliğinden taraf olduğu yönündeki genel ibareler hukuki ihtilaf doğurur.
2. Sözleşmeden önce hangi tapu ve hukuki statü belgeleri incelenmelidir?
2.1. Güncel tapu, takyidat, paylar ve temsil
Maliklerin pay oranları, kat mülkiyeti/kat irtifakı kayıtları, ipotekler, hacizler, intifa, aile konutu, satış vaadi şerhleri, imar uygulamaları, miras veya ortaklık ilişkileri birlikte incelenmelidir. Tapu kaydı ile toplantıdaki imza tablosunun aynı tarihli olmaması çoğunluğu değiştirebilir. Mirasçılar, paydaş şirketler ve vekille temsil edilen maliklerde yetki belgeleri ve özel yetki ihtiyacı ayrıca değerlendirilir. Sadece apartman yönetiminin oluşturduğu eski listeyle çoğunluk hesabı yapılmamalıdır.
2.2. Riskli yapı tespiti ve kesinleşme süreci
Riskli yapı raporu, maliklere ilişkin bildirim ve itiraz kayıtları, teknik heyet sonucu, tapu beyanı ve tahliye/yıkım aşaması kronolojik dosyada bulunmalıdır. Yönetmelik m. 7 kapsamında riskli yapı tespitine karşı, muhtarlık ilanının son gününden itibaren on beş gün içinde yetkili Müdürlüğe/İdareye itiraz düzenlenmiştir; bu süre farklı bir idari işleme veya yargı yoluna otomatik taşınmaz. İtiraz edilmemesi, idari işlemin kapsamındaki her sözleşme şartının kabulü anlamına gelmez. Yürütmenin durdurulması istenmeyen veya kabul edilmeyen idari dava, uygulamayı kendiliğinden durdurmaz.
2.3. İmar durumu, yapılaşma hakkı ve mimari yapılabilirlik
İmar çapı, plan notları, emsal, yükseklik, çekme mesafeleri, otopark, sığınak, yangın mevzuatı, zemin etüdü, mevcut ve yeni bağımsız bölüm alanları incelenmeden paylaşım taahhüdü güvenli biçimde belirlenemez. Yüklenicinin teklif ettiği bağımsız bölüm sayısı, idarenin vereceği ruhsatın garantisi değildir. Özellikle “emsal artarsa tamamı yükleniciye aittir” veya “ruhsata göre paylaşım yeniden belirlenecektir” türünden kayıtlar, esaslı edimlerin belirsiz kalmasına neden olabilir.
2.4. Sözleşme öncesi hukuki inceleme dosyası: belgeler birbirini doğrulamalıdır
Bir taşınmaz için tapu kaydının temiz görünmesi, yapı ruhsatının alınabileceği veya mevcut projenin sözleşmede vaat edildiği gibi uygulanabileceği anlamına gelmez. Güncel mülkiyet ve takyidat kayıtları, imar durumu, riskli yapı statüsü, emsal/otopark koşulları, malik kararları, kat irtifakı/kat mülkiyeti verileri ve eski proje ortak bir kronolojiyle kontrol edilmelidir. Malikler toplantısına esas pay listesiyle sözleşmenin paylaşım cetveli uyumsuzsa imzadan önce açıklama ve düzeltilmiş tablo istenmelidir.
Özellikle yapılaşma hakkını etkileyen devam eden idari davalar, mevcut ipoteklerin fek koşulları, başka parsellerle tevhit gerekliliği, kira hakkı veya kullanım kısıtlamaları, mülkiyetin tescil kabiliyetine etki eden durumlar ve imar planı değişiklik ihtimali ayrıntılı risk kaydına alınmalıdır. Rehberdeki belge kontrolü, maliklerin gerçek dosyasına ait evrak incelenmesinin yerine geçmez.
3. Maliklerin salt çoğunluk kararı nasıl alınır; azınlık malik nasıl korunur?
3.1. 4 Şubat 2026 düzenlemesinde toplantıya çağrı
Yönetmelik m. 15 uyarınca riskli yapı parselinde maliklerden birinin istemiyle bütün malikler toplantıya çağrılır. Toplantı yeri ve zamanı Ek-12 formu kullanılarak ilgili muhtarlıkta veya yapı henüz yıkılmamışsa bina kapısı/duyuru panosunda on beş gün süreyle ilan ya da noter aracılığıyla bildirilir. İlan yöntemi seçilmişse bildirim, ilanın son günü yapılmış sayılır. Dosyada çağrının hangi yolla yapıldığı, ilan başlangıç/bitiş tarihi, tutanak, hazirun, vekalet ve güncel pay hesabı bulunmalıdır. Toplantıya çağrı, toplantı ve sonradan karara katılmayanlara yapılacak teklif bildirimi üç ayrı işlemdir.
3.2. Çoğunluk hangi değer üzerinden hesaplanır?
On bağımsız bölümlü bir binada, altı malikin bir araya gelmesi arsa payı toplamları yarıyı aşmıyorsa yeterli olmayabilir. Tersine, iki malikin hisseleri yarıdan fazlaysa ilgili özel usulde karar çoğunluğunu sağlayabilir. Dolayısıyla tablo “malik sayısı / bağımsız bölüm sayısı / tapu arsa payı” sütunlarını ayrı tutmalıdır. Tapu payının hatalı olduğuna ilişkin bağımsız uyuşmazlık ve olası düzeltme işlemleri de karar zamanına etkisi bakımından değerlendirilir.
3.3. Anlaşma teklifi ve on beş günlük kabul süresi
Salt çoğunlukla alınan kararın içeriği ve anlaşmanın şartları veya bunların incelenebileceği yer, karara katılmayanlara usulünce bildirilmelidir. Tapuda bildirilmiş elektronik tebligat adresine yapılan bildirim, adresine ulaşma tarihini izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır; muhtarlık ilanında ise ilanın son günü önemlidir. Bu tarihten itibaren kabul için tanınan on beş günlük süre, toplantı çağrısının on beş günlük ilan süresiyle birleştirilemez. Şartların incelenmesine gerçek imkân tanınıp tanınmadığı ve muhatabın hangi metni kabul etmesinin istendiği belgelenmelidir.
3.4. Karara katılmayan payların satışı
Yönetmelik m. 15/A uyarınca satışta başvuru belgeleri, Bedel Tespiti Komisyonu ve Satış Komisyonu, rayiç bedel, artırma ilanları, alıcı çevresi ve sonraki satış olasılıkları işlem statüsüne göre incelenir. İlk artırma ile daha sonraki satışlardaki katılımcı düzeni aynı değildir. Riskli alan, rezerv yapı alanı ve riskli yapı parseli hükümleri özdeş sayılmaz. Bina yıkılmadan karar ve pay satışı mekanizmasının işletilebildiği haller vardır; bu olgu, tüm bildirim ve değerleme şartlarından muafiyet anlamına gelmez. Rayiç bedel üzerinden uyuşmazlıklarda satışın iptalinin mülkiyete veya bedel farkına etkisi özel düzenleme uyarınca ayrıca ele alınmalıdır.
Karara katılmayan malikin payının satışına karşı başvuru yollarını kentsel dönüşümde arsa payının satışına itiraz yazımızda ele aldık.
3.5. Azınlık malikin savunmasında asıl belge ve süreler
Toplantıya çağrı eksikliği, eski tapu paylarıyla oy hesabı, yetkisiz vekalet, eksik veya kapalı teklif, usulsüz tebligat, düşük/hatalı rayiç değer, satışın yanlış aşamada yapılması ve 6306 statüsünün bulunmaması birbirinden farklı itirazlardır. Malik, hangi idari işlemi hedeflediğini ve tebliğ/öğrenme tarihini belirlemeli; ilgili yargı yolunda kanuni süresini ve gerekiyorsa yürütmenin durdurulması talebini ayrı değerlendirmelidir. Sadece yüklenici sözleşmesinin haksız olduğu yönündeki genel itiraz, idari satışın tek başına durmasını sağlamaz.
3.6. İdari işlemler için süre, görev ve geçici koruma matrisi
Riskli yapı tespitine itiraz, malik çoğunluğu kararı, katılmayan payın satışı, satış bedelinin tespiti ve imar/ruhsat işlemleri aynı işlem değildir. Her birine karşı başvuru yönünden işlemi tesis eden makam, tebliğ/ilan biçimi, öğrenme tarihi, özel mevzuatta varsa itiraz veya dava süresi, görevli yargı kolu ve durdurma talebi ayrı saptanmalıdır. İYUK m. 7'de genel idari dava süresi esas alınabilse de 6306 sayılı Kanun'un özel dava süresi veya diğer özel hükümleri mevcutsa bunlar öncelikle araştırılır; tek bir süre bütün işlemlere uygulanmaz.
| İncelenecek işlem | Öncelikle denetlenecek belge ve başlangıç | Hukuki koruma sorusu |
|---|---|---|
| Riskli yapı tespiti | Muhtarlık ilanı, itiraz tutanağı, teknik rapor, kesinleşme | Yönetmelikteki itiraz hakkı ve ayrıca idari dava koşulları |
| Toplantı çağrısı ve çoğunluk kararı | Ek-12 çağrı ilanı/noter bildirimi, tapu pay tablosu, imzalı karar | Toplantı ve çoğunluk sakatlığının sonraki uygulamaya etkisi |
| Katılmayan malike anlaşma teklifi | Teklifin tam içeriği, elektronik/noter/ilan tebliği ve kabul süresi | On beş günlük kabul hakkının fiilen kullanılabilirliği |
| Payın açık artırmayla satışı | Bedel tespiti, satış çağrısı, artırma tutanağı, tescil | Satış işleminin hukuka uygunluğu ve yürütmenin durdurulması |
| Ruhsat ve imar işlemi | Onaylı proje, ruhsat, değişiklik/askı-tebliğ tarihi | Uygun idari dava ve geçici koruma yolu |
Süre uyarısı: Bu tablo bir sabit süre tarifesi değildir; işlem tarihindeki yürürlükteki kanun ve güncel bildirim belgesi üzerinden süre hesabı yapılmalıdır. İdari başvuru veya dava açmak, her olayda yıkımı, pay satışını ya da ruhsatın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulması koşulları ve gerekirse acil başvuru değerlendirilmelidir.
3.7. Katılmayan malik açısından değerleme ve savunma dosyası
Rayiç değer incelemesi yalnız bir raporun sonuç sayfasından ibaret değildir. Emsal satışların işlem tarihleri, parselin imar ve ticari niteliği, konum, yapı sınırlamaları, şerefiye, fiili kullanım ve gerekçeli düzeltmeler karşılaştırılmalıdır. Değerleme uzmanının raporu, Bedel Tespiti Komisyonunun idari değer belirleme yetkisinin aynısı değildir. Satış bedeline ilişkin itiraz ile satış işleminin hukuka uygunluğu iddialarının hukuki dayanakları ayrıca belirlenir. Katılmayan malik, kararın bütün eklerine erişiminin engellendiği, sunulan teklifin belirsiz kaldığı veya pay hesabının hatalı olduğu durumları tarihli belgelerle ortaya koymalıdır.
4. Arsa payı, bağımsız bölüm paylaşımı ve şerefiye nasıl güvenceye bağlanır?
4.1. Eski arsa payı yeni bağımsız bölüm değerinin otomatik eşiti değildir
Eski tapudaki arsa payı, kentsel dönüşümde karar çoğunluğunu etkileyen temel veridir. Yeni yapıda maliklere verilecek bağımsız bölümlerin alanı, katı, yönü, cephesi, kullanım amacı, manzarası ve erişimi farklılaşabilir. Kat Mülkiyeti Kanunu m. 3 çerçevesindeki değerle orantılı arsa payı esası ve şerefiye hesabı, paylaşım cetvelinde açıklanmalıdır. “Herkes eski dairesinin bir eşini alır” veya “metrekareler projede kesinleşir” ibareleri, teknik veya ekonomik farkların kimin tarafından karşılanacağını belirsiz bırakır.
4.2. Paylaşım eki nasıl düzenlenmeli?
Ana sözleşmeye imza tarihi itibarıyla numaralı bir bağımsız bölüm tahsis cetveli, güncel tapu/paya dayalı eski durum tablosu, proje referansı, minimum net kullanım alanı, kat–cephe/konum, teknik donanım, eklenti/otopark/depo, farklılıkların parasal veya ayni denkleştirilmesi yöntemi bağlanmalıdır. Sonradan ruhsat değişikliği olursa hangi alanın değişmez olduğu, hangi revizyonların malikin yazılı onayını gerektirdiği ve onay dışı değişimin yaptırımı belirtilmelidir.
4.3. Şerefiye uyuşmazlığında ispat
Değerleme uzmanının varsayımları, onaylı mimari proje, rayiç emsaller, kullanım avantajları ve maliklerin eski hakları eşleştirilir. Sadece yüklenicinin hazırladığı bilgisayar çizimi veya satış broşürü değil, taraflarca kabul edilen ek cetvel ve bağımsız teknik rapor esas alınmalıdır. İptal, tescil, bedel farkı veya tazminat talebinin hukuki dayanağı farklı olabileceğinden uyuşmazlık başında talep seçimi yapılmalıdır.
4.4. Net ve brüt alan, bağımsız bölüm kimliği ve projede değişiklik usulü
Paylaşım cetvelinde yalnız “3+1 daire” ya da numara yer almamalıdır. Kat, cephe, bağımsız bölüm numarası, net alanın hangi ölçüm kuralıyla hesaplandığı, brüt alan, balkon/teras, depo, otopark, eklentiler, arsa payı ve teslim kalitesi birbirine bağlanmalıdır. Numara değişikliği, dairenin konumu veya kullanım değerini değiştiren proje revizyonları, önceden tanımlanmış malik onayı ve şerefiye denkleştirmesi olmaksızın yüklenicinin tek taraflı tasarrufuna bırakılmamalıdır.
Proje revizyonunda önce yetkili idarenin onayı, sonra malik haklarına somut etkisi ve karşı edim dengesi ayrı incelenmelidir. Ruhsat alınması, malikin sözleşmede kararlaştırılmış bağımsız bölümünden vazgeçtiği anlamına gelmez. İmar planı değişikliği, zemin iyileştirmesi veya otopark zorunluluğu gibi olaylar için yüklenicinin maliyet yükü ve maliklerin yazılı onayı mekanizması sözleşmede düzenlenmelidir.
5. Yüklenicinin mali ve teknik yeterliliği nasıl araştırılır?
5.1. Şirket kimliği, temsil, geçmiş ve mali kapasite
Ticaret sicili, ortaklık/yönetim değişiklikleri, imza yetkileri, yüklenicinin yapı müteahhitliği yetki durumu, geçmiş bitirilmiş projeler, devam eden yükümlülükler, finansman planı ve temel mali göstergeler sözleşme öncesinde kontrol edilir. Tek başına reklam kataloğu, “çok sayıda proje tamamladık” ifadesi veya şirketin kuruluş tarihi finansal yeterlilik kanıtı değildir. İflas ve konkordato kayıtları, şirket bağlantıları ve kefil/garantörün gerçek sorumluluk sınırları hukuka uygun ve erişilebilir kaynaklardan incelenir.
5.2. Proje finansmanı ve parsel üzerinde borçlandırma
Hangi imalat aşamasında ne kadar nakit gerektiği, finansmanın özkaynak–kredi–satış avansı oranları ve beklenmeyen maliyetler belirlenmelidir. Yüklenicinin finansman sağlama ihtiyacı gerçek olmakla birlikte malik tapusunun sınırsız teminat havuzuna dönüştürülmesi zorunlu değildir. Kredi kullanımı ve ipotek için azami tutar, yetki, lehtar, bağımsız bölüm, kaldırma koşulu ve üçüncü kişinin durumu açıkça belirlenmelidir.
5.3. Alt yüklenici, iş sağlığı ve sigorta
Yüklenicinin alt yüklenici kullanması, iş sahibi/malik karşısındaki sözleşmesel sorumluluğunu kendiliğinden kaldırmaz. Şantiye organizasyonu, 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülükler, üçüncü kişi mali sorumluluk, inşaat all-risk sigortası, proje ve yapım kusurları, teminatların süresi ve poliçe istisnaları işin gerçek riskine göre düzenlenmelidir. Sigortanın bulunması her zararın teminata dahil olduğu anlamına gelmez.
5.4. Konkordato, iflas ve icra takipleri yönünden yüklenici riski
Yüklenicinin yalnız bugünkü nakit durumu değil, işin tamamlanmasına kadar ödeme gücünün korunup korunamayacağı incelenmelidir. Ticaret sicili, şirketin sermaye ve ortaklık değişiklikleri, temsil yetkileri, konkordato ilan ve kararları, iflas ve tasfiye bilgileri, erişilebilir kamu kayıtları, devam eden şantiyelerin finansman gereksinimi ve bağımsız doğrulamayla elde edilebilen mali veriler birlikte değerlendirilir. Hukuken erişilemeyen üçüncü kişi bilgileri, varsayılan “borcu yoktur” sonucu olarak sunulamaz.
Konkordato mühleti, iflasın açılması, hacizler ve şirket paylarının el değiştirmesi aynı hukuki sonuçları doğurmaz. İİK m. 285 ve devamındaki konkordato hükümleri ile iflasın masa ve tasarruf rejimi, sözleşmenin akıbetine somut dosyada uygulanır. Sırf konkordato başvurusu yapıldı diye bütün sözleşmelerin kendiliğinden sona ereceği, bütün teminatların paraya çevrileceği veya tüm tapuların maliklere geri döneceği genellemesi doğru değildir. Geçerli sona erme şartları, mahkeme kararları, devam eden edimler, üçüncü kişi ayni hakları ve teminat mektubunun bağımsız hukuki yapısı ayrı incelenir.
Malikleri koruyan sözleşmede erken uyarı yükümlülüğü, finansal kayıtların belirli aralıklarla sunulması, projeye tahsis edilmiş finansman, iş durması ölçütü, gerektiğinde bağımsız teknik ve mali denetim, teminatın süresinin korunması, haklı sona erme ve proje devri için usul planı bulunmalıdır. Yüklenicinin mali güçlüğü ihtimalinde ilk işlem yalnız ihtar çekmek değildir: tapu, ipotek, üçüncü kişi devirleri, tamamlanmış imalat, projedeki malzeme ve sözleşmenin mevcut edim durumunun birlikte belgelenmesi gerekir.
Yüklenicinin iflası veya konkordatosu halinde yarım kalan inşaat, tapu ve alacak kaydı için müteahhit iflas ederse ne olur yazımıza bakabilirsiniz.
5.5. Alt yüklenici, işçilik, SGK ve şantiye güvenliği yükümlülüklerinin dağılımı
Sözleşme, işveren sıfatlarının somut kanuna göre belirlenmesini engelleyecek şekilde “bütün sorumluluk yalnız müteahhide aittir” yazılmasıyla çözülemez. İş kazası, çalışan ücretleri, SGK primleri, yapı denetimi, çevre ve ruhsat yükümlülüklerinde emredici mevzuat uygulanır. Malik adına doğabilecek yükümlülükler bakımından öngörülebilir rücu ve tazmin hükümleri, sigorta kapsamı, belge sunma ve alt yükleniciyle yapılacak işlemlerin denetimi öngörülmelidir. Alt yüklenicinin değiştirilmesi, işin tamamını devretmek veya ana yükleniciyi borçtan kurtarmakla aynı işlem değildir.
6. Tapu yükleniciye ne zaman devredilmeli; üçüncü kişilere satış riski nedir?
6.1. Peşin tapu devri neden kritik risk yaratır?
Yükleniciye inşaat tamamlanmadan arsa payı devri, malikin henüz karşı edimini almadan ayni hakkından ayrılması demektir. Yüklenici bu hakkı üçüncü kişiye satabilir veya ipotekle yükleyebilir. Olası fesih veya geçersizlik tartışmasında tapunun mutlaka geri döneceği varsayımı artık özellikle tehlikelidir. Tapu şerhi, gecikmeye karşı teminat, devre konu payın sınırlandırılması ve kademeli devir birbirini tamamlayan ancak tek başına bütün riskleri ortadan kaldırmayan araçlardır.
6.2. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu 16.05.2025, E.2024/1, K.2025/2
18.07.2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan bu karar, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin geçersizliğinin tespiti veya geriye etkili feshi üzerine, yükleniciden taşınmaz/arsa payı veya ipotek hakkı edinen üçüncü kişilerin TMK m. 1023'e dayalı iyiniyet savunmalarının dinlenmesini kabul etti. Somut olayda kötü niyet kanıtlanmazsa edinilen mülkiyet veya ipotek korunabilir; kötü niyetin saptandığı hallerde arsa sahibine dönüş gündeme gelebilir. Karar, “yükleniciden alan herkes mutlaka korunur” demediği gibi “inşaat bitmeden devralan herkes kötü niyetlidir” anlayışını da sürdürmemiştir. Kararın konusu ve sınırı, ilk devir ile üçüncü kişinin edinimindeki tapu sicili kayıtları ve fiili bilgi bakımından ayrı değerlendirilmelidir.
6.3. Kademeli devir, şerh ve güvence kombinasyonu
Pratik koruma modelinde hak edilecek payların devri, belgeye bağlanmış inşaat ilerleme aşamalarına, bağımsız teknik kontrol raporuna, usulüne uygun tescil talimatına ve malik lehine gerçek güvencelere bağlanır. Yükleniciye ayrılan payların devri, taşınmazın tamamının bir defada kaybedilmesine yol açmayacak şekilde planlanır. Şerhin varlığı tek başına fesihte üçüncü kişilerin bütün haklarının ortadan kalkacağı garantisi değildir; şerhin türü, sırası, geçerliliği, üçüncü kişinin edinim anı ve somut iyiniyet meselesi birlikte incelenmelidir.
6.4. İpotek ve finansman yetkisinin sınırlandırılması
Maliklerin payları veya bağımsız bölümleri üzerine yüklenicinin borcu için ipotek kurulacaksa tarafları, azami anapara ve fer'iler, teminat kapsamı, paraya çevrilme koşulları, kaldırılma anı ve malik muvafakatinin sınırları açık olmalıdır. “Finansman için gerekli tüm işlemleri yapabilir” yetkisi, ekonomik sonuçları öngörülemeyecek genişliktedir. Maliklerin münferit mülkiyetini etkileyen yükümlülükler temsil hukuku ve tapu uygulamasına göre ayrıca denetlenmelidir.
6.5. 16 Mayıs 2025 İçtihadı Birleştirme Kararı: uyuşmazlık, hüküm ve ispat sonucu
Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 16.05.2025 tarihli, E.2024/1, K.2025/2 sayılı kararı, 18.07.2025 tarihli ve 32959 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Karar, arsa sahibinin tapuda yükleniciye pay devrinden sonra, yüklenicinin bu payı/bağımsız bölümü üçüncü kişilere satması veya üçüncü kişi lehine ipotek tesis etmesi ve ardından ana sözleşmenin geçersizliği ya da geriye etkili sona ermesi nedeniyle ayni hakların akıbetinin tartışılması üzerinedir.
Önceki uygulamadaki gerilim: Yükleniciye yapılan tapu devrinin “avans” niteliğinde olduğu kabulünden hareket eden yaklaşım, sözleşmenin geriye etkili sona ermesi durumunda yükleniciden hak edinen üçüncü kişinin TMK m. 1023 savunmasının dinlenemeyeceği yönündeydi. Buna karşılık sicile güven ve mülkiyet hakkının korunmasını öne çıkaran yaklaşım, ayni hakkın edinildiği anda gerçek iyiniyetin değerlendirilmesi gerektiğini savunuyordu.
Birleştirilen sonuç: İçtihadı birleştirme kararı, üçüncü kişinin sicile güvenen iyiniyetli ayni hak kazanımı iddiasının dinlenebileceğini ve şartları varsa mülkiyet veya ipotek hakkının korunacağını kabul etti. Buna karşılık, üçüncü kişinin ilgili anda iyiniyetli olmadığının somut vakıa ve delillerle ortaya konulması halinde tapu iptali veya hakkın terkininin değerlendirilmesi mümkündür. Karar, her üçüncü kişinin mutlaka korunacağına ya da arsa sahibinin her durumda tapuyu geri alacağına hükmetmez.
İspat bakımından: TMK m. 3 ve 1023–1024 çerçevesinde tarafların bildiği veya bilmesi gereken olgular, tapu kaydındaki şerhler ve ayni haklar, devrin bedeli ve tarihi, inşaatın ilerleme düzeyi, üçüncü kişi ile yüklenicinin ilişkisi, satış veya ipotek kurulurken erişilebilir uyarıların bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilir. Yalnız “arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi vardı” ya da “fesih kararı verildi” demek tek başına üçüncü kişinin kötüniyetini ispat etmez. Somut olayın aksi yöndeki delilleri de saklanmamalıdır.
Sözleşme stratejisi: Tapu devrinin objektif ve bağımsız denetlenen inşaat aşamalarına bağlanması, devredilen miktarın işin gerçekleşen değeriyle orantılı tutulması, teminatların devirden önce yürürlüğe girmesi ve üçüncü kişiye satış/ipotek izninin sınırlandırılması malikin dava sonrası koruma ihtiyacını azaltabilir. Tapu şerhi ve sözleşmedeki yasaklar ise somut nitelikleri doğrulanmadan bütün üçüncü kişilere karşı otomatik mutlak sonuç doğurur diye sunulamaz.
Ana kaynak: Resmî Gazete, 18.07.2025, Sayı 32959, Yargıtay İBBGK E.2024/1, K.2025/2.
Üçüncü kişinin iyiniyet savunması için müteahhitten alınan tapunun iptali ve iyiniyet yazımıza bakabilirsiniz.
6.6. Banka proje finansmanı: malik tapusu üzerindeki ipotek ve terkin planı
Yüklenicinin proje kredisi kullanması ile malikin kendi payına ipotek koymayı kabul etmesi farklı işlemlerdir. Önce kredi borçlusunun kim olduğu, ipoteğin kimin hangi taşınmazı üzerinde kurulduğu, teminatın azami sınırı ve kapsamı, kredi kullandırım şartları, paranın projeye tahsisi, bankanın takip ve satış yetkileri ve ipoteğin hangi somut ödeme veya inşaat aşamasında nasıl terkin edileceği belirlenmelidir. “İskânda bütün ipotekler kalkacaktır” gibi, bankanın kabulü ve bağlayıcı terkin mekanizması bulunmayan vaatler güvence oluşturmaz.
Malik adına doğrudan şahsi borç veya kefalet yaratılması ile yalnız belirli taşınmazın ayni teminat olarak gösterilmesi aynı sorumluluk değildir. Banka ve yüklenicinin kredi sözleşmesindeki işlemleri malikin sözleşmesine otomatik yansımaz. İpotek kurulacaksa maliklerin karşı edimlerini güvenceye alan, banka tarafından kabul edilmiş kademeli terkin, bloke hesap veya uygun garanti sistemi olmadan tapu devir izni verilmemelidir. 2025 tarihli içtihadı birleştirme kararı, üçüncü kişinin ipotek hakkı bakımından da ayrıca önem taşır.
7. Sözleşmenin şekli, noter işlemi, ekler ve vekaletname
7.1. Resmi şekil ve geçerli sözleşmenin ayrılmaz ekleri
Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerindeki taşınmaz devri/vaadi unsuru, hukuki niteliğine uygun emredici resmi şekil koşullarıyla değerlendirilmelidir. Sadece imzalı adi yazılı protokolün her koşulda yeterli olduğu söylenemez. Noter düzenlemesi, tapu işlem yetkisi, maliklerin temsil gücü ve değişiklik protokollerinin aynı şekil rejimine tabi olup olmadığı somut olarak incelenir. Ana sözleşme, teknik detaylar sonradan oluşturulacak diye esaslı edimler belirsiz bırakılmadan imzalanmalıdır.
7.2. Ana sözleşme, teknik şartname ve belge önceliği
Ana sözleşmede taraf, tapu ve yükümlülükler, pay dağılımı, kesin vade, teminat, tapu devri, ayıp, gecikme, fesih ve tasfiye hükümleri bulunmalıdır. Mahal listesi, statik/mimari/mekanik/elektrik çizimleri, iş programı, imalat ve malzeme markası/performans ölçütü, garanti belgeleri ayrı teknik protokolde ayrıntılandırılabilir. Ekler arasında çelişki varsa hangi belge ve revizyonun üstün geleceği yazılmalıdır. Belgesiz sözlü değişiklikler, yüklenici ve malik arasında sonraki ispat sorunlarının başlıca kaynaklarındandır.
7.3. Vekaletname ve sözleşme değiştirme yetkisi
Malik temsilcisinin imza yetkisi; sözleşmeyi değiştirme, pay devretme, ipotek tesis etme, feragat, sulh, ifa kabulü ve tahliye taahhüdü gibi işlemler için sınırsız kabul edilmemelidir. Vekaletnamede işlem ve taşınmaz bazında sınırlar açık tutulmalı; kurul/temsil komitesi varsa karar tutanakları ve azınlık haklarıyla ilişki belgelenmelidir. 6306 sayılı Kanun'un idari karar mekanizması, geçerli vekalet olmadan malik adına kişisel işlem yapma yetkisi yaratmaz.
7.4. Sözleşme devri, ortaklık değişikliği ve malik temsilcisinin sınırları
Yüklenicinin yalnız alt yüklenici ataması, sözleşmedeki konumunu başka şirkete devretmesi ve şirket hisselerinin el değiştirmesi ayrı olgulardır. TBK m. 205'teki sözleşmenin devri hükümleri ve somut ilişkide gereken diğer muvafakat/şekil kuralları gözetilerek, malik onayı olmadan borçlu veya temel edim sorumluluğunu fiilen değiştiren düzenlemelerin riski sınırlandırılmalıdır. Sözleşmenin devir veya değişiklik için aldığı ön onay, tüm ileriki işlem koşullarını koşulsuz karşılayacağı varsayımıyla yorumlanmamalıdır.
Malikler kurulunun temsilcisine verilen vekaletnamenin kapsamı, özellikle tapu devri, ipotek tesisi, bedel kabulü, projeyi değiştirme, teminatı kaldırma, sulh, ibra, tahkim ve fesih konusunda özel olarak belirlenmelidir. Temsilcinin tek imzasıyla maliklerin asıl karşı ediminin azaltılması veya yüklenicinin temel borcunun ortadan kaldırılması riskine karşı çift imza, karar ve bilgilendirme mekanizması kurulabilir. Yetki kötüye kullanımı ortaya çıkarsa yalnız vekaletin geri alınması geçmiş tapu işlemlerini kendiliğinden hükümsüz hale getirmez; somut işlem ve üçüncü kişinin durumu ayrıca incelenir.
7.5. Malikin ölümü, miras ve çok paydaşlı taşınmazlarda devamlılık
Malikin ölümü veya miras yoluyla el değiştiren paylar bakımından TMK halefiyet ve tapu intikal hükümleriyle mevcut sözleşmenin borç ve şahsi edimlerinin niteliği birlikte incelenir. Süreçte yeni mirasçıların kimlik ve temsil yetkileri doğrulanmadan çoğunluk hesabı, tapu devri veya ibra yapılamaz. Yüklenici gerçek kişi ise ölümün kişisel edim üzerindeki etkisi, tüzel kişiyse şirketin sona ermesi ve temsile ilişkin farklı kurallar uygulanır. Yurt dışındaki maliklerin vekaletname ve tebligat işlemleri ayrıca planlanmalıdır.
8. Teslim tarihi, ruhsat ve gecikme yaptırımları nasıl yazılmalı?
8.1. Ruhsat tarihine bağlı belirsiz süre tuzağı
“İnşaat süresi ruhsat alındıktan itibaren 24 aydır” hükmü tek başına yeterli değildir; yüklenici ruhsat başvurusunu süresiz geciktirirse ifanın başlangıcı kontrolsüz kalır. Ruhsat için en geç başvuru, eksik evrak tamamlama, izinlerin alınması, tahliye, yıkım, yer teslimi, kazı, kaba inşaat, yapı kullanma izni ve fiili teslim tarihleri birbirine bağlanan takvimle belirlenmelidir. İşin başlangıcını objektif belgelerle ispatlamak, keyfi süre uzatımını azaltır.
8.2. Kesin vade, ihtar ve TBK m. 117–125
TBK m. 117/2 anlamında belirli ifa günü kararlaştırılmışsa şartları dahilinde ayrıca ihtar gerekmeksizin temerrüt gündeme gelebilir; muacceliyet, alacaklı davranışı ve sözleşmenin diğer hükümleri yine değerlendirilir. Belirsiz tarihlerde ihtarın, uygun ek sürenin veya kanuni istisnaların gerekip gerekmediği somut olaya göre belirlenir. Gecikme cezası/ceza koşulu, kira yardımı, gerçek kira kaybı ve ek zarar birlikte yazılırken aynı zarar için mükerrer tahsil yasağına dikkat edilmelidir.
8.3. Tahliye dönemi ve kira destekleri
Malikin taşınmazı boşaltmasından fiilen kullanabileceği, hukuken ve teknik olarak teslim edilebilir yeni bağımsız bölümü almasına kadar kira yükünün kime ait olduğu kararlaştırılmalıdır. Kamu kira yardımı ile yüklenicinin sözleşmesel kira tazminatı aynı hukuki borç değildir; olası mahsup veya bir arada yararlanma koşulları ilgili mevzuat ve sözleşme üzerinden incelenmelidir. Kira ödeme artışı, başlangıcı, sonu, tapu/iskân gecikmesi ve fiili teslimin gerçekleşmemesi açıkça tarif edilmelidir.
8.4. Zemin, altyapı ve resmi izin maliyetlerinde risk paylaşımı
Ruhsat başvurusunda ortaya çıkabilecek zemin iyileştirmesi, güçlendirilmiş temel, istinat/iksa, komşu taşınmaz güvenliği, altyapı deplasesi, otopark yükü veya ek mühendislik projeleri için maliyetin kimde kalacağı belirlenmelidir. “Her türlü yeni gider maliklere aittir” türü sınırsız yük devri, maliklerin mevcut edim dengesini belirsizleştirebilir. Bedel artışı veya ek arsa payı talebi, önceden tanımlanmış olay, bağımsız teknik rapor, malik kararı ve değişiklik sınırlarıyla ilişkilendirilmelidir.
Malikler lehine paylaşım cetveli, yalnız sözleşme imzalandığı gündeki tasarım için değil, mümkün ruhsat revizyonlarında korunacak asgari metrekare, kullanım türü, nitelik ve şerefiye şartlarını da göstermelidir. Yükleniciye tanınan ek süre ile fiyat uyarlaması ayrı hukuki kararlardır.
9. Mücbir sebep, uyarlama ve aşırı ifa güçlüğü
9.1. İfa imkânsızlığı ile maliyet artışı birbirine karıştırılamaz
TBK m. 136 imkânsızlık; TBK m. 138 ise koşulları varsa aşırı ifa güçlüğü ve uyarlama bağlamında değerlendirilir. Döviz, ücret veya malzeme maliyetindeki her artış kendiliğinden mücbir sebep değildir. Savaş, afet, seferberlik, ithalat sınırlaması veya idari yasaklar, yalnız sözleşmeye veya ifaya gerçek etkileri ölçüsünde sonuç doğurabilir. Başlangıçta öngörülebilirlik, yüklenicinin kusuru, alternatif tedarik ve zarar azaltma çabası ayrıca tartışılmalıdır.
9.2. Sözleşmesel mücbir sebep rejimi
Öngörülebilen kategori başlıkları açıkça yazılmalı; olayın bildirimi, mümkünse örneğin yedi günlük kısa ihbar yükümlülüğü, kanıt, bağımsız teknik değerlendirme, kritik iş programına etkisi, kısmi ifa, geçici durma, toplam uzatma sınırı ve uzun süreli aksamada fesih/tasfiye mekanizması kurulmalıdır. Ancak kanundan kaynaklanan mutlak hakların sözleşmeyle peşinen ortadan kaldırıldığı veya her istisnanın önceden tüketildiği varsayılmamalıdır. Deprem veya doğal afet etkisiyle ortaya çıkan zarar, her somut olayda kusursuzluk ve sorumluluğu kendiliğinden ispatlamaz.
9.3. Uzama sırasında kira ve teminat
Mücbir sebep halinde yüklenicinin bütün sözleşmesel sorumlulukları kendiliğinden sona ermez. Kira desteği, sigorta, teminatın süresi, şantiye güvenliği ve proje belgelerinin korunması bakımından tarafların risk dağılımı ayrıca düzenlenmelidir. Süre uzatılması gereken hallerde teminatın süresinin de uzatılmaması, malik açısından esaslı koruma boşluğu doğurur.
10. Malik lehine teminat sistemi nasıl kurulmalıdır?
10.1. Banka teminat mektubu ve güvenilirlik
Şartsız/ilk talepte ödemeli teminat mektubu önerilebilse de mektubun banka, lehtar, garanti edilen borç, azami tutar, son tarih, talep usulü ve düzenleyici koşulları kontrol edilmeden güvence yeterli sayılmaz. Teminatın sözleşmedeki gerçek zarar ve gecikme riskini karşılaması, bankadan doğrulanması, etaplarla orantılı salıverilmesi ve sona erme hallerinde boşa düşmemesi sağlanmalıdır.
10.2. İpotek, kefalet, nakit blokaj ve tamamlama güvencesi
Her teminat türü başka hukuki olaya karşı korur. Yüklenicinin şirket ortağının kişisel kefaleti, banka teminat mektubu, malik lehine ipotek, teminat hesabı, bağımsız bölüm devri kontrolü ve tamamlama sigortası birbirinin aynısı değildir. Teminatın paraya çevrilebilirliği, önceliği, borçlu malvarlığı, süre ve icra usulü somut olarak incelenmelidir. Göstermelik veya önceden tüketilmiş güvence yerine yüklenicinin tamamlamaması senaryosuna dayanıklı bir kombinasyon seçilmelidir.
10.3. Teminatın gerçek stres testi
Yüklenici 30. ayda işi bırakırsa, tapuda üçüncü kişilere haklar geçerse, finansman bankası ipoteği paraya çevirmek isterse veya maliyetler artarsa hangi teminat gerçekten kullanılabilecektir? Teminatın tutarı, belgesel talep şartı, sona erme tarihi, hangi malik tarafından kullanılacağı ve ihtilaf çözümü bu sorular üzerinden denetlenmelidir. Teminatın varlığı değil, ihlal anında tahsil veya tamamlama imkânı belirleyici kabul edilmelidir.
10.4. Teminatların türüne göre tahsil, iflas ve sona erme senaryoları
Bankadan verilen bağımsız nitelikte bir garanti, yüklenici şirket ortağının kişisel kefaleti, taşınmaz ipoteği, nakit blokajı ve sigorta aynı hukuki korumayı sağlamaz. Bu sebeple, yalnız toplam nominal tutar değil, hangi ihlal anında hangi belgenin hangi merciye sunularak hangi malvarlığından tahsil yapılacağı incelenmelidir. Özellikle şirket konkordatosu veya iflasında teminatın geçerliliği, garanti verenin bağımsız borcu, teminat mektubunun vadesi, garanti şartları, malikin lehtar sıfatı ve ihbar/başvuru koşulları belirleyicidir.
| Koruma aracı | Kontrol edilmesi gereken | Yetersiz kaldığı örnek |
|---|---|---|
| Banka teminat mektubu | Lehtar, koşul, tutar, vade, uzatma, talep metni, banka doğrulaması | İş durduğunda mektubun süresi dolmuş olması |
| Şahsi kefalet | Geçerli şekil ve rıza koşulları, kişi malvarlığı, kefalet sınırı | Kefilin de borçlarını ödeyememesi |
| İpotek | Derece, güvence kapsamı, önceki ipotekler ve satışta sıra | Rehnin değerinin diğer alacaklıları karşılamaya yetmemesi |
| Nakit blokaj/emanet hesabı | Hesaptan para çıkışında çift kontrol ve mahsup | Paranın yüklenici tarafından teminattan önce çekilmesi |
| Sigorta/poliçe | Sigortalı risk, lehtar, muafiyet, istisna, hasar bildirimi | Tamamlanmama riskinin poliçede hiç bulunmaması |
| Kademeli tapu devri | İş ilerleme tespiti, hakediş, bağımsız bölüm tanımı | Tapunun gerçekleşen imalattan önce üçüncü kişiye geçmesi |
Sözleşme hükmüne dönüşen ilke: Teminatın serbest bırakılması tek taraflı yüklenici raporuna değil; bağımsız teknik teyit, maliklerin haklarının ifası, varsa ayıp/eksik iş rezervi ve haklı talep ihtimalinin devam etmediğine ilişkin gerçek belgelerle ilişkilendirilmelidir. Banka teminatı veya sigortanın tüm riskleri karşıladığı yolundaki ifadeler, özgün poliçe ve mektup metni incelenmeden kullanılmamalıdır.
10.5. Şantiye sigortası ve tamamlama güvencesi ayrımı
İnşaat All Risks, üçüncü şahıs mali mesuliyet, işveren sorumluluk ve diğer poliçeler, kapsamlarına göre fiziki hasar veya sorumluluk risklerini teminat altına alabilir; yüklenicinin finansman yetersizliğinden işi bırakması bunların her birinin kendiliğinden teminat konusu değildir. Poliçe özetinde yalnız isim yazılması yerine özel/genel şart, istisna, muafiyet, sigorta bedeli, sigortalı ve lehtar ile süre incelenmelidir. Projenin tamamlanma güvencesi için gerçekten mevcutsa ayrıca buna özgü teminat hukuku çözümü kurulmalıdır.
11. Denetim, iş programı, ayıp, iskân ve teslim
11.1. Bağımsız teknik kontrol
Maliklerin teknik kontrol temsilcisi, imalat yüzdesini, şartnameye uygunluğu, iş güvenliğini ve ilerleme belgelerini takip edebilmelidir. Yüklenicinin kendi raporu, bağımsız denetim yerine tek başına geçmemelidir. Tapu devrine veya teminat çözümüne esas aşama, uzman raporu ve fotoğraf/tutanak ile bağlanmalı; gizli imalat, betonarme elemanlar, tesisat ve su yalıtımı gibi daha sonra görülmesi güç işlerde kayıt tutulmalıdır.
11.2. Fiili teslim, kabul ve yapı kullanma izni
Anahtarın verilmesi, geçici kabul, fiili kullanım ve yapı kullanma izin belgesi farklı olgulardır. Sözleşme hangi aşamanın “teslim” olduğunu ve hangi belge gerçekleşmeden teslimin tamamlanmış sayılamayacağını tarif etmelidir. Eksik işler, ayıplar, kullanım engelleri, ortak alanlar, asansör, yangın ve mekanik sistemler, kat mülkiyetine geçiş ayrı kontrol edilmelidir.
11.3. Ayıp ihbarı, zamanaşımı ve garanti
TBK m. 474–478 çerçevesinde eserin gözden geçirilmesi, açık/gizli ayıp, bildirim ve ayıptan doğan haklar; sözleşmedeki ek garantiyle birlikte değerlendirilir. Sözleşme ile kanuni sorumluluğun hukuken mümkün olmayan biçimde tümüyle ortadan kaldırıldığı kayıtlar ayrıca incelenmelidir. Teslim tutanağına yazılan çekinceler, eksik işler listesi, fotoğraf, test raporları ve ihtarlar delil değeri taşır.
11.4. Kat mülkiyetine geçiş, ortak alanlar ve teminat çözümü
Fiili daire teslimiyle süreç bitmiş sayılmamalıdır. Kat irtifakından kat mülkiyetine geçiş, yapı kullanma izin belgesi, cins tashihi, mimari projeye uygun bağımsız bölüm tanımları, yönetim planı, ortak alanlar, otopark, asansör, yangın, sığınak, enerji performansı ve altyapı kabul belgeleri sözleşmeye bağlı teslim seti olarak düzenlenmelidir. Yüklenici paylarının son devri ve teminatların çözülmesi bu belgelerin tümüyle veya haklı olarak belirlenen etaplarla ilişkilendirilmelidir.
Teslim tutanağına “bütün işler ayıpsız teslim alınmıştır” yazılması, gizli ayıpları veya henüz yapılmamış ortak işleri görünmez kılmaz; tarafların beyanlarının gerçek kapsamı yine incelenir. Kabul aşamasında açık eksik iş listesi, giderilme takvimi, bedel güvence rezervi, teknik testler ve son kontrol sorumlusu bulunmalıdır. Kanuni ayıp haklarını aşan ek garanti verilecekse bunun hangi işi ve hangi süreyi kapsadığı ve yüklenici değişirse akıbeti belirlenmelidir.
12. Yüklenici işi bırakırsa sözleşmenin sona ermesi ve yeni yükleniciyle devam
12.1. Temerrüt, TBK m. 473 ve 123–125
Yüklenici işe hiç başlamaz veya inşaatın kararlaştırılan sürede tamamlanamayacağı açıkça görülürse, kanuni koşullar çerçevesinde teslim gününü beklemeksizin başvuru yolları gündeme gelebilir. Ancak hangi ihbarın, ek sürenin, ihtarın veya mahkeme kararının gerekeceği sözleşmenin niteliğine, gerçekleşen iş düzeyine ve taleplere göre değişir. Özel olarak arsa payı karşılığı inşaatta, yalnız “fesih” sözcüğünü yazmak tapunun ve yapılan imalatın tasfiyesini çözmez.
12.2. Fesih/dönme, tasfiye ve üçüncü kişinin hakları
Geriye etkili dönme, ileriye etkili sona erme, sözleşme geçersizliği ve haklı/haksız fesih birbirinden ayrılır. İnşaatın gerçekleşme oranı, arsa sahibinin aldığı karşı edim, yüklenicinin harcamaları, kullanılamayan bağımsız bölümler, üçüncü kişi tapuları, ipotekler, teminatlar ve zarar hesapları bütünsel değerlendirilmelidir. 2025 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı nedeniyle “fesih olunca tüm tapular kendiliğinden geri döner” şeklindeki sözleşme veya yayın anlatımı güvenilir değildir.
Fesih sonrası tapuların iadesi ve tasfiye için arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin feshi ve tapuların iadesi yazımıza bakabilirsiniz.
12.3. Yeni yükleniciye devir ve proje devamlılığı
Eski yükleniciden proje, ruhsat, statik hesaplar, garanti dosyaları, şantiye tutanakları, iş programı, hakediş, garanti ve sigorta kayıtları alınmadan yeni sözleşme imzalanması, eksik iş ve sorumluluk hesabını karmaşıklaştırır. Yeni yüklenicinin önceki işlere ait ayıp sorumluluğunun, tamamlanma şartlarının, maliyet paylaşımının ve eski teminatların akıbetinin yazılı düzenlenmesi gerekir. Taraflar arasındaki sulh veya tasfiye protokolü, üçüncü kişi ayni haklarını kendiliğinden kaldırmayabilir.
12.4. İflas veya konkordatoda ilk kırk sekiz saatlik hukuki denetim
İşin fiilen durduğunun veya yüklenicinin konkordato/iflas sürecine girdiğinin öğrenilmesinden sonra yönetim kurulunun/temsilcilerin ilk işi, tapu ve takyidat kayıtlarıyla güncel şantiye durumunu eş zamanlı kayıt altına almak olmalıdır. Buradaki kırk sekiz saat kanuni süre değil, delil kaybını azaltmaya yönelik örnek iç organizasyon hedefidir. Aynı gün bütün yasal hakların kullanılabileceği veya her ihtarın süresinde sayılacağı sonucu çıkarılamaz.
Teknik imalat ölçümü ve fotoğraflar, aktif ruhsat/proje, sahadaki ekipman ve malzemenin sahipliği, üçüncü kişi satışları, devam eden ipotek ve banka teminatlarının vadesi, tahsil edilmiş kira ve kamu desteği, alt yüklenici alacak iddiaları ve maliklerin kendi edimlerini ne ölçüde yerine getirdiği belgelenir. Yüklenicinin malvarlığı ve ilgili mahkeme kararları görüldükten sonra teminat çağrısı, koruma tedbiri, sözleşmenin sürdürülmesi veya sona ermesi kararı verilir.
12.5. Fesih/dönme sonrası tasfiye ve tamamlatma maliyetinin hesabı
Tasfiye hesabında işin gerçekleşme oranı tek başına yeterli değildir. Sözleşmeye uygun tamamlanan imalatın teknik değeri, eksik ve ayıplı işlerin giderim bedeli, şantiye güvenliğinin sağlanması, yeni yüklenici fiyatı, proje değişikliği ve ruhsat yenileme giderleri, maliklerin ödedikleri kira veya diğer kalemler, yükleniciye önceden devredilen payların akıbeti ve üçüncü kişilerin ayni hakları birlikte hesaplanır. TBK m. 125, 473 ve özel sözleşme hükümleri hangi talebin mümkün olduğunu belirler; müspet/menfi zarar ve ifa/iadeye yönelik taleplerin çifte tahsil sonucunu doğurmaması gerekir.
Yeni yükleniciye geçişte yapılacak anlaşma, önceki yükleniciye ilişkin taleplerin sırf yenileme iradesiyle ibra edildiği anlamına gelmez. Bununla birlikte maliyet denkleştirmesi ve proje kullanımında yeni yüklenicinin hangi eski imalatı devraldığı, hangisinin kusurlu olduğunu kabul ettiği, hangi sigorta ve garantilerin devam ettiği imzalı teknik teslim protokolünde belirlenmelidir.
13. Uyuşmazlık halinde hangi dava ve koruma yolları değerlendirilir?
13.1. İdari süreçle özel hukuk alacağı ayrılır
Riskli yapı tespiti, pay satışı, kamu kurumu bildirimi, ruhsat ve yıkım gibi işlemlere karşı başvuru ile yüklenicinin ayıplı ifası, kira tazminatı, tapu devri, fesih ve sözleşmesel teminat talepleri aynı dava değildir. Görev ve yetki, dava şartı arabuluculuk ve kanun yolu, talepler ve taraf sıfatları bazında belirlenir. Dava konusu taşınmazın bulunduğu yer ile şirketin merkezi, sözleşmede yazan yetki şartı ve idari yetki rejimi aynı olmayabilir.
13.2. Geçici hukuki koruma
Tapu üzerinde dava şerhi, ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz, yürütmenin durdurulması ve delil tespiti farklı koşullara bağlıdır. Birinin şartları diğerine otomatik uygulanmaz. Üçüncü kişilere devir tehlikesi, ipotek tesis riski, yıkım veya satış sürecindeki geri dönülmez sonuçlar karşısında uygun hukuki koruma zamanında değerlendirilmelidir. Başvurunun kendiliğinden durdurucu etkisi bulunmayan işlemler bakımından mahkemeden açık koruma kararı gerekip gerekmediği ayrıca incelenmelidir.
13.3. İspat ve delil yönetimi
Noter düzenleme sözleşmesi, tüm ekleri, güncel tapu kayıtları, toplantı çağrıları, hazirun, teklif tebliğleri, SPK değerlemesi, bağımsız teknik raporlar, banka teminatları, hakediş, proje revizyonları, fiili imalat fotoğraf ve kayıtları, inşaatın durma tarihi, kira ödemeleri, ihtarlar ve üçüncü kişi işlemleri tarih zinciriyle dosyalanmalıdır. Hukuki nitelendirme delil olmadan, teknik rapor talep sonucuna bağlanmadan yeterli olmaz.
13.4. Dava şartı arabuluculuk, tahkim, görev ve yetki sözleşmeleri
Uyuşmazlığın arsa payı karşılığı inşaat ilişkisinden kaynaklanması, bütün talepler bakımından görevli mahkemenin veya zorunlu arabuluculuk kuralının tek olduğu anlamına gelmez. Tarafların tacir sıfatı, uyuşmazlığın ticari iş niteliği, tüketici hukuku ihtimali, taşınmaz ayni hakkına ilişkin talep, idari işlem ve karma/tali istemler ayrı nitelendirilir. Sözleşmedeki tahkim kaydının bütün maliklere, üçüncü kişilere veya idari yargı işlemlerine otomatik uygulanması mümkün olmayabilir. Yetki kaydı ile HMK'nın kesin yetki hükümleri karşılaştırılmalıdır.
13.5. Hak kaybını önlemek için delil ve karar matrisi
| Olay | Esas delil | İlk hukuki değerlendirme |
|---|---|---|
| Ruhsat süresinin aşılması | Başvuru kayıtları, eksik evrak yazısı, teslim tutanağı | Kesin vade, ihtar ve temerrüt |
| İlerleme raporunun gerçeğe aykırılığı | Bağımsız teknik tespit, fotoğraf, yapı denetim kaydı | Tapu devrini/teminat çözümünü durdurma şartı |
| Tapunun üçüncü kişiye satılması | Güncel tedavüllü tapu, şerh, noter kayıtları | TMK m.1023–1024 ve 2025 İBK ışığında haklar |
| Projenin durması | İmalat tespiti, iş programı, yazışmalar | TBK m.473, 123–125, geçici koruma ve tasfiye |
| Konkordato veya iflas | Mahkeme ilan/kararları, teminat belgeleri | Somut rejimde talep, takip ve garanti imkanları |
| Kira yardımı kesilmesi | Ödeme kayıtları, teslim koşulları | Kamu desteği ve özel sözleşme borcunun ayrılması |
| Pay satışı | Toplantı, ilan, tebliğ, komisyon, artırma kayıtları | Süre, idari işlem ve yürütmenin durdurulması |
Temel ilke: Koruma talebini somutlaştırmadan yalnız “dava açılmalıdır” demek yeterli değildir. Hangi hakkın tehdit altında olduğu, hangi işlemin durdurulmasının istendiği, hangi yetkili mahkemeye gidileceği ve hangi belgeyle ispat yapılacağı ayrı belirlenmelidir.
14. Sözleşme maddelerinin somut risk matrisi
| Sözleşme başlığı | Riskli uygulama | Malik lehine denetlenecek karşılık |
|---|---|---|
| Pay dağılımı | “Ruhsat sonrası yeniden belirlenir” | İmzalı tahsis cetveli, net alan, şerefiye ve değişiklik onayı |
| Süre | “Ruhsattan sonra 24 ay” | Ruhsat için son tarih, objektif başlangıç ve kesin teslim |
| Tapu devri | İnşaat öncesi tüm payların devri | İnşaata bağlı etaplar, doğrulanmış ilerleme, devir sınırları |
| Finansman | Yükleniciye sınırsız ipotek yetkisi | Azami tutar, konu ve kaldırma yükümlülüğü |
| Teminat | “Yüklenici teminat verecektir” | Banka/borçlu, tutar, süre, talep koşulları, bağımsız doğrulama |
| Mücbir sebep | “Ekonomik gelişmeler dahil her olay” | Dar tanım, gerçek etki, ihbar, üst sınır, kira/teminat devamı |
| Teslim | Yalnız anahtar teslimi | Test, ortak alan, eksikler ve yapı kullanma izni ayrımı |
| Fesih | “Sözleşme feshedilince tapular iade” | Tasfiye, üçüncü kişi TMK 1023, teminat ve yeni yüklenici planı |
| Azınlık malik | Çoğunluk kararını otomatik sözleşme imzası sayma | Tebligat, teklif, satış ve özel hukuk iradesini ayırma |
| Uyuşmazlık | Genel ve belirsiz “tüm yetkiler” | İdari/özel hukuk yolları, tedbir ve doğru talep sonucu |
14.1. Sözleşmenin hazırlanmasında örnek riskli ifade ve güvenli denetim ilkeleri
Aşağıdaki karşılaştırmalar imzaya hazır hükümler değil; belirli sözleşme kayıtlarının taşıdığı riski açıklayan örnek denetim ölçütleridir. Nihai sözleşme hükmü proje, arsa payı cetveli, banka düzenlemesi ve tapu durumu görüldükten sonra yazılmalıdır.
| Riskli veya yetersiz ifade | Malik lehine somutlaştırılacak hüküm |
|---|---|
| “Ruhsatın alınmasından itibaren 24 ayda teslim.” | Ruhsat başvurusu ve ruhsat için son gün, objektif yer teslimi, iş programı ve kesin bitiş günü |
| “Müteahhit uygun gördüğü banka ipoteğini tesis edebilir.” | İpotek konulacak pay, üst sınır, banka kabulü, proje hesabı, aşamalı terkin ve malik onayı |
| “Yüklenici gerekli proje değişikliklerini yapar.” | Asgari bağımsız bölüm hakları, eklerin önceliği, şerefiye ve esaslı değişiklik için yazılı onay |
| “Mücbir sebeple tüm süreler kendiliğinden uzar.” | Olayın belgeyle ispatı, etkilenen iş kalemi, bildirim, azami uzama ve teminat süresinin korunması |
| “Teminat kaba inşaatta iade olunur.” | Bağımsız teknik rapor, tamamlanma/ayıp rezervi, iskân ve teslim aşamalarına göre kademeli çözüm |
| “Şirket dilerse işi devredebilir.” | Devrin hukuki şekli, malik onayı, yeni yüklenicinin teminatı ve önceki borçların akıbeti |
| “Fesih halinde bütün tapular geri alınır.” | Üçüncü kişilerin sicile güvenen ayni hakları, ipotek, 2025 İBK ve uygulanabilir tasfiye yöntemi |
14.2. Risk matrisi yalnız maddeden değil, yaptırımdan ve delilden oluşmalıdır
Bir sözleşme hükmünü denetlerken altı ayrı soru sorulmalıdır: yüklenicinin yapacağı edim nedir; ölçülebilir son tarih nedir; edimin yerine getirildiği hangi belgeyle kanıtlanır; aykırılık halinde malik hangi hukuki hakka başvurur; talebin gerçekleşmesi için ihtar veya mahkeme kararı gerekip gerekmediği nedir; yüklenici ödeme güçlüğüne düşerse hak hangi teminatla karşılanır? Bu sorulara cevap vermeyen “cezai şart ve tazminat hakları saklıdır” cümlesi tek başına etkin koruma oluşturmaz.
15. Sözleşme imzalanmadan önce maliklerin 30 maddelik kontrol listesi
- Parselin 6306 sayılı Kanun bakımından statüsü ve işlem kronolojisi belgelendi mi?
- Riskli yapı raporu, itiraz ve kesinleşme kayıtları incelendi mi?
- Güncel tapu ve her malikin arsa payı doğrulandı mı?
- İpotek, haciz, şerh, irtifak ve diğer takyidatlar kontrol edildi mi?
- Tüm maliklere toplantı çağrısı usulüne uygun yapıldı mı?
- Çağrı ilanı ve son teklif bildirimi birbirinden ayrıldı mı?
- Karar payların salt çoğunluğuna göre hesaplandı mı?
- Vekil ve şirket temsilcilerinin yetkisi doğrulandı mı?
- Karara katılmayan maliklerin tebliğ ve kabul süreleri kayda alındı mı?
- Değerleme, pay satışı ve açık artırma koşulları ayrı incelendi mi?
- İmar durumu, emsal, otopark, sığınak ve yapılaşma sınırları doğrulandı mı?
- Yüklenici şirket ve temsil yetkisi sicilden kontrol edildi mi?
- Önceki biten işler ve mali kapasite belgelerle değerlendirildi mi?
- Finansman planında malik paylarının riski belirlendi mi?
- Paylaşım cetvelinde her bağımsız bölüm tek tek tarif edildi mi?
- Net alan, kat, cephe, depo, otopark ve eklentiler belirlendi mi?
- Şerefiye ve denkleştirme yöntemi kararlaştırıldı mı?
- Mimari/statik/mekanik/elektrik eklerin sürümleri kilitlendi mi?
- Teknik şartname ve malzeme performansı somut mu?
- Ruhsat başvurusu ve alınması için son tarihler konuldu mu?
- Tahliye, yıkım, yer teslimi, imalat ve kesin teslim takvimi var mı?
- Kira yardımı, gecikme cezası ve zarar hesabı çakışmadan yazıldı mı?
- Yükleniciye tapu devri bağımsız teknik ilerleme denetimine bağlı mı?
- Üçüncü kişiye satış ve ipotek risklerine karşı somut sınırlar var mı?
- 2025 İBK ışığında tapu siciline güven riski değerlendirildi mi?
- Banka teminatı, kefalet veya diğer güvencelerin tahsil kabiliyeti test edildi mi?
- Mücbir sebep, ihbar, süre uzatımı ve kira/teminat hükümleri açık mı?
- Teknik denetim, ayıp, kabul ve yapı kullanma izni düzenlendi mi?
- Temerrüt, fesih, tasfiye ve yeni yüklenici senaryosu yazıldı mı?
- İdari ve özel hukuk başvuru yolları ile belgelerin saklanması planlandı mı?
15.1. Otuz maddelik kontrol listesine ek tamamlayıcı denetim
Aşağıdaki ek kontrol seti, özellikle mali güçlük ve proje sona erme risklerinin gözden kaçmaması için kullanılmalıdır:
- Yüklenici bakımından erişilebilir konkordato, iflas, tasfiye ve şirket yetki kayıtları kontrol edildi mi?
- Proje finansmanının hangi banka ve hangi teminatlarla sağlanacağı belgeli mi?
- Malik taşınmazına konulacak ipoteğin üst sınırı ve terkin koşulları banka tarafından yazılı kabul edildi mi?
- Kademeli tapu devri, bağımsız teknik rapor ve teminatın aynı aşamaya bağlanması sağlandı mı?
- Banka teminat mektubunun lehtarı, süresi, talep usulü ve kaynağı doğrulandı mı?
- Yüklenici iflas veya konkordatoya başvurursa uygulanacak bildirim ve delil koruma düzeni kuruldu mu?
- Şirket değişikliği veya sözleşme devrinde malik onayı ve yeni teminat koşulu var mı?
- Alt yüklenici, işçilik ve SGK risklerine ilişkin kanuni sorumluluk ve rücu ayrımı yapıldı mı?
- Zemin iyileştirmesi, otopark ve altyapı ilave giderlerinin paylaşımı belirlendi mi?
- Net/brüt alan, kat, cephe, eklenti ve otoparkın ayrı imzalı paylaşım cetveli hazır mı?
- Proje revizyonunda esaslı malik haklarının korunacağı açık mı?
- İskân, kat mülkiyeti, ortak alan ve teknik kabul teslimin kapsamına bağlandı mı?
- Ayıp ve eksik iş rezervi korunmadan teminatın tamamen çözülemeyeceği düzenlendi mi?
- İdari işlem bildirimleri, tutanaklar ve ihtiyati koruma gereksinimi için süre sorumlusu belirlendi mi?
- Yüklenici işi bırakırsa teknik tespit, tasfiye, yeni yüklenici ve üçüncü kişi hakları için uygulanabilir prosedür var mı?
15.2. Malik türüne göre farklılaşan riskler
Konut maliki için barınma ve geçici kira giderleri; işyeri maliki için kullanım amacına uygun mimari/ruhsat ve işletmenin kesintiye uğraması; birden çok bağımsız bölüm maliki için arsa payı oranı ve bütün dairelere ait ayrı tahsis; mirasçı veya hisseli malik için elbirliği/paylı mülkiyet ve temsil; yurt dışında yaşayan malik için tebligat, apostil ve vekaletname; çoğunluk kararına katılmayan malik için toplantı/teklif ve pay satışı usulü öne çıkar. Bu riskler tüm taraflara aynı kalıp sözleşmeyi uygulamak yerine gerçek kişisel ve ayni hak durumuna göre değerlendirilmelidir.
16. Antalya ve Türkiye genelinde kentsel dönüşüm sözleşmelerinde dikkat edilecek hususlar
Antalya, Kemer, Muratpaşa, Konyaaltı, Alanya ve diğer ilçelerde turizm, kat irtifakı, karma ticari kullanım ve farklı şerefiye değerleri paylaşım uyuşmazlıklarını etkileyebilir. Türkiye'nin diğer illerinde ise belediye uygulamaları, zemin ve imar özellikleri değişir; ulusal kanun ve özel hukuk ilkeleri sırf il değiştiği için başka bir rejime dönüşmez. İmar planı ve tapu müdürlüğü işlemleri ilgili taşınmazın gerçek idari coğrafyasına göre incelenir. Yurt dışında yaşayan maliklerin konsolosluk veya uygun diğer yolla düzenlenen vekaletnamelerindeki özel işlem yetkisi ve tercüme gereksinimi ayrıca denetlenmelidir. Bu başlık, bilgi amaçlı olup somut dosyada yetki ve uygulanacak hukuk incelemesinin yerini almaz.
16.1. Vergi, harç ve resmi işlem giderleri ile kamu destekleri
6306 sayılı Kanun kapsamındaki harç, vergi ve ücret istisnalarının hangi taşınmaz, işlem ve taraf için geçerli olacağı; tapu/ruhsat masrafları, KDV ve diğer mali yükümlülüklerle birlikte güncel yürürlükteki düzenlemelere göre belirlenmelidir. Bir işlem türündeki muafiyetin bütün ticari sözleşme giderlerini ortadan kaldırdığı varsayılamaz. Kamu kira yardımı ve yapım/taşınma destekleri, yüklenicinin sözleşmeyle üstlendiği kira, tamamlama ve ayıp giderim borcundan farklıdır. Kimin başvuru yapacağı, desteğin kime ödeneceği, hak kazanma koşulları, olası mahsup ve geri ödeme yükü açıkça düzenlenmelidir.
16.2. Karar sonrası uygulama ve 90 günlük proje izleme düzeni
Malik komitesinin yalnız sözleşme imzalanırken değil, uygulama süresince de kayıtlı izlemesi gerekir. Önceden belirlenmiş toplantı periyodunda ruhsat, temel/taşıyıcı sistem imalatı, yapı denetim tutanakları, teminat süresi, tapu değişiklikleri, teslim riskleri ve kira ödemeleri tek dosyada karşılaştırılabilir. Buradaki doksan günlük periyot kanuni zorunluluk değil, proje ölçeğine göre uyarlanabilecek örnek idari izleme modelidir. İhlal veya tebligat halinde daha kısa süre ve acil değerlendirme gerekebilir.
Bütün aşamalar tamamlandığında dahi teknik kabul, kat mülkiyetine geçiş, eksik iş giderimi, teminatın kısmen bırakılması ve nihai hesap işlemleri sona erdirilmeden işin kapatıldığı kabul edilmemelidir. Sözleşmenin etkisi imza gününde değil, kararlaştırılan hakların tapuda, yapıda ve fiili kullanımda tam olarak gerçekleştiği noktada denetlenir.
Sonuç
Kentsel dönüşüm kat karşılığı inşaat sözleşmesinde koruma, sözleşme imzalandıktan sonra bir “ceza maddesi” eklemekten ibaret değildir. Doğru hukuki statü, geçerli çoğunluk ve tebligat, ölçülebilir bağımsız bölüm paylaşımı, takvimli ifa, kontrollü tapu devri, tahsil edilebilir teminat ve gerçekçi fesih/tasfiye hükümleri birlikte kurulmalıdır. 4 Şubat 2026 tarihli yönetmelik düzeni, karara katılmayan maliklere ilişkin usulü; 16 Mayıs 2025 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı ise üçüncü kişilerin ayni haklarını belirleyici ölçüde etkiler. Bu nedenle tapu ve proje devrinden önce hukuki ve teknik inceleme yapmak, uyuşmazlık çıktığında yalnız bir dava kazanmayı değil, projenin gerçekten tamamlanıp mülkiyetin güvenle teslim edilmesini hedefler.
Sıkça Sorulan Sorular
Kentsel dönüşümde bütün maliklerin sözleşmeyi imzalaması zorunlu mu?
6306 sayılı Kanun'un özel uygulama kararları belirli koşullarla arsa payına göre salt çoğunlukla alınabilir. Ancak idari çoğunluk kararı, imzalamayan kişiyi kendiliğinden bütün özel hukuk sözleşmesi hükümlerinin tarafı haline getirmez; kanuni satış ve temsil mekanizması ayrıca uygulanır.
On bağımsız bölümlü binada altı malik çoğunluk sayılır mı?
Tek başına sayı yeterli değildir. İmza sahiplerinin güncel tapu arsa payı toplamının yarıdan fazla olup olmadığı incelenir.
Toplantı ilanındaki 15 gün ile sözleşme teklifindeki 15 gün aynı mı?
Hayır. Toplantı çağrısının ilan ve tebliğ rejimi, karara katılmayan malike yapılan teklif bildirimi ve teklifin kabul süresi ayrı işlem ve tarihlere bağlıdır.
Bina yıkılmadan karara katılmayan malikin payı satılabilir mi?
Kanundaki statü ve özel koşullar gerçekleştiğinde yıkımın tamamlanması tüm uygulama kararları veya pay satışı bakımından ön şart değildir. Bununla birlikte tebliğ, değerleme, karar ve satış usulüne uyulmalıdır.
Müteahhide tüm tapuyu sözleşme başında devretmek zorunlu mu?
Hayır. Kademeli devir, yüklenici finansmanı ve malik güvenceleri birlikte planlanabilir. Peşin devir, üçüncü kişiye satış ve ipotek riskini artırabilir.
Müteahhitten tapu satın alan kişinin tapusu sözleşme feshedilince iptal edilir mi?
Otomatik olarak hayır. 16.05.2025 tarihli E.2024/1, K.2025/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı, TMK m. 1023 kapsamında iyiniyet savunmasının somut delillerle değerlendirilmesini öngörmektedir.
Arsa payı ve yeni daire metrekareleri aynı mı olmalıdır?
Arsa payı, karar çoğunluğunu etkileyen hukuki değerdir. Yeni bağımsız bölümün değer, alan, kat ve cephe karşılığı ayrıca paylaşım ve şerefiye cetveliyle belirlenmelidir.
Ruhsat tarihinden itibaren 24 ay teslim hükmü yeterli mi?
Tek başına güvenli olmayabilir. Ruhsat başvurusu/alınması için azami süre ve kesin teslim takvimi belirlenmezse başlangıç belirsiz kalabilir.
Mücbir sebep sebebiyle yüklenicinin kira ödeme borcu kendiliğinden sona erer mi?
Hayır. Olayın ifaya etkisi, kanun, kusur ve sözleşmedeki özel risk dağılımı birlikte incelenir; ödeme ve teminat yükümlülükleri ayrıca düzenlenmelidir.
Kamu kira yardımı ile yüklenicinin kira tazminatı aynı mıdır?
Hayır. Birinin idari destek koşulları, diğerinin sözleşmesel borç ve zarar ilişkisi farklıdır; mahsup ve birlikte yararlanma şartları somut dosyada değerlendirilir.
İnşaat durduğunda hangi ilk adım atılmalı?
Öncelikle sözleşme, takvim, imalat seviyesi, tapu/üçüncü kişi işlemleri ve teminatların mevcut durumu belgelenmeli; teknik delil tespiti ve ihtar/tedbir ihtiyacı geciktirilmeden değerlendirilmelidir.
Karara katılmayan malik dava açınca satış kendiliğinden durur mu?
Her durumda hayır. İşlemin türüne göre yetkili mahkeme ve yargı yolu belirlenmeli; gerekiyorsa yürütmenin durdurulması veya diğer geçici hukuki koruma ayrıca istenmelidir.
Yüklenici konkordato ilan ederse inşaat sözleşmesi kendiliğinden sona erer mi?
Hayır, konkordato başvurusu veya mühlet kararı her sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirmez. İİK kapsamındaki mühlet ve devam eden sözleşme düzeni, somut sözleşmenin edimleri, mahkeme kararları ve güvence belgeleri birlikte değerlendirilir. Malik, sözleşmeyi kendiliğinden feshedilmiş varsaymadan tapu, teminat, imalat ve dava/başvuru süresini incelemelidir.
Bankanın proje kredisi için malik taşınmazına ipotek koyulabilir mi?
Taşınmaz üzerinde ipotek ancak uygulanabilir yetki, şekil ve tapu şartlarıyla kurulur. Malik lehine üst sınır, kredi bağlantısı, aşamalı terkin ve bankanın yazılı yükümlülükleri belirlenmeden genel ipotek izni verilmesi ciddi ayni hak riski yaratır.
2025 tarihli Yargıtay içtihadı birleştirme kararı tapuyu geri alma hakkını tamamen kaldırdı mı?
Hayır. Karar, üçüncü kişinin iyiniyetli ayni hak kazanımı iddiasının incelenmesini öngörür. Üçüncü kişinin kötüniyetli olduğu somut delillerle belirlenirse tapu iptali veya ipoteğin terkin edilmesi gündeme gelebilir; sonuç her olayın kayıt ve delillerine bağlıdır.
İskân alınmadan anahtar verilmesi inşaatın teslim edildiği anlamına gelir mi?
Her durumda gelmez. Tarafların teslim tanımı, fiili kullanıma elverişlilik, yapı kullanma izin belgesi ve eksik/ayıplı işler ayrı değerlendirilir. Anahtarın alınması bütün kanuni ayıp haklarından vazgeçildiği şeklinde yorumlanmamalıdır.
Katılmayan malikin payı satılacaksa hangi belgeler hemen incelenmeli?
Güncel tapu pay tablosu, toplantı çağrısı ve tutanağı, teklifin tam metni ve bildirimin tarihi, rayiç değer raporu, Bedel Tespiti Komisyonu işlemi, satış tebligatı ve varsa hukuki koruma kararları birlikte değerlendirilmelidir. Başvuru ve yargı süreleri somut tebliğ tarihi ile özel düzenlemeye göre hesaplanır.
Kaynakça
Mevzuat ve kaynak kontrol tarihi: 21 Kasım 2026.
- 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun, özellikle m. 6.
- 6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği, özellikle m. 7, 8, 15, 15/A ve 16.
- 6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, Resmî Gazete, 04.02.2026, sayı 33158.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 117–125, 136, 138, 470 vd.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 2, 3, 1023–1024.
- 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu, m. 3.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu.
- Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 16.05.2025, E.2024/1, K.2025/2 (Resmî Gazete, 18.07.2025, sayı 32959).
- Türkiye Barolar Birliği, Duyuru 2025/53: Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu Kararı Hakkında.