İnfaz Hukuku, Denetimli Serbestlik ve Cezaevi İşlemleri

Müddetname, infaz dosyasında cezanın ve ilgili tarihlerin gösterildiği belgedir. Koşullu salıverilme tarihi ile cezanın tamamının infaz edilmiş olacağı tarih (bihakkın tahliye) ayrı değerlendirilir. Denetimli serbestliğe ayrılma ise yalnız müddetnamede görülen tarihe bağlı otomatik bir işlem değildir.

• Kesinleşmiş ilam, suç tarihi, cezanın türü ve süresi ile tekerrür hükümlerinin kontrolü.
• Gözaltı ve tutuklulukta geçen sürelerin mahsup edilip edilmediğinin, aynı sürenin birden fazla kez hesaba katılıp katılmadığının incelenmesi.
• Birden fazla mahkûmiyette cezaların toplanması (içtima), farklı infaz rejimleri ve yeni gelen ilamların hesaba etkisi.
• Hatalı infaz hesabının düzeltilmesi; hükmün yorumunda veya çektirilecek cezada duraksama, lehe kanun ve uyarlama gereksiniminin değerlendirilmesi.

Başvurunun infaz savcılığına, infaz hâkimliğine veya hükmü veren mahkemeye yöneltilmesi talebin hukukî niteliğine göre belirlenir. İnternetteki genel “yatar hesabı” tablosu, dosyaya özgü bu incelemenin yerini tutmaz.

Dayanak: 5275 sayılı Kanun · 5237 sayılı Kanun

5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesi, koşulları bulunan hükümlünün cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan bölümünü denetimli serbestlik tedbiri altında infaz etmesine imkân verir. Açık kurum veya çocuk eğitimevi durumu, iyi hâl, kalan süre, talep ve değerlendirme raporu birlikte incelenir; kararı yetkili infaz hâkimi verir. Açık kuruma iradesi dışındaki nedenle ayrılamayanlar yönünden kanundaki özel düzenleme ayrıca değerlendirilir.

Genel kuraldaki bir yıllık süre her dosya için tek ölçü değildir. Küçük çocuğu bulunan kadınlar, ağır hastalık, engellilik veya ileri yaş nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen kişiler ile geçici maddelerin kapsamındaki hükümlüler için farklı koşullar bulunabilir.

4 Haziran 2025’te getirilen düzenleme, beş günden az olmamak üzere koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda birinin kurumda geçirilmesini öngörür. Ancak geçici 11. madde gereğince bu yeni koşul, yürürlük tarihinden önce işlenen suçlara uygulanmaz. Dosya incelenirken suç tarihi ve uygulanacak geçiş hükmü birlikte kontrol edilir.

30 Mart 2020 ve öncesine ilişkin geçici 6. madde ile 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlara ilişkin geçici 10. maddenin altıncı fıkrası farklı düzenlemelerdir. Geçici 10/6, kapsam dışı suçlar ve kurumda geçirilmesi gereken süreler dâhil kendi koşullarıyla uygulanır. 25 Aralık 2025 değişikliği sonrasında bu fıkra bakımından suç tarihi esas alınır; yalnız o tarihte cezaevinde bulunulup bulunulmadığına göre değerlendirme yapılmaz. Bu hükümler herkes için cezanın silinmesi veya otomatik tahliye anlamına gelmez.

• Başvuru, denetim planı ve imza, program, çalışma veya bölgesel sınırlama gibi yükümlülüklerin incelenmesi.
• Sağlık, çalışma, ikamet ve aile koşulları nedeniyle gerekli değişiklik veya mazeret başvurularının hazırlanması.
• Tebligat, uyarı, ihlal ve kuruma geri gönderme kararlarının dayanaklarıyla değerlendirilmesi.

Yükümlülük yerine getirilemiyorsa mazeretin gecikmeden ve belgeyle ilgili müdürlüğe bildirilmesi önemlidir. Adres veya iş değişikliği, yükümlülüğün kendiliğinden kalktığı anlamına gelmez. Soruşturma aşamasındaki adli kontrol ve başka hukukî nedenlerle uygulanan denetimli serbestlik ise bu infaz rejiminden ayrıdır.

Dayanak: 5275 sayılı Kanun · 5402 sayılı Kanun

Koşullu salıverilme, uygulanacak rejime göre kurumda geçirilmesi gereken sürenin iyi hâlli tamamlanması ve ilgili kararın verilmesiyle gündeme gelir. Suç türü, süreli veya müebbet hapis cezası, tekerrür ve özel hükümler farklı sonuç doğurabilir. Bir oranı bütün suçlara uygulamak doğru değildir.

İkinci defa tekerrür bakımından 4 Haziran 2025 değişikliği ayrıca önem taşır. Süreli hapis cezalarında koşullu salıverilme oranı dörtte üç olarak düzenlenmiştir; “ikinci defa mükerrir hiçbir şekilde koşullu salıverilemez” şeklindeki eski bilgiyle işlem yapılmamalıdır. Diğer yasal koşullar ve hükmün içeriği yine incelenir.

Koşullu salıverilmenin geri alınması ile denetimli serbestlik ihlali aynı işlem değildir. Yeni suç veya yükümlülüğe aykırılık iddiasında kararın dayanağı, kalan cezanın hesabı ve başvuru yolu ayrı değerlendirilir. Koşullu salıverilme, mahkûmiyetin veya adli sicil kaydının kendiliğinden ortadan kalkması anlamına gelmez.

Dayanak: 5275 sayılı Kanun

Doğrudan açık ceza infaz kurumuna alınma ile kapalı kurumdan açık kuruma ayrılma farklı koşullara bağlıdır. Suçun türü, toplam ceza, tekerrür, kurumda geçirilen süre ve iyi hâl değerlendirmesi birlikte incelenir. Kanunun belirlediği gruplarda idare ve gözlem kurulu kararının infaz hâkimi tarafından onaylanması da gerekir.

İyi hâl değerlendirmesi yalnız disiplin cezasının bulunup bulunmadığına indirgenemez. Kanunda gösterilen ölçütlerin somut kişiye nasıl uygulandığı, kararın gerekçesi, değerlendirme kayıtları ve yeniden inceleme tarihi denetlenir. Olumsuz değerlendirme nedeniyle açık kuruma ayrılma, denetimli serbestlik veya koşullu salıverilme süreci etkilenebilir.

• İdare ve gözlem kurulu kararına karşı şikâyet ve kararın gerekçesinin incelenmesi.
• Disiplin soruşturmasında savunma, isnat, dayanak kayıtlar ve usule ilişkin itirazlar.
• Disiplin cezasının kaldırılması koşulları ve iyi hâle etkisinin değerlendirilmesi.
• Açık kurumdan kapalı kuruma iade kararları ile izin dönüşüne ilişkin işlemlerin takibi.

Dayanak: 5275 sayılı Kanun · 4675 sayılı Kanun

Hastalık veya engellilik nedeniyle infazın geri bırakılması, hükümlünün istemiyle erteleme, infaza ara verme ve cezanın konutta çektirilmesi birbirinden farklı hukukî yollardır. Her birinde karar mercii, kapsam dışı hâller, rapor ve diğer koşullar ayrıca incelenir.

• Ağır hastalık, engellilik veya hayatın cezaevi koşullarında yalnız sürdürülememesi hâllerinde sağlık belgelerinin ve gerekli resmî rapor sürecinin değerlendirilmesi.
• Gebelik ve doğum nedeniyle infazın geri bırakılması; ağır hasta veya engelli çocuğunun bakımından sorumlu kadın hükümlüye ilişkin koşullar.
• Çağrı üzerine başvuran hükümlü yönünden erteleme; kanundaki zorunlu ve ivedi hâllerde infaza ara verme.
• Yaş, cinsiyet, ceza süresi, suç türü ve kişisel durum yönünden konutta, gece veya hafta sonu infaz koşullarının incelenmesi.

Özel bir sağlık raporu tek başına tahliye veya erteleme kararı yerine geçmez. Sağlık sorununun aciliyeti, kanunun aradığı rapor usulü ve yetkili makamın kararı birlikte ele alınır. Başvuru yapılması da infazı kendiliğinden durdurmaz.

Çocuk hükümlülerde yaş, kurum türü ve çocuklara özgü infaz hükümleri ayrıca değerlendirilir. Çocuk eğitimevine ayrılma ve infaz sürelerinin hesabında güncel suç türü istisnaları kontrol edilir; yetişkinler için hazırlanmış bir hesap doğrudan uygulanmaz.

Dayanak: 5275 sayılı Kanun

Cezaevinde bulunmak, kişinin sağlık hizmetlerine erişim, avukatla görüşme ve kanunun tanıdığı diğer haklarını ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte görüşme, haberleşme, eşya kabulü, izin ve nakil işlemleri hükümlü veya tutuklu statüsüne, kurum türüne ve ilgili mevzuata göre yürütülür.

• Avukat ve yakın görüşleri, telefon ve diğer haberleşme olanaklarına ilişkin talepler ve kısıtlama kararları.
• Muayene, tedavi, ilaç, hastaneye sevk, engelliliğe uygun koşullar ve sağlık başvuruları.
• Aileye yakın kuruma nakil, sağlık veya güvenlik nedeniyle nakil ile sevk işlemleri.
• Kanuni koşulları bulunan mazeret izinleri, eğitim ve öğrenim, çalışma ve sosyal faaliyetlere ilişkin talepler.

Talebin reddi hâlinde yazılı karar, gerekçe ve bildirim tarihi temin edilerek uygun başvuru yolu belirlenir. Tutuklunun cezaevi koşullarına ilişkin şikâyeti ile tutuklama kararına karşı tahliye talebi farklı mercilerde incelenebilir. Yaşam veya sağlık bakımından acil bir tehlikede gerekli kurum ve sağlık başvuruları geciktirilmemelidir.

Dayanak: 5275 sayılı Kanun · 4675 sayılı Kanun

Adli para cezasının ödeme emri, ödeme veya taksit koşulları ve ödenmemesine bağlanan sonuçlar, hapis cezasının olağan infazından ayrı değerlendirilir. Adli para cezasından çevrilen hapis için 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesindeki denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme hükümlerinin uygulanacağı varsayılamaz.

İnfazın tamamlanmasından sonra adli sicil ve arşiv kayıtları ile koşulları varsa yasaklanmış hakların geri verilmesi başvuruları ayrıca ele alınır. Sicilden arşive alma, arşivden silme ve hakların geri verilmesi aynı işlem değildir; her biri için ilgili kayıt, karar ve kanuni koşullar kontrol edilir.

Dayanak: 5275 sayılı Kanun · 5352 sayılı Kanun

Türkiye’deki yabancı hükümlüler ve yurt dışında cezası infaz edilen Türk vatandaşları bakımından hükümlü nakli, uygulanabilir uluslararası sözleşmeler ve 6706 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilir. Hükümlü nakli ile suçluların iadesi farklı işlemlerdir.

Kesinleşmiş karar, vatandaşlık veya güçlü sosyal bağ, rıza, her iki hukukta suç teşkil etme, kalan infaz süresi ve ilgili devletlerin kabulü gibi koşullar somut dosyaya göre incelenir. Türkiye’ye veya Türkiye’den nakil, yalnız aile talebiyle kendiliğinden gerçekleşmez. Yabancı karar, infaz bilgileri ve gerekli tercümeler üzerinden başvuru hazırlığı ile makamlar arasındaki sürecin takibi yapılır.

Dayanak: 6706 sayılı Kanun

Kesinleşmeden önce olası rejim ve tarihler hakkında koşullu değerlendirme yapılabilir. Ancak hüküm veya ceza kanun yolu incelemesinde değişebilir. Kesinleşmemiş karar üzerinden yapılan hesap, kesin tahliye tarihi olarak sunulamaz.

Yakınlar ilk iletişimi kurabilir. Kişinin hukukî durumu, talebi ve temsil koşulları belirlenir; gerektiğinde cezaevinde avukat görüşmesi planlanır. Yakının başvurusu, tek başına bütün dosya bilgilerinin kendisine açıklanmasına yetmez.

Değişebilir. Yeni ilamın kesinleşmesi, diğer cezalarla ilişkisi, uygulanacak rejim ve mahsup kayıtları birlikte incelenir. Önceki müddetname üzerinden alınmış bir tarih güncel dosyayla yeniden karşılaştırılmalıdır.

Mazereti ve bunu gösteren belgeyi gecikmeden ilgili denetimli serbestlik müdürlüğüne bildirin; bildirimin kaydını saklayın. Bildirim, mazeretin kabul edildiği anlamına gelmez. Çağrı, uyarı veya karar varsa ayrıca incelenmeli; sonraki yükümlülükler ihmal edilmemelidir.

Gerekli bildirim ve talep üzerine koşullar değerlendirilebilir. Kişi kendi kararıyla imza yerini, çalışma saatini veya yükümlülüğünü değiştirmemelidir. Yeni düzenleme yetkili birim veya makamın kararıyla belirlenir.

Aileye yakınlık talebi gerekçelendirebilir; ancak nakil otomatik değildir. Kurum türü, güvenlik, kapasite, sağlık ve ilgili mevzuattaki koşullar değerlendirilir. Talebi destekleyen belgeler ve varsa ret kararının gerekçesi önemlidir.

Disiplin cezasının kaldırılması önemli olmakla birlikte iyi hâl değerlendirmesinin tek unsuru değildir. Kurulun diğer yasal ölçütleri somut olayda nasıl değerlendirdiği ve kararın gerekçesi de incelenir.

Talep değerlendirilebilir; ancak raporun kanunda aranan usule uygunluğu ve diğer koşullar kontrol edilir. Konutta infaz, hastalık nedeniyle geri bırakma ve denetimli serbestlik farklı yollardır. Hangi yolun uygun olduğu dosyaya göre belirlenir.

Şikâyet tek başına işlemi durdurmaz. Kanuni koşullar varsa erteleme veya durdurma ayrıca istenir. Başvuru yapılmış olması, çağrı, teslim veya denetim yükümlülüğünü kendiliğinden askıya almaz.

İlk görüşme uzaktan planlanabilir. Kişinin iradesi, yetkilendirme, gerekli vekâlet işlemleri ve bilgi paylaşımının sınırları belirlenir. Yabancı dilde belgeler ve yurt dışında düzenlenen vekâletnameler için ayrıca şekil ve tercüme incelemesi gerekebilir.

Tahliye, koşullu salıverilme, cezanın tamamlanması ve sicil işlemleri farklı aşamalardır. Kaydın sicilden arşive alınması veya arşivden silinmesi için 5352 sayılı Kanun’daki ilgili koşullar ayrıca değerlendirilir.

Hayır. Hukukî hizmet; hesabın kontrolünü, uygun talebin hazırlanmasını, hak ve sürelerin gözetilmesini ve üstlenilen işlemlerin takibini kapsar. Karar, kanuni koşulları değerlendiren yetkili makam tarafından verilir.