Yat sigortasında ödeme yapılmaması, poliçede bir istisna bulunmasından ibaret bir mesele değildir. Önce hasarın hangi teminat kapsamında olduğu, sonra ileri sürülen istisnanın sözleşmeye dahil edilip edilmediği ve somut olaya uygulanıp uygulanmadığı araştırılır. Muafiyet, eksik sigorta, beyan yükümlülüğü ve riziko ağırlaşması birbirinden farklı ret veya indirim sebepleridir.
Tekne gövde ve makine sigortası, üçüncü kişilere karşı sorumluluk sigortası ve kişisel kaza teminatları aynı ürün değildir. Teknenin sigortalı olması, misafir yaralanması, çevre cezası veya ticari gelir kaybının da mutlaka karşılandığını göstermez. Gemilerde sorumluluk teminatı ve kulüp başvuruları P&I sigortasında deniz kazası talepleri yazısında anlatılmaktadır.
Poliçe hangi belgelerle birlikte okunur
Poliçe, teklif, başvuru formu, genel şartlar, özel şartlar, zeyiller ve atıf yapılan klozların tamamı birlikte değerlendirilmelidir. İngilizce bir Institute klozuna yapılan gönderme varsa hangi sürümün uygulandığı belirlenir. Belgeler arasında öncelik ve çelişki sorunu bulunabilir. Yalnız poliçenin ilk sayfasındaki teminat adlarına bakmak yeterli değildir. Ticari gemilerdeki tekne ve makine poliçeleri için tekne ve makine sigortasında hasar talebi yazısı karşılaştırma sağlar.
Teknenin kullanım amacı, azami hızı, seyir alanı, kışlama yeri, kaptanı ve ticari faaliyeti poliçede doğru gösterilmelidir. Satın alındıktan sonra charter faaliyetine geçilmesi veya geniş refit yapılması sigortacıya bildirim gerektirebilir. Bu değişikliklerin sonuçları TTK m.1435 ve devamındaki beyan ile m.1444–1445’teki riziko ağırlaşması hükümleri çerçevesinde incelenir. Konunun ayrıntıları için yat yönetim sözleşmesinde işletmecinin yetkileri ve hesap verme yükümlülüğü yazısına bakılabilir.
Teminat dışı hal ile yükümlülük ihlali ayrımı
Aşınma, paslanma, bakım eksikliği, tasarım veya makine arızası bazı poliçelerde tamamen veya kısmen dışlanabilir. Bununla birlikte arızalı parçanın kendi bedeli ile arızanın yol açtığı başka bir hasarın teminat durumu farklı olabilir. Ret yazısı, hasarın bütününü tek bir sözcükle “bakımsızlık” olarak nitelendirmek yerine hangi teknik bulgu ve kloza dayandığını açıklamalıdır.
Muafiyet, hasarın sigortalıda kalan kısmını; eksik sigorta ise sigorta değeriyle bedel arasındaki farkın sonuçlarını ifade eder. Bunlar teminatın baştan hiç bulunmamasından farklıdır. Beyan veya bildirim yükümlülüğüne aykırılıkta da kusur, kanuni koşullar ve bazı hallerde rizikoyla bağlantı değerlendirilir. Her şekli eksiklik otomatik tam ret sebebi sayılamaz.
TTK m.1409 bakımından sigortacı, sözleşmede öngörülen rizikonun gerçekleşmesinden doğan zarardan sorumludur; kapsam dışılığı ileri sürdüğünde buna ilişkin ispat yükü önem taşır. Sigortalı da rizikonun gerçekleşmesini ve talep ettiği zararı uygun delillerle ortaya koymalıdır. İspat yükünün dağılımı, hasar dosyasındaki belgelerin gereksiz olduğu anlamına gelmez.
Konunun ayrıntıları için geminin ve yatın ihtiyati haczi bölümüne bakılabilir.
Hız klozu hakkında Yargıtay kararı
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 04.12.2024 tarihli, E.2024/4376, K.2024/8627 sayılı kararında motor yatın pervane hasarı, poliçedeki hız bilgisi ve özel klozlar değerlendirilmiştir. Dosyada poliçede 17 mil belirtilmesine karşılık teknenin azami hızının 34 knot olduğuna ilişkin tespit yer almaktadır. Tartışma, teknenin kaza anında sürat sınırını aştığı varsayımına indirgenmemelidir.
Hakem heyeti, aydınlatmanın ispatlanmadığını belirlemekle birlikte TTK m.1423/2’deki 14 günlük itiraz düzenlemesini ve itiraz bulunmamasını dikkate alarak poliçenin yazılı şartlarını uygulamış; teminat dışılık sonucuna ulaşmıştır. Yargıtay bu kararı onamıştır. Karar, aydınlatma eksikliğinde her talebin mutlaka ödeneceği iddiasını desteklemez. Sonuç, somut poliçe ve özel şartlarla bağlantılıdır; bütün pervane hasarlarının istisnasız teminat dışı olduğuna da dayanak yapılamaz.
Hasar meydana geldiğinde ilk yapılacaklar
Can ve çevre güvenliği sağlanmalı, zararın büyümesini önleyen makul tedbirler alınmalıdır. Sigortacıya bildirim TTK m.1446 çerçevesinde gecikmeksizin yapılır. Poliçedeki özel bildirim yöntemi ve istenen bilgiler de kontrol edilir. Sürenin geçtiği düşünülse bile bildirimden tamamen vazgeçilmemelidir; gecikmenin hukuki sonucu somut koşullara göre belirlenir.
Fotoğraf, video, seyir kayıtları, hava durumu, motor alarm verileri, bakım geçmişi ve varsa resmî tutanak korunmalıdır. Acil müdahale dışında hasarlı parçanın sigortacının inceleme imkanı ortadan kaldırılarak atılması ispatı güçleştirir. Tekne güvenliği nedeniyle onarım zorunluysa işlem, parça ve gerekçe ayrıntılı kaydedilir.
Sigortacının onayı, üçüncü kişinin sorumluluğunun kabulü veya sulh yapılması bakımından poliçe ve kanundaki koşullar dikkate alınır. Sigortalı, sigortacının halefiyet yoluyla sorumlu kişiye başvurma imkanını gereksiz yere zedelememelidir. Marina veya tersaneyle imzalanan geniş bir ibra bu nedenle ayrıca incelenmelidir.
Ret yazısına karşı dosya nasıl kurulur
Ret gerekçesi önce sınıflandırılır: riziko hiç teminat kapsamına girmiyor mu, özel istisna mı uygulanıyor, yükümlülük ihlali mi ileri sürülüyor, yoksa yalnız zarar miktarı mı tartışılıyor? Her başlık farklı delil ve hukuki değerlendirme gerektirir. Genel bir “poliçem var, ödenmeli” itirazı yeterli değildir.
| Ret gerekçesi | İstenmesi veya incelenmesi gereken belge | Temel karşı inceleme |
|---|---|---|
| Bakım eksikliği | Servis ve ekspertiz kayıtları | Arızanın sebebi ve poliçe istisnası |
| Seyir alanı dışında kullanım | Poliçe, rota ve konum kayıtları | Sınır, istisna ve zeyil |
| Yanlış beyan | Teklif formu ve yazışmalar | Sorulan bilgi, verilen cevap ve kanuni sonuç |
| Özel hız klozu | Kloz metni ve teknik hız verileri | Tasarım hızı ile olay anı hızının ayrımı |
| Muafiyet veya eksik sigorta | Değerleme ve hesap tablosu | İndirimin sözleşmeye ve kanuna uygunluğu |
İtiraz dilekçesi, ret yazısındaki her sebebi ilgili belgeyle eşleştirmelidir. Özel ekspertiz raporu yardımcı olabilir; ancak mahkemeyi veya hakemi kendiliğinden bağlayan kesin delil değildir. Teknik görüşte varsayım ile ölçüm sonucu ayrılmalı, incelenemeyen parça açıkça belirtilmelidir.
Konunun ayrıntıları için yat alım satım sözleşmesi bölümüne bakılabilir.
Konunun ayrıntıları için hukuk davasında bilirkişi raporuna itiraz bölümüne bakılabilir.
Ödeme vadesi faiz ve zamanaşımı
TTK m.1427 uyarınca sigorta tazminatının muacceliyeti; riziko, belgelerin sunulması ve araştırmanın tamamlanmasıyla bağlantılıdır. Kanundaki genel 45 günlük süre, sigortacıya yüklenemeyen nedenle incelemenin gecikmesine ilişkin hükümle birlikte okunmalıdır. Bu nedenle her dosyada yalnız ihbar tarihine 45 gün eklemek yeterli olmayabilir.
Araştırma üç ay içinde tamamlanamazsa m.1427/3’teki şartlarla avans gündeme gelebilir. Muacceliyet oluştuğunda temerrüt ve faiz değerlendirilir. Sigortacının ret yazısının tarihi, zamanaşımının tek ve zorunlu başlangıcı olarak kabul edilmemelidir.
TTK m.1420’de sigorta sözleşmesinden doğan istemler için muacceliyetten başlayan iki yıllık temel süre ile tazminat ve sigorta bedeli istemlerinde rizikodan itibaren altı yıllık üst süre düzenlenmiştir; m.1482 hükmü saklıdır. Sorumluluk sigortası, özel hükümler ve süreyi kesen veya durduran işlemler ayrıca incelenir. Şirketle yazışmanın tek başına bütün süreleri durdurduğu varsayılmamalıdır.
Sigorta tahkimi veya mahkeme
Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru bakımından ilgili sigortacının sisteme üyeliği, uyuşmazlığın kapsamı ve kanuni istisnalar kontrol edilir. İhtiyari yat sigortasında her yabancı sigortacıya karşı bu yolun açık olduğu söylenemez. Önce sigortacıya başvuru yapılması ve olumsuz nihai cevap alınması veya genel olarak 15 iş günü içinde cevap verilmemesi koşulu önemlidir.
Tahkimde başvuru ücreti ve kanun yolu parasal sınırları başvuru tarihindeki güncel düzenlemeden kontrol edilmelidir. Aynı uyuşmazlığın başka merci önünde görülmesi de kabul koşullarını etkiler. Mahkeme yolu seçildiğinde ticari veya tüketici niteliği, görev ve dava şartı arabuluculuk ayrıca değerlendirilir. Sigorta Tahkim Komisyonu başvurusu ile ihtiyari sözleşmesel tahkim aynı kurum değildir.
Konunun ayrıntıları için yat ve tekne satın alırken hukuki kontrol bölümüne bakılabilir.
Konunun ayrıntıları için Türkiye’de yat hukuku, bayrak, vergiler ve ithalat işlemleri bölümüne bakılabilir.
Sonuç
Yat sigortasında güçlü bir itiraz, poliçe metni ile teknik hasar sebebini birlikte inceler. Teminat, istisna, muafiyet ve yükümlülük ihlali ayrıldığında hangi belgenin gerekli olduğu anlaşılır. Hasar sonrası kayıtların korunması kadar, poliçe kurulurken teknenin gerçek özelliklerinin doğru bildirilmesi de önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Her türlü riske karşı sigorta bütün zararları karşılar mı
Hayır. Geniş teminatlı poliçelerde de istisna, muafiyet ve özel şartlar bulunabilir.
Pervane hasarı daima teminat dışı mıdır
Hayır. Somut poliçe ve kloz incelenir. Tek bir karar bütün poliçelere aynı sonucu taşımaz.
Ekspertiz raporu ödeme yapılmasını zorunlu kılar mı
Hayır. Zarar tespiti ile hukuki teminat değerlendirmesi farklıdır; raporun dayanakları da incelenebilir.
Ret yazısından sonra sigortacıya tekrar başvurabilir miyim
Gerekçeli ve belgeli itiraz mümkündür. Ancak bu başvurunun zamanaşımını kendiliğinden durdurduğu varsayılmamalıdır.
Sigorta tahkimine gitmeden şirkete başvurmak gerekir mi
Evet. Kanundaki ön başvuru ve cevap koşulları karşılanmalıdır; genel cevap bekleme süresi 15 iş günüdür.
Yatın ticari kiralamaya başlanması sigortaya bildirilmeli mi
Poliçe ve riziko değişikliği hükümleri incelenmelidir. Özel kullanımdan ticari kullanıma geçiş teminatı etkileyebilir.
Kaynakça
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu. m.931, 935, 940, 1001, 1320, 1352–1376, 1420–1446; maddeye göre farklı sayfalar. Kaynak bağlantısı
- TTK m.1427 — sigorta tazminatının muacceliyeti. Ödeme vadesi ve avans. Kaynak bağlantısı
- Türkiye Sigorta Birliği — Tekne Poliçesi Genel Şartları. Genel şart, özel kloz ve poliçe ilişkisi. Kaynak bağlantısı
- Sigorta Tahkim Komisyonu — başvuru nasıl yapılır. Ön başvuru, olumsuz cevap veya 15 iş günü; katılım ve yetki koşulları. Kaynak bağlantısı
- Yargıtay 11. HD, 04.12.2024, E.2024/4376, K.2024/8627. Hız klozu, aydınlatma ve pervane hasarı; onama. Kaynak bağlantısı