Yat bakımında uyuşmazlık çoğu kez ilk teklifin kapsamı ile sökümden sonra yapılan işler arasındaki farktan doğar. Refit, mevcut yatın kapsamlı yenilenmesidir; teknik belirsizlik içerebilir. Ancak bu belirsizlik, yükleniciye her ilave işi onaysız yapma veya yat sahibine gerçekten zorunlu hale gelen bütün ek işleri bedelsiz isteme hakkı vermez.
Bakım sözleşmesi, TBK’nın eser sözleşmesi hükümleri çerçevesinde değerlendirilirken, teknenin taşınması, korunması, depolanması ve marina hizmeti gibi yan edimler de gözetilmelidir. Bu yazı, işe girişten teslim ve uyuşmazlık aşamasına kadar uygulanabilecek sözleşme düzenini açıklamaktadır.
İşe giriş durum tespiti
Tekne tesise girerken gövde, motor, elektronik sistem, iç mekan ve kişisel eşyaların mevcut durumu kaydedilmelidir. Fotoğraf ve video tarihli olmalı; hasarlı, çalışmayan veya incelemesi yapılamayan bölümler tutanakta belirtilmelidir. Envanter, yalnız pahalı ekipmanı değil anahtar, güvenlik cihazı, sökülen parçalar ve yazılım erişimlerini de kapsamalıdır.
Yakıt ve su seviyeleri, sintine durumu, kıyı elektriği bağlantısı ve akülerin korunması önemlidir. Çalışma sırasında teknenin su üzerinde veya karada kimin gözetiminde kalacağı, fırtına ve yangın tedbirleri, giriş yetkileri ve acil irtibat açıklanmalıdır. Teknik onarım sözleşmesiyle marina veya çekek sözleşmesinin farklı kişilerle yapılması halinde sorumluluk arayüzü ayrıca düzenlenir.
Konunun ayrıntıları için marina bağlama sözleşmesi bölümüne bakılabilir.
Teklifin hukuki anlamı
Sabit veya götürü bedel, yaklaşık bedel ve saat ile malzeme esasına dayalı bedel birbirinden ayrılmalıdır. TBK m.480 ve devamındaki hükümler, başlangıçta kabul edilen fiyat modeline göre sonuç doğurur. “Tahmini bütçe” başlığı altında kesin fiyat izlenimi yaratılması ya da sabit bedelin belirsiz ek kalemlerle sürekli artırılması uyuşmazlık çıkarır.
Teklifte söküm, teşhis, montaj, test, sarf malzemesi, nakliye, dış servis, çekme, konaklama ve vergi kalemleri belirtilmelidir. Söküm sonunda yeni kusur çıkabileceği öngörülüyorsa inceleme bedeli ile esas onarım için ayrı onay modeli kurulabilir. Bu yöntem, başlangıçta bilinmeyen teknik durumun açık uçlu harcama yetkisine dönüşmesini önler.
Konunun ayrıntıları için Türkiye’de yat hukuku, bayrak, vergiler ve ithalat işlemleri bölümüne bakılabilir.
Ek işin onayı ve ispatı
Ek iş formu, yeni bulgunun ne olduğunu ve ilk kapsamın neden dışında kaldığını açıklamalıdır. Fotoğraf veya teknik rapor, önerilen çözüm, alternatif, ek bedel ve teslim tarihine etkisi birlikte sunulur. İş sahibi onay vermeden yapılan işte, talep edilebilir bedel sözleşme, zorunluluk ve somut hukuki şartlara göre değerlendirilir; faturanın düzenlenmiş olması tek başına anlaşmayı kanıtlamaz.
E-posta veya mesajlaşma kayıtları ispat bakımından önem taşıyabilir. Ancak mesajı yazanın temsil yetkisi ve onayın kapsamı da araştırılır. Kaptanın yalnız teknik koordinasyona yetkili olduğu bir durumda yüksek tutarlı kapsam değişikliğinin de kabul edildiği varsayılmamalıdır. TBK’daki temsil hükümleri, tarafların davranışları ve önceki uygulama birlikte değerlendirilir. Konunun ayrıntıları için yat yönetim sözleşmesinde işletmecinin yetkileri ve hesap verme yükümlülüğü yazısına bakılabilir.
Güvenlik için gecikmeksizin yapılması gereken müdahale ile ticari tercih niteliğindeki yükseltme ayrılmalıdır. Su almayı durdurmak için zorunlu müdahale gerekebilir; yeni eğlence sistemi kurulması aynı gerekçeyle açıklanamaz. Acil müdahale halinde dahi neden, işlem ve bedel mümkün olan en kısa sürede belgelendirilmelidir.
Teslim süresi ve gecikme
Teslim takvimi; iş sahibinin parça seçimi, söküm sonrası onay, ithal parçanın gelmesi ve deneme seyri gibi bağımlılıkları göstermelidir. Her tedarik gecikmesi mücbir sebep değildir. Yüklenicinin öngörülebilir tedarik sorununu zamanında bildirmesi ve alternatifleri değerlendirmesi gerekebilir. Süre uzatımının hangi olayda ve kaç gün verileceği belgeye bağlanmalıdır.
İş sahibinin geç onay vermesi de gecikmeye katkıda bulunabilir. Bu nedenle yalnız son teslim gününü değil, her kararın istendiği ve verildiği tarihi gösteren iş günlüğü tutulmalıdır. TBK m.473 ve temerrüt hükümleri çerçevesinde ek süre, işi başka yükleniciye yaptırma veya sözleşmeyi sona erdirme seçenekleri değerlendirilir. Hangi hak seçilirse bunun bildirim ve mali sonuçları açık olmalıdır.
Kaçırılan kiralama geliri veya başka yat kiralama gideri talep ediliyorsa zarar, nedensellik ve makul önlem yükümlülüğü kanıtlanmalıdır. Yaz mevsiminde teslim edilmesi planlanan teknenin ticari rezervasyonları yükleniciye hiç açıklanmamışsa öngörülebilirlik tartışması doğabilir. Buna karşılık sözleşmede bilinen teslim amacının yazılması ispatı kolaylaştırır.
Bakım sırasında hasar ve sigorta
Yanlış kaldırma, sıcak çalışma, su alma, toz ve boya bulaşması, elektrik bağlantısı veya hatalı montaj farklı teknik risklerdir. Hangi işlemin hangi personel ve alt yüklenici tarafından yapıldığı kaydedilmelidir. Alt yüklenici kullanılması, sözleşmenin asıl tarafının iş sahibine karşı sorumluluğunu her durumda kaldırmaz.
Yatın kendi tekne sigortası, tersanenin işletme sorumluluğu ve onarımcının mesleki sorumluluk teminatı aynı kapsamı sağlamaz. Tekne poliçesinde bakım yeri, sıcak çalışma, deneme seyri, kaptansız bırakma veya refit süresiyle ilgili bildirim şartları olabilir. İşe başlamadan önce sigortacıdan gerekli teyit veya zeyil alınması, hasardan sonra kapsam tartışmasını azaltır. Konunun ayrıntıları için yat ve tekne kazalarında sorumluluk ve tazminat talepleri yazısına bakılabilir.
| Olay | Korunacak kayıt | Sözleşmede düzenlenecek konu |
|---|---|---|
| Kaldırma hasarı | Kaldırma planı ve işlem görüntüsü | Ekipman, personel ve sorumluluk |
| Onaysız ek iş | İlk teklif ve değişiklik yazışmaları | Onay yetkisi ve fiyat yöntemi |
| Parça gecikmesi | Sipariş, tedarik ve bildirim tarihleri | Süre uzatımı ve alternatif |
| Eksik veya hatalı onarım | Sökülen parça ve test raporu | Giderim, yeniden test ve garanti |
| Teslimin engellenmesi | Ödeme, ihtar ve teslim talepleri | Borç ve güvence uyuşmazlığı |
Teslim kabul ve ayıp bildirimi
Teslimde yapılan iş, sökülen ve takılan parçalar, yazılım güncellemeleri, ölçümler ve test sonuçları listelenmelidir. İş emrinin kapanması ile teknik kabulün gerçekleşmesi aynı belgeye bağlanabilir; ancak belgenin kapsamı açık olmalıdır. Sırf teknenin tesisten çıkarılması her ayıbın bilindiğini ve kabul edildiğini göstermez.
TBK m.474–478 uyarınca gözden geçirme, ayıp bildirimi ve kabul önem taşır. Açık ayıpların teslimde yazılması, sonradan ortaya çıkan gizli ayıpların öğrenilince gecikmeksizin bildirilmesi gerekir. Kanuni ayıp sorumluluğu ile yüklenicinin verdiği ilave garanti ayrılır. İş sahibinin hatalı kullanımının veya üçüncü kişinin sonraki müdahalesinin etkisi ayrıca araştırılır.
Önemli bir arızada yatın yeniden sökülmesinden önce bağımsız teknik inceleme veya HMK m.400 ve devamı kapsamında delil tespiti düşünülmelidir. Teknenin güvenliği için acil onarım kaçınılmazsa işlem öncesi ve sonrası ayrıntılı kayıt tutulmalı, değiştirilen parçalar incelemeye elverişli biçimde saklanmalıdır.
Konunun ayrıntıları için hukuk davasında bilirkişi raporuna itiraz bölümüne bakılabilir.
Borç ve teknenin teslim edilmemesi
Onarımcının alacağı nedeniyle hapis hakkı ileri sürmesi, TMK m.950 ve devamındaki şartlara bağlıdır. Alacağın muacceliyeti, teknenin hangi rızayla elde tutulduğu ve alacakla bağlantı değerlendirilir. Her uyuşmazlık “tekneyi vermiyorum” şeklinde fiilî baskıyla çözülemez. Diğer taraftan iş sahibi de gerçekten doğmuş ve muaccel bedel borcunu yok sayamaz.
Uyuşmazlıkta tartışmasız bedelin ödenmesi, tartışmalı kalem için güvence veya uygun geçici hukuki koruma seçenekleri incelenebilir. Bakım ve onarım alacaklarının TTK m.1352 kapsamındaki niteliği, ihtiyati haciz için tekne ve borçlu arasındaki bağla birlikte değerlendirilmelidir. Hapis hakkı ile mahkemenin ihtiyati haciz kararı aynı kurum değildir.
Sonuç
Bakım ve refit sözleşmesinde etkili koruma, başlangıç kapsamı ile her değişikliğin ayrı kaydından doğar. İşe giriş durumu, yetkili onay, bedel ve süre etkisi ile teslim testleri birlikte tutulduğunda tarafların sorumlulukları daha açık hale gelir. Teknik sorun çözülürken delillerin yok edilmemesi de hukuki çözümün temelidir. Yeni yat yaptırma sürecinin sözleşmesi için yat inşa sözleşmesi, izin ve tadilat çerçevesi için yat inşa ve refit sözleşmeleri ile bakım onarım süreçleri makalesi incelenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Yüklenici ek fatura düzenlediyse bedeli mutlaka ödemek gerekir mi
Fatura tek başına işin onaylandığını veya sözleşme dışında haklı bir bedel doğduğunu göstermez. Kapsam ve onay delilleri incelenir.
İthal parçanın geç gelmesi her zaman mücbir sebep midir
Hayır. Öngörülebilirlik, alınan tedbirler ve sözleşmedeki risk dağılımı önemlidir.
Refit sırasında tekne sigortası otomatik devam eder mi
Poliçe kapsamı ve bildirim şartları kontrol edilmelidir. Büyük tadilat veya farklı riskli işler için zeyil gerekebilir.
Onarımdan sonra teslim imzası bütün talepleri sona erdirir mi
Belgenin içeriği, bilinen ve gizli ayıp ayrımı ile kanuni hükümler belirleyicidir.
Eski parçaları saklamak gerekli mi
Ayıp veya yanlış müdahale iddiasında parçalar önemli delil olabilir. Kimlik ve teslim zinciri korunarak saklanmaları yararlıdır.
Yüklenici tekneyi borç nedeniyle tutabilir mi
Hapis hakkının somut koşulları incelenir. Alacak bulunması tek başına her türlü alıkoymayı haklı kılmaz.
Kaynakça
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu. Genel işlem koşulları, sorumsuzluk, satış, bağlanma parası, kira ve eser sözleşmesi. Bağlantı
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu. m.931, 935, 940, 1001, 1320, 1352–1376, 1420–1446; maddeye göre farklı sayfalar. Bağlantı
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun. Tüketici işlemi, ayıp, haksız şart ve görev. Bağlantı
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu. Görev, deliller ve delil tespiti. Bağlantı
- Türkiye Sigorta Birliği — Tekne Poliçesi Genel Şartları. Genel şart, özel kloz ve poliçe ilişkisi. Bağlantı