Türkiye’de Yat İnşa ve Refit Sözleşmeleri ile Bakım Onarım Süreçleri

Türkiye’de bir yatın inşası, yenilenmesi veya bakım ve onarımı için teknik iş programı ile hukuki sorumlulukların birlikte kurulması gerekir. İşin kapsamı, yatın bayrağı, boyu, kullanım amacı ve yapılacak değişiklikler; izin, kayıt ve denetim yükümlülüklerini belirler. Sözleşmede ise bedel, ek işler, teslim, ayıp, sigorta ve uyuşmazlık hükümleri açıklığa kavuşturulmalıdır. İdari izin alınması, yatın sözleşmeye uygun teslim edildiğini tek başına göstermez.

Bu makale, yat sahipleri, yatırımcılar, tersaneler ve proje yöneticileri için Türkiye’de yürütülen inşa, refit ve bakım onarım işlerinin hukuki çerçevesini inceler. Değerlendirme tarihi 13 Ekim 2026’dır. Özellikle 14 Ocak 2026 tarihli yeni Yönetmelik ile 31 Temmuz 2026 tarihinde yayımlanan 7590 sayılı Kanun birlikte dikkate alınmıştır. [K1–K2]

İşin hukuki niteliği ve tarafların belirlenmesi

Yeni yat inşası ile hazır yat satışı arasındaki fark

Belirli bir tasarım ve teknik şartnameye uygun yatın meydana getirilmesinin üstlenildiği ilişkide, Türk Borçlar Kanunu’nun eser sözleşmesine ilişkin hükümleri temel hareket noktasıdır. Yüklenici belirli bir sonucu ortaya koymayı, iş sahibi ise bedel ödemeyi üstlenir. Hazır bir yatın satın alınması, proje hizmeti alınması ve mevcut yatın işletilmesi aynı hukuki ilişki değildir. Sözleşmenin başlığı kadar tarafların gerçekten üstlendiği edimler de incelenmelidir. [K3, m. 19 ve 470–471]

Bu ayrım, teslimden önceki gecikmeye müdahaleden ayıp bildirimine kadar sonuç doğurur. Örneğin yüklenicinin işi zamanında bitiremeyeceği açıkça anlaşılıyorsa, eser sözleşmesindeki özel şartlarla teslim gününü beklemeden hareket edilebilir. Buna karşılık hazır yat satışındaki ayıp hükümlerini hiçbir değerlendirme yapmadan inşa sözleşmesine taşımak doğru değildir.

Yatın özel kullanım için yaptırılması da ayrıca önemlidir. Ticari veya mesleki amaç dışında hareket eden kişi ile mesleki faaliyeti kapsamında hizmet sunan taraf arasındaki işlem, şartları varsa tüketici işlemi oluşturabilir. Yatın yüksek değeri tek başına tüketici niteliğini ortadan kaldırmaz. Buna karşılık kiralama veya ticari işletme amacı, değerlendirmeyi değiştirebilir. Gezi teknesi olarak teknik sınıflandırma ile tüketici sıfatı farklı sorulardır. [K5, m. 3]

Refit ve bakım onarımın kapsamı

Refit, sektörde yenileme ve modernizasyon işlerini anlatan geniş bir terimdir. Boya, döşeme, elektronik sistem yenilemesi, motor müdahalesi veya üstyapı değişikliği aynı proje içinde bulunabilir. Ancak idari mevzuatta her refit işi tadilat sayılmaz. Sözleşmedeki isimlendirme, izin yükümlülüğünü belirleyen teknik özelliklerin yerine geçmez.

2026 Yönetmeliğinde tam boy, genişlik, derinlik veya gros tonilato değerlerinden birinin değişmesi; güverte ya da direk sayısının artırılması; yolcu kapasitesinin 12 kişinin üzerine çıkarılması veya tipin tehlikeli yük taşıyacak şekilde değiştirilmesi tadilat bakımından önem taşır. Motor bakımı veya değişimi ise Yönetmeliğin bakım onarım tanımında yer alır; eşlik eden diğer değişikliklerin ayrıca incelenmesi gerekir. [K1, m. 4]

İş başlamadan önce mevcut durum raporu, eski ve yeni proje karşılaştırması, ölçüler ve kapasite bilgileri hazırlanmalıdır. İhtilaflı bir sınıflandırmada yalnız yüklenicinin teklifindeki “bakım” ibaresine güvenmek yerine yetkili liman başkanlığı nezdinde dosyanın durumu açıklığa kavuşturulmalıdır.

Sözleşmeyi kimin imzaladığı neden önemlidir

Tersane markası, tesis işletmecisi, ana yüklenici, tasarımcı, alt yüklenici ve yatın maliki farklı kişiler olabilir. Yalnız çalışma alanı sağlayan işletmenin bütün teknik işlerin yüklenicisi olduğu varsayılamaz. Aynı şekilde kaptanın veya proje yöneticisinin her fiyat artışını, süre uzatımını ve ibra belgesini onaylama yetkisi bulunduğu kabul edilmemelidir.

Sözleşmede tam ticaret unvanı, temsil yetkisi, iş sahibinin sıfatı ve alt yüklenicilerin hangi taraf adına çalıştığı belirlenmelidir. Ticaret sicili kayıtları, imza yetkisi ve vekâlet belgeleri incelenmeli; teknik talimat verme yetkisi ile bedel veya teslim tarihini değiştirme yetkisi ayrılmalıdır. Böylece uyuşmazlık çıktığında talebin yanlış kişiye yöneltilmesi riski azaltılır.

İnşa ve tadilat izinlerinde 2026 düzenlemesi

Türk bayraklı yatlarda temel eşikler

14 Ocak 2026 tarihli Gemi ve Su Araçlarının İnşa, Tadilat ve Bakım Onarım Yönetmeliğinin ana uygulama hükümleri 14 Nisan 2026’da yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik, serbest bölgeler dâhil Türkiye’deki işlemleri kapsar. Türk bayraklı araçlarda aşağıdaki ayrımlar birlikte değerlendirilir. [K1, m. 2, 5 ve 20]

GSVP, Turgut Reis Gemi Sanayi Veritabanı Programıdır. Projeye ilişkin izin, kayıt ve belge akışının sözleşmede bir sorumluya bağlanması gerekir. Bununla birlikte tarafların kendi aralarındaki görev paylaşımı, idarenin mevzuata göre belirlediği muhatabı kendiliğinden değiştirmez.

Yönetmelikteki “tam boy” ile başka düzenlemelerdeki “gövde boyu” ölçüleri birbirine karıştırılmamalıdır. Özellikle 12 ve 24 metre çevresindeki projelerde hangi ölçümün hangi yükümlülük için kullanıldığı teknik dosyada gösterilmelidir.

Başvuru belgeleri ve işe başlama süreleri

Başvuru, işlemin niteliğine göre Yönetmeliğin eklerindeki belgelerle fiziki ve elektronik olarak yürütülür. Yönetmelik, izin başvurularının en geç 25 takvim günü içinde sonuçlandırılmasını öngörür. Bu süre, eksik proje ve başvuru sorunları hesaba katılmadan sözleşmeye kesin teslim garantisi olarak yazılmamalıdır. Teknik dosya, ücretler ve onayların hazırlanacağı tarihler ayrıca planlanmalıdır. [K1, m. 5/5]

İzin belgesinin süresiz düzenlenmesi, projenin sınırsız süre bekletilebileceği anlamına gelmez. İnşaya bir yıl, tadilata altı ay içinde başlandığının Yönetmelikte öngörülen şekilde tespit ettirilmesi gerekir. Bu şart sağlanmazsa izin iptali gündeme gelir. Salt malzeme siparişi verilmesi ile mevzuat anlamında işe başlama tespiti aynı değildir. [K1, m. 5/6]

İzin belgesindeki bilgilerin değişmesi hâlinde 30 günlük bildirim yükümlülüğü ve malik değişikliğinde yeni izin düzenlenmesine ilişkin kurallar gözetilmelidir. Yatın satılması, sipariş sözleşmesinin devri ve izin dosyasının güncellenmesi birbirinden farklı işlemlerdir. [K1, m. 5/11]

Her 24 metrelik yat için aynı klas kuralı uygulanmaz

Yönetmelik, başka mevzuattaki hükümler saklı kalmak üzere, belirli araçlarda proje onayından imalatın denetimine kadar klas gözetimi ve beş yıllık klas sertifikası düzeni öngörür. Yeni inşa sonunda tam boyu 24 metre ve üzerinde olacak araçlar temel gruplardan biridir. Ancak tadilat bakımından aracın türü, yolcu kapasitesi, yapım dönemi ve ilgili alt bent birlikte incelenmelidir. “24 metreyi geçen her refitte aynı klas zorunluluğu vardır” şeklinde genel bir sonuç kurulamaz. [K1, m. 5/12]

Özellikle Gezi Tekneleri ve Kişisel Deniz Taşıtları Yönetmeliği kapsamındaki araçlar için 2026 Yönetmeliğinin 13/2. maddesi ayrıca önemlidir. Bu kapsamdaki, boy şartını sağlayan inşa ve tadilatlarda gerekli izin belgeleriyle işlem yürütülürken inşa kontrolleri ve klaslı inşa şartları aranmaz. Önce aracın gerçekten bu özel düzenlemenin kapsamına girip girmediği belirlenmelidir; yalnız “özel yat” diye adlandırılması yeterli değildir. [K1, m. 13/2; K4]

Bu istisna, ürün güvenliği ve uygunluk değerlendirmesini ortadan kaldırmaz. CE işareti, klas belgesi, idari izin ve iş sahibinin sözleşmesel kabulü ayrı işlevlere sahiptir. Birinin bulunması diğerlerinin de tamamlandığını veya teknik şartnamenin bütünüyle yerine getirildiğini kanıtlamaz.

Bakım yeri ve denetim sorumluluğu

Tesis dışında çalışma ve kara sörveyleri

İnşa, tadilat ve bakım onarımın kural olarak mevzuatta tanımlanan tesislerde gerçekleştirilmesi esastır. Bunun yanında kara sörveyi ve belirli bakım işlemleri için Yönetmeliğin 8. maddesindeki yer ve güvenlik şartları uygulanır. İçsu araçları dışındaki tam boyu 15 metre ve üzerindeki araçların kara sörveyi için tesis, balıkçı barınağı veya yat limanı düzeni; daha küçük araçlar ve içsu araçları için ilgili özel hükümler ayrı okunmalıdır. [K1, m. 5/3 ve 8]

Herhangi bir marina veya çekek alanının bulunması, istenen bütün inşa ve tadilat işlerinin orada yapılabileceği sonucunu doğurmaz. Faaliyetin izin kapsamı, alanın niteliği, kaldırma kapasitesi ve emniyet koşulları kontrol edilmelidir. Bakım onarım kayıtlarının GSVP’ye girilmesi bayraktan bağımsız bir yükümlülüktür; gerekli kayıt bulunmadan kara sörveyine geçilemez.

Önceki izinlere ilişkin geçiş hükümleri de önemlidir. Yönetmeliğin geçici 1. maddesindeki genel devam kuralı, geçici 3. maddede tesis, balıkçı barınağı ve yat limanı dışındaki yerler için öngörülen özel iptal düzenlemesini bertaraf etmez. Yürürlük hükümleri birlikte okunduğunda bu özel geçiş süresi 14 Temmuz 2026’da dolmuştur. Önceden alınmış bir saha izni, sonradan yapılacak bütün işler için geçerli sayılmamalıdır. [K1, geçici m. 1 ve 3, m. 20]

Kontrol mühendisi ve klas kuruluşunun rolü

Klassız işlerde gerekli kontrol mühendisi denetimi ile liman başkanlığının denetimi birbirinin yerine geçmez. Yönetmelik, şartları kapsamındaki klassız inşa ve tadilatlarda belirli aralıklarla kontrol raporları ve idari denetimler öngörür. Klas gözetiminde yürütülen işlerde ise ayrıca kontrol mühendisi bulundurma zorunluluğuna ilişkin istisna vardır. [K1, m. 5/17–18 ve 9–12]

Sözleşmede denetim davetini kimin yapacağı, hangi imalat aşamalarının kapatılmadan görüleceği, uygunsuzluğun nasıl kaydedileceği ve düzeltmenin kim tarafından doğrulanacağı yazılmalıdır. Boya altında kalacak yüzey, kapatılacak kablo hattı veya erişimi zor kaynak birleşimi, sonradan yalnız fotoğrafla değerlendirilemeyebilir. İlerleme ödemesi için verilen teknik onayın bütün gizli ayıplardan feragat anlamına gelmediği de açıklanmalıdır.

Konunun ayrıntıları için yat ve tekne satın alırken hukuki kontrol bölümüne bakılabilir.

Yabancı bayrak ve serbest bölge projeleri

Yabancı bayraklı yatlarda Türk bayraklı yatlara ilişkin bütün şartların aynen uygulanacağı veya hiçbir Türk düzenlemesinin uygulanmayacağı varsayımı yanlıştır. 2026 Yönetmeliğinin 6. maddesi ayrı bir rejim kurar. GSVP kaydı, boy şartına göre izin ve klas kuruluşuna ilişkin yükümlülükler bu maddeden değerlendirilir. [K1, m. 6]

İlgili bayrak kurallarına göre işlem yapılacağına ilişkin sözleşme hükmü veya yazılı beyanla bağlantılı klas istisnası dar kapsamıyla okunmalıdır. Böyle bir beyan; Türkiye’deki iş güvenliği, çevre, tesis, kayıt ve diğer emredici kurallardan genel muafiyet sağlamaz. Bayrak idaresinin şartları ile Türkiye’deki yükümlülükler aynı proje takviminde eşleştirilmelidir.

İhracat amacıyla başlanan bir projenin sonradan Türk bayrağına geçirilmesi de ayrı işlem gerektirir. Yönetmeliğin 7. maddesindeki izin ve uygunluk düzeni dikkate alınmadan, yabancı bayrak için hazırlanan dosyanın doğrudan kullanılabileceği kabul edilmemelidir. Serbest bölge projelerinde ise serbest bölge müdürlüğü ile liman başkanlığının görev alanları birlikte izlenir. [K1, m. 7 ve 13/1]

Gümrük rejimi ve vergi uygulaması ayrıca planlanmalıdır. Yabancı bayrak, serbest bölgede çalışma veya bedelin dövizle ödenmesi tek başına vergi istisnası yaratmaz. İthal ekipman, bakım için getirilen yat, ihracat teslimi ve Türkiye’de kullanım farklı işlemler olabilir. Sözleşmede gümrük müşavirliği, belge temini, vergiler ve rejim şartlarının ihlalinden doğan giderlerin hangi tarafa ait olduğu açıkça belirlenmelidir. Bayraklama ve ithalat ihracat boyutu için Türkiye’de yat hukuku üzerine ilgili incelememize bakılabilir.

Sözleşmede iş kapsamı ve bedel yönetimi

Teknik şartname ve değişiklik emirleri

Teknik şartname; marka ve model listesi, malzeme özellikleri, çizim sürümleri, performans kriterleri, işçilik standartları ve teslim belgeleriyle birlikte okunabilir olmalıdır. “Muadil ekipman kullanılabilir” gibi hükümler, eşdeğerliğin hangi özellikler bakımından aranacağını ve onayı kimin vereceğini göstermelidir. Ana sözleşme, teklif, proje ve ekler arasında çelişki varsa uygulanacak öncelik sırası belirlenmelidir.

Refit projelerinde sökümden sonra görülen korozyon, gizli hasar veya eski tesisat çoğu zaman ek iş tartışması doğurur. Ön incelemenin sınırları yazılmalı; erişilemeyen alanlar tutanakla gösterilmelidir. Yüklenici sonradan ortaya çıkan her durumu otomatik olarak ek bedele dönüştüremeyeceği gibi, iş sahibi de başlangıçta kapsam dışında bırakılmış her işi ana bedele dâhil kabul edemez.

Değişiklik emri en az işin tarifini, gerekçesini, bedelini, vergi durumunu, teslim süresine etkisini ve yetkili onayını içermelidir. Acil can veya mal güvenliği müdahaleleri için ayrıca bildirim ve belge düzeni kurulabilir. Kaptanın günlük teknik yazışması, yetkisi ve sözleşme şartları incelenmeden fiyat artışı kabulü sayılmamalıdır.

Götürü bedel ile maliyet esaslı işlerin farkı

TBK m. 480 uyarınca götürü bedelde yüklenici kural olarak işi kararlaştırılan bedelle tamamlar; daha fazla emek veya gider doğması tek başına fiyatı artırma hakkı vermez. Başlangıçta öngörülemeyen veya öngörülebilip de taraflarca dikkate alınmayan durumların ifayı engellemesi yahut son derece güçleştirmesi hâlindeki uyarlama ve sona erdirme şartları saklıdır. Olağan maliyet artışı ile bu istisnanın koşulları ayrılmalıdır. [K3, m. 480]

Maliyet artı ücret veya yaklaşık bedel düzeninde ise işçilik saatleri, malzeme faturaları, yönetim ücreti, üst sınır ve onay mekanizması özellikle önemlidir. TBK m. 481 ve 482 kapsamındaki bedel belirleme ve yaklaşık bedelin aşılması hükümleri somut sözleşmeyle birlikte değerlendirilir. Haftalık maliyet raporu, yalnız faturanın sonunda ortaya çıkan bir tartışmadan daha işlevseldir.

İlerleme ödemeleri takvim günlerine değil, mümkün olduğunca tanımlı ve doğrulanabilir imalat aşamalarına bağlanmalıdır. Avans teminatının tutarı, süresi, talep şartları ve iade koşulları açık olmalıdır. Teminat mektubunun proje takvimi uzadığında sona ermesi, sözleşmedeki korumayı etkisiz bırakabilir.

Teslim gecikmesi ve sözleşmenin sona ermesi

Gecikmenin sebebi ve süre uzatımı

Gecikme değerlendirmesi için başlangıç programı, onay tarihleri, ekipman teslimleri ve kritik imalat aşamaları birlikte incelenir. İş sahibinin geç seçim yapması, kapsam değiştirmesi veya temerrüde düşmesi ile yüklenicinin planlama eksikliği aynı sonuçları doğurmayabilir. Süre uzatımı isteyen taraf, olayın yalnız gerçekleştiğini değil, teslim tarihine etkisini de ortaya koymalıdır.

Her tedarik güçlüğü veya fiyat artışı kendiliğinden mücbir sebep değildir. Sözleşme hükmü, öngörülebilirlik, nedensellik, bildirim süresi ve zararı azaltmak için alınabilecek önlemler incelenmelidir. Olayın bütün projeyi mi yoksa belirli işi mi etkilediği gösterilmeden talep edilen toplu süre uzatımı uyuşmazlığa açıktır.

TBK m. 473, şartları gerçekleştiğinde teslim tarihi gelmeden sözleşmeden dönme veya aykırılığın giderilmesini isteme imkânları sağlar. Teslim borcunda temerrüt hâlinde ise TBK m. 117 ve devamı ile özellikle ek süre ve seçimlik hak düzeni dikkate alınır. Sözleşmeyi sona erdiren bildirim; sebep, hukuki dayanak ve talep bakımından açık kurulmalıdır. [K3]

Gecikme cezası ve tazminat

Günlük veya haftalık gecikme cezasında başlangıç, varsa cezasız dönem, üst sınır ve süre uzatımının etkisi belirlenmelidir. TBK m. 179/2 kapsamında belirli zamanda ifa için kararlaştırılmış ceza koşulunda, gecikmiş ifanın çekincesiz kabulü hak kaybına yol açabilir. Teslim tutanağı yalnız teknik belge olarak görülmemelidir. [K3, m. 179–182]

Kiralama geliri kaybı veya ikame yat gideri gibi taleplerde ihlal, zarar ve uygun nedensellik bağı belgelenmelidir. Planlanan her ticari gelir, gerçekleşmiş zarar gibi talep edilemez. Karşı taraf; gelir beklentisinin belirsizliğini, zararın azaltılabileceğini veya gecikmeye iş sahibinin katkısını ileri sürebilir. İptal edilen sözleşmeler, ödeme belgeleri ve gerçek alternatif maliyetleri bu nedenle önemlidir.

Haklı sona erdirme ile serbest fesih

Yüklenicinin ihlali nedeniyle sona erdirme ile iş sahibinin projeden kendi tercihiyle vazgeçmesi ayrılmalıdır. TBK m. 484, eser tamamlanmadan fesih imkânını, yapılan kısmın karşılığının ve yüklenicinin bütün zararlarının giderilmesi yükümlülüğüyle birlikte düzenler. “Henüz teslim yapılmadı, bütün avans geri alınır” sonucu her olayda geçerli değildir. [K3, m. 484]

Sona erme hesabında tamamlanan iş, sipariş edilmiş malzeme, başka projede kullanılabilecek ekipman, belgelerin teslimi, yatın tesisten çıkarılması ve üçüncü kişinin tamamlama maliyeti birlikte ele alınmalıdır. Tarafların ihtilaflı kalemleri açıkça ayırdığı bir çıkış protokolü, kapsamı belirsiz karşılıklı ibra metninden daha güvenli bir çözüm sağlar.

Teslim kabul ve ayıplı işten doğan haklar

Deniz denemesi ve teslim dosyası

Suya indirme, deniz denemesi, fiilî teslim ve hukuki kabul farklı aşamalar olabilir. Hız, menzil, yakıt tüketimi, titreşim veya gürültü hedeflerinin hangi yük, hava, deniz ve ekipman koşullarında ölçüleceği önceden belirlenmelidir. Ölçüm yöntemi olmayan bir performans taahhüdü, bilirkişi incelemesinde önemli belirsizlik yaratır.

Teslim dosyasında uygulanabildiği ölçüde nihai projeler, test ve deneme raporları, klas veya uygunluk belgeleri, izin ve kayıt belgeleri, ekipman garantileri, bakım talimatları, yazılım erişimleri ve yedek parça listesi bulunmalıdır. Eksik işler listesinde her kalemin giderilme süresi ve sorumlusu gösterilmeli; teslimi engelleyen eksikliklerle sonradan giderilebilecek küçük eksiklikler ayrılmalıdır.

İdari belgelendirme sürecinin tamamlanması, sözleşmedeki bütün kalite ve konfor ölçütlerinin yerine getirildiği anlamına gelmez. Yönetmelik, tamamlanma belgelerine bağlı olarak sertifikalandırma ve tescil işlemlerine başlanmasını düzenler; iş sahibinin özel hukuk taleplerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. [K1, m. 13/4–5]

Ayıp bildirimi ve seçimlik haklar

Eser sözleşmesinde iş sahibi, teslimden sonra işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmeli ve ayıpları uygun süre içinde yükleniciye bildirmelidir. Sonradan ortaya çıkan ayıp da gecikmeksizin bildirilmelidir. Bütün yat işleri için geçerli sabit bir “30 günlük ayıp ihbar süresi” bulunduğu söylenemez. [K3, m. 474 ve 477]

TBK m. 475 uyarınca şartlarına göre sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedel indirimi veya aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım talebi gündeme gelir. Genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır. Her küçük estetik kusur dönme hakkı vermediği gibi, seyir güvenliğini etkileyen ağır bir kusur da yalnız kozmetik eksiklik gibi değerlendirilemez.

Yüklenici, sorunun iş sahibinin sağladığı malzemeden, açık uyarıya rağmen verilen talimattan, yanlış kullanımdan veya sonraki müdahaleden kaynaklandığını ileri sürebilir. Bu savunmaların değerlendirilmesinde TBK m. 472 ve 476, yazılı uyarılar ve teknik nedensellik belirleyicidir. Sadece “kullanıcı hatası” yazılması savunmayı kendiliğinden kanıtlamaz.

Garanti süresi ile zamanaşımı farklıdır

TBK m. 478, ayıplı eserden doğan davalarda teslimden başlayan süreler öngörür. Taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yıl; yüklenicinin ağır kusuru varsa eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yıl düzenlenmiştir. Yatın inşasına ilişkin ayıp değerlendirmesinde taşınmaz yapılara ait beş yıllık süre, sırf işin adı “inşa” olduğu için uygulanmaz. Tüketici işlemi veya farklı sözleşme niteliği varsa ilgili özel hükümler ayrıca değerlendirilir. [K3; K5]

Anayasa Mahkemesi, 27 Haziran 2024 tarihli E.2024/8, K.2024/126 sayılı kararında TBK m. 478’deki teslim tarihini esas alan ibareye yönelik iptal istemini reddetmiştir. Bu karar doğrudan yat uyuşmazlığına ilişkin değildir; eser sözleşmesindeki zamanaşımının başlangıcı bakımından önemlidir. Teslim tutanağının tarihi ve fiilî teslim olgusu bu nedenle ayrıca saklanmalıdır. [K6]

Sözleşmedeki garanti taahhüdü, ayıp bildirimi ve kanuni zamanaşımı ayrı ayrı incelenmelidir. Garanti görüşmelerinin sürmesi veya karşı tarafa ihtar gönderilmesi, bütün durumlarda zamanaşımını kendiliğinden kesmez. Bedel ve diğer sözleşme alacakları da ayıp davalarına ait süreyle otomatik olarak aynılaştırılamaz; talebin hukuki sebebi ve TBK m. 146–147 dâhil ilgili hükümler belirlenmelidir.

Mülkiyet sigorta ve tasarım hakları

Avans ödenmesi, imalatın belirli seviyeye gelmesi veya ekipmanın tersaneye sevki, her durumda aynı mülkiyet sonucunu doğurmaz. Yapı hâlindeki yatın kime ait olacağı, ayrılan malzemelerin tanımlanması, sicil imkânları ve üçüncü kişi hakları birlikte incelenmelidir. Mülkiyetin geçişi ile kazara hasara kimin katlanacağı ayrı hükümlere bağlanmalıdır. [K3, m. 483; K7]

Özellikle tersanenin mali güçlüğünde yalnız avans faturasıyla korunulduğu varsayılmamalıdır. Uygun teminat, sicil ve hak tesisi seçenekleri, malzemenin ayırt edilmesi ve mevcut takyidatın araştırılması önem taşır. Gemi yapımı veya onarımından doğan bazı alacaklar için Türk Ticaret Kanunu’ndaki özel güvence hükümleri de ayrıca değerlendirilir.

Sigorta düzeninde imalat, bakım sırasında yangın, kaldırma ve indirme, deniz denemesi, üçüncü kişiye zarar ve iş sahibinin getirdiği ekipman gibi risklerin hangi poliçede bulunduğu açık olmalıdır. Muafiyet, istisna, sigorta bedeli, sigortalı sıfatı ve bildirim şartı incelenmeden yalnız “tam sigortalı” ifadesine güvenilmemelidir. Bir zarar ihbarından sonra delilleri değiştiren onarıma başlanması da poliçe ve ispat yönünden sorun yaratabilir.

Tasarım, çizim ve yazılım teslimi ayrıca düzenlenmelidir. Fiziksel yatın mülkiyetini kazanmak, aynı tasarımla ikinci bir yat üretme veya planı üçüncü tersaneye sınırsız kullandırma yetkisini kendiliğinden vermez. Bakım için gerekli kullanım, değişiklik yapma ve üçüncü kişiye teknik dosya verme izinleri açık yazılmalıdır. Yabancı proje kullanılan izin dosyalarında Yönetmeliğin fikri haklara ilişkin beyan şartı da dikkate alınır. [K1, m. 5/8]

Yat tasarımındaki fikri hakların ihlalinden doğan her alacağın otomatik olarak deniz alacağı sayılması da doğru değildir. Bu konu, tasarımın korunma niteliği ve deniz alacaklarının kanuni listesi bakımından ayrı hukuki inceleme gerektirir; güncel öğretide de özel olarak ele alınmaktadır. [K7, m. 1352; K8]

Konunun ayrıntıları için yat sigortasında teminat dışı haller ve hasar reddi bölümüne bakılabilir.

Uyuşmazlıkta deliller ve başvuru yolları

Teknik delillerin korunması

Uyuşmazlık çıktığında ilk mesele çoğu zaman hangi olayın ne zaman ve neden gerçekleştiğini gösterebilmektir. Sökülecek ekipman veya kapatılacak yüzey üzerindeki inceleme gecikirse teknik sebep belirlenemeyebilir. Özel uzman raporu yararlı olmakla birlikte, ihtiyaç hâlinde mahkemeden delil tespiti istenmesi de değerlendirilmelidir. [K9, m. 400 ve devamı]

Elektronik yazışmaların yalnız ekran görüntüsüyle sınırlı tutulmaması; asılları, ekleri ve tarih bilgileriyle saklanması önemlidir. Belgeler hukuka uygun elde edilmeli, ticari sır ve kişisel veri içeren dosyalar açık paylaşım alanlarına yüklenmemelidir. Güvenlik için zorunlu acil müdahalelerde ise müdahale öncesi durum mümkün olduğu ölçüde kayda alınmalıdır.

Mahkeme tahkim ve ihtiyati haciz

Görevli mahkeme; talebin dayanağı, tarafların sıfatı, tüketici işlemi bulunup bulunmadığı ve deniz ticaretine ilişkin özel hükümler birlikte değerlendirilerek belirlenir. “Yatla ilgili her dava ticaret mahkemesinde açılır” şeklinde bir kural kurulamaz. Dava şartı arabuluculuk ve istisnaları da talep türüne göre kontrol edilmelidir. [K5; K7, m. 4, 5 ve 5/A]

Yabancılık unsuru bulunan sözleşmede uygulanacak hukuk, uyuşmazlık mercii ve kararın icra edileceği yer farklı meselelerdir. Hukuk seçimi, Türkiye’deki doğrudan uygulanan kuralları kendiliğinden kaldırmaz. Tahkim öngörülüyorsa tahkim yeri, kurum veya kurallar, dil, hakem sayısı ve geçici koruma imkânları belirlenmelidir. Banka teminatı ile ana sözleşmedeki uyuşmazlık hükümlerinin farklı olması özellikle incelenmelidir. [K10–K11]

TTK m. 1352/1-m, geminin yapımı, yeniden yapımı, onarımı, donatılması veya niteliğindeki değişiklikten doğan istemleri deniz alacakları arasında düzenler. Bununla birlikte deniz alacağı niteliği, istenen her yat üzerinde otomatik ihtiyati haciz anlamına gelmez. Alacağın niteliği ve yaklaşık ispatı, borçlu ve malik ilişkisi, yetki, teminat ve özel usul şartları ayrıca değerlendirilmelidir. [K7, m. 1352 ve devamı]

İdari yaptırımlar ve 2026 değişikliklerinin etkisi

İzinsiz çalışma, tesis dışında işlem, kayıt eksikliği ve denetim yükümlülüğüne aykırılık özel hukuk uyuşmazlığından ayrı idari sonuçlar doğurabilir. Ancak yaptırım değerlendirmesi yalnız Ocak 2026 Yönetmeliğindeki rakamlar okunarak yapılamaz. 31 Temmuz 2026 tarihli 7590 sayılı Kanun, 655 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye 28/A maddesini ekleyerek kanun düzeyinde yeni yaptırım hükümleri getirmiştir. [K2]

Örneğin 28/A/3-f, izne tabi olduğu hâlde izin belgesi bulunmayan veya izinli olup tesis dışında işlem yapıldığı tespit edilen gemi ve su araçlarında, maddede belirtilen sorumlular yönünden tam boy üzerinden metre başına 5.000–50.000 TL aralığında idari para cezası öngörür. Nitelik, denetim ve dokümantasyon yükümlülüklerine aykırılıklar ise aynı fıkranın diğer bentlerinde ayrıca düzenlenmiştir. Bu aralık, her olayda uygulanacak sabit ceza veya herkes için otomatik ortak borç olarak okunmamalıdır.

Somut dosyada fiil tarihi, yürürlük, lehe düzenleme ilkesi, yaptırımın kanuni dayanağı, muhatabın sorumluluğu ve ölçülülük ayrı ayrı incelenmelidir. Ocak Yönetmeliğindeki bir üst sınır, sonradan getirilen bütün kanuni yaptırımların ortak üst sınırı gibi uygulanamaz. Ceza ödenmesi de eksik izin, teknik uygunluk veya belgelendirmeyi kendiliğinden tamamlamaz.

Başvuru yolu belirlenirken yaptırım tutanağı, tebliğ tarihi ve aynı işlem kapsamında verilen diğer kararlar birlikte ele alınmalıdır. Yalnız para cezası ile izin iptali veya faaliyet durdurma işlemi aynı kanun yolu değerlendirmesini gerektirmeyebilir. İdareye yazılan sıradan itiraz dilekçesinin dava veya başvuru süresini her durumda koruduğu varsayılmamalıdır. [K12]

Sonuç

Türkiye’de yat inşa ve refit projesinin hukuki güvenliği, işin doğru sınıflandırılmasıyla başlar. Bayrak, ölçü, kullanım amacı ve değişikliğin niteliği belirlendikten sonra izin, GSVP, klas ve denetim planı hazırlanmalıdır. 2026 düzenlemeleri bakımından gezi teknelerine ilişkin özel hükümler ve yıl içindeki yaptırım değişiklikleri özellikle gözden geçirilmelidir. Yat ve tekne uyuşmazlıklarına ilişkin genel çerçeve için yat ve tekne hukuku sayfamıza bakılabilir.

Sözleşmede teknik şartname, ek iş onayı, bedel, süre uzatımı, teminat, mülkiyet ve riskin geçişi, test ve kabul şartları birlikte kurulmalıdır. İş ilerlerken tutulan kayıtlar, uyuşmazlık çıktığında sonradan hazırlanan açıklamalardan daha güçlü bir ispat zemini sağlar. Teslimde çekincelerin kayda geçirilmesi ve ayıpların zamanında bildirilmesi, maddi hakkın korunması bakımından belirleyicidir.

Her proje için aynı sözleşme veya aynı izin listesi yeterli olmaz. Mevcut yatın durumu, tarafların sıfatı, seçilen hukuk ve teknik iş kapsamı birlikte incelenerek belge ve sorumluluk planı hazırlanmalıdır. Bu makale genel hukuki bilgilendirme niteliğindedir; somut projedeki sözleşme ve belgelerin incelenmesinin yerine geçmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Her refit projesi için tadilat izni gerekir mi

Hayır. Refit kapsamındaki işlerin Yönetmelikteki tadilat tanımına girip girmediği belirlenir. Ölçü, tonilato, güverte, direk, yolcu kapasitesi ve kullanım değişiklikleri önemlidir. Bakım olarak sınıflandırılan işlerde de kayıt, çalışma yeri ve güvenlik yükümlülükleri bulunabilir.

12 metreden küçük bir yat bütün yükümlülüklerden muaf mıdır

Hayır. Yolcu kapasitesi ve tehlikeli yük gibi ölçütler boydan bağımsız sonuç doğurabilir. Ayrıca 2,5 metre ve üzerindeki inşa ve tadilatlarda GSVP kaydı ile ilgili diğer teknik kurallar ayrıca değerlendirilir.

24 metre ve üzerindeki bütün yatlarda klas zorunlu mudur

Yalnız boy üzerinden cevap verilemez. Yeni inşa, tadilat, aracın türü ve yapım dönemiyle birlikte özel istisnalar incelenir. Gezi Tekneleri ve Kişisel Deniz Taşıtları Yönetmeliği kapsamındaki araçlar için 2026 Yönetmeliğinin 13/2. maddesi özellikle kontrol edilmelidir.

Yabancı bayrak Türk izin ve kayıt kurallarını kaldırır mı

Hayır. Yabancı bayraklı araçlar için Yönetmeliğin 6. maddesi uygulanır. Bayrak kurallarına ilişkin beyanla bağlantılı özel klas istisnası, Türkiye’deki bütün yükümlülüklerden muafiyet sağlamaz.

Tersane ek iş bedelini tek taraflı belirleyebilir mi

İşin ilk kapsamı, bedel türü, ek iş talebinin yetkili kişi tarafından onaylanıp onaylanmadığı ve ilgili kanun hükümleri değerlendirilir. Götürü bedelde maliyetin artması tek başına bedel artışı hakkı vermez; kanuni uyarlama şartları saklıdır.

Teslim gecikirse sözleşme hemen sona erdirilebilir mi

Gecikmenin sebebi, sözleşme hükümleri, temerrüt ve gerekiyorsa ek süre koşulları incelenir. Bazı durumlarda TBK m. 473 teslim gününden önce müdahale imkânı verir. Projeden serbestçe vazgeçmenin mali sonuçları ise farklıdır.

Teslim tutanağını imzalamak bütün ayıp haklarını kaldırır mı

Her durumda kaldırmaz. Ancak açık ayıplar, kabulün kapsamı ve çekinceler önemlidir. Gizli veya sonradan ortaya çıkan ayıpların bildirim yükümlülüğü devam eder. Gecikme cezası yönünden de kabul sırasında hakkın korunması ayrıca değerlendirilmelidir.

Yat inşasında ayıp için her zaman beş yıl süre var mıdır

Hayır. TBK m. 478’deki beş yıl taşınmaz yapılara ilişkindir. Taşınmaz yapılar dışındaki eserler için iki yıl, yüklenicinin ağır kusurunda yirmi yıl düzenlenmiştir. Somut sözleşme, tüketici niteliği ve talep sebebi ayrıca incelenmelidir.

İnşa veya onarım alacağı için yata ihtiyati haciz konulabilir mi

Alacak TTK m. 1352 kapsamına girebilir. Bununla birlikte ihtiyati haciz için borçlu ve malik ilişkisi, ispat, yetki, teminat ve diğer özel şartların sağlanması gerekir. Alacağın bulunması tek başına haciz için yeterli değildir.

Ceza ödenince izinsiz iş hukuka uygun hâle gelir mi

Hayır. Para cezası ile izin, teknik uygunluk ve belgelendirme yükümlülükleri ayrıdır. Eksikliklerin giderilmesi ve ilgili idari süreçlerin tamamlanması ayrıca gerekir.

Kaynakça

K1 — Gemi ve Su Araçlarının İnşa, Tadilat ve Bakım Onarım Yönetmeliği. Resmî Gazete, 14.01.2026, sayı 33137; özellikle m. 4–16, 20 ve geçici hükümler. İMEAK Deniz Ticaret Odası tarafından paylaşılan Resmî Gazete nüshası.

K2 — 7590 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. Resmî Gazete, 31.07.2026, sayı 33326; m. 29–31 ve 655 sayılı KHK’ye eklenen m. 28/A–28/B. Bodrum Bölge Liman Başkanlığı duyurusu ve Resmî Gazete bağlantısı.

K3 — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu. Özellikle m. 19, 117–125, 146–147, 179–182 ve 470–486. Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat; TBMM kabul metni.

K4 — Gezi Tekneleri ve Kişisel Deniz Taşıtları Yönetmeliği. Resmî Gazete, 05.05.2017, sayı 30057. Mevzuat Bilgi Sistemi.

K5 — 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun. Özellikle m. 3 ve ilgili tüketici uyuşmazlığı hükümleri. Mevzuat Bilgi Sistemi.

K6 — Anayasa Mahkemesi, 27.06.2024, E.2024/8, K.2024/126. Resmî Gazete, 02.10.2024, sayı 32680; TBK m. 478’deki zamanaşımı başlangıcına ilişkin norm denetimi. AYM karar kaydı; karar metninin erişilebilir aktarımı.

K7 — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu. İlgili görev, sicil, güvence ve deniz alacakları hükümleri; özellikle m. 1352 ve devamı. Mevzuat Bilgi Sistemi.

K8 — Halil Emre Gürler. “Yat Hukukunda Fikri Mülkiyet Hakkının İhlalinden Doğan Alacak Açısından Geminin İhtiyati Haczinin Uygulanabilirliği”, DEHUKAM Deniz Hukuku Dergisi, cilt 9, sayı 1, 2026. Dergi kaydı ve makale bağlantısı. Bu metinde çalışmanın konusu ve özünde açıklanan araştırma kapsamından yararlanılmıştır.

K9 — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu. Özellikle delil tespitine ilişkin m. 400 ve devamı. Mevzuat Bilgi Sistemi.

K10 — 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun. Özellikle m. 5, 6 ve 24. Mevzuat Bilgi Sistemi.

K11 — 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu. Mevzuat Bilgi Sistemi.

K12 — 5326 sayılı Kabahatler Kanunu. Özellikle kanun yolu ve uygulama esasları. Mevzuat Bilgi Sistemi.

Konuya başlangıç referansı — Ülken Law. “A Legal Guide to Yacht Building, Refit and Maintenance Processes in Türkiye”, 27.03.2026. Makale. Bu çalışma, bağlantıdaki metnin çevirisi olmayıp mevzuat ve belirtilen diğer kaynaklarla hazırlanan bağımsız bir incelemedir.