Yat alım satım sözleşmesi; satış bedelini, ön ödemenin hangi şartlarda iade edileceğini, teknik incelemeyi, mülkiyet devrini ve teslimi birlikte düzenlemelidir. Güvenli bir işlem için önce yatın kayıt statüsü ve satıcının yetkisi belirlenir; ardından ödeme, gerekli devir belgeleri ve takyidatların kaldırılmasıyla ilişkilendirilir. Bedelin ödenmesi, anahtarın teslimi ve hukuken geçerli mülkiyet devri aynı işlem değildir.
Bu rehber, özellikle mevcut bir yatın satın alınmasını ele alır. İnşa hâlindeki yat, finansal kiralama, şirket payı devri veya ticari işletmeyle birlikte satış, ek inceleme gerektirir. Türk hukukuna ilişkin açıklamalar, yabancı sicile kayıtlı bütün yatlara doğrudan uygulanamaz. Tarafların sıfatı, kullanım amacı, sicil ve seçilen hukuk birlikte değerlendirilir.
Satıştan önce yatın hukuki statüsü belirlenmelidir
Özel kullanım, deniz hukukunun uygulanmasını bütünüyle engellemez
Bir yatın yalnız tatil amacıyla kullanılması, deniz hukukuyla ilgisinin bulunmadığı anlamına gelmez. Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 931 gemi kavramını tanımlar; m. 935 ise gemi, gemi alacakları ve cebrî icraya ilişkin belirli hükümleri özel amaçlarla kullanılan yatlara da uygular. Bu nedenle “ticari faaliyet yoksa gemi ipoteği veya ihtiyati haciz gündeme gelmez” düşüncesi güvenli değildir. [1]
İlk incelemede yatın adı, gövde numarası, varsa IMO numarası, motor seri numaraları, bayrağı ve kayıt numarası karşılaştırılmalıdır. Her yatta IMO numarası bulunacağı varsayılmamalıdır. İlandaki model yılı, üretim yılı ve ilk tescil tarihi de aynı bilgi olmayabilir. Sözleşmenin eki olan kimlik tablosu, resmî belgeler ve fiziksel işaretlerle uyumlu hazırlanmalıdır.
Satıcının ve alıcının sıfatı uygulanacak korumayı değiştirir
Kendi özel yatını arızi olarak satan kişiyle profesyonel yat satıcısından yapılan alım aynı hukuki rejime tabi olmayabilir. Alıcının ticari veya mesleki olmayan amaçla hareket ettiği ve satıcının ticari ya da mesleki faaliyeti kapsamında satış yaptığı işlem, 6502 sayılı Kanun bakımından tüketici işlemi niteliği taşıyabilir. Satış bedelinin yüksekliği tek başına tüketici sıfatını ortadan kaldırmaz. [3]
Buna karşılık kiralama filosuna katılmak üzere satın alınan yatın ticari amacı ayrıca değerlendirilir. İki tacir arasındaki ticari satışta uygulanabilecek kısa ayıp bildirim süreleri, özel kullanım amacıyla profesyonelden alım yapan tüketiciye otomatik olarak aktarılamaz.
Satış sözleşmesi ile mülkiyet devri ayrı kurulmalıdır
Gemi siciline kayıtlı yatlarda devir şekli önem taşır
TTK m. 1001 uyarınca gemi siciline kayıtlı geminin devrinde malik ile devralanın anlaşması ve gemi zilyetliğinin nakli gerekir. Mülkiyetin devrine ilişkin anlaşma yazılı yapılmalı ve imzalar noterce onaylanmalıdır; anlaşma gemi sicil müdürlüğünde de yapılabilir. Kanunun ticari işletme devrine ilişkin m. 11/3 hükmü saklıdır. [1]
Bu düzenleme, satışın ticari şartlarını belirleyen sözleşmeyle mülkiyeti geçiren işlemin ayrılmasını gerektirir. Bir satış sözleşmesi taraflara devir borcu yükleyebilir; ancak sıradan imzalı belge veya ödeme dekontu, gerekli devir şeklinin yerine geçtiği kabul edilerek kullanılmamalıdır. Sicil kaydının güncellenmesi de kapanış planına dâhil edilmelidir. Yat satış sözleşmesinin kurulması ile ayni devrin ayrılması öğretide ayrıca incelenmektedir. [6]
Standart form ve ön teklif, işleme özgü şartlarla tamamlanmalıdır
MYBA gibi sektörel sözleşme formları, işlem takvimi ve tarafların borçları bakımından başlangıç oluşturabilir. Ancak kullanılan sürüm, ek şartlar, kabul süresi, sorumluluk sınırları ve seçilen hukuk birlikte okunmalıdır. Bir formun uluslararası uygulamada tanınması, Türk hukukundaki emredici devir veya tüketici hükümlerini ortadan kaldırmaz. [6]
Niyet mektubu ve teklif yazısında da hangi hükümlerin bağlayıcı olduğu açıklanmalıdır. Bedel, yatın kimliği ve diğer esaslı şartlar üzerinde anlaşılmışsa, belgeye yalnız “ön görüşme” başlığı verilmesi bağlayıcılığı tek başına çözmez. İnceleme, finansman ve sicile kabul gibi koşulların sözleşmenin kurulmasına mı yoksa tamamlanmasına mı ilişkin olduğu açık yazılmalıdır.
Bağlama kütüğündeki teknelerde farklı usul uygulanır
Bağlama Kütüğü Uygulama Yönetmeliği m. 14, mülkiyetin devrine yönelik belgelerin yetkili başkanlık huzurunda veya noterde düzenlenmesini öngörür. Bu makamlar dışında yapılan mülkiyet devri işlemleri, yönetmelikteki düzenlemeye göre geçersizdir ve devralan adına kayıt yapılmaz; cebrî satışa ilişkin özel hükümler saklıdır. [4]
Noterde devir yapılacaksa, satış günüyle aynı tarihli ve takyidatları gösteren bağlama kaydı örneği sunulmalıdır. Devralanın bu kaydı gördüğüne ilişkin beyan devir belgesinde yer alır; noter işleminden sonra ilgili başkanlığa bildirim yapılır. Gemi sicili ile bağlama kütüğünü tek bir “ruhsat devri” işlemi gibi görmek belge eksikliğine yol açabilir.
| Yatın kayıt durumu | Devir bakımından temel inceleme | Kapanış dosyasında aranacak belge |
|---|---|---|
| Türk gemi siciline kayıtlı | TTK m. 1001 kapsamındaki şekil ve zilyetlik nakli | Geçerli devir anlaşması, güncel sicil bilgisi, teslim kaydı |
| Bağlama kütüğüne kayıtlı | Yönetmelik m. 14 kapsamındaki düzenleme ve bildirim | Devir belgesi; noter işleminde aynı tarihli takyidatlı kayıt örneği |
| Yabancı sicile kayıtlı | İlgili sicil hukuku, temsil ve terkin/yeni kayıt şartları | İlgili sicilin kabul ettiği satış belgesi ve gerekli kayıt/terkin belgeleri |
Yabancı bayraklı yatta tek bir satış belgesi yeterli olmayabilir
Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m. 22, deniz taşıma araçları üzerindeki ayni hakları menşe ülke hukukuna bağlar; menşe ülkenin belirlenmesinde ayni hakların tescil edildiği sicil, böyle bir sicil yoksa bağlama limanı dikkate alınır. Sözleşmeden doğan borçlar bakımından hukuk seçimi ise m. 24 çerçevesinde ayrıca ele alınır. Sözleşmeye uygulanacak hukuk ile mülkiyet devrine uygulanacak hukuk aynı olmak zorunda değildir. [5]
“Bill of Sale” başlıklı belgenin düzenlenmesi, bütün ülkelerde aynı sonucu doğurmaz. İmza yetkisi, noter işlemi, apostil veya tasdik, tercüme, sicilden terkin ve yeni sicile kabul şartları somut kayıt sistemi üzerinden belirlenmelidir. Eski sicilden çıkış ile yeni bayrağa geçiş arasındaki belge ve sigorta boşluğu da kapanış planında çözülmelidir.
Konunun ayrıntıları için marina bağlama sözleşmesi bölümüne bakılabilir.
Malik, temsil yetkisi ve yat üzerindeki haklar birlikte araştırılmalıdır
Satıcının beyanı resmî kayıtla desteklenmelidir
Güncel sicil veya bağlama kaydı, sözleşmede satıcı olarak gösterilen kişiyle karşılaştırılmalıdır. Satıcı şirketse şirketin varlığı, yetkili temsilcileri ve işlem için gerekli kararlar incelenir. Vekâletle satışta, vekâletnamenin kapsamının satış, bedel tahsili ve ilgili sicil işlemlerini içerip içermediği ayrı ayrı kontrol edilir.
Broker veya kaptanın işlemi yürütmesi, kendiliğinden satış ve bedel tahsil yetkisi vermez. Komisyonun kim tarafından, hangi aşamada ve hangi şartla ödeneceği yazılmalıdır. Sözleşme sona erdiğinde komisyonun akıbeti ile ön ödemenin iadesi ayrı hükümlere bağlanmalıdır. Aracılık sözleşmesinin komisyon ve kapora yönü yat alım-satımında aracılık sözleşmesi yazısında ayrıca ele alınır.
Temiz sicil kaydı, bütün geçmiş borçları dışlamaz
TTK m. 1320’de sayılan bazı alacaklar gemi alacaklısı hakkı verir. Gemi adamı ücretleri ve kurtarma ücreti bunlara örnektir. M. 1321 kapsamında doğan kanuni rehin hakkı, gemiye zilyet olan herkese karşı ileri sürülebilir. Bu yüzden yalnız sicilde ipotek bulunmadığını görmek yeterli değildir. Her bakım veya yakıt borcu da otomatik olarak aynı kanuni rehin hakkını doğurmaz. [1]
İnceleme; mürettebat ödemeleri, marina ve tersane hesapları, yakın tarihli kurtarma veya kaza olayları, mevcut hacizler ve devam eden uyuşmazlıklarla genişletilmelidir. Satıcının borç bulunmadığına ilişkin taahhüdü, ödeme belgeleriyle desteklenmeli; sonradan ortaya çıkan yükler için sorumluluk ve gerektiğinde bedelden belirli tutarın tutulması düzenlenmelidir. Bu sözleşmesel koruma, üçüncü kişinin kanundan doğan hakkını tek başına ortadan kaldırmaz.
Uygulama örneği: İpotekli bir yatın satışında, bedelin tamamını satıcıya göndermek yerine alacaklı bankadan kapama tutarı ve terkin şartları alınabilir. Borca ayrılan ödeme, ipoteğin kaldırılmasını sağlayan belgelerle ilişkilendirilir; kalan bedelin serbest bırakılma anı ayrıca belirlenir. Bankanın terkin taahhüdü, borç tutarı ve belgenin sicilde kullanılabilirliği işlemden önce doğrulanmalıdır. Konunun ayrıntıları için yat finansmanı ve gemi ipoteği yazısına bakılabilir.
Kapora, cayma parası ve güvenli ödeme birbirinden ayrılmalıdır
“Kapora yanar” sonucu yalnız ödeme adından çıkarılamaz
Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 177’ye göre sözleşme kurulurken verilen para, aksi kararlaştırılmadıkça cayma parası olarak değil, sözleşmenin yapıldığına kanıt olarak verilir ve esas alacaktan düşülür. Buna karşılık m. 178 anlamında cayma parası kararlaştırılmışsa, parayı veren cayarken verdiğini bırakır; parayı alan cayarsa aldığının iki katını geri verir. [2]
Bu nedenle banka açıklamasına “kapora” yazılması tek başına bütün ihtimalleri çözmez. Ödemenin bağlanma parası, avans, cayma parası veya ceza koşuluyla bağlantılı güvence olarak düzenlenmesi farklı sonuçlar doğurabilir. Alıcının keyfî vazgeçmesi, ekspertizde sözleşmede öngörülen ciddi ayıbın bulunması ve satıcının geçerli devir yapamaması aynı iade kuralına bağlanmamalıdır.
Standart sözleşmelerde görülebilen bir ön ödeme oranı, bütün yat satışları için kanuni zorunluluk değildir. Ceza koşulunun uygulanması ve indirilmesi de TBK m. 179–182 ile somut işleme uygulanabilecek özel hükümler çerçevesinde değerlendirilir. [2]
Emanet ödeme düzeninde paranın ne zaman çözüleceği yazılmalıdır
Escrow veya benzeri bir emanet ödeme düzeni kurulacaksa hesabı yöneten kişi, hesap bilgileri, tutulacak tutar, masraflar, talimat şekli ve uyuşmazlıkta uygulanacak bekletme usulü açık olmalıdır. BIMCO’nun satış işlemlerine ilişkin emanet ödeme örneği de bu konunun ayrı sözleşmeyle düzenlenebildiğini gösterir; bu örnek Türk hukukunda zorunlu veya her işlem için yeterli bir form değildir. [7]
| İşlem aşaması | Ödeme için önerilen şart | Belirsiz bırakılmaması gereken konu |
|---|---|---|
| Ön ödeme | Taraf ve yat kimliğiyle eşleşen yazılı sözleşme | İade, cayma ve ihlal hâllerinin ayrılması |
| Teknik kabul | Süresinde tamamlanan inceleme ve kabul/ret bildirimi | Eksik inceleme, onarım veya indirim görüşmesinin etkisi |
| Kapanış bakiyesi | Devir belgeleri, takyidatların kaldırılması ve teslimin koordinasyonu | Parayı serbest bırakacak kişi ve kanıt belgeleri |
| Uyuşmazlık | Önceden belirlenen ortak talimat veya karar mekanizması | Tek taraflı talebin ödeme için yeterli olup olmadığı |
Sözleşmedeki iade hakkı ile emanet hesap talimatı uyumlu olmalıdır. Aksi hâlde alıcı sözleşmeye göre iadeye hak kazanmış olsa bile hesap yöneticisinin farklı talimat nedeniyle ödeme yapmaması ikinci bir uyuşmazlık yaratabilir. Hesap değişikliği bildirimi de bağımsız iletişim kanalından teyit edilmelidir.
Ekspertiz ve deniz denemesi somut kabul ölçütlerine bağlanmalıdır
İncelemenin kapsamı, süresi ve masrafı önceden belirlenmelidir
Bağımsız teknik incelemede gövde, motorlar, jeneratör, elektrik sistemi, seyir cihazları, güvenlik donanımı, bakım geçmişi ve önceki hasarlar yatın özelliklerine göre değerlendirilir. Karaya alma, su altı incelemesi, yağ analizi ve deniz denemesinin hangilerinin yapılacağı sözleşmede gösterilmelidir. Hukuki mülkiyet incelemesi ile teknik ekspertiz birbirinin yerine geçmez.
Sözleşme; inceleme için son tarihi, satıcının erişim sağlama yükümlülüğünü, raporun teslimini ve alıcının kabul ya da ret bildirimini düzenlemelidir. Hava koşulları yüzünden deniz denemesi yapılamazsa sürenin uzayıp uzamayacağı da belirlenmelidir. Sessizliğin kabul sayıldığı bir hüküm varsa bildirim takvimi özellikle izlenmelidir.
Her bulgu sözleşmeden çıkış hakkı doğurmaz
Olağan yıpranma, önceden açıklanan kusur ve sözleşmedeki niteliklere aykırı ciddi eksiklik aynı değildir. Hangi bulgunun onarım, bedel indirimi veya sözleşmeden çıkış hakkı vereceği; onarımı kimin yapacağı ve son kontrolün nasıl gerçekleşeceği somutlaştırılmalıdır.
Uygulama örneği: Deniz denemesinde motor arızası tespit edilen bir işlemde, yalnızca telefonla fiyat görüşmek kabul süresini durdurmayabilir. Alıcı raporu süresinde iletmeli, sözleşmedeki bildirimi yapmalı ve görüşmeler devam edecekse süre uzatımını yazılılaştırmalıdır. Satıcı ise arızanın önceden açıklandığını, raporun başka nedene dayandığını veya ret bildiriminin geç kaldığını ileri sürebilir. Sonuç, raporun içeriği kadar sözleşme ve bildirim kayıtlarına da bağlıdır.
Konunun ayrıntıları için hukuk davasında bilirkişi raporuna itiraz bölümüne bakılabilir.
Teslimden sonra ortaya çıkan ayıplarda süreler ayrı değerlendirilmelidir
Ayıp bildirimi ile zamanaşımı aynı süre değildir
TBK m. 219, bildirilen niteliklerin bulunmaması ve kullanım amacı bakımından önemli eksiklikler için satıcının sorumluluğunu düzenler. Satıcının ayıbı bilmemesi, kural olarak sorumluluğu kendiliğinden kaldırmaz. TBK m. 223 uyarınca alıcı, uygun inceleme ve bildirim yükümlülüğünü yerine getirmelidir; olağan incelemeyle ortaya çıkarılamayan ayıp öğrenildiğinde hemen bildirim gerekir. [2]
| İşlemin niteliği | İnceleme ve bildirim | Zamanaşımı bakımından temel ayrım |
|---|---|---|
| Genel hükümlere tabi satış | TBK m. 223: olağan akışta mümkün olur olmaz inceleme, uygun sürede bildirim; gizli ayıpta öğrenince hemen bildirim | TBK m. 231: daha uzun sorumluluk üstlenilmedikçe devirden itibaren iki yıl; ağır kusur istisnası |
| Tacirler arasındaki ticari satış | TTK m. 23/1-c: açık ayıpta iki gün; açık olmayan fakat incelemeyle anlaşılabilen ayıpta sekiz gün içinde inceleme ve bildirim; diğer hâllerde TBK m. 223/2 | Bildirim süreleri, zamanaşımının yerine geçmez |
| Tüketici işlemi | 6502 sayılı Kanun’un özel ayıp rejimi; ticari satıştaki iki/sekiz günlük süreler aynen uygulanmaz | Genel olarak teslimden itibaren iki yıl; ikinci elde sorumluluk süresi bir yıldan az olamaz; ağır kusur veya hileyle gizleme istisnası |
Tablodaki süreler, işlemin doğru sınıflandırılmasıyla anlam kazanır. İkinci el tüketici satışında kanunun bir yıllık alt sınır öngörmesi, her sözleşmede sürenin kendiliğinden bir yıla indiği anlamına gelmez. Ayrıca tüketiciye teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıplar için, malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmadıkça uygulanmayan, teslim anında mevcut olma karinesi vardır. [3]
“Görüldüğü hâliyle” kaydı bütün sorumluluğu kaldırmaz
TBK m. 222 kapsamında alıcının bildiği ayıplar önemlidir. Buna karşılık satıcı ayıplı devirde ağır kusurluysa sorumluluğu kaldıran veya sınırlayan anlaşma TBK m. 221 uyarınca hükümsüzdür. Ağır kusurlu satıcı ve satıcılığı meslek edinmiş kişinin bilmesi gereken ayıplar bakımından TBK m. 225’in bildirimle ilgili koruması da değerlendirilmelidir. [2]
Dolayısıyla “as is, where is” kaydı, uygulanan hukuktan bağımsız bir sorumsuzluk formülü değildir. Satıcının lehine olan en güçlü kayıt, bilinen kusurların somut olarak açıklanması ve alıcının hangi durumları kabul ettiğinin belgelenmesidir. Alıcı açısından ise ilan, teknik şartname, satış yazışmaları ve raporlar, vaat edilen niteliklerin ispatında önem taşır.
Talep, ayıbın niteliğine ve delillere göre seçilmelidir
TBK m. 227 ile tüketici işlemlerinde 6502 sayılı Kanun m. 11; koşulları çerçevesinde sözleşmeden dönme, bedel indirimi, onarım ve değiştirme seçeneklerini düzenler. Tek ve özel nitelikteki ikinci el yatta ayıpsız misille değişim fiilen mümkün olmayabilir. Onarımın orantılılığı, ayıbın ağırlığı ve dönmenin somut olayda haklılığı ayrıca değerlendirilir; tazminat talebi için de ilgili şartlar incelenir. [2, 3]
Arıza öğrenildiğinde tarihli fotoğraflar, bakım kayıtları, hata kodları, rapor ve bildirim belgeleri korunmalıdır. Zorunlu güvenlik müdahalesi dışında parçaların hemen değiştirilmesi, ayıbın kökeninin ispatını güçleştirebilir. Delilin kaybolma riski varsa delil tespiti değerlendirilmeli; zararın artmasını önleyecek tedbirler de ihmal edilmemelidir.
Kapanışta bedel, belgeler ve fiilî teslim birlikte yönetilmelidir
Teslim tutanağı yatın durumunu ve envanteri göstermelidir
Teslim yeri, tarihi ve saati; anahtarlar, kumandalar, bakım dosyaları, sertifikalar ve donanım listesiyle birlikte kaydedilmelidir. Bot, dıştan takma motor, seyir cihazı veya kişisel eşyaların satışa dâhil olup olmadığı açık olmalıdır. Kiralık ya da üçüncü kişiye ait ekipman, satıcının mülkiyetindeki eşya gibi devredilemez.
Yakıt ve diğer tüketim stoklarının bedeli, marina borçları, devam eden kiralama ilişkileri ve teslim öncesi giderlerin paylaşımı belirlenmelidir. Dijital seyir hesapları, uzaktan izleme erişimleri ve abonelikler de devre dâhilse hizmet sağlayıcının koşulları kontrol edilmelidir. Üretici garantilerinin veya bakım sözleşmelerinin alıcıya otomatik geçeceği varsayılmamalıdır.
Hasar riski ve sigorta başlangıcı aynı takvimde ele alınmalıdır
TBK m. 208’in yarar ve hasara ilişkin genel düzenlemesi yanında, sözleşmedeki teslim ve risk hükümleri incelenmelidir. Teknik kabulden sonra fakat teslimden önce meydana gelen hasarın sonucu, yeniden inceleme hakkı ve işlemin tamamlanıp tamamlanmayacağı yazılmalıdır. [2]
Alıcının sigorta teminatı, risk üstleneceği anda başlayacak şekilde düzenlenmeli; mevcut poliçenin malik veya kullanım değişikliğindeki durumu sigortacıdan teyit edilmelidir. Özel kullanımdan ticari kiralamaya geçiş, planlanan seyir bölgesi ve kaptan koşulları poliçeyle uyumlu olmalıdır.
Şirket üzerinden alım ve vergi durumu ayrıca incelenmelidir
Şirket payı almak, yalnız yatı satın almakla aynı değildir
Yatın maliki olan şirketin paylarının devrinde, yatın maliki şirket olarak kalır. Alıcı şirketin ortaklık yapısına katıldığı için şirketin geçmiş borçlarının ekonomik etkisini de üstlenebilir; bu, her borçtan otomatik kişisel sorumluluk doğduğu anlamına gelmez. Şirket türü, kuruluş hukuku ve özel sorumluluk hükümleri ayrıca değerlendirilir.
Bu modelde yat incelemesine ek olarak vergi dosyaları, finansman, çalışan ve mürettebat ilişkileri, şirket kayıtları, dava ve teminatlar araştırılmalıdır. Pay satış sözleşmesindeki beyanlar, tazmin yükümlülükleri ve teminat düzeni bu geçmişi kapsamalıdır. Özel amaçlı şirket kurulması da kendiliğinden vergi muafiyeti veya mutlak sorumsuzluk sağlamaz. Yatın birden fazla kişiyle birlikte edinilmesi hâlinde ortaklaşa yat sahipliği yazısı da dikkate alınabilir.
Yabancı bayrak veya açık denizde teslim, tek başına vergi sonucu belirlemez
Vergi ve gümrük incelemesinde satıcının sıfatı, teslim ve ithalat işlemi, yatın sınıflandırılması, mevcut gümrük statüsü ve kullanım amacı birlikte ele alınmalıdır. “Vergisi ödenmiştir” açıklaması fatura ve ilgili gümrük belgeleriyle desteklenmelidir. Geçici ithalat statüsündeki kullanım ile serbest dolaşımdaki yatın satışı aynı işlem değildir.
Sözleşme, uygulanacak vergi ve masrafların bedele dâhil olup olmadığını ve taraflar arasındaki paylaşımı göstermelidir. Vergi Usul Kanunu m. 8 uyarınca, kanunun kabul ettiği hâller dışında mükellefiyet veya vergi sorumluluğuna ilişkin özel sözleşmeler vergi dairesini bağlamaz. [9] Bu rehber sabit bir vergi oranı önermemektedir; kapanış bütçesi işlem özelinde vergi ve gümrük incelemesiyle oluşturulmalıdır.
Konunun ayrıntıları için yabancı bayraklı yatın Türkiye’de kalışı ve kullanım koşulları bölümüne bakılabilir.
İhlal ve uyuşmazlık hükümleri kullanılabilir bir başvuru yolu sağlamalıdır
Gecikme, sözleşmeden dönme ve zarar talepleri birbirine karıştırılmamalıdır
Satıcının gerekli belgeyi sunmaması, alıcının bakiyeyi ödememesi veya yatın teslim edilememesi ayrı ihlal hâlleridir. Bildirim adresleri, varsa giderim süresi, son kapanış tarihi ve sözleşmenin sona ermesinin sonuçları yazılmalıdır. TBK’nın temerrüde ilişkin hükümleri kapsamında ihtar ve ek süre gerekip gerekmediği, kesin vade ve diğer istisnalarla birlikte değerlendirilir. [2]
Ön ödemenin iadesi, ifa talebi, ceza koşulu ve tazminat aynı hukuki sonuç değildir. Talep sahibi; ihlali, gerekli bildirimleri ve zarar kalemlerini somutlaştırmalıdır. Karşı tarafın “alıcı finansmanı sağlayamadı”, “devir için gereken belgeyi sunmadı” veya “süre uzatımını kabul etti” savunmaları da yazışmalarla denetlenmelidir. Mücbir sebep hükmü, bankacılık gecikmesini veya ekonomik güçlüğü kendiliğinden kapsıyormuş gibi yazılmamalıdır.
Yetki ve tahkim kaydı geçici hukuki korumayı ayrıca ele almalıdır
Uygulanacak hukuk, mahkeme yetkisi ve tahkim farklı tercihlerdir. Tahkim seçilecekse kurum veya usul, yer, dil ve masraf düzeni açıklığa kavuşturulmalıdır. Tüketici işlemlerinde emredici koruma ve uyuşmazlık çözümüne ilişkin özel hükümler ayrıca incelenir. Görevli merci ve dava öncesi arabuluculuk şartı, uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir; her yat uyuşmazlığı tek bir görev kuralıyla çözülemez. Yabancı unsurlu yat uyuşmazlıklarının genel çerçevesi uluslararası yat uyuşmazlıkları yazısında bulunabilir.
TTK m. 1352, geminin mülkiyeti veya zilyetliği ile satış sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkları deniz alacakları arasında sayar. M. 1353, bu alacakların gemi üzerinden güvenceye alınmasında ihtiyati hacze ilişkin özel yolu düzenler. M. 1356 kapsamında yabancı mahkeme veya tahkim kaydı bulunması, kanunen yetkili Türk mahkemesinden bu korumanın istenmesini kendiliğinden engellemez. Somut başvuruda yetki, yaklaşık ispat, teminat ve devam işlemleri ayrıca ele alınmalıdır. [1]
İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesinin 05.07.2022 tarihli, E. 2022/743, K. 2022/1232 sayılı kararında, yat satışına ve mülkiyetine ilişkin uyuşmazlıkta sözleşme ve ekleriyle yaklaşık ispat değerlendirilmiş; ihtiyati hacze itirazın reddine karşı istinaf başvuruları esastan reddedilmiştir. İkincil bir hukuk yayınının sunduğu tam metinden incelenen bu karar, satış ve ödeme belgelerinin korunmasının önemini gösterir. Karar, mülkiyet uyuşmazlığının esasını kesin biçimde çözen bir hüküm veya her yat satışında haciz garantisi olarak okunmamalıdır. [8]
Konunun ayrıntıları için borçlunun temerrüdünde alacaklının seçimlik hakları bölümüne bakılabilir.
İmza öncesinde son kontrol somut belgeler üzerinden yapılmalıdır
- Satıcı, malik ve imza yetkilisi arasındaki ilişki doğrulanmış mı?
- Yatın kayıt sistemi ve geçerli mülkiyet devir şekli belirlenmiş mi?
- İpotek, haciz, kanuni rehin riski ve geçmiş işletme borçları incelenmiş mi?
- Ön ödemenin niteliği, iade sebepleri ve hesap talimatları birbiriyle uyumlu mu?
- Ekspertiz, deniz denemesi ve kabul/ret bildirimlerinin son tarihleri açık mı?
- Envanter, garanti belgeleri, hasar geçmişi ve satıcı açıklamaları eklenmiş mi?
- Vergi, gümrük, bayrak ve sigorta koşulları planlanan kullanıma uygun mu?
- Bedelin çözülmesi, devir belgeleri ve teslim tek kapanış planında birleşiyor mu?
- İhlal, bildirim, uyuşmazlık ve geçici hukuki koruma hükümleri uygulanabilir mi?
Sonuç
Yat alım satımında hukuki güvenlik, fiyat üzerinde anlaşmanın ötesinde; geçerli devir, doğrulanmış mülkiyet, teknik kabul ve güvenli ödemenin birlikte kurulmasına bağlıdır. En güçlü sözleşme, yalnız riskleri sayan değil, hangi belgenin kim tarafından hangi tarihte sunulacağını ve şart gerçekleşmezse ne olacağını açıklayan sözleşmedir.
Güneş & Güneş Hukuk Bürosunun yat alım satımına ilişkin hukuki çalışma kapsamında değerlendirebileceği başlıca konular; sözleşme, sicil ve temsil incelemesi, kapanış belgeleri ve uyuşmazlık seçenekleridir. Paylaşılan bilgi ve belgeler, mesleki sır ve kişisel verilerin korunması yükümlülükleri çerçevesinde ele alınır. Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir; belge iletilmesi tek başına avukatlık ilişkisi kurmaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Yat satışında noter işlemi zorunlu mudur?
Kayıt sistemine göre değişir. Türk gemi siciline kayıtlı gemide TTK m. 1001, yazılı devir anlaşması ve noterce onaylı imza veya gemi sicil müdürlüğünde anlaşma yolunu düzenler. Bağlama kütüğünde Yönetmelik m. 14 uygulanır. Yabancı sicilde ilgili hukuk ayrıca incelenir.
Yat alırken verilen kapora her durumda yanar mı?
Hayır. Ödemenin hukuki niteliği, sözleşmedeki iade ve cayma hükümleri ile işlemin neden tamamlanmadığı belirleyicidir. TBK m. 177’deki bağlanma parası ile m. 178’deki cayma parası farklı sonuçlar doğurur.
Ekspertiz temiz çıkarsa satıcının sorumluluğu sona erer mi?
Her durumda sona ermez. Raporun kapsamı, alıcının bildiği ayıplar, sonradan ortaya çıkan gizli ayıp, satıcının açıklamaları ve uygulanan hukuk birlikte incelenir. Ağır kusur veya hile hâllerinde sorumluluk sınırlamalarına ilişkin özel kurallar önem taşır.
Sicilde ipotek görünmeyen yat tamamen borçsuz mudur?
Bu sonuç çıkarılamaz. Kanuni gemi alacaklısı hakkı ve sicilde görünmeyebilen uyuşmazlıklar ayrıca araştırılmalıdır. Mürettebat, kurtarma, marina ve tersane kayıtları incelenirken her alacağın aynı hukuki niteliğe sahip olmadığı gözetilir.
İkinci el yatta ayıptan sorumluluk süresi her zaman bir yıl mıdır?
Hayır. Tüketici işlemlerinde genel süre iki yıldır; ikinci el satış için öngörülen bir yıl alt sınırdır. Diğer satışlarda TBK ve gerekiyorsa TTK hükümleri incelenir. Bildirim süreleriyle zamanaşımı birbirinden ayrılmalıdır.
Yabancı bayraklı yat Türkiye’de satılabilir mi?
Satışın yapılacağı yer tek başına yeterli ölçüt değildir. İlgili sicilin devir kuralları, tarafların yetkisi, gümrük statüsü, gerekiyorsa terkin ve yeni kayıt şartları değerlendirilmelidir. Satış belgesiyle kullanım ve ithalat şartları ayrı konulardır.
Şirket paylarını almak daha az inceleme gerektirir mi?
Genellikle incelemeyi genişletir. Yatın durumuna ek olarak şirketin borçları, vergi ve finansman geçmişi, sözleşmeleri ve uyuşmazlıkları araştırılır. Pay devri, yalnız yatın satın alınmasının hukuki eşdeğeri değildir.
Tahkim şartı varsa Türkiye’de ihtiyati haciz istenebilir mi?
TTK m. 1356 kapsamında, kanunda belirtilen yetki ve diğer koşullar gerçekleşiyorsa istenebilir. Tahkim kaydı, esas uyuşmazlığın çözümüyle ilgilidir; ihtiyati haciz başvurusu ayrıca değerlendirilir.
Kaynakça
1 — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, özellikle m. 23, 931, 935, 1001, 1320–1321, 1352–1356. TBMM kabul metni; mevzuat erişimi.
2 — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, özellikle m. 117, 123–125, 177–182, 208, 219–227 ve 231. TBMM kanun metni.
3 — 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, özellikle m. 3, 8–12. Ticaret Bakanlığı kanun metni; ayıplı mal ve hizmetler bilgi rehberi.
4 — Bağlama Kütüğü Uygulama Yönetmeliği, RG 25.09.2014/29130, m. 14; RG 30.12.2023/32415 tarihli değişiklik. Konsolide metin; Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı değişiklik duyurusu.
5 — 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, özellikle m. 22, 24 ve 26. Kanun metni.
6 — Özcan, Rojin, “Yat Satış Sözleşmelerinin Unsurları ve Sözleşmenin Kurulması”, Pîrî Reis Üniversitesi Deniz Hukuku Dergisi, C. 4, S. 1, Haziran 2025, s. 59–68. Dergi tam metni.
7 — BIMCO, Standard Deposit Escrow Agreement for Ship Sale and Purchase, 2017, örnek sözleşme. Özgün yayın.
8 — İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 05.07.2022, E. 2022/743, K. 2022/1232, ihtiyati hacze itiraz hakkında karar. Kurulmaz Barışhan Hukuk Bürosu tarafından yayımlanan tam metin.
9 — 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, m. 8. Gelir İdaresi Başkanlığı kanun yayını.