Yat kiralamada haklar, sözleşmenin başlığına değil sunulan hizmete ve teknenin yönetimini kimin üstlendiğine göre belirlenir. Mürettebatsız tekne kiralaması, kaptanlı özel gezi ve paket tur aynı sözleşme değildir. İptal bedeli, depozito ve kaza sorumluluğu bu ayrım yapılmadan sağlıklı değerlendirilemez.
Rezervasyon öncesinde teknenin kimliği, ticari faaliyete uygun belgeleri, hizmet sağlayıcının yetkisi ve toplam bedel görülmelidir. Platform veya acentenin yalnız aracı mı, yoksa hizmeti kendi adına üstlenen kişi mi olduğu açıklığa kavuşturulmalıdır. Aracı üzerinden ödeme yapılması, talebin her durumda yalnız aracıya yöneltileceği anlamına gelmez. Konunun ayrıntıları için yat yönetim sözleşmesinde işletmecinin yetkileri ve hesap verme yükümlülüğü yazısına bakılabilir.
Mürettebatsız ve kaptanlı kiralama ayrımı
Mürettebatsız kiralamada teknenin kullanımı ve yönetimi önemli ölçüde kiracıya bırakılır. TTK m.1119 ve devamındaki gemi kira hükümlerinin uygulama alanı, teknenin niteliği ve sözleşmenin kapsamıyla değerlendirilir. Kiracının yeterlik belgeleri, kullanım bölgesi ve alt kiralama yasağı açık olmalıdır. Kaptanlı kiralamada ise kaptanın talimat aldığı kişi, teknik yönetim ve misafir hizmetleri ayrıca incelenir. Konunun ayrıntıları için yat kaptanı ve mürettebatın işçilik hakları yazısına bakılabilir.
Tatil amacıyla profesyonel işletmeden hizmet alan kişi tüketici olabilir. Buna karşılık tekneyi yeniden kiralamak veya ticari işletmede kullanmak üzere edinilen hizmet aynı koruma düzenine tabi olmayabilir. Ulaşım, konaklama ve diğer turizm hizmetlerinin belirli koşullarla birleştirilmesi halinde paket tur hükümleri de gündeme gelebilir. Her yat tatilini otomatik paket tur saymak doğru değildir.
Konunun ayrıntıları için turizm amaçlı konut kiralama ve izin belgesi bölümüne bakılabilir.
İşletme izni ve yabancı bayrak
2634 sayılı Kanun m.29, Türk bayraklı yatların Bakanlıktan belge alınarak kiraya verilmesine ilişkin çerçeveyi düzenler. Özel kullanım için kayıtlı bir teknenin ücret karşılığında ticari faaliyete sokulması ayrıca izin ve belge gerektirebilir. Kiracı, yalnız tekne fotoğrafını ve fiyatı değil, hizmetin hukuken sunulabildiğini de kontrol etmelidir.
Yabancı bayraklı özel yatın Türkiye’de bulunması, Türkiye içinde serbestçe charter faaliyeti yapabileceği anlamına gelmez. Boyu 39 metrenin üzerinde bulunan belirli yabancı bayraklı ticari yatlar için kanundaki Bakanlık izni modeli ayrı bir rejimdir. İzin, katkı payı ve takvim yılı sınırı araştırılmadan bütün yabancı yatların kiralanabileceği yönünde açıklama yapılmamalıdır. Bayrak, kayıt ve ithalat rejimi için Türkiye’de yat hukuku incelememize bakılabilir.
Toplam bedel ve ek masraflar
Sözleşme; kira veya gezi bedelini, vergi, yakıt, marina, liman, yemek, kaptan, mürettebat, temizlik ve ulaşım kalemlerinden ayırmalıdır. “Her şey dahil” ibaresinin kapsamı listeyle açıklanmalıdır. Misafir sayısı, rota, seyir saati veya yakıt tüketimi arttığında uygulanacak hesap yöntemi önceden belirlenir.
APA adıyla alınan işletme gideri avansı, hasar depozitosundan farklıdır. Avansın hangi giderler için kullanılacağı, makbuz ve fatura sunumu, kullanılmayan bakiyenin iadesi ve avans yetersiz kalırsa ek ödeme yöntemi yazılmalıdır. Sözleşmede iki ödemenin aynı adla gösterilmesi, kiracının ne için ve hangi şartla para verdiğini belirsizleştirir.
Konunun ayrıntıları için marina bağlama sözleşmesi bölümüne bakılabilir.
İptal cayma ve tarih değişikliği
İnternet üzerinden rezervasyon yapılması, her yat kiralamasında koşulsuz 14 günlük cayma hakkı bulunduğu anlamına gelmez. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m.15/1-g, belirli tarih veya dönemde sunulan boş zamanın eğlence ya da dinlenme amacıyla değerlendirilmesine ilişkin hizmetlerde istisna içerir. Sözleşmenin gerçekten bu kapsamda olup olmadığı, ön bilgilendirme ve varsa daha lehe iptal hakkı birlikte incelenir.
Cayma hakkının bulunmaması, hiç sunulmayan veya ayıplı sunulan hizmet için hak aranamayacağı anlamına gelmez. İşletmecinin tekneyi teslim etmemesi, önemli ölçüde farklı tekne önermesi veya kararlaştırılan temel hizmetleri sağlayamaması ayrı bir sözleşmeye aykırılık sorunudur. Tüketici mevzuatındaki haksız şart denetimi de devam eder.
İptal cetveli, tarih aralıklarına ve bildirim yöntemine göre açık düzenlenmelidir. Kiracının kişisel tercih değişikliği, sağlık sorunu, işletmecinin kusuru ve resmî seyir yasağı aynı başlık altında toplanmamalıdır. Tarih değişikliğinin iptal yerine önerilmesi mümkündür; ancak kanunen iade gereken bir durumda değişiklik teklifinin zorunlu kabulü istenemez.
Hava koşulları ve kaptanın güvenlik kararı
Denizde güvenlik, ticari rezervasyondan önce gelir. Bununla birlikte her rüzgarlı gün sözleşmenin ifasının imkansız olduğu anlamına gelmez. Meteorolojik uyarı, liman çıkış yasağı, teknenin özellikleri, rota ve kaptanın mesleki değerlendirmesi birlikte dikkate alınır. Sözleşme, rota değişikliği ile turun tamamen yapılamamasını ayrı düzenlemelidir.
İşletmecinin bakım eksikliği nedeniyle teknenin sefere çıkamaması mücbir sebep olarak sunulamaz. Kusursuz imkansızlıkta TBK m.136; şartları varsa aşırı ifa güçlüğünde m.138 gibi hükümler değerlendirilir. Kısmi hizmet sunulmuşsa elde edilen fayda, eksik kalan edim ve iade hesabı somutlaştırılır. Her olayda “bedel yanar” veya “tamamı iade edilir” sonucu kurulamaz.
Konunun ayrıntıları için borçlunun temerrüdünde alacaklının seçimlik hakları bölümüne bakılabilir.
Depozito kesintisinin sınırı
Hasar depozitosu, işletmecinin gerekçesiz gelir kalemi değildir. Teslim ve iade tutanakları, fotoğraf, envanter, teknik inceleme ve onarım hesabı kesintinin dayanağı olmalıdır. Önceden var olan hasar, olağan kullanım izleri ve kiracıya yüklenebilecek yeni zarar birbirinden ayrılır. Depozitonun hangi sürede ve hangi yöntemle çözüleceği sözleşmede yer almalıdır.
Kredi kartı ön provizyonu ile tahsil edilmiş depozito farklı işlemlerdir. Sigorta muafiyetinin kiracıya yüklenmesi kararlaştırılmışsa bunun kapsamı anlaşılır biçimde gösterilmelidir. Hasarın sigortaca ödenmesi ile kiracıdan alınan bedel arasında aynı zararın iki kez tahsilini önleyen bir mahsup düzeni kurulmalıdır.
| Olay | İlk incelenecek belge | Temel hukuki soru |
|---|---|---|
| Kiracı seyahatten vazgeçti | İptal cetveli ve ön bilgilendirme | Sözleşmesel kesinti geçerli ve uygulanabilir mi |
| İşletmeci tekneyi sağlayamadı | Rezervasyon ve alternatif teklif | İfa etmeme ve iade sorumluluğu |
| Liman çıkışı yasaklandı | Resmî karar ve hava kayıtları | İmkansızlık, erteleme veya kısmi ifa |
| Depozitodan hasar kesildi | Giriş çıkış tutanakları | Yeni hasar, kusur ve gerçek zarar |
| Ek yakıt istendi | Rota ve tüketim hesabı | Bedelin kapsamında mı, onay var mı |
Kaza ve kişisel yaralanma
Kaptanın, işletmecinin ve kiracının görevleri kazanın türüne göre değerlendirilir. Yolcu kapasitesi, güvenlik donanımı, alkol kullanımı, yüzme molası ve deniz sporları gibi riskler bakımından verilen talimatlar önemlidir. Ancak bir sorumsuzluk formunun imzalanması, ağır kusuru ve emredici sorumluluk hükümlerini ortadan kaldırmaz.
Yat sigortası incelenirken tekneye verilen zarar, üçüncü kişilere karşı sorumluluk ve misafirlerin yaralanması için aynı teminatın bulunduğu varsayılmamalıdır. 2634 sayılı Kanun m.29’un kapasitesi on ikiden fazla olan deniz turizmi araçları için TTK m.1259’a yaptığı gönderme ayrıca gözetilmelidir. Kaza sonrası kolluk veya liman kayıtları, sağlık belgeleri ve sigorta bildirimi geciktirilmemelidir.
Konunun ayrıntıları için geminin ve yatın ihtiyati haczi bölümüne bakılabilir.
Konunun ayrıntıları için turizm yatırımlarında sözleşmeler, sorumluluk ve uyuşmazlıklar bölümüne bakılabilir.
Başvuru ve delil dosyası
Rezervasyon ekranı, ilan, ön bilgilendirme, sözleşme, ödeme ve bütün değişiklik yazışmaları saklanmalıdır. Şikâyet yazısında olay, eksik hizmet, istenen iade veya tazminat ve belgeler açıkça gösterilir. Tüketici hakem heyeti veya mahkeme yolu, talep değeri ve güncel parasal sınıra göre belirlenir; gerektiğinde dava şartı arabuluculuk uygulanır.
Uluslararası sözleşmede yabancı hukuk veya mahkeme kaydı bulunması, tüketicinin bütün zorunlu korumalarını peşinen kaybettiği anlamına gelmez. Yetki, uygulanacak hukuk ve tahkim kaydı kendi kurallarıyla incelenmelidir. Platformun müşteri hizmetlerine yapılan başvuru da kanuni sürelerin kendiliğinden durduğu varsayımıyla kullanılmamalıdır. Ticari ve yabancı unsurlu yat sözleşmelerinde yetki ve tahkim için uluslararası yat uyuşmazlıkları yazısı ayrıca incelenebilir.
Konunun ayrıntıları için yat alım satım sözleşmesi bölümüne bakılabilir.
Sonuç
Yat kiralama sözleşmesinde en yararlı açıklık; hizmetin türü, toplam fiyat, iptal sebebi ve depozito hesabında sağlanır. Tekne ve işletme belgeleri doğrulanmalı, teslim durumu kaydedilmeli ve güvenlik kararıyla ticari iptal birbirinden ayrılmalıdır. Bu yaklaşım, tatilin başlamasından önce uyuşmazlıkların büyük bölümünü görünür hale getirir.
Sıkça Sorulan Sorular
İnternetten yat kiraladığımda mutlaka 14 gün cayma hakkım var mı
Hayır. Belirli tarihli tatil ve boş zaman hizmetleri bakımından yönetmelik istisnası gündeme gelebilir.
Hava kötü olursa ücret her durumda yanar mı
Hayır. Resmî yasak, güvenlik koşulları, sunulan hizmet ve sözleşme hükümleri değerlendirilir.
APA depozito ile aynı ödeme midir
Hayır. APA işletme gideri avansı; hasar depozitosu ise başka bir amaçla alınan güvencedir.
İşletmeci dilediği hasarı depozitodan kesebilir mi
Kesinti somut hasar, sorumluluk ve bedel belgeleriyle açıklanmalıdır.
Yabancı bayraklı her yat Türkiye’de kiralanabilir mi
Hayır. Ticari izin, kabotaj ve gümrük statüsü ayrı değerlendirilir.
Tur yapılmadığında cayma hakkı istisnası iadeyi engeller mi
İfa etmeme veya ayıplı hizmetten doğan haklar, gerekçesiz caymadan farklıdır.
Kaynakça
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu. Genel işlem koşulları, sorumsuzluk, satış, bağlanma parası, kira ve eser sözleşmesi. Kaynak bağlantısı
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun. Tüketici işlemi, ayıp, haksız şart ve görev. Kaynak bağlantısı
- Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği. Özellikle m.15/1-g; belirli tarihli boş zaman hizmetlerinde cayma istisnası. Kaynak bağlantısı
- 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu. Özellikle m.27–29; yabancı yatların kalışı ve işletilmesi. Kaynak bağlantısı
- Kültür ve Turizm Bakanlığı — Deniz turizmi işlemleri. Deniz turizmi tesisi ve araç belgelendirmesi; yönetmelik uygulamasına giriş. Kaynak bağlantısı
- Ticaret Bakanlığı — Gümrük Muhafaza sıkça sorulan sorular. Yatların giriş, seyir, bırakılma ve kullanım usulleri; sayfadaki eski parasal tutarlar ve kurum adları aktarılmadı. Kaynak bağlantısı