Giriş
Bankanın alacağını tahsil etme hakkı ile devralan üçüncü kişinin mülkiyet hakkı arasındaki uyuşmazlık, tek bir “mal kaçırma” varsayımıyla çözülemez. Banka alacağının hangi ilişkiden doğduğu, borçlu ve kefilin sorumluluğunun ne zaman başladığı, malvarlığı tasarrufunun ekonomik gerçekliği ve kanunun öngördüğü iptal sebepleri birbirinden ayrı araştırılmalıdır.
Bu makale, 20 Kasım 2026 tarihi itibarıyla İİK m. 277–284 sistematiğini ve 25 Aralık 2025 tarihinde yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanun değişikliğini esas almakta; eski tarihli içtihatların uygulama dönemlerini ayrıca göstermektedir.
Alacaklının kamu idaresi veya nafaka alacaklısı olduğu tasarrufun iptali davaları ayrı yazılarda ele alınmıştır: kamu alacağında tasarrufun iptali davası ve nafaka borcundan kaçmak için yapılan mal devri. Bu makale, banka kredi alacaklarına özgü ispat sorunlarına odaklanır.
Tasarrufun İptali Davasının Amacı ve Hukuki Niteliği
Alacaklının korunması ile tasarruf serbestisi arasındaki denge
Borcun ödenmemesi, borçlunun her malvarlığı işlemini hukuka aykırı kılmaz. Borçlu, ticari faaliyetini sürdürebilir, mal satabilir veya mevcut yükümlülüklerini ifa edebilir. Bununla birlikte bazı işlemler, alacaklının cebri icra yoluyla tatminini ortadan kaldıracak biçimde malvarlığını azaltır. İcra ve İflas Kanunu (İİK), bu menfaat çatışmasını bütün tasarrufları yasaklayarak değil, belirli işlemleri ve koşulları iptal davasının konusu yaparak çözmeye çalışır. Davanın olağan sözleşme serbestisine istisna oluşturduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle kanuni iptal sebepleri geniş ve belirsiz bir ahlakilik denetimine dönüştürülmemelidir.
Nispi etkisizlik ve mülkiyetin akıbeti
Tasarrufun iptali davasının kabulü, borçlunun yaptığı işlemi herkes bakımından ortadan kaldıran mutlak bir hükümsüzlük yaratmaz. İİK m. 283, alacaklıya dava konusu mal üzerinde haciz ve satış isteme imkânı tanır. Taşınmazın tapu sicilinde yeniden borçlu adına tescili kural olarak bu korumanın zorunlu sonucu değildir. Böylece iptal davasının amacı, mülkiyet düzenini baştan kurmak değil, davacı alacaklının cebri icra olanağını yeniden işler kılmaktır. Hükümdeki nispi etki, dava sonucunun alacak tutarı ve taraflar bakımından sınırlarının belirlenmesini de gerekli kılar.
Muvazaa iddiasından farkı
Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 19 kapsamında muvazaa, tarafların gerçek iradeleriyle dışa açıkladıkları irade arasındaki bilinçli uyumsuzluğa ilişkindir. İİK m. 277 ve devamına dayalı davada ise görünürdeki işlem gerçekten istenmiş ve geçerli biçimde yapılmış olabilir. Alacaklı, bu geçerli işlemin kendisine karşı cebri icrayı engelleyen sonucunun giderilmesini talep eder. Bu ayrım hem ispat konusunu hem dava koşullarını değiştirir. Dava dilekçesinde işlemdeki muvazaa ile kanuni iptal sebepleri birbirine karıştırılmamalı; aynı vakıalara dayanılıyorsa alternatif hukuki nitelendirmeler açık ve tutarlı biçimde kurulmalıdır.
Görünürdeki satışın muvazaalı olduğu iddiası ve tapu iptali yolu için: Muvazaalı taşınmaz devri ve tapu iptali.
Dava Hakkının Ön Koşulları
Gerçek alacak ve kredi ilişkisinin ispatı
Tasarrufun iptali davası, alacaklı sıfatına dayalıdır. Bu nedenle takip konusu alacağın gerçekliği, yalnızca bankanın hesap cetvelinde yer alan bir bakiye üzerinden değil, alacağın dayanağı olan sözleşme ve kullandırım belgeleriyle birlikte ortaya konulmalıdır. Bankanın ticari defterleri, kredi hesabı hareketleri, ödeme planları, temerrüt bildirimi ve tahsilat kayıtları bu bağlamda birbirini tamamlar. Alacağın miktarına yönelik itirazlarla alacağın hiç doğmadığı iddiası aynı nitelikte değildir. Davanın dayandığı borç ilişkisinin belirlenmesi, iptali istenen tasarrufun borçtan önce mi sonra mı gerçekleştiğinin incelenmesi için de zorunludur.
Borcun doğum tarihi sorunu
Genel kredi sözleşmesi, çoğu zaman kredi kullandırımına ilişkin çerçeve koşulları belirler. Sözleşmenin imzalandığı gün ile belirli bir kredi riskinin doğduğu gün her olayda örtüşmez. Özellikle rotatif kredilerde, teminat mektuplarında, limit artırımlarında ve yapılandırmalarda farklı tarihler söz konusu olabilir. Hesabın kat edilmesi, alacağın muacceliyetini veya tahsil usulünü etkileyebilir; fakat her durumda borcun ilk doğum tarihi olarak kabul edilmemelidir. Mahkeme, hangi somut alacağın hangi kullandırımdan kaynaklandığını araştırmalı ve iptal konusu tasarrufla bu borç arasında kronolojik ilişki kurmalıdır. Salt sözleşme tarihini esas alan otomatik yaklaşım, hem banka hem üçüncü kişi bakımından yanlış sonuçlar doğurabilir.
Kesinleşmiş takip ve aciz belgesi
Tasarrufun iptali davasının işlevi, alacağın olağan takip yollarıyla elde edilemediği durumda belirginleşir. Uygulamada kesinleşmiş icra takibi ve geçici yahut kesin aciz belgesi üzerinde durulmasının nedeni budur. İİK m. 277 kapsamında geçici veya kesin aciz belgesinin bulunması, alacaklıya iptal davası açma imkânı tanır. Bununla birlikte haciz tutanağının aciz belgesi niteliği taşıyıp taşımadığı, tutanağın somut içeriği ve haciz araştırmasının kapsamı değerlendirilerek belirlenmelidir. Borçlunun yalnızca adresinde bulunamamış olmasıyla malvarlığının alacağı karşılamaya yetmediğinin saptanması aynı olgu değildir.
Süreler ve hukuki nitelendirme
İİK m. 284, iptal davası hakkının tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren beş yıl geçmekle düşeceğini düzenler. Bunun yanında m. 278, 279 ve 280’de iptal sebeplerine özgü farklı dönemler ve takip koşulları bulunur. Bu sürelerin tamamını tek bir zamanaşımı kavramı altında toplamak isabetli değildir. Banka vekili, öncelikle tasarruf tarihini, haciz veya aciz tarihini ve dava açma tarihini ayrı ayrı belirlemelidir. Süre değerlendirmesinde kanun değişikliklerinin yürürlüğü ve zaman bakımından uygulanması da göz önünde tutulmalıdır.
Bankanın alacağı, temlik ve kefalet bakımından taraf sıfatı
Banka alacağının başka bir finans kuruluşuna veya alacak yönetim şirketine temlik edilmiş olması durumunda davacının alacaklı sıfatı, temlik zinciri, temlik konusu alacağın kapsamı ve takip dosyasıyla bağlantısı araştırılmalıdır. Alacağın temliki, borç ilişkisinin tarihsel başlangıcını kendiliğinden değiştirmez. Ancak yeni davacının dava ve takip yetkisi ile temlikin bildirimi ve borçlunun savunmaları somut olarak incelenmelidir.
Kefil yönünden kişisel borcun doğumu ile kefilin bankaya ödeme yaparak asıl borçluya karşı halefiyet/rücu hakkı kazanması farklı kavramlardır. Kefaletin şekli, eş rızası gibi geçerlilik koşulları, kefalet limiti, sorumluluğun kapsamı ve hangi kredi riskinin güvenceye bağlandığı incelenmeden salt bir imzadan hareketle bütün dönemlere yayılan sorumluluk varsayılamaz. Tasarrufun iptali incelemesinde hangi borçluya ait hangi malın devredildiği özellikle belirlenmelidir.
Rehinli alacakta gerçek hukuki yarar ve tahsil sınırı
İİK m. 45 çerçevesinde rehne öncelikle müracaat ilkesi ve istisnaları; tahsil edilemeyen bakiye, teminatın kapsamı, aynı alacak için başlatılmış takipler ve teminatların değeri birlikte değerlendirilmelidir. Dava alacağın tahsiline hizmet eden nispi bir korumadır; aynı alacak üzerinden mükerrer tahsil yaratılamaz. İpotekli takip, genel haciz takibi ve kefil hakkında takip dosyaları arasındaki ilişkinin tabloya bağlanması, hem alacaklı hem devralan savunması bakımından gereklidir.
Genel kredi sözleşmesi ile somut kredi kullandırımının tarihsel ilişkisinin ispatı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 09.11.2021 tarihli, E.2018/85, K.2021/1372 sayılı kararı, kefilin bankaya ödeme yaptığı günün her durumda alacağın doğum günü sayılamayacağını somut kredi sözleşmesi üzerinden açıklamıştır. Kararın konusu, 06.04.2007 tarihli kredi sözleşmesi, 29.07.2009 tarihli taşınmaz devri ve 05.03.2010 tarihli kefil ödemesi arasındaki kronolojidir. Kurul, ödeme tarihini başlangıç alan direnme kararını bozmuştur. Kararın asıl hukuki değeri, birbirinden ayrı borç ilişkilerini karıştırmadan kefalet ve kredi ilişkisinin doğuşunu esas almasıdır.
Bununla birlikte yeni bir kredi kullandırımı eski borcun tasfiyesinden sonra tamamen bağımsız olarak doğmuşsa, salt önceki genel kredi sözleşmesinin bulunması yeni riskin doğum tarihini çözüme kavuşturmayabilir. Banka kayıtlarında her borç kalemi ile tasarruf tarihi eşleştirilmelidir. Limit artırımının mevcut ilişkinin devamı mı yoksa yeni ve bağımsız borçlanma mı olduğu sözleşme, hesap hareketi ve ticari amaç üzerinden gerekçelendirilmelidir.
Limit artırımının kefilin sorumluluğuna etkisi için: Kredi limiti artarsa kefilin sorumluluğu artar mı?
Kefilin malvarlığı tasarrufu ile asıl borçlunun malvarlığı tasarrufu ayrı ele alınır
Asıl kredi borçlusunun taşınmaz satışıyla gerçek kişi kefilin taşınmaz satışı aynı dava olayı değildir. Kefaletin geçerlilik koşulları, kefilin sorumluluğunun hangi limit ve tarihte başladığı ve hangi alacak için takip yapıldığı ortaya konulmalıdır. TBK m. 596 uyarınca bankaya ödeme yapan kefilin halefiyet ve rücu konumu ile bankanın doğrudan kefile karşı alacaklı olması kavramsal olarak farklıdır. Kefilin ödeme yaptığı gün ile kefil sıfatıyla borçlandığı günün karıştırılması, tasarrufun borçtan önce mi sonra mı yapıldığının yanlış saptanmasına yol açabilir.
İptal Sebepleri ve İspat Rejimi
İvazsız tasarruflar: İİK m. 278
İİK m. 278, alışılmış hediyeler dışında kalan bağışlama ve ivazsız tasarrufları, kanunda öngörülen koşullarla iptal kapsamına alır. 7571 sayılı Kanun’la değişen düzenleme, iptale tabi işlemler bakımından süreyi ve yakın kişiler arasındaki tasarruflarda karşılık ispatını yeniden ele almıştır. Değişikliğin ardından bir yıllık dönem ile gerçek değere uygun karşılığın ispatı önem kazanmıştır. İlgili kişi grupları ve değer karşılaştırması değerlendirilirken değişiklik öncesi içtihatların kanun metniyle uyumu yeniden incelenmelidir. Özellikle yakın hısımlar arasındaki işlemlerde soyut akrabalık olgusunun gerçek bedel ödemesiyle ilgili delillerin incelenmesini tamamen dışladığı kabul edilemez.
Gerçek bedelin tespiti
Taşınmaz satışlarında tapuda beyan edilen bedel, işlemin ekonomik karşılığını tek başına kanıtlamaz. Satış günündeki emsal piyasa değeri, taşınmazın fiziksel özellikleri, imar durumu, takyidatları ve satışın koşulları birlikte ele alınmalıdır. Devralanın banka hesaplarından çıkan ödeme, borçlunun hesabına geçen tutar, nakit ödeme iddiasının inandırıcılığı ve üçüncü kişi tarafından sağlanan finansman, bedel tartışmasının başlıca delilleridir. İspat değerlendirmesi yapılırken sonraki yıllardaki fiyat artışlarının geçmiş satış gününe aynen taşınmasından kaçınılmalıdır. Aksi yaklaşım, gerçek bir satışı yalnızca sonradan gerçekleşen piyasa hareketleri nedeniyle şüpheli gösterebilir.
Aciz halinde yapılan işlemler: İİK m. 279
İİK m. 279, borcunu ödemeyen kişinin kanunda sayılan bazı tasarruflarını belirli bir zaman aralığı bakımından iptale tabi kılar. Önceden taahhüt edilmeyen bir rehnin mevcut borç için tesis edilmesi, alışılmış ödeme araçları dışında ödeme yapılması veya vadesi gelmemiş borcun ödenmesi bu bağlamda önemlidir. Kanun, yararlanan kişinin borçlunun durumunu bilmediğini ispat etmesine ilişkin savunma imkânı da tanır. Banka uygulamasında bu hüküm çift yönlüdür: Banka başka alacaklı lehine verilen teminatı tartışabileceği gibi, kendi lehine kredi yapılandırması sırasında tesis edilen yeni rehin de üçüncü kişilerce iptal davasına konu edilebilir.
Zarar verme kastı: İİK m. 280
İİK m. 280, malvarlığı borçlarını karşılamayan borçlunun alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı işlemlerin, karşı tarafın bu durumu bildiği veya bilmesini gerektiren açık emarelerin bulunduğu koşullarda iptaline imkân tanır. Kast ve bilgi unsurları çoğu olayda doğrudan yazılı belgeyle ispatlanamaz. İşlemin zamanlaması, taraflar arasındaki ilişki, ödeme izinin bulunmaması, borçlunun malı kullanmayı sürdürmesi ve aynı dönemde gerçekleşen diğer devirler birlikte anlam kazanır. Ancak tek başına akrabalık, düşük bedel yahut satışın icra takibine yakın tarihte yapılması her uyuşmazlıkta aynı sonucu doğurmaz; somut olayın bütünlüğü esas alınmalıdır.
İşletme devri ve ticari süreklilik
İİK m. 280’in ticari işletmenin veya işyerindeki ticari emtianın önemli bölümünün devriyle bağlantılı düzenlemesi, bankaların ticari kredi dosyalarında ayrıca önemlidir. Borçlu şirketin üretim araçlarının, müşteri çevresinin ve fiili işletme faaliyetinin başka bir tüzel kişilik altında sürdürülmesi, yalnızca ticaret sicilindeki kayıtlarla açıklanamayabilir. Devralan şirketin ortaklık yapısı, yöneticileri, çalışanları, adresi, stok hareketleri ve ödeme ilişkileri birlikte incelenmelidir. Bununla birlikte işletme devri ekonomik hayatın olağan bir işlemi de olabilir. Bu nedenle hukuki karinenin koşulları belirlenmeden sırf faaliyet benzerliğine dayanılarak iptal sonucu çıkarılmamalıdır.
7571 sayılı Kanun sonrası m. 278'in zaman bakımından uygulanması
7571 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle 25.12.2025 tarihinde yürürlüğe giren yeni İİK m. 278, eski metindeki iki yıllık düzenlemenin yerine kanunda sayılan tarihlerden geriye doğru bir yıllık bir dönem öngörmüştür. Bu dönem, İİK m. 284'ün tasarruf tarihinden itibaren işleyen beş yıllık hak düşürücü süresi ile aynı değildir. Ayrıca m. 279 ve 280'in koşulları ayrı olarak incelenmelidir.
Yeni 278. maddeye göre yakınlar ve ortak konutta yaşayan kişiler arasındaki tasarruflar gerçek değerine uygun karşılığın ödendiği ispatlanmadıkça; pek aşağı karşılıkla yapılan sözleşmeler ise aksi ispatlanmadıkça bağışlama sayılmaktadır. Bu sistem, alacaklının iddiasını ve üçüncü kişinin karşı ispat olanağını birlikte düzenler. Devir tarihinde yürürlükteki metin, kanunun yürürlük hükmü, derdest davada zaman bakımından uygulanabilirlik ve Anayasa Mahkemesi kararlarının etkisi somut işlem açısından ayrı gerekçelendirilmelidir. Yeni hükme ilişkin tartışma kesinleşmiş ve tek biçimli bir geçiş içtihadı varmış gibi sunulmamalıdır.
Tasarrufun iptali ve TBK m. 19'a dayalı muvazaa iddiasında usul ayrımı
Gerçek bir satışın alacaklı bakımından nispi etkisiz hale getirilmesi ile görünürdeki satışın muvazaalı olduğu iddiası aynı talep sonucu değildir. Mahkemenin hukuki nitelendirme yetkisi, tarafların ileri sürdükleri somut vakıalarla sınırlı yargılama ve talep sonucuna bağlılık ilkeleriyle birlikte değerlendirilir. İİK m. 277 vd. ön koşulları bulunmadığında TBK m. 19 iddiasının her durumda otomatik kabul edileceği söylenemez. Dilekçede maddi vakıalar, hukuki dayanaklar ve istenen cebri icra sonucu çelişkisiz gösterilmelidir.
İİK m. 278’in yeni metninde üç ayrı karşılık karinesi
7571 sayılı Kanun’un 2. maddesiyle değiştirilen İİK m. 278’de, kanunda sayılan hısımlar ve birlikte yaşayan kişiler arasındaki tasarruflar gerçek değere uygun karşılıkla yapıldığı kanıtlanmadıkça bağışlama sayılır. İkinci olarak, borçlunun verdiği şeyin gerçek değerine kıyasla pek aşağı bir bedel kabul ettiği sözleşmeler, aksi kanıtlanmadıkça bağışlama sayılır. Üçüncü olarak, ömür boyu gelir, intifa ve ölünceye kadar bakma ilişkileri için uygun karşılık koşulu ayrıca düzenlenmiştir.
Bu üç durumun ispat konuları aynı değildir: yakınlık ilişkisi, satış bedelinin gerçekliği ve bakım/gelir ediminin ekonomik karşılığı farklı belgelerle belirlenir. Tapu kaydındaki nominal bedelin varlığı, fiili ödeme ile gerçek değer arasındaki uyumu tek başına kanıtlamaz. Öte yandan yakınlık veya bedel karinesi bulunsa bile mahkeme, karşı delillerin niçin kabul edilmediğini gerekçelendirmelidir.
Bir yıllık şüpheli dönem ile beş yıllık dava açma süresi birbirine karıştırılamaz
Güncel İİK m. 278’deki bir yıllık dönem, ilgili hükümdeki ivazsız tasarrufların hangi zaman aralığında inceleneceğini belirler. İİK m. 284’teki beş yıllık hak düşürücü süre ise iptal davası hakkının tasarruf tarihinden itibaren kullanılmasına ilişkin ayrı sınırdır. İİK m. 279 ve 280'in kendilerine özgü koşulları ve zaman unsurları bu iki düzenlemenin yerine geçmez. Eski iki yıllık m. 278 rejimindeki içtihatların yeni döneme otomatik uygulanması, yürürlük ve geçmiş işlemlere uygulanma bakımından hata yaratabilir.
Üçüncü Kişinin Hukuki Konumu
İyi niyetin korunması
Tasarrufun iptali davalarında üçüncü kişinin yalnızca borçlu ile işlem yapmış olması, hukuken korunmaya değer menfaatinin bulunmadığı anlamına gelmez. Gerçek bedelle satın alma, ödeme belgeleri, fiili teslim, finansman kaynağı ve borçlunun mali durumunun dışarıdan bilinebilirliği değerlendirilmelidir. Kanunun öngördüğü karineler ispat yükünü etkileyebilir; ancak bu karinelerin kapsamı aşılmamalıdır. Özellikle yeni m. 278 bakımından karşılığın ispatına imkân tanınması, işlemin ekonomik gerçekliğine odaklanan bir incelemeyi gerekli kılar.
Zincirleme devirler
Malın önce borçlu tarafından bir kişiye, daha sonra başka bir kişiye devredilmesi, davanın taraflarını ve hükmün sonuçlarını etkiler. İİK m. 282, kötü niyetli sonraki kişilerin davaya dahil edilmesine imkân verirken iyi niyetli sonraki iktisap sahiplerinin haklarını korur. Davacı, yalnızca ilk devrin sakatlığını ileri sürmekle yetinmemeli; sonraki iktisap sahibine yöneltilen iddianın dayanağını da ortaya koymalıdır. Devir zincirinin tamamı, her işlem için tarih, bedel, taraflar ve tescil kayıtlarıyla birlikte incelenmelidir.
Üçüncü kişinin savunması
Davalı üçüncü kişi, işlemin olağan ticari gerekçesini, bedelin gerçekten ödendiğini ve borçlunun alacaklılara zarar verme kastını bilmediğini gösteren deliller sunabilir. Savunma hakkının etkin kullanımı, alacaklının iddialarının somutlaştırılmasına da katkı sağlar. İspat yükünün kanuni karinelerle yer değiştirdiği durumlarda mahkemenin hangi olgunun kim tarafından ispatlanması gerektiğini açıkça ortaya koyması, gerekçeli karar hakkının ve öngörülebilirliğin gereğidir.
Gerçek satışın korunmasını sağlayabilecek karşı deliller
Üçüncü kişi, taşınmazın satış günündeki rayicini, banka transferlerini, satış için çekilmiş finansman kredisini, alım öncesi ve sonrası kullanım durumunu, tadilat ve vergi ödemelerini, bağımsız pazarlık sürecini ve satıcının borç durumunu öğrenmesini gerektirecek özel ilişki bulunmadığını belgeleyebilir. Buna karşılık ödeme kaydının varlığı, paranın satışla ilgisiz bir tarihte ve sebeple gönderilmiş olma ihtimalini ortadan kaldırmaz. Banka dekontlarının açıklaması, muhatabı ve fon akışı birlikte incelenmelidir. İspat yükü, uygulanacak 278, 279 veya 280. maddeye göre aynı biçimde dağıtılmaz.
Zincirleme devrin her halkasında ayrı inceleme
Birbirini izleyen satışlar tek bir toplu 'mal kaçırma' iddiasına indirgenmemelidir. İlk devralan ve sonraki iktisap edenler için ayrı devir tarihi, bedel, ödeme izi, fiili zilyetlik, tapu şerhleri ve borçluyla bilgi bağlantısı belirlenmelidir. İİK m. 282'nin iyi niyetli sonraki iktisap sahiplerini koruyan yapısı ile malın elden çıkarılması halinde m. 283'ün parasal sonuçları farklı sorumluluk türleri doğurabilir.
Yargılama, Geçici Koruma ve Hükmün Etkisi
Davanın tarafları ve talep sonucu
İİK m. 282 uyarınca dava, borçlu ve onunla işlem yapan yahut borçludan ödeme alan kişilerle kanunda belirtilen diğer kişilere yöneltilir. Tarafların doğru belirlenmesi, özellikle taşınmazın el değiştirdiği olaylarda önem taşır. Dava dilekçesinde talep, iptal hükmünün nispi etkisine uygun kurulmalıdır. Alacaklının hedefi tapu kaydının mutlak biçimde düzeltilmesi değil, alacağın tahsili için dava konusu mal üzerinde haciz ve satış yetkisinin elde edilmesidir.
İhtiyati haciz ve ölçülülük
İİK m. 281, tasarruf konusu mallar hakkında ihtiyati haciz talebine olanak tanır. Davanın devamı sırasında malın yeniden el değiştirmesi veya ekonomik değerinin ortadan kalkması ihtimali, geçici hukuki korumanın önemini artırır. Ancak geçici koruma, iptal davasının otomatik sonucu değildir. Talep, alacak miktarı, işlem hakkındaki somut deliller ve koruma ihtiyacı üzerinden gerekçelendirilmelidir. Mahkeme, teminat ve müdahalenin ölçülülüğü bakımından somut olayın koşullarını dikkate almalıdır.
Geçici hukuki korumanın genel çerçevesi için: İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz.
Hükmün icrası ve üçüncü kişinin sorumluluğu
İİK m. 283 uyarınca iptal hükmü, alacaklıya mal üzerinde haciz ve satış isteme yetkisi sağlayabilir. Malın elden çıkarılmış olması veya aynen takibinin mümkün olmaması hallerinde kanunun öngördüğü parasal sorumluluk sonuçları ayrıca gündeme gelebilir. Hükmün kapsamı, alacak miktarı, iptal konusu tasarrufun değeri ve davalının hukuki konumu birlikte gözetilerek belirlenmelidir. Karar, davacı alacaklı lehine sınırsız bir tazminat veya üçüncü kişinin bütün malvarlığına karşı genel bir alacak hakkı doğurduğu şeklinde yorumlanmamalıdır.
Görev, yetki, harç ve kesin hüküm kapsamı
Tasarrufun iptali davası bakımından görev ve yetki, davanın hukuki niteliği, tarafların sıfatları ve uygulanabilir usul kuralları çerçevesinde belirlenmelidir. Alacak ilişkisinin banka kredi sözleşmesine dayanması tek başına bütün uyuşmazlıkları ticari dava haline getirmez. Özellikle banka–kefil–üçüncü kişi bileşimi ile talebin İİK m. 277 vd. yahut TBK m. 19'a dayanması usul incelemesine etkili olabilir. Görev/ yetki ve dava şartları dosya özelinde kontrol edilmeli, ön inceleme ile esasa ilişkin ispat tartışmaları karıştırılmamalıdır.
Talep sonucunun alacak ve fer'ileriyle sınırlı düzenlenmesi, dava değeri, harç ve vekalet ücretinin nasıl belirleneceği ile hükmün infaz kabiliyetine etki eder. Talebin yalnız tapu iptali ve tescil biçiminde kurulması, davanın nispi etkisiyle uyuşmayabilir. Mahkeme kararında hangi alacak ve takip dosyası için, hangi mal üzerinde haciz ve satış yetkisi verildiği açık olmalıdır.
İhtiyati haczin kapsamı ve mülkiyet hakkı
İİK m. 281 kapsamında koruma kararı talep edilirken malın değeri, alacağın kapsamı, devir tehlikesi, yeterli yaklaşık ispat ve teminat birlikte değerlendirilmelidir. İhtiyati haczin uzun sürmesi ve mal üzerinde fiilen tasarruf yetkisini sınırlaması, davalı üçüncü kişinin Anayasa m. 35 kapsamındaki menfaatlerini etkileyebilir. Bu nedenle tedbirin sürdürülmesine dair yargısal kararlar otomatik değil, gelişen dosya koşullarına göre gerekçeli verilmelidir.
Banka Alacaklarına Özgü Uygulama Sorunları
Çerçeve sözleşme, kullandırım ve yeniden yapılandırma
Ticari kredi ilişkileri çoğu kez tek bir ödeme işleminden ibaret değildir. Genel kredi sözleşmesi kapsamında birbirini izleyen kullandırımlar yapılabilir; önceki borç yeni bir ödeme planına bağlanabilir veya kredi limiti değiştirilebilir. Bu işlemler, tasarrufun borçtan önce mi sonra mı gerçekleştiği sorununu güçleştirir. Dosya incelemesinde kredi kullandırımının türü, tarihleri, riskin devamlılığı ve yeniden yapılandırmanın hukuki niteliği ayrı ayrı saptanmalıdır. Yeniden yapılandırma tarihini her durumda yeni borcun doğumu kabul etmek de, bütün kullandırımları ilk çerçeve sözleşme tarihine götürmek de yanıltıcı olabilir.
Hesap kat ihtarına itiraz ve kefilin temerrüdü için: Genel kredi sözleşmesinde hesap kat ihtarı ve kefilin temerrüdü.
Banka kayıtlarının delil değeri
Kredi hesabı hareketleri, teminat kayıtları, ihtarlar ve tahsilat bilgileri alacağın tespiti bakımından önemlidir. Bununla birlikte bankanın tek taraflı kayıtlarının bütün vakıaları tartışmasız ispatladığı varsayılmamalıdır. İlgili usul hükümleri ve sözleşmesel delil düzenlemeleri çerçevesinde belgelerin güvenilirliği, birbirleriyle uyumu ve karşı deliller incelenmelidir. Özellikle satış bedelinin ödendiği iddiasında banka transferi bulunması, işlemin bütün yönleriyle gerçekliğini kendiliğinden kanıtlamasa da önemli bir objektif veridir.
Rehinli alacaklarda takip ve tasarrufun iptali
Banka alacağı taşınmaz rehniyle güvence altına alınmışsa İİK m. 45’teki önce rehne müracaat ilkesi ve istisnaları ayrıca değerlendirilmelidir. Rehinli taşınmazın değeri, alacağın teminatsız kalan bölümü ve takip sürecinin hangi aşamada bulunduğu, tasarrufun iptali davasının menfaat koşulunu etkileyebilir. Rehnin varlığı iptal davasını her durumda gereksiz kılmaz; fakat alacaklının hangi miktar bakımından korunmaya ihtiyaç duyduğu açıkça gösterilmelidir. İcra dosyaları arasında mükerrer tahsilata yol açmayacak hesaplama ve takip koordinasyonu sağlanmalıdır.
Dijital deliller ve veri koruması
Malvarlığı hareketlerinin tespitinde ticaret sicili kayıtları, tapu belgeleri, elektronik yazışmalar ve banka hareketleri önemli olabilir. Bununla birlikte delil toplama faaliyeti, kişisel verilerin korunması ve hukuka uygun delil ilkeleriyle bağdaşmalıdır. Tarafların özel hesap hareketlerinin sınırsız biçimde araştırılması yerine uyuşmazlıkla bağlantılı belgelerin mahkeme aracılığıyla istenmesi ve ölçülü bir delil incelemesi yapılması daha güvenilir bir yöntemdir. Elektronik belgelerin bütünlüğü, elde edilme şekli ve işlem tarihi gerektiğinde teknik incelemeyle doğrulanmalıdır.
Banka kredi dosyasında izlenecek delil ve kronoloji tablosu
| İncelenecek işlem | Gereken belge | Çözdüğü hukuki sorun |
|---|---|---|
| Genel kredi sözleşmesi / kefalet | Asıl imzalı sözleşme, ekler, limit ve tarih bilgisi | Borç ilişkisinin ve sorumluluğun başlangıcı |
| Kullandırımlar ve limit artırımları | Hesap hareketleri, kredi dekontları, risk tabloları | Hangi alacağın hangi dönemde doğduğu |
| Yapılandırma ve hesap kat | Protokol, kat ihtarı ve tebliğ kaydı | Mevcut borcun devamı mı yeni borç mu; muacceliyet |
| İcra ve haciz | Takip dosyası, ödeme emri, haciz tutanakları | Kesinleşme, tahsil edilememe ve aciz |
| Tasarruf ve sonraki devirler | Tapu, araç, sicil kayıtları, satış protokolü | Devir zinciri, tarih, kişi ve değer |
| Gerçek karşılık | Banka dekontları, kredi kaynakları, rayiç raporu | Bedel ispatı ve kanuni karineler |
Banka tarafından hazırlanmış tek taraflı risk cetveli, sözleşme ve hesap hareketleriyle doğrulanmadıkça her tarih ve tutarı kesin ispat etmiş kabul edilmemelidir. Davalı üçüncü kişi yönünden de yalnız tapudaki resmi bedel gerçek satış karşılığını her durumda kanıtlamaz.
İİK m. 280 açısından borçlunun mali durumuna ilişkin bilgi
Üçüncü kişinin kredi riskine veya takip dosyasına erişebilmesi, her işlemde aynı düzeyde değildir. Grup şirketleri arasındaki devir, yönetici veya ortak sıfatı, müşterek ticari faaliyet, borçlunun üretim ve varlıklarının devralan şirkette sürdürülmesi gibi olguların ispat gücü farklıdır. Bilgi karinesi ve açık emareler, m. 278'deki bedel/akrabalık rejimiyle karıştırılmamalıdır. İşlemin ekonomik gerekçesi ve karşılık ödemesi de birlikte değerlendirilmelidir.
Banka ve üçüncü kişi için çekişmeli ispat soruları
İspat planı, soyut sıfatlar yerine her taraf için ayrı sorular üzerinden hazırlanmalıdır: Banka hangi somut kredi riskinin, hangi tarihte ve hangi belgeyle doğduğunu; üçüncü kişi satış bedelinin nereden sağlandığını, kime ve ne zaman ödendiğini açıklamalıdır. Banka aciz belgesi niteliğindeki tutanağın neden tahsil yetersizliğini gösterdiğini; devralan işlemin ticari veya kişisel gerekçesini ve devralma sonrası fiili kullanımın nasıl sürdüğünü gösterebilir. Mahkeme ise İİK m. 278, 279, 280'in şartlarını tek bütünsel kötü niyet iddiasına indirgemeden ayrı ayrı tartışmalıdır.
İspat yükü tablolaştırılırken önemli hukuki sınırlar
HMK m. 190’daki genel ispat yükü ve İİK'nın kanuni karineleri birlikte uygulanır. Bankanın tek taraflı defter ve hesap kayıtları, sırf kurumsal belge olmaları nedeniyle devralanın ödeme ve iyi niyet savunmasını ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde devralanın banka dekontu da bedelin piyasa rayicine denk olduğunu veya daha sonra bedelin borçluya iade edilmediğini tek başına ispatlamaz. Mahkeme, bankadan ve üçüncü kişilerden temin edilecek kayıtları ölçülülük ve özel hayatın korunması ilkeleri çerçevesinde toplamalıdır.
İspat Modeli ve Eleştirel Değerlendirme
Kronoloji temelli ispat modeli
Banka vekili bakımından isabetli yöntem, önce alacağın ve tasarrufun tarihlerini tek çizelgede göstermektir. Çerçeve sözleşme, kullandırım, temerrüt, hesap kat, takip, haciz, aciz ve devir tarihleri birlikte görünür hale geldiğinde hukuki uyuşmazlık somutlaşır. İkinci aşamada her devir için devralanın kimliği, bedel, ödeme izi, fiili kullanım ve sonraki devirler belirlenmelidir. Üçüncü aşamada bu olgular ayrı ayrı İİK m. 278, 279 ve 280 hükümlerine bağlanmalıdır. Böylece hukuki nitelendirme, genel bir mal kaçırma anlatısı yerine sınanabilir delil önermelerine dayanır.
İspat yükü ile kanuni karinelerin sınırı
Tasarrufun iptali hukukunda karineler, bilgi asimetrisini azaltır. Alacaklı, borçlu ile devralan arasındaki gizli ilişkilere çoğu zaman doğrudan erişemez. Ancak karinelerin alacaklı lehine işlev görmesi, devralanın etkili karşı delil sunma hakkını ortadan kaldırmamalıdır. Özellikle aile içi tasarruflarda ve işletme devirlerinde kanunun çizdiği kapsam dışına taşan mutlak varsayımlar, mülkiyet hakkı ve hukuki güvenlik bakımından sakınca doğurabilir. İspat kolaylığı ile ispat yükünün tümüyle ortadan kalkması arasında ayrım yapılmalıdır.
7571 sayılı Kanun değişikliğinin değerlendirilmesi
İİK m. 278’de yapılan değişiklik, iptale tabi ivazsız işlemler ve yakın kişiler arasındaki tasarruflar bakımından yeniden yorum ihtiyacı doğurmuştur. Bir yıllık dönemin uygulamaya etkisi, alacaklı korumasının kapsamı ile hukuki güvenlik arasında yeni bir denge tartışmasını beraberinde getirir. Değişiklik öncesi işlemler bakımından zaman bakımından uygulama sorunu da ayrı bir incelemeyi gerektirir. Yeni düzenlemeye ilişkin yerleşik bir içtihat oluşmadan eski kararların gerekçelerinin güncel metne aynen aktarılması yöntem bakımından sorunludur. Bu nedenle mahkemelerin geçiş hukuku gerekçesini açıkça kurması önem taşır.
Örnek olay
Bir şirketin ticari kredi borcu için gerçek kişi kefilin taşınmazını yakın akrabasına devrettiği, devirden sonra taşınmazı kullanmaya devam ettiği ve bedelin ödendiğine ilişkin güvenilir kayıt bulunmadığı varsayılsın. Banka, takip dosyasında haczedilebilir başka mal tespit edememiştir. Bu olayda ilk soru, kefilin şahsi borcunun geçerli biçimde doğup doğmadığı ve devrin bu borçtan sonra gerçekleşip gerçekleşmediğidir. İkinci soru, haciz tutanağının aciz belgesi niteliğidir. Üçüncü soru ise satışın gerçek bedel karşılığı yapılıp yapılmadığı ve üçüncü kişinin borçlunun durumuna ilişkin bilgisidir. Söz konusu sorular cevaplanmadan yalnızca akrabalık ilişkisi ve tapu devri üzerinden iptal kararı verilmesi, ispat sistemini eksik bırakır.
Önerilen değerlendirme ölçütü
Tasarrufun iptali davasında mahkeme, her bir iptal sebebi bakımından uygulanabilir kanun metnini, olayın tarihlerini, ispat yükünü ve sunulan delilleri ayrı ayrı tartışmalıdır. Banka ise alacağın gerçekliğini ve takip sürecini açıklayan belgelerle, devrin ekonomik içeriğini gösteren delilleri birbirinden ayırmalıdır. Bu yöntem hem davanın gereksiz yere uzamasını azaltır hem de üçüncü kişinin savunmasını somutlaştırır. Cebri icranın etkinliği, delil standardının düşürülmesiyle değil, ispat konusunun doğru belirlenmesiyle sağlanabilir.
Yargıtay İçtihatları, Karşıt Görüşler ve Hukuki Sonuç
Yargıtay kararlarının somut uyuşmazlığa etkisi
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 09.11.2021, E.2018/85, K.2021/1372. Davacı, bankaya kefil olarak yaptığı ödemeden sonra asıl borçluya yönelmiştir. Uyuşmazlık, kredi sözleşmesi tarihi ile kefilin ödeme tarihinden hangisinin tasarrufun iptali bakımından esas alınacağı üzerinedir. HGK, somut olayda kredi sözleşmesini borcun doğumuna esas almış ve yerel mahkemenin direnme kararını bozmuştur. Karar, her farklı kredi sözleşmesinde bütün risklerin otomatik olarak ilk genel sözleşme tarihinde doğduğu şeklinde sınırsız genellenmemelidir. Kaynak: karar kaydı (dejure.ai).
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2022/11606, K.2023/2626. Kararın yargılama sürecinde hesap kat tarihinin borcun doğumu yerine alınmasına ilişkin hata tartışılmıştır. Nihai temyiz incelemesinde Daire, bozmaya uygun biçimde verilen kabul hükmünü onamıştır. Bu nedenle önceki bozma gerekçesi ve nihai onama sonucu birbirinin yerine geçirilmemelidir. Kaynak: karar kaydı (dejure.ai).
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 05.11.2015, E.2014/4341, K.2015/11588. Genel kredi ilişkisindeki sonraki kullandırımlar ve limit artırımları ile başlangıç sözleşmesinin ilişkisi değerlendirilmiştir. Daire, somut olayda salt sonraki kullandırma tarihlerine dayanılarak borcun doğumunun ötelenmesini uygun bulmamıştır. Kaynak: karar kaydı (dejure.ai).
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 16.12.2024, E.2024/6522, K.2024/12977. İcra dosyasında usulüne uygun haciz ve aciz belgesi bulunmaması nedeniyle, tasarrufun iptali davasının esasına girilebilmesi için gerekli koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği belirleyici olmuştur. Karar, bankanın tahsil imkânının kalmadığına ilişkin genel beyanın tek başına yeterli olmadığını gösterir. Kaynak: karar kaydı (dejure.ai).
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 27.03.2023, E.2022/16090, K.2023/4429. Üçüncü kişinin taşınmazı gerçek bedelle aldığını destekleyen banka işlemleri, tanışıklık ve fiili kullanım gibi deliller değerlendirilmiştir. Bu tür karşı deliller, kötü niyetin veya ivazsızlığın her durumda kendiliğinden var sayılamayacağını gösterir. Kaynak: karar kaydı (dejure.ai).
İçtihatların zaman bakımından sınırı: 25.12.2025 öncesi İİK m. 278 metnini esas alan kararlardaki iki yıllık dönem ve eski kanuni karineler, 7571 sayılı Kanun sonrası işlemlere doğrudan aktarılmamalıdır. Kararlardan yararlanırken maddi olay, uygulanan kanun dönemi, bozma veya onama sonucu ve gerekçenin gerçekten bağlandığı madde ayrı fişlenmelidir.
İçtihatların karşılaştırmalı sonucu: Hukuk Genel Kurulunun 09.11.2021 tarihli kararı, kefilin bankaya daha sonra ödeme yapmasının, incelenen kredi ilişkisinde başlangıcı ödeme gününe taşımadığını ortaya koymaktadır. Buna karşılık bu ilkenin her yeni kullandırım ve her bağımsız borç için otomatik uygulanması doğru değildir. 17. Hukuk Dairesinin 05.11.2015 tarihli kararı devam eden kredi ilişkisinin ispatına, 4. Hukuk Dairesinin 16.12.2024 tarihli kararı ise kredi alacağı mevcut olsa bile aciz koşulunun ayrıca ispatına yöneliktir. Kararlar, birbirinin yerine kullanılan genel sonuç cümleleri değil, farklı hukuki soruları çözen dayanaklar olarak değerlendirilmelidir.
Karşıt savunmaların birlikte değerlendirilmesi
Banka yönünden: Kredi alacağının varlığı, takip ve aciz, tasarrufun borçtan sonra gerçekleşmesi ve m. 278–280'deki somut iptal sebebi gösterilmelidir. Akrabalık, rayicin altında satış ve takipten hemen önceki devir birbirini destekleyen emareler olabilir; fakat her iptal sebebi için aynı ispat yükü bulunmaz.
Borçlu ve devralan yönünden: Borcun tarih ve kapsamının farklılığı, bağımsız satın alma finansmanı, gerçek satış bedelinin ödenmesi, ekonomik ihtiyaç ve fiili kullanımın devralana geçtiği, alacaklıyı zarara uğratma kastının bilinmediği veya kanuni bir yıllık dönem dışında kalma iddiaları ayrı hukuki zeminde incelenebilir. İşlemin gerçek olması, özellikle m. 280 bakımından tek başına tüm iptal ihtimallerini dışlamaz; tersi de doğrudur.
Mahkeme yönünden: Her iddia bakımından hangi olgunun kim tarafından ispatlanacağı, hangi delilin hangi soruya cevap verdiği ve karşı delillerin neden kabul veya reddedildiği gerekçede yer almalıdır. Kanuni karinelerle delillerin serbest değerlendirilmesi birbirini ortadan kaldırmaz.
Sonuç
Tasarrufun iptali davası, bankaların kredi alacaklarını tahsil edebilmesi bakımından önemli, fakat istisnai nitelikte bir hukuki korumadır. Davanın nispi etkisi, üçüncü kişi mülkiyetinin mutlak biçimde ortadan kaldırılmasını değil, kanuni koşulların gerçekleşmesi halinde belirli alacaklıya cebri icra yetkisi tanınmasını sağlar. Bu niteliğiyle tasarrufun iptali, muvazaa iddiasına dayalı hükümsüzlükten ayrılır.
Banka alacaklarında borcun doğum tarihi, genel kredi sözleşmesinin imzalandığı veya hesabın kat edildiği tarihle otomatik biçimde özdeşleştirilemez. Kullandırım ve yapılandırma süreçleri somut alacak yönünden incelenmelidir. Gerçek alacak, takip, aciz ve tasarruf tarihi arasındaki bağlantı kurulmadan iptal sebeplerinin değerlendirilmesi eksik kalır. İİK m. 278, 279 ve 280 farklı koşullar öngördüğünden, dava dilekçesi ve yargılama gerekçesi her bir hükmün uygulanabilirliğini ayrı ayrı açıklamalıdır.
7571 sayılı Kanun’la değişen İİK m. 278, ivazsız tasarruflar ve yakın kişiler arasındaki işlemler yönünden yeni bir yorum dönemini başlatmıştır. Eski metne dayanan değerlendirmelerin yeni hükme taşınmasında, süreler, ispat olanağı ve zaman bakımından uygulama dikkatle ele alınmalıdır. Nihayet alacaklının korunması ile üçüncü kişinin mülkiyet ve savunma hakkı arasında kurulacak denge, tasarrufun iptali kurumunun meşruiyetini belirler. Etkin bir banka vekilliği stratejisi, genel kötü niyet iddiaları yerine doğrulanabilir işlem kronolojisine, objektif ödeme kayıtlarına ve kanuni iptal sebeplerinin somutlaştırılmasına dayanmalıdır.
Banka alacaklarının takibi ve tasarrufun iptali davalarındaki çalışma kapsamı için icra ve iflas hukuku ile bankacılık ve finans hukuku sayfaları incelenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Banka tasarrufun iptali davası açabilmek için neyi ispatlamalıdır?
Gerçek bir alacağın ve gerekli takip/ aciz koşullarının varlığını, borcun tasarruftan önce doğduğunu ve İİK m. 278, 279 veya 280 kapsamında en az bir somut iptal sebebini göstermelidir. Her hükmün ispat koşulu farklıdır.
Genel kredi sözleşmesinin tarihi mi, hesabın kat tarihi mi esas alınır?
Hesap kat tarihi çoğunlukla muacceliyet ve takip bakımından önem taşır. HGK'nın 09.11.2021 tarihli kararı gibi kararlar belirli kredi ilişkilerinde sözleşme tarihini esas almıştır. Ancak hangi alacağın hangi sözleşme/kullandırım veya kefaletten doğduğu somut olarak saptanmalıdır.
Aciz belgesi yoksa dava açılamaz mı?
İİK m. 277 kapsamında geçici veya kesin aciz belgesi ya da kanunun kabul ettiği nitelikte haciz tutanağı önemlidir. Belgenin temini ve yargılamaya sunulması konusunda Yargıtay uygulaması ayrıca incelenmelidir. Her başarısız haciz girişimi kendiliğinden aciz belgesi değildir.
7571 sayılı Kanun sonrası yakın akrabaya satış mutlaka iptal edilir mi?
Hayır. Yeni m. 278'de kanunda sayılan kişiler arasındaki tasarrufların gerçek değerine uygun karşılıkla yapıldığının ispatına ilişkin özel düzenleme bulunmaktadır. Kanuni bir yıllık dönem, diğer koşullar ve alternatif m. 280 iddiası ayrıca değerlendirilir.
Tasarrufun iptali kararı tapuyu doğrudan eski malike döndürür mü?
Kural olarak hayır. İİK m. 283 uyarınca davacı alacaklı lehine mal üzerinde haciz ve satış yetkisine ilişkin nispi etki doğar. Talep ve hüküm, alacak tutarı ve somut mal bakımından sınırlandırılmalıdır.
Devralan kişi satış bedelini banka yoluyla ödemişse dava reddedilir mi?
Salt dekont her durumda yeterli değildir; bedelin gerçek satış karşılığı olup olmadığı, rayiç, taraf ilişkisi, ödeme zamanı ve kullanım koşulları incelenir. Ancak karşılık ispatı güçlü bir savunma delilidir.
Borç yeniden yapılandırıldıysa önceki borç ortadan kalkmış mı sayılır?
Her durumda değil. Yapılandırma işleminin eski borcun devamı mı yoksa yeni bir borç yaratacak nitelikte mi olduğu, sözleşme ve ödeme kayıtlarından belirlenmelidir.
Davanın açılması için beş yıllık süre nereden başlar?
İİK m. 284'teki hak düşürücü süre tasarruf tarihinden itibaren işler. Bu süre, m. 278'in belirli iptal sebebine ilişkin geriye dönük bir yıllık dönemiyle karıştırılmamalıdır.
Banka kredisine kefil olan kişinin taşınmaz devrinde hangi tarih önemlidir?
Kefaletin hukuken geçerli şekilde kurulduğu ve hangi kredi borcuna ilişkin olduğu, asıl borcun doğuşu ve taşınmaz devri ayrı ayrı değerlendirilir. Kefilin bankaya daha sonra ödeme yapması, HGK'nın 09.11.2021 tarihli kararındaki gibi, somut olayda borcun başlangıcını kendiliğinden ödeme tarihine taşımaz.
İpotek varsa banka tasarrufun iptali davası açabilir mi?
İpoteğin varlığı tek başına mutlak engel değildir. İİK m. 45, takip biçimi, ipoteğin temin ettiği risk ve alacağın hangi miktarının açıkta kaldığı incelenir. Tahsil edilen tutarlar üzerinden mükerrer icraya izin verilmez.
Satıştan sonra taşınmaz üçüncü bir kişiye devredilmişse ne olur?
İİK m. 282 ve 283'e göre sonraki devralanın iyi niyeti, devir zincirindeki konumu ve malın elden çıkmış olmasıyla doğan parasal sorumluluk ihtimalleri ayrıca değerlendirilir. İlk devrin iptale tabi olduğu iddiası, her sonraki iktisabın otomatik olarak etkisiz kalması anlamına gelmez.
Tasarrufun iptali davasında ihtiyati haciz istenebilir mi?
İİK m. 281 kapsamında tasarruf konusu mal veya hak üzerine geçici koruma istenebilir. Alacağın kapsamı, yaklaşık ispat, teminat ve üçüncü kişinin mülkiyet hakkı açısından ölçülülük mahkemece incelenmelidir.
Kaynakça
Mevzuat
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, özellikle m. 45 ve 277–284.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, özellikle m. 19.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu.
- 7571 sayılı Kanun, m. 2, Resmî Gazete, 25 Aralık 2025, sayı 33118.
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, özellikle m. 35 ve 36.
Çevrim içi resmi kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi (erişim: 19 Kasım 2026).
- Resmî Gazete (erişim: 19 Kasım 2026).
- Yargıtay Karar Arama (erişim: 19 Kasım 2026).
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 09.11.2021, E. 2018/85, K. 2021/1372. Tam karar.
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/11606, K. 2023/2626.
- Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 05.11.2015, E. 2014/4341, K. 2015/11588.
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 16.12.2024, E. 2024/6522, K. 2024/12977.
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 27.03.2023, E. 2022/16090, K. 2023/4429.
- 7571 sayılı Kanun, Resmî Gazete, 25.12.2025, sayı 33118, m. 2.