Araştırma tarihi: 11 Ekim 2026
Yurt dışında yaşamak, anne veya babanın çocuğuyla görüşme hakkını ortadan kaldırmaz. Çocukla görüşmeniz engelleniyorsa izlenecek yol; çocuğun bulunduğu ülkeye, uygulanabilir bir mahkeme kararı bulunup bulunmadığına ve talebinizin görüşme, kararın uygulanması veya çocuğun iadesi olmasına göre değişir. Türkiye’de öncelikle kişisel ilişki düzenlemesi ve gerektiğinde geçici koruma istenir; uygulanabilir karar yerine getirilmiyorsa adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurulur. Sınır aşan dosyalarda uluslararası sözleşmeler ve merkezî makam başvurusu ayrıca değerlendirilir. [1] [2] [6]
Başka bir ülkede çalışmak, çocuğun okuluna uzak olmak veya her görüş gününde Türkiye’ye gelememek, aile bağının yalnızca kâğıt üzerinde kalmasını gerektirmez. Buna karşılık görüşme hakkı, çocuğu istenen tarihte başka ülkeye götürme veya orada tutma yetkisi de vermez. Etkili çözüm; çocuğun hayatına uyan, mesafeyi hesaba katan ve uygulanma biçimi açık bir düzen kurulmasıdır.
Çocukla görüşme hakkının hukuki dayanağı nedir?
Türk Medeni Kanunu’nun 323. maddesi, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkını anne ve babanın her birine tanır. Anayasa’nın 41. maddesi ise çocuğun, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça anne ve babasıyla doğrudan ilişki kurup sürdürmesini korur. Dolayısıyla uyuşmazlık yalnızca yetişkinler arasındaki görüş günü paylaşımı değildir; çocuğun aile bağını sürdürme hakkı da söz konusudur. [1] [3]
Velayet hakkı ile kişisel ilişki hakkı farklıdır
Velayet, çocuğun bakımına, eğitimine ve temsil edilmesine ilişkin yetki ve sorumlulukları kapsar. Kişisel ilişki ise ayrı yaşayan ebeveynle temasın nasıl sürdürüleceğini düzenler. Velayetin diğer ebeveynde bulunması, görüşmeyi bütünüyle onun serbest tercihine bırakmaz. Bununla birlikte henüz düzenleme yapılmamışsa TMK m.326 gereği velayet sahibinin veya çocuğun bırakıldığı kişinin rızası dışında kişisel ilişki kurulamaz; uyuşmazlık mahkemeye taşınmalıdır. [1]
Hak yalnız boşanmış anne veya babaya özgü değildir. Evlilik dışında doğan çocuk bakımından da hukuken kurulmuş soybağına göre talep gündeme gelebilir. Soybağının tartışmalı olduğu bir dosyada önce bu hukuki bağın ve taraf sıfatının değerlendirilmesi gerekir. Ortak velayette de çocuğun hangi dönemlerde hangi ebeveynle kalacağının açıkça düzenlenmesine ihtiyaç duyulabilir.
Yurt dışında yaşamak ve nafaka borcu görüşmeyi etkiler mi?
Yabancı ülkede yaşamak tek başına kişisel ilişkinin reddi veya kaldırılması sebebi değildir. Mesafe; görüşmenin süresini, sıklığını, ulaşımını ve güvenlik koşullarını etkiler. Her iki ebeveyn de diğerinin çocukla ilişkisini zedelemekten kaçınmalıdır. Görüşme hakkı, diğer ebeveyni baskı altında tutmak amacıyla kullanılamaz. [1]
Nafaka ile kişisel ilişki ayrı yükümlülüklerdir. Nafakanın ödenmemesi, görüşmenin kendiliğinden engellenmesini haklı kılmaz; görüşmenin engellenmesi de nafaka ödemesini durdurma hakkı vermez. Nafaka alacağının takibi ile çocukla temasın sağlanması kendi hukuki yollarında yürütülür. Ödenmeyen nafakada izlenecek yollar nafaka ödenmezse ne yapılır yazısında anlatılmıştır.
Nafakanın yurt dışından tahsili için yurt dışından çocuk nafakası tahsili yazımıza bakılabilir.
Çocukla görüşmek için hangi mahkemeye başvurulur?
Türkiye’de kişisel ilişki kurulmasına ilişkin aile hukuku uyuşmazlıklarında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde belirlenen asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar. TMK m.326 uyarınca çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir; boşanma ve evlilik birliğinin korunmasına ilişkin yetki kuralları saklıdır. [1] [4]
Henüz görüşme kararı yoksa ne istenmelidir?
Boşanma davası sürüyorsa aynı dosyada geçici kişisel ilişki düzenlenmesi istenebilir. Boşanma sonrasında veya bağımsız uyuşmazlıkta kişisel ilişki kurulması davası gündeme gelir. Çocuğun kimliği, mevcut velayet durumu, tarafların adresleri ve görüşmenin neden sağlanamadığı açıklanmalıdır. Talep, karşı ebeveyne; çocuğun bırakıldığı kişi veya vesayet gibi farklı durumlarda ise somut hukuki statüye uygun taraflara yöneltilir.
Çocuğun uzun süre ebeveyninden kopması riski varsa nihai karar beklenirken uygulanacak geçici görüşme düzeni ayrıca talep edilmelidir. Dilekçede yalnız “çocuğumu görmek istiyorum” denilmesi yerine; Türkiye’ye gelebilecek dönemler, okul tatilleri, konaklama şartları ve iletişim ihtiyacı somutlaştırılmalıdır. TMK m.169, devam eden boşanma yargılamasında gerekli geçici önlemlerin dayanaklarındandır. [1]
Mevcut karar mesafeye uygun değilse değiştirilmesi istenebilir mi?
Ebeveynin başka ülkeye taşınması, çocuğun okula başlaması veya eski görüş düzeninin uygulanamaz hâle gelmesi yeniden değerlendirme gerektirebilir. Mevcut karar, değişen koşullar gösterilerek yeniden düzenlenebilir. Önceki protokolde kabul edilmiş olması, çocuk yararına ilişkin düzenlemenin her koşulda değişmez olduğu anlamına gelmez. [1]
Uluslararası dosyalarda ayrıca Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisi incelenir. MÖHUK m.40’taki genel kural, uygulanabilir sözleşmelerle birlikte değerlendirilir. 1996 Lahey Sözleşmesi kapsamındaki koruma tedbirlerinde kural olarak çocuğun mutat meskeni önemlidir; hukuka aykırı götürme, acil durum ve diğer özel yetki hükümleri sonucu değiştirebilir. Türk vatandaşlığı veya Türkiye’de kısa süreli bulunma, bütün dosyalarda tek başına yeterli yetki gerekçesi sayılmaz. [5] [7]
Görüş günleri, okul tatilleri ve yatılı görüşme nasıl belirlenir?
Herkes için geçerli, kanunda yazılı tek bir görüşme takvimi yoktur. Çocuğun yaşı, gelişimi, sağlık ve okul düzeni; ebeveynle ilişkisi, bakım koşulları ve ulaşım mesafesi birlikte değerlendirilir. Talep edilen programın uygulanabilirliğini göstermek, yalnız daha çok gün istemekten daha açıklayıcıdır. [1]
Uzak mesafe nedeniyle tatillerde daha uzun görüşme istenebilir mi?
Yurt dışındaki ebeveynin her iki haftada bir kısa süreli görüş için seyahat etmesi fiilen mümkün olmayabilir. Okul tatillerinde daha uzun bloklar, Türkiye ziyaretlerinde belirli günler ve aradaki dönemlerde uzaktan iletişim talep edilebilir. Bunun kabulü otomatik değildir; uzun ayrılığın çocuk üzerindeki etkisi, bakım ihtiyaçları ve diğer ebeveynle ilişkinin korunması da değerlendirilir.
Mahkemeye sunulacak öneride okulun resmî tatil takvimi, ebeveynin izin yazısı ve yolculuk süresi bulunmalıdır. Farklı ülkelerin bayram ve tatil günleri aynı olmayabilir. “Yaz tatilinin yarısı” gibi ifadeler yerine, başlangıç ve bitişin nasıl hesaplanacağı, teslim saati ve tatil programı ile olağan hafta sonu düzeni çakışırsa hangisinin uygulanacağı açıklanmalıdır.
Yatılı görüşmede yalnız yaşa bakılması yeterli midir?
Yatılı görüşme; çocuğun bakım alışkanlıkları, sağlık durumu, ebeveynle bağı ve kalacağı ortam bakımından incelenir. Bütün çocuklara uygulanan kesin bir yatılı görüşme yaşı bulunduğu söylenemez. Küçük yaş, emzirme, özel bakım veya uzun süreli kopukluk daha dikkatli değerlendirme gerektirir. Buna karşılık tek başına genel bir yaş varsayımı, somut incelemenin yerini almamalıdır.
Anayasa Mahkemesi, Murat Atılgan kararında babanın çalışma düzenine ilişkin itirazlarının karşılanmamasını ve görüşme gününün yeterli gerekçe olmadan değiştirilmesini değerlendirmiş; aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Karar, istenen her yatılı görüşün verilmesini gerektirmez. Başlıca ölçüt, kurulan ilişkinin somut koşullarda uygulanabilir ve etkili olmasıdır. Yurt dışındaki ebeveyn açısından bu ilke, çalışma ve yolculuk koşullarının belgelenmesinin neden önemli olduğunu açıklar. [8]
Telefon ve görüntülü görüşme hakkı nasıl düzenlenir?
Telefon ve görüntülü iletişim, ülkeler arasındaki mesafe nedeniyle yüz yüze temasın seyrekleştiği durumlarda ayrıca değerlendirilmelidir. Adalet Bakanlığının 1980 Lahey Sözleşmesi rehberi, kişisel ilişki başvurusunda yüz yüze veya çevrim içi görüşme önerilerinin somutlaştırılmasını ister. Ancak bu açıklama, bütün iç hukuk davalarında belirli bir uygulama üzerinden görüşme talebinin mutlaka kabul edileceği anlamına gelmez. [6]
Görüntülü görüşme talebi nasıl somutlaştırılır?
İletişimin neden mevcut yöntemlerle kurulamadığı, önceki engellemeler ve çocuğun ihtiyaçları açıklanmalıdır. Talep hazırlanırken şu noktalar birlikte değerlendirilebilir:
- Görüşülecek gün, yaklaşık süre ve esas alınacak saat dilimi.
- Çocuğun okul, uyku ve sağlık düzenine uygun saatler.
- Yaşına göre cihaz kullanımında ihtiyaç duyacağı yardım.
- Kullanılabilecek erişilebilir iletişim kanalı ve teknik arıza hâlinde alternatif yöntem.
- Hastalık veya zorunlu engelde bildirim ve telafi görüşmesinin nasıl ele alınacağı.
Bunlar, dosyaya göre gerekçelendirilecek talep unsurlarıdır; kendiliğinden doğan standart yükümlülükler değildir. Günlük hayatı aşırı denetleyen, çocuğu uzun süre ekran başında tutan veya diğer ebeveynin düzenini sürekli bozan bir program yerine çocuğun yararına ölçülü bir düzen önerilmelidir.
Aramaların engellenmesi nasıl değerlendirilir?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 8 Nisan 2026 tarihli kararında, mevcut yatılı kişisel ilişkiye eklenen belirli saatlerde telefon görüşmesi düzenlemesini bozmuştur. Somut dosyada iletişimin engellendiğine ilişkin delil bulunmamasına, anneye yüklenen külfete ve hükmün takip ve infaz sorunlarına dikkat çekilmiştir. Bu karar, görüntülü iletişimin her koşulda yasak olduğu anlamına gelmez; talebin ihtiyacı ve uygulanabilirliği gösterilmeden rutin bir takvim maddesi gibi ileri sürülmemesi gerektiğini ortaya koyar. Sınır aşan başvuruları açıklayan Bakanlık rehberi ile bu kararın olay ve işlevleri farklıdır. [14]
Engelleme iddiası; tarihli yazışmalar, görüşme talepleri ve hukuka uygun iletişim kayıtlarıyla açıklanmalıdır. Tek bir cevapsız arama, teknik sorun veya çocuğun o saatte uyuyor olması sürekli engelleme ile aynı değildir. Kararın gerekliliği ve uygulanabilirliği somut olaya göre tartışılmalı; elektronik iletişimin fiziksel teslimle aynı şekilde zorla yerine getirileceği veya her cevapsız aramanın disiplin hapsi doğuracağı ileri sürülmemelidir.
Mevcut hükümde uzaktan iletişim bulunmuyorsa uygulama biriminden hükümde olmayan kapsamlı yeni bir görüşme düzeni kurması beklenemez. Gerekirse mahkemeden kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi istenir. Yüz yüze görüşmenin yapılabildiği bir dosyada da ek iletişim ihtiyacının nedenleri ayrıca ortaya konulmalıdır.
Çocuk Türkiye’de ve görüşme kararı uygulanmıyorsa ne yapılır?
Çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin uygulanabilir ilam veya tedbir kararı gönüllü olarak yerine getirilmiyorsa, çocuğun yerleşim yerindeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurulabilir. Müdürlük bulunmayan yerlerde Bakanlığın belirlediği hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü görev yapar. Güncel sistemde bu işlemlerin yürütüldüğü birim icra dairesi değildir. [2]
Başvuru ve teslim süreci nasıl işler?
Karar örneği, kimlik ve iletişim bilgileri ile başvurulur. Nihai hükmün kesinleşme ve uygulanabilirlik durumu incelenir; tedbir kararları, nihai karar kesinleşinceye kadar hiçbir işlem yapılamayacağı varsayımıyla dışlanmaz. Yabancı karar varsa Türkiye’deki hukuki etkisi öncelikle değerlendirilir.
Müdürlük önce yükümlü ebeveynle iletişim kurarak kararın yerine getirilmesini bildirir. İletişim kurulamaması, çocuğun getirilmeyeceğinin açıklanması veya getirilmemesi hâlinde teslim emri gönderilir. İşlemler ve gerçekleşmeyen teslim kayıt altına alınır. Teslim, müdürlüğün belirlediği çocuk dostu mekânda, görevlendirilen uzman veya ilgili görevlinin katılımıyla yürütülür. [2]
Teslim emrinin tebliğinden sonraki dönemde hak sahibi, çocuğu almaya geleceğini teslim saatinden en az 48 saat önce müdürlüğe bildirmelidir. Bu bildirim yapılmazsa yükümlüye çocuğu getirme zorunluluğunun bulunmadığı bildirilir. Özellikle uçak bileti alan ebeveynin, yalnız diğer tarafa mesaj göndermekle yetinmeyip müdürlüğe bildirimini de belgelemesi gerekir. [2]
Görüşmeye gelememek veya adres değişikliği ne sonuç doğurur?
Gelme bildirimi yapıldığı hâlde haklı mazeret olmaksızın art arda iki kez veya bir yılda üç kez gelinmemesi, kanundaki şartlarla dosyanın işlemden kaldırılmasına ve teslim emrinin hükümsüz kalmasına yol açar. Bu sonuç, dayanak mahkeme kararındaki kişisel ilişki hakkının kendiliğinden sona ermesiyle aynı değildir. Uçuş iptali veya sağlık engeli varsa durum gecikmeden ve belgeleriyle müdürlüğe bildirilmelidir. [2]
Çocuğun yerleşim yeri değiştiğinde dosya ilgili müdürlüğe gönderilir ve işlemler kaldığı yerden sürdürülür. Yeni teslim yeri hakkında bildirim yapılır. Adres değişikliğinin, önceki ihlal kayıtlarını ve mahkeme kararını kendiliğinden ortadan kaldırdığı düşünülmemelidir.
Çocuğun gösterilmemesinin yaptırımı ve başvuru süreleri nelerdir?
5395 sayılı Kanun m.41/F, kişisel ilişki için verilen teslim emrine aykırılığı özel olarak düzenler. Şartları oluşmuşsa, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsi uygulanır. Çocuğu görüşme sonunda belirlenen yere geri getirmeyen hak sahibi bakımından ise ayrı hüküm uyarınca üç aya kadar disiplin hapsi gündeme gelebilir. Velayet gereği çocuk teslimine ilişkin emre aykırılık da görüşme engelinden farklı düzenlenmiştir. [2]
Disiplin hapsi otomatik uygulanır mı?
Hayır. Teslim emri, tebligat, davranışın niteliği, şikâyet ve savunma değerlendirilir. Mahkeme delilleri inceler; her tartışma veya her gerçekleşmeyen görüşme aynı hukuki sonucu doğurmaz. Geçerli sağlık mazereti ile keyfî engelleme ayrılmalıdır. Başvuru, işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesine yöneltilir. [2]
| Başvuru veya işlem | Süre | Başlangıç ve dikkat edilecek husus |
|---|---|---|
| Müdürlüğün işlem veya kararına şikâyet | Bir hafta | Öğrenme veya tebliğ tarihinden itibaren; ÇKK m.41/E. |
| Şikâyet üzerine verilen karara itiraz | İki hafta | Kararın tebliğinden itibaren; güncel ÇKK m.41/E/3. |
| Teslim emrine aykırılık nedeniyle yaptırım şikâyeti | Bir ay | ÇKK m.41/F kapsamındaki ihlal için; fiil, öğrenme ve tutanak tarihleri ayrı kaydedilmelidir. |
| Teslim almaya gelme bildirimi | En az 48 saat önce | Teslim emrinin tebliğinden sonraki dönem için; ÇKK m.41/C/7. |
Tablodaki bir haftalık şikâyet ile iki haftalık itiraz aynı yol değildir. İtiraz süresi 7499 sayılı Kanun’la değiştirilmiş; yeni kural 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlar için kabul edilmiştir. Eski yönetmelik metinleri veya eski internet açıklamalarındaki bir haftalık itiraz bilgisi güncel kanunun yerine kullanılmamalıdır. [9]
ÇKK m.41/F’de bir aylık şikâyet süresi düzenlenmekle birlikte başlangıç, m.41/E’deki gibi açık bir öğrenme veya tebliğ ifadesiyle yazılmamıştır. Somut ihlalin ve öğrenmenin tarihi ayrıca değerlendirilmelidir; tekrar eden engellemelerde son olayın önceki bütün ihlaller için süreyi yenilediği varsayılmamalıdır. Süre hesabını sona bırakmadan başvurmak gerekir.
Müdürlük işlemini şikâyet etmek, uygulamayı kendiliğinden durdurmaz; aile mahkemesi durdurma kararı verebilir. Kişisel ilişkiyi kuran esas hükme karşı kanun yolları ise bu özel uygulama şikâyetinden ayrıdır. Hangi kararın ne zaman tebliğ edildiği üzerinden ayrı değerlendirme yapılmalıdır. [2]
Görüşmeyi engellemek velayetin değiştirilmesine yol açar mı?
TMK m.324/3 uyarınca kişisel ilişki düzenlemesinin gerekleri yerine getirilmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir. Bu, tek bir aksamanın velayeti otomatik değiştirmesi demek değildir. Engellemenin sürekliliği ve sebepleri, çocuğa etkisi ve olası yeni bakım düzeni incelenir. Velayetin değiştirilmesi, ebeveyni cezalandırma aracı olarak ele alınamaz. [1]
Çocuk başka ülkedeyse görüşme hakkı nasıl korunur?
Önce çocuğun bulunduğu ülke, mutat meskeni, yaşı ve mevcut kararın nerede verildiği belirlenir. 1980 Lahey Sözleşmesi’nin 21. maddesi, kişisel ilişki hakkının düzenlenmesi veya etkili kullanılması için merkezî makamlara başvuruyu öngörür. Merkezî makamların iş birliği, her ülkede tek tip görüş takvimi veya kendiliğinden icra kararı oluşturmaz. [10]
Lahey Sözleşmesi kapsamında başvuru nereye yapılır?
Türkiye’de merkezî makam görevini Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü yürütür. Bakanlığın rehberine göre başvuru doğrudan Bakanlığa veya bulunulan yer Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla iletilebilir. İlgili ülkenin merkezî makamına başvuru olanağı da sözleşme çerçevesinde değerlendirilir. Konsolosluk, görüşme takvimini kuran veya yabancı ülkede zorla uygulatmayı sağlayan yargı makamı değildir. [6] [10]
1980 Sözleşmesi bakımından çocuk 16 yaşını doldurmamış olmalıdır; Sözleşmenin uygulanması çocuk 16 yaşına geldiğinde sona erer. Devletlerin yalnız taraf listesinde bulunmasıyla yetinilmez; ilgili devletler arasında yürürlük ve gerektiğinde katılmanın kabulü kontrol edilir. Vatandaşlık ile mutat mesken birbirine karıştırılmamalıdır. [10]
16 yaş sınırının aşılması, bütün görüşme yollarının kapanması değildir. İç hukuk yolları ve uygulanma koşulları varsa, 18 yaş altındaki çocukları kapsayan 1996 Lahey Sözleşmesi ayrıca değerlendirilir. [7]
| Durum | Öncelikli hukuki inceleme | Başvuruya hazırlanırken |
|---|---|---|
| Çocuk Türkiye’de; uygulanabilir görüşme kararı var | Kararın ADM aracılığıyla uygulanması | Karar, tebligatlar, teslim kayıtları ve geliş bildirimi |
| Çocuk Türkiye’de; karar yok veya düzen yetersiz | Mahkemeden kişisel ilişki veya değişiklik talebi | Çocuk yararı, mesafe ve somut takvim önerisi |
| Çocuk başka taraf devlette; temas engelleniyor | 1980 m.21, merkezî makam ve yerel başvuru yolları | Yaş, devletler arası yürürlük, mevcut kararlar ve belgeler |
| Yabancı kararın Türkiye’de uygulanması isteniyor | Uygulanabilir sözleşme, tanıma ve icra şartları | Kararın kapsamı, yürürlüğü, tercümesi ve gerekli onaylar |
| Çocuğun hukuka aykırı götürüldüğü ileri sürülüyor | İade şartları ve kişisel ilişkinin ayrı değerlendirilmesi | Mutat mesken, koruma hakkı, götürme/alıkoyma tarihi |
İade başvurusunun şartları uluslararası çocuk kaçırma ve çocuğun iadesi yazımızda ayrıca incelenmiştir.
Başvuru dosyasında hangi belgeler bulunmalıdır?
Bakanlığın kişisel ilişki formu, çocukla hukuki bağı gösteren kayıtlar, mevcut kararlar, kimlik bilgileri, çocuğun bulunabileceği adres ve gerekli tercümeler hazırlanır. Talep edilen yüz yüze veya çevrim içi görüşmenin zamanı, yeri ve sıklığı açıklanır. Rehberdeki imza ve fiziksel gönderim koşulları ile talep edilen ülkenin dil şartları başvuru öncesinde kontrol edilmelidir. [6]
Pratik olarak dosyada ayrıca şu ayrım yararlıdır: Çocukla bağınızı gösteren belgeler hak sahipliğini; okul, iş ve seyahat belgeleri programın uygulanabilirliğini; tarihli ihlal kayıtları ise müdahale ihtiyacını açıklar. Belgeleri aynı başlık altında yığmak yerine hangi talebi desteklediklerini belirtmek değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Yabancı mahkemenin görüşme kararı doğrudan uygulanabilir mi?
Her yabancı karar için aynı yanıt verilemez. Uygulanabilir uluslararası sözleşme öncelikle incelenir. 1996 Lahey Sözleşmesi kapsamındaki tedbirlerin tanınması m.23’te; başka devlette icra edilebilir kılınması veya kaydı m.26’da düzenlenir. Kararın tanınması ile zorla uygulanabilmesi farklı meselelerdir. Sözleşme koşulları, ret sebepleri ve icranın istendiği ülkenin usulü gözetilir. [7]
İlgili sözleşmenin uygulanmadığı durumda MÖHUK’un tanıma ve tenfiz hükümleri veya çocuğun bulunduğu ülkenin kuralları gündeme gelebilir. Bir yabancı kararın tercümesinin veya apostilinin bulunması, tek başına bütün icra şartlarının gerçekleştiğini göstermez. Bu konu, serideki “Yabancı Mahkemenin Velayet Kararının Türkiye’de Tanınması ve Tenfizi” yazısıyla birlikte değerlendirilmelidir. [5]
Tanıma ve tenfiz şartları için yabancı velayet kararının tanınması ve tenfizi yazımıza bakılabilir.
Çocuk yurt dışına kaçırılmışsa görüşme hakkı ve iade talebi nasıl değerlendirilir?
Çocuğun iadesi ile kişisel ilişkinin kurulması farklı amaçlara yönelir. İade talebi, koşulları varsa hukuka aykırı götürme veya alıkoyma öncesindeki mutat mesken devletine dönüşü hedefler. Kişisel ilişki talebi, çocukla temasın kurulmasını veya sürmesini amaçlar. 1980 Sözleşmesi kapsamında iade kararı, velayetin esasını kesin olarak çözen bir karar değildir. [10]
Görüşme hakkının ihlali her zaman iade sebebi midir?
Hayır. İade için Sözleşme anlamında koruma hakkının ihlali ve diğer koşullar araştırılır. Yalnız görüşme hakkının engellenmesi, otomatik olarak iade şartlarını oluşturmaz. Bununla birlikte kararın adı yerine içeriğine bakılmalıdır: Çocuğun yerleşeceği yeri belirleme yetkisi gibi unsurlar, hakkın Sözleşme bakımından nasıl nitelendirileceğini etkileyebilir. Öğretide de koruma hakkı ile ziyaret hakkının birbirinden ayrılması gerektiği vurgulanmaktadır. [10] [11]
Başlangıçta izin verilen bir tatilden dönülmemesi de sonradan hukuka aykırı alıkoyma tartışması doğurabilir. Bu yüzden çıkış tarihi kadar kararlaştırılan dönüş tarihi ve verilen rızanın kapsamı önem taşır. İade bakımından bir yıllık süre, başvuru hakkını her durumda ortadan kaldıran genel bir hak düşürücü süre değildir; gecikme, çocuğun yeni çevresine yerleşmesine ilişkin değerlendirmeyi etkileyebilir. [10]
İade davası sürerken veya iade reddedilince görüşme istenebilir mi?
İade uyuşmazlığı, çocukla temas ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Geçici kişisel ilişki ve güvenli iletişim talepleri yetkili makam önünde ayrıca değerlendirilebilir. Bakanlık rehberi, iade talebi reddedildikten sonra da kişisel ilişki başvurusu yapılabileceğini açıklar. İade talebinin reddi, görüşmenin de mutlaka reddedileceği anlamına gelmez. [6]
Görüşme için yapılan yazışma veya anlaşmalar hazırlanırken çocuğun kalıcı olarak başka ülkede yaşamasına rıza verilip verilmediği belirsiz bırakılmamalıdır. İade talebinin saklı tutulması açıkça ifade edilebilir; ancak kullanılan ibarenin bütün ülkelerde ve her olayda aynı sonucu garanti ettiği düşünülmemelidir. İade ve görüşme dosyalarındaki beyanlar birlikte değerlendirilmelidir.
Serideki “Uluslararası Çocuk Kaçırma ve Sınır Aşan Velayet Uyuşmazlıkları” yazısı iade sürecinin ayrıntılarını ele alır. Buradaki temel ayrım, çocuğun hangi ülkeye döneceği sorusu ile ebeveyniyle güvenli temasının nasıl sürdürüleceği sorusunun ayrı ayrı cevaplanmasıdır.
Teslim, ulaşım ve güvenlik için hangi düzenlemeler yapılabilir?
Mahkemenin kişisel ilişki düzenlemesi ile uygulama biriminin teslim organizasyonu uyumlu olmalıdır. Uluslararası ziyaret önerisinde çocuğun nerede kalacağı, kimle yolculuk edeceği, teslim ve dönüş zamanı, erişilebilir iletişim bilgileri ve somut güvenlik ihtiyaçları açıklanmalıdır. Seyahat izni, pasaport, vize ve mahkeme kararının kapsamı ayrıca kontrol edilir. Görüşme hakkı, çocuğu kararda öngörülmeyen şekilde yurt dışına çıkarma izni yerine kullanılamaz.
Uçak bileti ve görüşme giderlerini kim karşılar?
Türkiye’de kararın müdürlük aracılığıyla yerine getirilmesine ilişkin işlemler harçtan istisnadır; bu işlerin masrafları avukatlık ücreti dışında Bakanlık bütçesinden karşılanır. Bu hüküm, yurt dışındaki ebeveynin bütün uçak, otel ve tatil giderlerinin kamu tarafından ödeneceği anlamına gelmez. Ulaşımın organizasyonu ve giderlere ilişkin talep, tarafların koşulları ve somut görüşme düzeni içinde ele alınmalıdır. [2]
Uluslararası başvuruda tercüme, yabancı ülkedeki yargılama ve temsil giderleri ayrıca doğabilir. Adli yardım imkânı ilgili ülkenin şartlarına bağlıdır. Başvuru kanalı ücretsiz olsa bile dosyanın tüm aşamalarının ücretsiz olacağı veya bütün giderlerin diğer ebeveyne yükletileceği varsayılmamalıdır. [6] [10]
Çocuk görüşmek istemiyorsa veya şiddet riski varsa ne olur?
Çocuğun görüşü, yaşı ve olgunluğuna uygun şekilde alınmalı; reddin nedeni uzman değerlendirmesiyle anlaşılmalıdır. Korku, uzun süreli kopukluk, olumsuz deneyim veya ebeveynler arasındaki çatışmanın etkisi aynı değildir. Çocuğun iradesi görmezden gelinemez; fakat tek bir cümlesi de bütün koşullardan bağımsız olarak değerlendirilmez. [1] [12]
TMK m.324, çocuğun huzurunun tehlikeye girmesi ve diğer önemli sebeplerde kişisel ilişkinin reddi veya kaldırılmasına imkân verir. Şiddet riski bulunan dosyalarda 6284 sayılı Kanun kapsamında refakatçi eşliğinde görüşme, sınırlandırma veya kaldırma tedbirleri gündeme gelebilir. Teslimde mevcut gizlilik ve koruma kararları dikkate alınmalıdır. [1] [2] [13]
Çocukla görüşme talebi, korunan ebeveynin gizli adresini öğrenme veya uzaklaştırma kararını aşma aracı olarak kullanılamaz. Somut tehlike hâlinde gerekli koruma başvurusu gecikmeden yapılmalı; karşı tarafın başka ülkede yaşaması ise tek başına kaçırma tehlikesinin kanıtı sayılmamalıdır. Önerilen önlem, gösterilen riskle orantılı olmalıdır.
Görüşmenin engellendiği nasıl belgelenir?
Başvuruda olayları tarih sırasıyla açıklamak yararlıdır. Her görüşme için kararın öngördüğü tarih, yapılan bildirim, karşı tarafın yanıtı, fiilen gerçekleşen durum ve varsa tutanak ayrı kaydedilmelidir. Hak sahibinin kendi bildirim ve hazır bulunma yükümlülüklerini yerine getirdiğini göstermesi de önemlidir.
| Belge veya kayıt | Neyi açıklamaya yarar? | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Mahkeme kararı ve tebligatlar | Görüşmenin kapsamı ve uygulanabilirlik | Eski karar ile son değişiklik birlikte incelenmeli. |
| Müdürlük ve teslim tutanakları | Bildirim, gelme ve teslim edilmeme olguları | Her ihlal tarih ve dosya bilgisiyle eşleştirilmeli. |
| Mesaj ve arama kayıtları | İletişim talebi ve engelleme iddiası | Bağlam ve asıl kayıt korunmalı; tek ekran görüntüsüyle kesin sonuç çıkarılmamalı. |
| Okul, çalışma ve seyahat belgeleri | Talep edilen takvimin uygulanabilirliği | Saat dilimi, uçuş süresi ve izin günleri gösterilmeli. |
| Sağlık ve uzman belgeleri | Mazeret, güvenlik veya bakım ihtiyacı | Yalnız uyuşmazlık için gerekli bilgiler sunulmalı. |
Diğer kişinin hesabına izinsiz girilmesi veya hukuka aykırı kayıt oluşturulması meşru delil toplama yöntemi değildir. Çocuğun teslim anlarını sosyal medyada yayımlamak, başvuru hazırlamanın yerine geçmez ve mahremiyetini zedeler. Belgeler kamuya açık paylaşım yerine yetkili makam ve dosyayla sınırlı kullanılmalıdır.
Yurt dışında yaşayan ebeveyn, temsil işlemlerini uygun vekâletnameyle yürütebilir. Bununla birlikte avukatla temsil, ebeveynin bizzat kullanacağı görüşme hakkının avukata veya yakınlara devri değildir. Vekâletnamenin düzenlenmesi ve yabancı belgelerin şekil şartları, işlemin yapılacağı ülke ve ilgili sözleşmelere göre ayrıca incelenmelidir.
Sonuç
Yurt dışında yaşayan anne veya babanın çocukla görüşme hakkının etkili korunması için önce hangi düzenlemenin eksik olduğu belirlenmelidir. Karar yoksa çocuğa ve mesafeye uygun bir ilişki kurulması; karar uygulanmıyorsa yetkili uygulama birimine başvuru; çocuk başka ülkedeyse sözleşme ve yabancı kararın etkisi üzerinden ilerlemek gerekir. Çocuğun iadesi ise kendi şartları bulunan ayrı bir taleptir.
Uygulanabilir takvim, belgelenmiş engelleme ve zamanında başvuru birlikte önem taşır. Amaç yalnız bir görüş günü elde etmek değil, çocuğun güvenliğini ve günlük düzenini koruyarak ebeveyniyle bağını sürdürebileceği bir hukuki düzen kurmaktır. Velayetin kapsamı hakkında ayrıca velayet hakkı rehberimiz incelenebilir.
İlgili yazılar: Çocuk Ebeveyniyle Görüşmek İstemiyorsa Ne Olur?.
Sıkça Sorulan Sorular
Yurt dışında yaşadığım için çocuğumu görme hakkımı kaybeder miyim?
Hayır. Yurt dışında yaşamak tek başına hakkı ortadan kaldırmaz. Görüşmenin sıklığı, süresi ve biçimi; çocuğun yararı, mesafe ve uygulanabilirlik dikkate alınarak belirlenir. İlgili açıklama
Çocuğumu yaz tatilinde yanıma alabilir miyim?
Tatil ve yatılı görüşme talep edilebilir. Çocuğun yaşı, ihtiyaçları, kalacağı ortam ve yolculuk koşulları değerlendirilir. Görüşme kararı ile yurt dışına çıkışa ilişkin belge ve izin şartları ayrıca incelenmelidir. İlgili açıklama
Mahkemeden görüntülü görüşme düzenlemesi isteyebilir miyim?
Evet, gerekçeli bir talep ileri sürülebilir. Engellenen iletişim, çocuğun ihtiyacı ve uygulanabilir program açıklanmalıdır. Talebin her dosyada otomatik kabul edileceği veya her cevapsız aramanın yaptırım doğuracağı söylenemez. İlgili açıklama
Karara rağmen çocuğum gösterilmiyorsa icra dairesine mi başvurmalıyım?
Güncel sistemde çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararları adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yürütülür. Çocuğun yerleşim yerindeki müdürlüğe; müdürlük yoksa belirlenmiş hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne başvurulur. İlgili açıklama
Türkiye’ye gelmeden önce 48 saatlik bildirim yapmam gerekir mi?
Teslim emrinin yükümlüye tebliğinden sonraki dönemde, çocuğu teslim almaya geleceğiniz müdürlüğe en az 48 saat önce bildirilmelidir. Yalnız karşı ebeveyne haber vermek bu bildirimin yerine geçtiği varsayımıyla hareket edilmemelidir. İlgili açıklama
Çocuğu göstermeyen ebeveynin velayeti hemen alınır mı?
Hayır. Kişisel ilişkiye uymama, çocuğun menfaatine aykırı olmamak koşuluyla velayet değişikliğine neden olabilir. İhlalin niteliği ve çocuğun gelecekteki bakım koşulları ayrıca değerlendirilir. İlgili açıklama
Çocuğum 16 yaşını doldurmuşsa hiçbir başvuru yapamaz mıyım?
1980 Lahey Sözleşmesi’nin uygulanması 16 yaşta sona erer. Bu, bütün kişisel ilişki yollarının sona erdiği anlamına gelmez; iç hukuk ve koşulları varsa 18 yaş altındaki çocukları kapsayan 1996 Lahey Sözleşmesi değerlendirilir. İlgili açıklama
İade talebim reddedilirse çocuğumla görüşmeyi isteyebilir miyim?
Evet. İade talebinin reddi, kişisel ilişkinin kendiliğinden reddi değildir. Çocukla görüşme için ayrı talep ve gerekli belgeler hazırlanabilir; güvenlik ve çocuk yararı değerlendirmesi devam eder. İlgili açıklama
Nafaka ödenmediği için görüşme engellenebilir mi?
Nafaka ile kişisel ilişki birbirinin karşılığı değildir. Ödenmeyen nafaka kendi takip yollarına konu edilir; bu gerekçe görüşme kararını tek taraflı olarak ortadan kaldırmaz. İlgili açıklama
Yurt dışı uçak biletlerimi Adalet Bakanlığı karşılar mı?
Kararın Türkiye’de uygulanmasına ilişkin kamu hizmeti giderleriyle özel seyahat giderleri farklıdır. Bakanlığın uygulama masraflarını karşılaması, tüm uçak ve konaklama harcamalarının ödeneceği anlamına gelmez. İlgili açıklama
Kaynakça
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, özellikle m.169, 182, 183, 323–327 ve 339. Mevzuat Bilgi Sistemi, konsolide metin.
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, özellikle m.41/A–41/H. Mevzuat Bilgi Sistemi, konsolide metin.
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m.20 ve 41; ilgili hükümler ve uygulaması için aşağıda 8 numarada yer alan Anayasa Mahkemesi kararı, §§19–27.
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, m.2 ve m.4, yayımlanmış madde metinleri.
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, m.1/2, 40 ve 50–59. Yayımlanmış tam metin.
- T.C. Adalet Bakanlığı, Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü, 1980 Tarihli Lahey Sözleşmesi Kapsamında Yapılacak “Çocuğun İadesi” ve “Çocukla Kişisel İlişki Kurulması” Başvurularına İlişkin Rehber, Ankara, 2026, özellikle bölümler 2, 3.2 ve 6. Rehber PDF.
- HCCH, 19 Ekim 1996 tarihli Çocukların Korunmasına İlişkin Lahey Sözleşmesi, özellikle m.2, 5, 7, 11, 23 ve 26. Resmî tam metin.
- Anayasa Mahkemesi, Murat Atılgan, B. No.2013/9047, 7 Mayıs 2015, özellikle §§43–52; RG 25 Haziran 2015, sayı 29397. Yayımlanmış tam karar metni — ikincil yayın.
- 7499 sayılı Kanun, m.37/9 ve geçici m.1; kabul 2 Mart 2024. TBMM, kabul edilen kanun metni.
- HCCH, 25 Ekim 1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi, özellikle m.3–5, 12–13, 19, 21, 26 ve 38. Resmî tam metin.
- Ebru Akduman, “Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Lahey Sözleşmesi Uyarınca Koruma ve Ziyaret Hakkı”, Public and Private International Law Bulletin, 40(2), 2020, s.1373–1402; özellikle s.1394–1398. DOI:10.26650/ppil.2020.40.2.0076. Makale PDF.
- Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına İlişkin İlam ve Tedbir Kararlarının Yerine Getirilmesine Dair Yönetmelik, RG 4 Ağustos 2022, sayı 31913; özellikle temel ilkeler ve kişisel ilişkiye ilişkin hükümler. Yayımlanmış yönetmelik metni.
- 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, özellikle m.5/1-ç. Yayımlanmış konsolide metin.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 8 Nisan 2026, E.2026/1120, K.2026/3824. Yayımlanmış tam karar metni — ikincil yayın; resmî karar kaydı.