Mağdur ve şikâyetçi
Başvuru hazırlığı, deliller ve süreçteki haklarınız.
Şikâyet ve mağdur haklarıSuç dizinine dönAçıklamalı rehber
Vücut Dokunulmazlığına Karşı Suçlar
Organ veya Doku Ticareti Suçu, Cezası ve Süreç Rehberi
Türk Ceza Kanunu m.91
Bir bakışta
Organ veya doku ticareti: suçun unsurları, ceza ve özel hâlleri; şikâyet, usul, tutuklama, süreler, haklar ve infaz.
- Kanuni yaptırım
- Organ/doku ve fiile göre farklı aralıklar
- Şikâyet
- Resen
- Tutuklama kataloğu / engel
- M. 91 tek başına katalogda değil
- Görevli mahkeme
- Fıkraya göre Asliye/Ağır Ceza
- Koşullu salıverilme
- Genel 1/2; örgüt/ölümde değişir
- Uzlaştırma
- Yetişkinde yok
Cinsel suçlarda kanuni yasak; diğerlerinde çocuk faile özgü CMK 253/1-c istisnası usul bölümünde açıklanır.
İlgili bilgiyi öne çıkarın
Seçiminiz bu sayfadaki açıklamaları düzenler. Kesin suç vasfı veya kişiye özgü ceza hesabı oluşturmaz.
Suçun kimliği ve kapsamı
Türk Ceza Kanunu m. 91 kapsamındaki düzenleme açıklanmaktadır. Kanuni ceza, mahkemenin belirlediği sonuç ceza ve infaz süresi ayrı alanlarda gösterilir.
Hukuki dayanaklar · 5 kaynak
Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · m. 91–93; m. 7,21–44,49–75; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası
Bu suç hangi davranışları kapsar?
Organ veya dokuya hukuka aykırı biçimde müdahale edilmesi ve bunların ticareti; geçerli rıza olmadan alma, ölüden hukuka aykırı alma, satın alma/satma/aracılık, saklama/nakletme/aşılama ve çıkar amaçlı ilan/reklam olarak ayrı fiiller hâlinde düzenlenmiştir. M. 92–93, bağımsız yeni suçlar değil, kendi organını/dokusunu satan kişi için özel hükümlerdir.
Hukuki dayanaklar · 5 kaynak
Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · m. 91–93; m. 7,21–44,49–75; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası
Korunan hukuki değer
Beden bütünlüğü ve insan onuru; organ/dokunun ticari sömürü konusu yapılmaması ile nakil sisteminin güvenliği korunur. Canlı kişiye müdahale, ölü bedenin korunması ve ticari organizasyon farklı hukuki durumları içerir.
Hukuki dayanaklar · 5 kaynak
Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · m. 91–93; m. 7,21–44,49–75; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası
Fail, mağdur ve suçtan zarar gören
Alma, satın alma, satma, aracılık, taşıma veya ilan fiilini gerçekleştiren kişiler kendi katkılarıyla sorumlu olur. Organın kaynağı canlı/ölü, konusu organ/doku olarak ayrılır. M. 92–93’ün kişisel imkânları alıcıya veya komisyoncuya otomatik yayılmaz.
Hukuki dayanaklar · 5 kaynak
Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · m. 91–93; m. 7,21–44,49–75; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası
Suçun maddi unsurları
Suçun oluştuğu değerlendirilirken aşağıdaki olguların ve aralarındaki ilişkinin delille ortaya konulması gerekir.
- Müdahalenin organ mı doku mu olduğu uzman raporuyla; canlı/ölü kaynağı ve rızanın hukuki geçerliliği belgelerle belirlenir.
- Satış anlaşması, bedel/çıkar, aracılık ve transfer zinciri; salt tıbbi nakil hizmetinden ayrılır.
- Saklama/nakletme/aşılamada kaynağın hukuka aykırı elde edilmesi ve failin bunu bilmesi araştırılır.
- Örgütlü hâlde m. 91/1 veya 3 fiiliyle örgüt faaliyeti bağlantısı; ölümde m. 91/1 eylemiyle ölümün nedensel ve kusurlu bağlantısı gösterilir.
Kast ve taksir değerlendirmesi
Kanuni fiili ve ilgili hukuka aykırılığı bilerek gerçekleştirme kastı gerekir. İlan/reklamda belirli çıkar karşılığında temin amacı, örgütlü hâlde örgüt faaliyetini bilerek katkı ve ölüm sonucunda Türk Ceza Kanunu m. 23 koşulları ayrıca değerlendirilir.
Hukuki dayanaklar · 5 kaynak
Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · m. 91–93; m. 7,21–44,49–75; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası
Hukuka uygunluk ve kusurluluk
Hukuken geçerli rıza bulunması, ticari satışı ayrıca hukuka uygun yapmaz; m. 91/3 farklıdır. Organ nakline ilişkin özel mevzuatın izin, rıza ve yetki koşulları işlem tarihine göre belgelenir. M. 92 yalnız kendi organ/dokusunu satan kişinin sosyal-ekonomik koşulları nedeniyle cezada indirim veya ceza vermekten vazgeçmeye imkân tanır; otomatik yoksulluk muafiyeti değildir.
Yaş küçüklüğü ve kusur: ceza ile infazı ayırın
Yaş, suçun işlendiği tarihe göre belirlenir. Çocuk failin ceza sorumluluğu, mahkemesi ve infaz rejimi yetişkin varsayımından ayrı tutulur.
| Durum | Genel hüküm / sınır |
|---|---|
| 12 yaşını doldurmamış kişi | TCK m. 31/1 gereği ceza sorumluluğu ve ceza kovuşturması yoktur; çocuklara özgü güvenlik/koruma tedbirleri gündeme gelir. |
| 12–15 yaş | Fiilin anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneği değerlendirilir. Yetenek yoksa ceza sorumluluğu yoktur; varsa m. 31/2 ceza kuralları uygulanır. Sosyal inceleme ve uzman değerlendirmeleri önemlidir. |
| 15–18 yaş | M. 31/3 genel indirimi ve suç özelindeki m. 31/4 istisnası birlikte değerlendirilir. Yetişkin ceza aralığı çocuğa doğrudan uygulanmaz. |
| 18.08.2026 tarihli yeni istisna | M. 81–82 ve m. 87/2,4 bakımından m. 31/4’teki kusurun ağırlığı, amaç/saik, işleniş biçimi ve önceki kasıtlı hapis mahkûmiyeti ölçütleriyle, 15–18 yaş indirimi uygulanmayabilir; ceza sorumluluğu bulunan 12–15 yaş grubuna m. 31/3 rejimi uygulanabilir. Bu otomatik bir yaş kuralı değildir. Eski fiillerde lehe kanun karşılaştırması gerekir. |
| Akıl hastalığı | M. 32 uyarınca algılama/yönlendirme yeteneğine etkisi ceza sorumluluğunu kaldırabilir veya azaltabilir; hastalık adı tek başına yeterli değildir. Sağlık kuruluna dayalı değerlendirme ve güvenlik tedbiri ayrı konulardır. |
| İnfazda gün sayımı | M. 107/5 genel olarak 15 yaşına kadar kurumda geçen bir günü iki gün sayar; m. 81–83,102–103,188,220 istisnadır. TCK m. 31/4 listesiyle aynı değildir. 30.03.2020 ve öncesi suçlarda geçici m. 6/4 özel hesabı ayrıca vardır. |
Hukuki dayanaklar · 4 kaynak
Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — genel hükümler · m. 7, 21–22, 25–32, 35–44, 49–55, 58, 61–75; 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu · m. 4–5/A, 15–23, 31–35; 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun · m. 4, 16–17, 89, 98–101, 105/A, 106–110; geçici m. 6, 9, 10, 11; 7593 sayılı Kanun — çocuklara ilişkin ceza ve infaz değişiklikleri · m. 2, 6–7, 12; yürürlük hükmü
Hukuki dayanaklar · 7 kaynak
Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · m. 91–93; m. 7,21–44,49–75; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — genel hükümler · m. 7, 21–22, 25–32, 35–44, 49–55, 58, 61–75; 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu · m. 4–5/A, 15–23, 31–35; 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun · m. 4, 16–17, 89, 98–101, 105/A, 106–110; geçici m. 6, 9, 10, 11; 7593 sayılı Kanun — çocuklara ilişkin ceza ve infaz değişiklikleri · m. 2, 6–7, 12; yürürlük hükmü
Teşebbüs, iştirak ve içtima
M. 93/1: organ/dokusunu satan kişi, resmî makamlar öğrenmeden önce bildirip suçluların yakalanmasını kolaylaştırırsa ceza verilmez. M. 93/2: makamlar öğrendikten sonra gönüllü biçimde suçun açığa çıkmasına ve diğer suçluların yakalanmasına yardım ederse 1/4–1/2 indirim yapılır. Bildirim zamanı ve yardımın somut etkisi ispatlanmalıdır. Alıcı/aracı aynı kişisel yararı kullanamaz. Ayrı fiiller ve mağdurlar bakımından iştirak/içtima ayrıca uygulanır.
Hukuki dayanaklar · 5 kaynak
Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · m. 91–93; m. 7,21–44,49–75; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası
Temel ve nitelikli hâller
Her kanuni fıkra veya bent aşağıda şartı ve yaptırım bağlantısıyla ayrı gösterilir. Seçilebilir hâl kartı o satıra odaklanır; şikâyet, tedbir ve infaz koşulları ilgili bölümlerde bütün bağlantılarıyla açıklanır.
- 2238 m. 3 ticari bedel/çıkar karşılığını yasaklar. Canlı vericide 18 yaş ve ayırt etme gücü; m. 6’daki iki tanıklı açık, bilinçli, etkiden uzak ve hekim onaylı rıza usulü; m. 7 aydınlatma; m. 8 yaşamı sona erdiren/tehlikeye sokan organ alma yasağı ayrı koşullardır.
- Ölüden alımda 2238 m. 11–12 tıbbi ölüm ve kurul bağımsızlığı; m. 14 güncel metninde e-Devlet/Sağlık Bakanlığı sistemi, vasiyet veya iki tanıkla açıklanmış bağış iradesi önemlidir. Bağışçının geçerli sağlıklı iradesi yakınların aksi iradesine üstün tutulur; böyle irade yoksa maddede sıralanan yakın muvafakati koşulları incelenir.
- M. 92 ve 93 yeni suç başlığı oluşturmaz. Yalnız kendi organ/dokusunu satan kişinin koşullarıdır; alıcı/aracı için bu özel kişisel indirimler otomatik kullanılamaz.
Hukuki dayanaklar · 5 kaynak
Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · m. 91–93; m. 7,21–44,49–75; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası
Cezası ne kadar?
Tablo kanuni yaptırımı gösterir; artırım ve indirimlerden sonra hükmedilecek ceza veya cezaevinde geçirilecek kesin süre değildir.
| Hâl / dayanak | Kanuni yaptırım ve ayırt edici şart |
|---|---|
| m. 91/1 organ | Canlıdan geçerli rıza olmadan organ alma:5–9 yıl hapis. |
| m. 91/1 doku | Canlıdan geçerli rıza olmadan doku alma:2–5 yıl. |
| m. 91/2 | Ölüden hukuka aykırı organ/doku alma:1 yıla kadar. |
| m. 91/3 | Satın alma/satma/aracılık: organda 5–9; dokuda 2–5 yıl. |
| m. 91/4 | Birinci veya üçüncü fıkra fiilinin örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi:8–15 yıl ve 10.000 güne kadar adlî para. |
| m. 91/5 | Hukuka aykırı elde edilen organ/dokuyu saklama, nakletme, aşılama:2–5 yıl. |
| m. 91/6 | Çıkar karşılığı temin için ilan/reklam verme veya yayımlama:1 yıla kadar. |
| m. 91/7–8 | Tüzel kişi güvenlik tedbiri; birinci fıkradaki fiilden ölümde kasten öldürme hükümleri. |
| m. 92 | Yalnız kendi organ/dokusunu satan için sosyal-ekonomik koşullara göre indirim veya ceza vermekten vazgeçme. |
| m. 93/1–2 | Öğrenilmeden önce etkili bildirimde cezasızlık; öğrenildikten sonra gönüllü etkili yardımda 1/4–1/2 indirim. |
Hukuki dayanaklar · 5 kaynak
Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · m. 91–93; m. 7,21–44,49–75; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası
Şikâyet ve başvuru şartları
Bütün m. 91 fiilleri resen takip edilir. Rıza veya para ödemesinin geri verilmesi şikâyetten vazgeçme yoluyla davayı bitirmez. M. 92–93, fail ve koşulları sınırlı kişisel hükümlerdir.
Hukuki dayanaklar · 5 kaynak
Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · m. 91–93; m. 7,21–44,49–75; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası
Uzlaştırma ve diğer özel usuller
Yetişkinde uzlaştırma/seri muhakeme/önödeme yoktur. M. 91/2 ve 6 bir yıllık üst sınırla basit yargılama ve koşullarıyla kamu davasının açılmasının ertelenmesine elverişli olabilir; örgüt hâlinde m. 171/6 engeli vardır. Çocuk failde üst sınırı üç yılı aşmayan hâller, mağdur koşulu sağlanırsa Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253/1-c kapsamında ayrıca değerlendirilir. M. 93/1 cezasızlığında m. 171/1 yetkisi gözetilir.
Tutuklama ve koruma tedbirleri
Bu suç adı CMK m. 100/3 kataloğunda sayılmaz. Katalog dışı oluşu tutuklamayı tek başına yasaklamaz; m. 100/1–4 koşulları, kanuni üst sınır ve somut deliller belirleyicidir. M. 91/8 nedeniyle öldürme isnadı veya başka katalog suç ayrıca varsa o hüküm uygulanır. Nakil belgeleri, hesap hareketleri ve suç geliri üzerindeki tedbirin kapsamı ayrı gerekçelendirilir.
- Katalogda bulunmak tutuklamayı zorunlu kılmaz; kuvvetli şüpheyi gösteren somut delil, tutuklama nedeni ve ölçülülük birlikte aranır. Katalog dışında kalmak da tek başına tutuklama yasağı değildir.
- Adli kontrol, arama, elkoyma ve dijital inceleme farklı koşullara bağlı tedbirlerdir. Delilin elde edilme yöntemi ve tedbir kararının kapsamı dosyadan kontrol edilir.
Hukuki dayanaklar · 1 kaynak
Görevli mahkeme ve yargılama süreci
M. 91/1–3,5–6 için genel görev Asliye Ceza; m. 91/4’te 15 yıllık üst sınır ve m. 91/8 öldürme bağlantısında Ağır Ceza’dır. M. 92–93 için ayrı bir mahkeme veya ayrı suç dosyası kurulmaz; bağlantılı m. 91 yargılamasında uygulanır.
- Soruşturmada lehe ve aleyhe deliller toplanır; uygulanabiliyorsa özel usul yürütülür. Yeterli şüphe yoksa kovuşturmaya yer olmadığı, varsa iddianame süreci gündeme gelir.
- İddianamenin kabulünden sonra isnat ve deliller tartışılır; mahkûmiyet, beraat veya diğer hüküm türlerinden uygun olanı verilir. Başvuru yolu ve kesinleşme karara göre belirlenir.
Hukuki dayanaklar · 2 kaynak
Dayanak: 5235 sayılı Kanun · m. 11–14; geçici m. 7; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 100, 109, 147–150, 160–174, 223, 231, 234–239, 250–253, 267 ve devamı
Süreler ve zamanaşımı
Yetişkinde organ alma/alım-satımı 5–9 yıl için 15 yıl; doku 2–5 ve m. 91/2,5,6 için 8 yıl; örgütlü 8–15 yıl için 15 yıl olağan dava zamanaşımı söz konusudur. Ölüm hâlinde gönderme yapılan öldürme vasfı ve ağırlaştırılmış/müebbet kategorisi belirleyicidir. Satıcının kişisel indirim imkânı başlangıç üst sınırının yerine geçirilmez.
Karar türüne göre başvuru süresi
Aşağıdaki tablo güncel olağan süreleri gösterir. İstinaf/temyizin açık olup olmadığı süre hesabından önce belirlenir. Hükümdeki kanun yolu bildirimi, tebligat belgesi ve karar tarihi birlikte saklanmalıdır.
| Karar / başvuru | Süre ve başlangıç | Başvuru yeri / dayanak |
|---|---|---|
| Kovuşturmaya yer olmadığı kararı | Tebliğden itibaren iki hafta. Suçtan zarar görenin başvurusudur. | Yetkili sulh ceza hâkimliği; CMK m. 173. Dilekçede iddianameyi gerektiren olay ve deliller gösterilir. |
| Tutuklama, adli kontrol veya itiraza tabi hâkim kararı | Özel hüküm yoksa CMK m. 35’e göre öğrenmeden itibaren iki hafta. Tahliye istemi ayrıca her aşamada yapılabilir. | Kararı veren mercie; yetkili itiraz merciine gönderilir. CMK m. 104, 111, 267–268. |
| İlk derece mahkemesinin istinafa açık hükmü | Gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta. | Hükmü veren mahkemeye; CMK m. 272–273. On beş yıl ve üzeri hapis hükümlerinin resen incelenmesi başvuru nedenlerini açıklama ihtiyacını ortadan kaldırmaz. |
| Temyize açık bölge adliye mahkemesi kararı | Gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta. | Hükmü veren mahkemeye; CMK m. 286, 291–294. Temyiz nedenleri başvuruda gösterilir; her istinaf kararı temyize açık değildir. |
| Güncel HAGB kararı | İstinafa açık ise gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta. | CMK m. 231/12, 272–273. Kanundaki kesinlik ve ilk derece sıfatıyla verilen karar istisnaları saklıdır. |
| HAGB sonrasında açıklanan veya yeni kurulan hüküm | İtiraz için genel iki haftalık süre; öğrenme/tebliğ ve m. 35 dikkate alınır. | CMK m. 231/11 ve 268; inceleme m. 231/11 koşullarıyla sınırlıdır. |
| Seri muhakeme hükmü | Genel itiraz süresi iki hafta. | CMK m. 250/14, 268; inceleme m. 250/3 ve 9 koşullarıyla sınırlıdır. |
| Basit yargılama hükmü | Genel itiraz süresi iki hafta; kararın usulüne uygun öğrenilmesi/tebliği esas alınır. | CMK m. 252, 268. Esasa itirazda genel yargılamaya geçilir; sanığın itirazı 1/4 indirimin korunması bakımından sonuç doğurabilir. |
| İnfaz işlemi veya kurum faaliyetine şikâyet | Öğrenmeden itibaren 15 gün; her hâlde işlem/faaliyetten itibaren 30 gün. | İnfaz hâkimliği; 4675 m. 5. Başvuru infazı kendiliğinden durdurmaz. |
| İnfaz hâkimliği kararı | Tebliğden itibaren iki hafta. | İnfaz hâkimliğinin yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi; 4675 m. 6. |
| Kusursuz kaçırılan usul süresi için eski hâle getirme | Engelin kalkmasından itibaren iki hafta. | İşlemi yapacak mahkemeye; CMK m. 40–41. Kusursuzluk olguları açıklanır ve kaçırılan işlem dilekçeyle birlikte yapılır. |
Dar ekranda tablonun devamı için yana kaydırın.
Genel kanun yolu süreleri bakımından 01.06.2024 ve sonrasında verilen kararlar esas alınmıştır. Eski hâle getirmedeki iki haftalık süre için farklı ölçüt uygulanır: CMK geçici m. 6/1-a uyarınca engelin 01.06.2024 veya sonrasında kalkmış olması gerekir. Önceki durumlar ilgili geçiş hükümlerine tabidir; HAGB satırlarında ayrıca 31.07.2026 değişikliği ve karar dönemi gözetilir.
Şikâyet, dava zamanaşımı ve ceza zamanaşımı farklıdır
Altı aylık şikâyet süresi bütün suçlarda işlemez. Dava zamanaşımı soruşturma/yargılamayı, ceza zamanaşımı kesinleşmiş cezanın infazını ilgilendirir.
| Başlık | Hesapta esas alınan |
|---|---|
| Şikâyet | Kanun şikâyet şartı arıyorsa fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay; dava zamanaşımı aşılmamalı. Şikâyete bağlı hakarette ayrıca fiilden itibaren iki yıllık üst sınır vardır. Özel kanundaki farklı süreler korunur. |
| Dava zamanaşımı | Ağırlaştırılmış müebbet: 30 yıl; müebbet: 25 yıl; 20 yıl veya üstü hapis gerektiren suç: 20 yıl; beş yıldan fazla ve 20 yıldan az: 15 yıl; en çok beş yıl hapis veya adlî para: sekiz yıl. Kanuni üst sınır ve mevcut delille desteklenen ağır nitelikli hâl esas alınır; hükmedilen ceza esas değildir. |
| Başlangıç | Tamamlanan suçta işlenme, teşebbüste son hareket, kesintisiz suçta kesinti, zincirlemede son fiil. Çocuğa karşı üstsoy veya hüküm/nüfuz sahibi kişinin suçunda m. 66/6 özel başlangıcı vardır. |
| Durma ve kesilme | İzin veya bekletici sorun gibi sebepler durdurabilir. Savcı ifadesi/sorgu, tutuklama, iddianame veya mahkûmiyet gibi m. 67’de sayılan işlemler kesebilir; kesilme nedeniyle uzama olağan sürenin en çok yarısıdır. |
| Çocuk bakımından süre | Fiil tarihinde 12–15 yaş grubunda olağan sürenin yarısı; 15–18 grubunda üçte ikisi uygulanır. Zamanaşımı yaş oranı ile TCK m. 31 ceza indirimi ayrı kurallardır. |
| Ceza zamanaşımı | Kesinleşme/infazın kesilmesi ve kalan ceza esas alınır: ağırlaştırılmış müebbet 40; müebbet 30; 20 yıl veya üzeri hapis 24; beş yıldan fazla hapis 20; en çok beş yıl hapis ve adlî para 10 yıl. M. 68–71 istisna ve kesilme kuralları uygulanır. |
| Zamanaşımı olmayan hâller | Soykırım ve insanlığa karşı suçlar gibi özel istisnalar ile TCK m. 66/7 ve 68/3 koşulları, genel süre tablosunun önüne geçer. İlgili suç sayfasındaki özel kural okunmalıdır. |
Hukuki dayanaklar · 1 kaynak
Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — genel hükümler · m. 7, 21–22, 25–32, 35–44, 49–55, 58, 61–75
Süre hesabında ilk kontrol edilecek belgeler
Kararın verildiği gün, gerekçeli kararın hazırlandığı gün, UYAP’ta görülme ve hukuken tebliğ edilmiş sayılma günü her zaman aynı değildir.
- CMK m. 39 uyarınca günle belirlenen sürede tebligat günü hesaba katılmaz; hafta/ay/yıl süreleri kendi karşılık gününde biter. Son gün tatile rastlarsa ilk iş gününe uzama kuralı uygulanır.
- Tebligatın muhatabı, vekile/müdafie tebliğin etkisi, tebligat usulsüzlüğü ve öğrenme iddiası tebligat belgesi üzerinden değerlendirilir. Elektronik tebligatta sisteme ulaşma ile tebliğ edilmiş sayılma tarihi ayrıdır.
- Tutuklu/hükümlü başvurularında CMK m. 263 gereği kurum müdürüne beyan veya dilekçe verilmesi yolu vardır. Başvuru alındısını ve tarihini saklayın.
- Süreyi kaçırmadan gerekli başvuruyu yapmak ile başvurunun esas yönünden yeterli gerekçeyle hazırlanması ayrı sorumluluklardır. Özellikle temyizde nedenlerin başvuruda gösterilmesi kuralı gözetilmelidir.
Hukuki dayanaklar · 5 kaynak
Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · m. 91–93; m. 7,21–44,49–75; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 100, 109, 147–150, 160–174, 223, 231, 234–239, 250–253, 267 ve devamı; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — süreç, haklar ve kanun yolları · m. 35, 39–42, 45–48, 91, 100–112, 147–156, 172–173, 223, 231, 234–239, 250–253, 260–268, 272–273, 286, 291–294; geçici m. 6; 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu · m. 4–6; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — genel hükümler · m. 7, 21–22, 25–32, 35–44, 49–55, 58, 61–75
Sonuç ceza, HAGB ve erteleme
Doku fiilinin alt sınırı 2 yıl ve daha hafif hâllerde HAGB/erteleme sonuç ceza ve ortak koşullarla mümkün olabilir. Organ fiilinin 5 yıllık alt sınırı yalnız m. 62 ile 4 yıl 2 ay olduğundan olağan eşik aşılır. M. 92–93 kişisel indirim/cezasızlık sonucu değiştirebilir; örgütlü ve ölüm hâli temel hafif fiille aynı değerlendirilmez.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması: koşullar ve sonuç
HAGB, kanundaki ceza üst sınırına bakılarak otomatik verilen bir karar değildir. Artırım ve indirimlerden sonra hükmolunan ceza, kişinin geçmişi, zarar ve yeniden suç işlememe değerlendirmesi birlikte ele alınır.
| Koşul / konu | Genel kural ve uygulamadaki anlamı |
|---|---|
| Ceza eşiği | İki yıl veya daha az süreli hapis veya adlî para cezası. Kanuni alt sınır tek başına yeterli değildir; mahkemenin belirlediği sonuç ceza esas alınır. |
| Önceki mahkûmiyet | Daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmama koşulu aranır. HAGB kararı ile kesinleşmiş mahkûmiyet aynı değildir; denetim süresindeki yeni kasıtlı suç için ayrıca HAGB sınırlaması vardır. |
| Mahkemenin değerlendirmesi | Kişilik özellikleri, duruşmadaki tutum ve davranışlar dikkate alınarak yeniden suç işlemeyeceği kanaati oluşmalıdır. Bir koşulun varlığı tek başına karar hakkı doğurmaz. |
| Zararın giderilmesi | Mağdurun veya kamunun zararı aynen iade, eski hâle getirme veya tazminle tamamen giderilmelidir. Derhal ödeme mümkün değilse denetim boyunca aylık taksitlerle tamamen giderme koşulu konulabilir. Çocuk hakkında suçtan doğan zarar az ise 5395 sayılı Kanun m. 23/3 uyarınca zararın giderilmesi şartı aranmayabilir. |
| Denetim ve yükümlülük | Yetişkin için beş yıl; çocuk için Çocuk Koruma Kanunu m. 23 uyarınca üç yıl. Yetişkinde en çok bir yıl süreli kanuni denetimli serbestlik yükümlülükleri belirlenebilir. HAGB kararı verilen çocuk hakkında, durumuna uygun görülen bir veya birkaç m. 5/A yönlendirme tedbiri denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır. |
| Başarı / ihlal | Denetim boyunca kasten yeni suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa hüküm kaldırılıp dava düşürülür. Yeni kasıtlı suç veya yükümlülük ihlali açıklama sürecini doğurabilir; m. 231/11 koşulları ayrıca uygulanır. |
| Birlikte uygulanamayan kurumlar | HAGB kararı verilen hükümde hapis ayrıca ertelenmez ve kısa süreli hapis seçenek yaptırıma çevrilmez. Müsadere HAGB’nin hukuki sonuç doğurmama kuralının dışındadır. |
| Yasaklar | CMK m. 231/14: işkence ve eziyet; kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği, Anayasa m. 17 kapsamında kötü muamele sayılabilen suçlar. Suçun özel kanunundaki yasaklar da korunur. |
| Başvuru yolu | Güncel HAGB kararında, CMK m. 272/3 kesinlik sınırları saklı kalmak üzere istinaf; bölge adliye mahkemesi kararında m. 286 koşullarıyla temyiz. Açıklanan/yeni kurulan hüküm için m. 231/11’de sınırlı itiraz vardır. Eski kararlar geçiş kurallarına tabidir. |
CMK m. 231 değişikliği 31.07.2026; ilgili yeni çocuk hükümleri 18.08.2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Daha eski HAGB kararlarının kanun yolu ve hukuki etkisi karar tarihine göre belirlenir.
Hukuki dayanaklar · 4 kaynak
Dayanak: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — süreç, haklar ve kanun yolları · m. 35, 39–42, 45–48, 91, 100–112, 147–156, 172–173, 223, 231, 234–239, 250–253, 260–268, 272–273, 286, 291–294; geçici m. 6; 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu · m. 4–5/A, 15–23, 31–35; 7589 sayılı Kanun — HAGB düzenlemesi · m. 15, 26; CMK m. 231; 7593 sayılı Kanun — çocuklara ilişkin ceza ve infaz değişiklikleri · m. 2, 6–7, 12; yürürlük hükmü
Hapis cezasının ertelenmesi
Erteleme bir mahkûmiyettir. Ceza ortadan kaldırılmaz; şartlara uygun denetim sonunda infaz edilmiş sayılır. HAGB ile sicil ve hukuki sonuçları aynı değildir.
| Koşul / konu | Türk Ceza Kanunu m. 51 |
|---|---|
| Süre sınırı | Sonuç hapis cezası iki yıl veya daha az olmalıdır. Fiil tarihinde 18 yaşını doldurmamış veya 65 yaşını bitirmiş kişi için sınır üç yıldır. |
| Önceki ceza | Daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm olmama koşulu vardır. HAGB’deki önceki mahkûmiyet şartıyla aynı eşik değildir. |
| Pişmanlık ve tekrar suç işlememe | Yargılama sürecindeki pişmanlık nedeniyle tekrar suç işlemeyeceği kanaati gerekir; salt cezanın düşük olması yeterli değildir. |
| Zarar ve denetim | Zararın tamamen giderilmesi koşulu konulabilir. Denetim bir–üç yıl arasındadır ve alt sınırı hükmolunan hapis süresinden az olamaz. |
| Sonuç | Koşullara uygun/iyi hâlli geçirilen denetim sonunda ceza infaz edilmiş sayılır. Kasıtlı suç veya uyarıya rağmen yükümlülük ihlalinde cezanın kısmen/tamamen kurumda infazı kararlaştırılabilir. |
| Özel yasak | Sağlık veya eğitim çalışanına karşı görev bağlantılı bazı suçlar gibi özel düzenleme bulunan hâllerde erteleme yasak olabilir. Suç sayfasındaki özel açıklama genel tablodan önce uygulanır. |
Hukuki dayanaklar · 1 kaynak
Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — genel hükümler · m. 7, 21–22, 25–32, 35–44, 49–55, 58, 61–75
Adlî para cezası ve diğer seçenek yaptırımlar
Kanunda doğrudan seçenek olarak yazılan adlî para cezası ile hükmedilen hapsin sonradan para cezasına çevrilmesi farklı işlemlerdir.
| Durum | Türk Ceza Kanunu m. 49–52 bakımından sonuç |
|---|---|
| Genel seçenek yaptırım eşiği | Bir yıl veya daha az süreli hapis kısa sürelidir. Kişilik, sosyal/ekonomik durum, pişmanlık ve suç özellikleri gözetilerek m. 50’deki yaptırımlara çevrilebilir. |
| Zorunlu çevirme | Daha önce hapse mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla 30 gün ve daha az hapis; ayrıca fiil tarihinde 18 yaşını doldurmamış veya 65 yaşını bitirmiş kişi için bir yıl veya daha az hapis seçenek yaptırıma çevrilir. Özel kanuni istisnalar saklıdır. |
| Taksirli suç | Bilinçli taksir dışındaki taksirli suçta uzun süreli hapis de diğer koşullarla adlî para cezasına çevrilebilir. Bilinçli taksirde bu geniş istisna yoktur; kısa süreli cezanın genel koşulları farklı değerlendirilir. |
| Kanunda hapis veya para cezası yazıyorsa | Mahkeme seçimlik yaptırımlardan hapsi seçmişse, bu hapis m. 50/2 gereği yeniden adlî para cezasına çevrilemez. |
| Diğer yaptırımlar | Zararın giderilmesi; meslek/sanat eğitimi; belirli yer veya etkinlik yasağı; koşullarıyla ehliyet/ruhsat geri alma veya meslek yasağı; gönüllülükle kamuya yararlı iş. Her yaptırımın kendi süresi ve koşulu vardır. |
| Para tutarı | Gün sayısı ile bir gün karşılığı miktar ayrı belirlenir. Güncel m. 52/2 günlük 100–500 TL aralığı öngörür. Suç tarihindeki daha lehe düzenleme ayrıca karşılaştırılır; bugünkü tutar eski fiile otomatik taşınmaz. |
| Ödeme / ihlal | Mahkeme en çok bir yıl mehil veya en az dört taksit ve en çok iki yıl taksitlendirme belirleyebilir. Para cezasının infazı 5275 m. 106; seçenek tedbirin ihlali m. 50/6–7 kapsamında farklı sonuç doğurur. |
Hukuki dayanaklar · 8 kaynak
Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · m. 91–93; m. 7,21–44,49–75; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 100, 109, 147–150, 160–174, 223, 231, 234–239, 250–253, 267 ve devamı; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — süreç, haklar ve kanun yolları · m. 35, 39–42, 45–48, 91, 100–112, 147–156, 172–173, 223, 231, 234–239, 250–253, 260–268, 272–273, 286, 291–294; geçici m. 6; 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu · m. 4–5/A, 15–23, 31–35; 7589 sayılı Kanun — HAGB düzenlemesi · m. 15, 26; CMK m. 231; 7593 sayılı Kanun — çocuklara ilişkin ceza ve infaz değişiklikleri · m. 2, 6–7, 12; yürürlük hükmü; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — genel hükümler · m. 7, 21–22, 25–32, 35–44, 49–55, 58, 61–75; 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun · m. 4, 16–17, 89, 98–101, 105/A, 106–110; geçici m. 6, 9, 10, 11
Cezanın infazı
Süreli hapis bakımından bu suç için genel koşullu salıverilme oranı 1/2’dir. İyi hâl, tekerrür, örgüt/terör bağlantısı, başka ilamlar, mahsup ve suç tarihine bağlı geçiş hükümleri ayrıca uygulanır. Bu oran, kesin cezaevi süresi veya doğrudan tahliye tarihi değildir. Örgütlü m. 91/4’te süreli hapiste 2/3; m. 91/8’de öldürme vasfına ait infaz rejimi gündeme gelir. Ceza verilmemesi kararı ile HAGB veya infaz ertelemesi birbirinden farklıdır.
Suç adı tek başına “yatar” hesabı vermez
İnfaz, kesinleşmiş hükmün türüne ve süresine uygulanır. Koşullu salıverilme tarihi, denetimli serbestliğe ayrılma ve hak ederek tahliye farklı tarihlerdir; hesapta aynı süre iki kez düşülmez.
| Senaryo | Hangi kural uygulanır? |
|---|---|
| Genel süreli hapis rejimi | Özel istisna yoksa, iyi hâl şartıyla cezanın yarısı üzerinden koşullu salıverilme değerlendirmesi yapılır. Oran cezanın kendisini yarıya indirmez. |
| Özel 2/3 rejimi | TCK m. 81–83’te süreli hapis; m. 87/2-d; m. 94–96; m. 102/1, m. 104/1 ve m. 105; m. 132–138; m. 326–339 gibi 5275 m. 107/2’de sayılan hâller. Çocukların cinsel suç/uyuşturucu/örgüt-terör hükümleri ayrıca sayılmıştır. |
| Özel 3/4 rejimi | Yetişkin failin m. 102/2, m. 103, m. 104/2–3 ve m. 188 suçlarından süreli hapsinde m. 108/9; terör suçlarında ilgili özel kanun; ikinci tekerrürde m. 108/3. Çocuklar için m. 108/10 istisnası vardır. |
| Müebbet / ağırlaştırılmış müebbet | Genel rejimde 24 / 30 yıl; örgüt, tekerrür, çocuğa karşı suç ve koşullu salıverilmenin yasak olduğu hâllerde farklı süreler/sonuçlar vardır. Müebbet ceza bir kesirle hesaplanmaz. |
| Çocuğa karşı öldürme — m. 108/8 | Çocuğa karşı öldürme nedeniyle müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet mahkûmiyetinde m. 108/8 atfıyla 33 / 39 yıllık özel eşikler ayrıca değerlendirilir; tekerrür bulunmaması tek başına genel 24 / 30 yıl sonucunu doğurmaz. |
| İlk tekerrür | Hükümde uygulanan m. 58 ve infaz m. 108 uyarınca süreli hapiste kural 2/3; suçun oranı daha yüksekse o oran. Eklenen süre önceki en ağır cezayla sınırlıdır. Müebbet 33, ağırlaştırılmış müebbet 39 yıl rejimi ayrıca düzenlenir. |
| İkinci tekerrür | Süreli hapiste 3/4; m. 108/2’deki önceki ceza ile sınırlama uygulanmaz. “İkinci tekerrürde koşullu salıverilme hiçbir şekilde yoktur” biçimindeki eski genelleme güncel m. 108/3’e uygun değildir. |
| Birden fazla ilam | Her cezanın suç tarihi, türü ve infaz rejimi korunur. İnfaz amaçlı toplama ile m. 107/3, 4 ve m. 108 üst süreleri uygulanır; bütün toplamı tek orana çarpmak güvenilir değildir. |
| Tutukluluk ve diğer mahsup | TCK m. 63 kapsamındaki özgürlüğü sınırlayan süreler cezadan indirilir. Her adli kontrol mahsup edilmez; konutu terk etmeme yükümlülüğünde her iki gün bir gün sayılır. Aynı tutukluluk başka ilamdan tekrar düşülemez. |
| İyi hâl ve koşullu salıverilme ihlali | Takvim süresini doldurmak tek başına tahliye kararı değildir. Kurum değerlendirmesi ve infaz hâkimi kararı gerekir. Geri alma hâlinde aynı hüküm yönünden yeniden koşullu salıverilme uygulanmaması gibi sonuçlar doğabilir. |
| Adlî para cezası | 5275 m. 106’nın ödeme, kamuya yararlı iş ve hapse çevirme kuralları ayrı uygulanır. Para cezasından çevrilen hapis için genel koşullu salıverilme kesri kullanılmaz; çocuklara verilen adlî para hapse çevrilmez. |
Hukuki dayanaklar · 3 kaynak
Dayanak: 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun · m. 4, 16–17, 89, 98–101, 105/A, 106–110; geçici m. 6, 9, 10, 11; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — genel hükümler · m. 7, 21–22, 25–32, 35–44, 49–55, 58, 61–75; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — süreç, haklar ve kanun yolları · m. 35, 39–42, 45–48, 91, 100–112, 147–156, 172–173, 223, 231, 234–239, 250–253, 260–268, 272–273, 286, 291–294; geçici m. 6
Denetimli serbestlik ve geçiş tarihleri
Denetimli serbestlik, cezanın kurum dışında infazına ilişkin şartlı bir usuldür. Suç tarihine bağlanan geçiş hükümleri ile açık kuruma ayrılma koşulları ayrı ayrı sağlanmalıdır.
| Dönem / kural | Şart ve sınır |
|---|---|
| Genel m. 105/A | Açık kurumda veya çocuk eğitimevinde bulunan, iyi hâlli ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalan hükümlü için talep ve infaz hâkimi kararı. Kanundaki özel kişi/durum hükümleri saklıdır. |
| 04.06.2025 ve sonrasında işlenen suç | M. 105/A değişikliği: koşullu salıverilme için kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az 1/10’u, en az beş gün olmak üzere kurumda geçirilmelidir. Bu koşul geçici m. 11 gereği daha önceki suçlara uygulanmaz. |
| 30.03.2020 ve öncesi — geçici m. 6/1 | İstisna suçlar dışındaki hâllerde bir yıllık süre üç yıl olur. Öldürme, kanunda belirtilen yakınlara/savunmasız kişilere yaralama, m. 87/2-d, işkence/eziyet, cinsel suçlar, özel hayat, uyuşturucu ticareti, belirli devlete karşı suçlar ve terör istisnaları vardır. |
| 31.07.2023 ve öncesi — geçici m. 10/6 | Kapsamdaki suçlarda kapalıdan açığa üç yıl erken ayrılma ve en az üç ay açık kurumda kalmak şartıyla denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanma imkânı. Kapalıda toplam ceza 10 yıldan azsa bir ay, 10 yıl ve üzeriyse üç ay ve diğer koşullar aranır. |
| Geçici m. 10/6 istisnaları | M. 82/1-d, e, f; deprem nedeniyle bina/yapı yıkılması, çökmesi veya hasarı sonucu öldürme; m. 102–103 ve m. 104/2–3; kanunda sayılan devlete karşı suçlar; terör ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar. Bu liste geçici m. 6’nın listesiyle aynı değildir. |
| 28.06.2014 öncesi bazı cinsel suçlar / uyuşturucu | Geçici m. 9/4 kapsamındaki suçlar için süreli hapiste 2/3 koşullu salıverilme kuralı vardır. Bugünkü 3/4 oranı eski suç tarihine denetimsiz uygulanmaz. |
| Yaş, ağır hastalık, engellilik, gebelik ve küçük çocuk | 5275 m. 16, 16/A, 17, 105/A ve 110’da infazın ertelenmesi, özel infaz usulü veya farklı denetimli serbestlik koşulları düzenlenir. Bunlar suç/ceza türü, rapor ve kişi koşulları arar; salt yaş veya gebelik tek başına genel tahliye kuralı değildir. |
Geçiş düzenlemeleri alternatif ve özel koşullarıyla okunur. Süreler mekanik biçimde üst üste eklenmez; kapsam dışı hâl varsa o geçiş kuralı uygulanmaz.
Hukuki dayanaklar · 1 kaynak
Hesap mantığına ilişkin sınırlı örnek
Örnek varsayımı: yetişkin, tek ilam, üç yıl kesinleşmiş süreli hapis, genel 1/2 rejim, tekerrür/özel suç istisnası yok ve üç ay mahsup edilebilir tutukluluk var. Bu örnek seçilen suçun mutlaka üç yıl ceza aldığı anlamına gelmez.
| Aşama | Örnekteki sonuç |
|---|---|
| Koşullu salıverilme eşiği | Üç yıllık cezanın 1/2’si: 18 ay. Bu eşik hâkim kararı ve iyi hâl koşullarına bağlıdır. |
| Mahsup | Mahsuba uygun üç ayın hesaba katılmasıyla, aynı süre başka yerde tekrar düşülmemek üzere kalan infaz ihtiyacı değerlendirilir. Tutukluluk mahsubu sonuç cezayı yeniden indiren bir takdiri indirim değildir. |
| Kurumdan ayrılma | 18 ayın tamamının yeni baştan kapalı cezaevinde geçirilmesi gerektiği söylenemez. Denetimli serbestlik, açık kurum ve varsa geçiş hükümleri ayrıca uygulanır. |
| Kesin tarih | Başlangıç günü, hüküm ve ilamlar, giriş/çıkışlar, tekerrür kararı, mahsup belgeleri, iyi hâl ve uygulanabilir özel hükümler olmadan takvim üzerinde kesin tahliye tarihi verilmez. |
7595 sayılı Kanun: belirli örgüt bağlantılı dosyalarda şartlı özel rejim
Bu hüküm her suç veya her örgüt için genel bir erteleme değildir. Yalnız m. 1’de belirtilen PKK/KCK bağlantılı kapsam ve ayrıca aranan uygulama koşulları birlikte varsa değerlendirilir. Kanunun 18.08.2026 tarihinde yayımlanması, altı aylık başvuru süresini tek başına başlatmaz.
| Kontrol | Kural ve uygulama sınırı |
|---|---|
| Başlatıcı olay ve başvuru | Örgütün fiilî varlığının sona erdiği ve silah tesliminin güvenlik kurumlarınca tespitinin teyidine ilişkin MGK kararının Resmî Gazete’de yayımlanması aranır. Bu yayımı izleyen altı ay içinde, bulunulan yerdeki Cumhuriyet başsavcılığına veya Kurulun görev verdiği kuruma yazılı yararlanma bildirimi gerekir. Kararın künyesi ve başlangıç tarihi dosyada ayrıca doğrulanmalıdır. |
| Kapsam ve istisna | Örgütü kurma/yönetme, üyelik, bilerek yardım, propaganda, bu örgütün faaliyeti kapsamında işlenen suçlar ve bu örgüt lehine 6415 kapsamındaki suçlar. Örgüt faaliyeti çerçevesindeki kasten öldürme ile 01.06.2005 öncesi işlenen müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlar, m. 3 ve m. 6’daki ertelemenin dışındadır. |
| Soruşturma ve kovuşturma | Kanuni üst sınırı 15 yıl veya daha az olan kapsam içi suçlarda beş yıl; 15 yıldan fazla, müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet gerektirenlerde on yıl erteleme. Dava zamanaşımı işlemez. Savcı kararına sulh ceza hâkimliğinde, mahkemenin kovuşturmayı erteleme kararına itiraz yoluyla iki hafta içinde başvurulabilir. Başlatıcı karar öncesi fiil için sonradan açılan soruşturmada Kurul izni aranır. |
| Tutuklama, adli kontrol ve kanun yolu | Tedbirler yetkili yargı merciince değerlendirilir; kaldırma, koşulların bulunmasına bağlıdır. Her dosyada kendiliğinden tahliye sonucu doğmaz. Erteleme verilecek suçların istinaf/temyizdeki dosyaları için m. 4’te bozma düzenlenmiştir. |
| Kesinleşmiş cezanın infazı | Kapsama giren toplam hapis 15 yıl veya daha azsa beş; daha fazlaysa veya müebbet/ağırlaştırılmış müebbetse on yıl, infaz hâkimi kararıyla ertelenir. Ceza zamanaşımı işlemez; müsadere uygulanır. İnfaz hâkimi kararına itiraz mümkündür; 4675 m. 6’daki usul ve iki haftalık süre ayrıca okunur. |
| Erteleme süresindeki sonuç | Bu sürede terör suçu işlenmesi ertelemenin kaldırılmasına ve süreç/infazın devamına yol açar. Süre suç işlenmeksizin geçerse soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığı, kovuşturmada düşme; infazda cezanın infaz edilmiş sayılması sonucu düzenlenmiştir. Hak yoksunluklarının kaldırılması kendiliğinden gerçekleşmez: Kurulun talebi ve yetkili yargı merciinin kararı gerekir; mahkûmiyetler için beş yıllık ertelemede iki, on yıllık ertelemede üç yıl geçmesi koşulu vardır. |
Kanun metninin yürürlük tarihi doğrulanmıştır. Uygulamayı başlatan MGK kararının Resmî Gazete künyesi bu rehberde teyit edilmiş bir olay tarihi olarak kaydedilmemiştir. Bu nedenle kişiye uygulanmış erteleme, başlamış başvuru süresi veya kesin tahliye tarihi varsayılmaz.
Bu blokta belirtilen düzenlemenin başlangıcı: 18 Ağustos 2026.
Hukuki dayanaklar · 2 kaynak
Dayanak: 7595 sayılı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun · m. 1, 3–7, 9 ve 11; 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu · m. 4–6
Hukuki dayanaklar · 7 kaynak
Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · m. 91–93; m. 7,21–44,49–75; 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun · m. 105/A, 106–108; geçici m. 6, 9–11; 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun · m. 4, 16–17, 89, 98–101, 105/A, 106–110; geçici m. 6, 9, 10, 11; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — genel hükümler · m. 7, 21–22, 25–32, 35–44, 49–55, 58, 61–75; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — süreç, haklar ve kanun yolları · m. 35, 39–42, 45–48, 91, 100–112, 147–156, 172–173, 223, 231, 234–239, 250–253, 260–268, 272–273, 286, 291–294; geçici m. 6; 7595 sayılı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun · m. 1, 3–7, 9 ve 11; 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu · m. 4–6
Süreçteki haklarınız
Şüpheli/sanığın isnadı öğrenme, müdafi, susma ve lehe delil isteme hakları; mağdurun delil sunma, koşullarıyla vekil, davaya katılma ve kanun yolu hakları vardır. Aşağıdaki sıfat ve aşama tablosu hangi hakkın hangi konumda kullanılabileceğini açıklar.
- Hasta/mağdur, sağlık verisinin gizliliği korunarak ilgili kayıtların dosyaya getirtilmesini ve uzman incelemesini isteyebilir.
- Şüpheli/sanık, rıza, yetki, tıbbi zorunluluk ve nedenselliğe ilişkin lehe kayıtları sunabilir; sağlık mesleği soruşturma usulü varsa buna ilişkin karar ve başvuru yolunu takip eder.
- Yakın/temsilci sıfatı sağlık verisine sınırsız erişim vermez; kanuni temsil ve çıkar çatışması somutlaştırılır.
Aşamaya ve sıfata göre haklar
Suç isnadı mahkûmiyet değildir. Savunma hakkı ile mağdurun korunma ve katılma hakları aynı dosyada birlikte gözetilir.
| Sıfat / aşama | Kullanılabilecek temel hak ve dikkat noktası |
|---|---|
| Şüpheli — ifade ve sorgu | İsnadı öğrenme, susma, müdafi seçme ve yardımından yararlanma, lehe delillerin toplanmasını isteme; zorunlu müdafilik koşullarında istem aranmadan görevlendirme. İfade tutanağının içeriğini kontrol etme. CMK m. 147–150. |
| Yakalanan / tutuklanan | Yakalama ve gözaltı işlemlerine başvuru; tutuklamaya itiraz, tahliye ve adli kontrol istemi; yakınlara bildirim, müdafiyle görüşme. Çocuk ve özel koruma hâllerinin ek güvenceleri vardır. |
| Mağdur — soruşturma | Delil toplanmasını isteme, kanuni sınırlarla belge/dosya örneği, koşullarıyla vekil görevlendirilmesi, takipsizliğe itiraz. Cinsel suç/çocuk/özel ihtiyaç hâllerinde m. 236 koruyucu dinleme usulleri. |
| Mağdur / suçtan zarar gören — duruşma | Duruşmadan haberdar edilme; kamu davasına katılma istemi, tanık/delil istemi, koşullarıyla vekil ve kanun yolu. Şikâyetçi olmak ile katılan sıfatı aynı işlem değildir. |
| Tanık | Doğru beyanda bulunma yükümlülüğü; m. 45–48’deki yakınlık, meslek sırrı veya kendisini/yakınlarını ceza soruşturmasına uğratabilecek hususlarda çekinme güvenceleri. Her tanık için genel susma hakkı bulunduğu söylenemez. |
| Yakın / aile üyesi | Yakın sıfatı her başvuruda otomatik taraf yetkisi doğurmaz. Kanuni temsil, ölen mağdurun hakları, tutuklu/hükümlü başvurusu ve CMK m. 262 ve 4675 sayılı Kanun m. 5 gibi özel yetkiler birbirinden ayrılır. |
| Hüküm ve kesinleşme | Gerekçeli kararı ve kanun yolu bildirimini edinme, uygun kanun yoluna süresinde başvurma; kesinleşme sonrasında infaz hesabı ve işlemine yetkili mercide başvurma. |
Hukuki dayanaklar · 3 kaynak
Dayanak: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — süreç, haklar ve kanun yolları · m. 35, 39–42, 45–48, 91, 100–112, 147–156, 172–173, 223, 231, 234–239, 250–253, 260–268, 272–273, 286, 291–294; geçici m. 6; 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu · m. 4–5/A, 15–23, 31–35; 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu · m. 4–6
Hukuki dayanaklar · 4 kaynak
Dayanak: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 100, 109, 147–150, 160–174, 223, 231, 234–239, 250–253, 267 ve devamı; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — süreç, haklar ve kanun yolları · m. 35, 39–42, 45–48, 91, 100–112, 147–156, 172–173, 223, 231, 234–239, 250–253, 260–268, 272–273, 286, 291–294; geçici m. 6; 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu · m. 4–5/A, 15–23, 31–35; 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu · m. 4–6
Hazırlık ve sonraki adım
İlk hazırlık, olayın hukuki niteliğini ve kaybolabilecek delilleri belirlemeye yöneliktir. Belgeleri özgün hâliyle, zaman ve kaynağını koruyarak saklayın.
- Organ/doku, canlı/ölü kaynak, rıza, yetki ve nakil kayıtlarını bir işlem haritasında birleştirin.
- Satış/aracılık, para hareketi, ilan ve taşımaya ilişkin özgün delilleri belirleyin.
- Kendi organını satan bakımından sosyal-ekonomik durum; m. 93 için makamların öğrenme/bildirim tarihleri ve yakalamaya somut yardım belgelerini ayrıca hazırlayın.
Kaynaklar, yürürlük ve hukuk kontrolü
Bu içerik, kaynak listesinde erişim tarihi ayrı gösterilen resmî metinlere dayanır. Son kaynak karşılaştırması 5 Kasım 2026 tarihinde tamamlanmıştır. Kaynağın edinildiği tarih, hükmün yürürlük tarihi ve olayda uygulanacak tarih farklıdır.
Kanuni aralık, mahkemenin belirlediği sonuç ceza, koşullu salıverilme ve fiilen kurumda kalma ayrı kavramlardır. Suç tarihi/yaş, nitelikli hâl, tekerrür ve geçiş hükümleri seçilmeden kişiye kesin sonuç veya tahliye tarihi verilmez.
Kaynak ve kayıt sürümü yeni revizyonda tekrar kontrol edilir.
- 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanunm. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesiKaynağa erişim: 4 Kasım 2026
- 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunuek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnasıKaynağa erişim: 4 Kasım 2026
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunum. 91–93; m. 7,21–44,49–75Kaynağa erişim: 4 Kasım 2026Suç profili güncel resmî tam metin üzerinden hazırlanmıştır.
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunum. 100, 109, 147–150, 160–174, 223, 231, 234–239, 250–253, 267 ve devamıKaynağa erişim: 4 Kasım 2026
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunm. 105/A, 106–108; geçici m. 6, 9–11Kaynağa erişim: 4 Kasım 2026
- 5235 sayılı Kanunm. 11–14; geçici m. 7Kaynağa erişim: 4 Kasım 2026
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — genel hükümlerm. 7, 21–22, 25–32, 35–44, 49–55, 58, 61–75Kaynağa erişim: 4 Kasım 2026Güncel tam metin, Adalet Bakanlığının kamuya açık belge servisinden edinilmiştir. Erişim tarihi yürürlük tarihi değildir.
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — süreç, haklar ve kanun yollarım. 35, 39–42, 45–48, 91, 100–112, 147–156, 172–173, 223, 231, 234–239, 250–253, 260–268, 272–273, 286, 291–294; geçici m. 6Kaynağa erişim: 4 Kasım 2026Güncel tam metin kontrolü; 7589 sayılı Kanunla değişen m. 231 için yürürlük 31.07.2026. Kanun yolu geçişinde karar tarihi ayrıca önemlidir.
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunm. 4, 16–17, 89, 98–101, 105/A, 106–110; geçici m. 6, 9, 10, 11Kaynağa erişim: 4 Kasım 2026Tam metin kontrolü. Suç tarihi, kesinleşme, kurum statüsü ve iyi hâl birbirinden ayrı değerlendirilir.
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunum. 4–5/A, 15–23, 31–35Kaynağa erişim: 4 Kasım 20267593 sayılı Kanunla değişen hükümler ve 18.08.2026 yürürlük tarihi gözetilmiştir.
- 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunum. 4–6Kaynağa erişim: 4 Kasım 2026
- 7589 sayılı Kanun — HAGB düzenlemesim. 15, 26; CMK m. 231Kaynağa erişim: 4 Kasım 2026Kabul: 16.07.2026; CMK m. 231 bakımından yürürlük: 31.07.2026.
- 7593 sayılı Kanun — çocuklara ilişkin ceza ve infaz değişikliklerim. 2, 6–7, 12; yürürlük hükmüKaynağa erişim: 4 Kasım 2026Kabul: 08.08.2026; yürürlük: 18.08.2026. Ceza sorumluluğu indirimi ile infazda gün sayımı aynı kural değildir.
- 7595 sayılı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanunm. 1, 3–7, 9 ve 11Kaynağa erişim: 5 Kasım 202618.08.2026 tarihli ve 33344 sayılı Resmî Gazete. Kanunun yürürlüğü ile uygulanmasını başlatan, m. 1’de belirtilen MGK kararının Resmî Gazete’de yayımlanması farklı olaylardır. Bu rehber doğrulanmış bir başlatıcı karar künyesi göstermediğinden otomatik erteleme veya tahliye sonucu üretmez.
Hukuki dayanaklar · 6 kaynak
Dayanak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · m. 91–93; m. 7,21–44,49–75; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu · m. 100, 109, 147–150, 160–174, 223, 231, 234–239, 250–253, 267 ve devamı; 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun · m. 105/A, 106–108; geçici m. 6, 9–11; 5235 sayılı Kanun · m. 11–14; geçici m. 7; 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun · m. 3,5–9,11–14; m. 14’ün 7557 sayılı Kanunla değişen güncel bağış iradesi düzenlemesi; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu · ek m. 18; sağlık mesleği kapsamında tıbbi işlemler ve soruşturma izni,2547 m. 53 istisnası
Kanun metnini inceleyin
Madde 91- (1) Hukuken geçerli rızaya dayalı olmaksızın, kişiden organ alan kimse, beş yıldan dokuz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Suçun konusunun doku olması halinde, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(2) Hukuka aykırı olarak, ölüden organ veya doku alan kimse, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(3) Organ veya doku satın alan, satan, satılmasına aracılık eden kişi hakkında, birinci fıkrada belirtilen cezalara hükmolunur.
(4) Bir ve üçüncü fıkralarda tanımlanan suçların bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, sekiz yıldan onbeş yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.
(5) Hukuka aykırı yollarla elde edilmiş olan organ veya dokuyu saklayan, nakleden veya aşılayan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(6) Belli bir çıkar karşılığında organ veya doku teminine yönelik olarak ilan veya reklam veren veya yayınlayan kişi, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(7) Bu maddede tanımlanan suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, tüzel kişi hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
(8) Birinci fıkrada tanımlanan suçun işlenmesi sonucunda mağdurun ölmesi halinde, kasten öldürme suçuna ilişkin hükümler uygulanır.
Arama sonucuna ve madde listesine dön
Süreç, haklar ve hazırlık
Bulunduğunuz aşamadan ilerleyin
Şüpheli ve sanık
İfade, savunma, soruşturma ve yargılama adımları.
Ceza yargılaması süreciKarar ve infaz
Kesinleşme, cezanın infazı ve tahliye aşamaları.
İnfaz rehberini inceleyin