Hukuk Sözlüğü

Tahkim, bir uyuşmazlığın devlet mahkemesi yerine hakem ya da hakem kurulunca bağlayıcı biçimde çözülmesidir; çoğunlukla tarafların tahkim sözleşmesiyle seçtikleri bir yoldur, bazı özel alanlarda ise Anayasa veya kanun zorunlu tahkim öngörür. Tahkim yeri Türkiye olan uyuşmazlıklara, yabancılık unsuru yoksa Hukuk Muhakemeleri Kanunu, varsa 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu uygulanır; 4686 sayılı Kanun, taraflarca veya hakemlerce seçildiğinde de uygulanır. Bu iki Kanuna tabi hakem kararlarına karşı yalnız iptal davası açılabilir.

Kiracının kiralananı belirli tarihte boşaltmayı, taşınmaz kendisine teslim edildikten sonra kiraya verene karşı yazılı olarak üstlendiği belgedir.

Taraf ehliyeti, bir kişinin hukuk davasında davacı veya davalı olabilme yeteneğidir. Medenî hukuktaki hak ehliyetinin usul hukukundaki görünümüdür. Gerçek kişiler ile kanunun kişilik tanıdığı tüzel kişiler taraf ehliyetine sahiptir; özel düzenlemeler bazı topluluklara sınırlı ölçüde taraf olma imkânı verebilir.

Aidiyeti tartışılan imzayla karşılaştırılmaya elverişli, ilgili kişiye ait örnek imzadır.

Tazminat, bir kişinin uğradığı zararın, hukuken bundan sorumlu tutulan kişi tarafından, çoğunlukla para ödenerek giderilmesidir. Sorumluluk çoğunlukla haksız fiilden (Türk Borçlar Kanunu m. 49 vd.) veya sözleşmeye aykırılıktan (m. 112 vd.) doğar; kanunun öngördüğü bazı hâllerde hukuka uygun bir davranış da tazminat gerektirebilir. Maddi tazminat malvarlığındaki azalmayı ve kazanç kaybını, manevi tazminat ise bedensel bütünlüğün veya kişilik hakkının zedelenmesinden doğan manevi zararı karşılar.

Tebligat, mahkeme kararı, dilekçe, ödeme emri veya ihtar gibi hukukî sonuç doğuracak bir belgenin muhatabına kanunun belirlediği yol ve biçimde ulaştırılmasını ve bunun belgelenmesini sağlayan resmî bildirim işlemidir. Yargı mercileri, kamu idareleri, barolar ve noterler tebligatı kural olarak 7201 sayılı Tebligat Kanunu'na göre PTT aracılığıyla, memur eliyle ya da elektronik yolla yapar. Birçok yasal süre, usulüne uygun tebliğ tarihinden başlar.

Temerrüt, muaccel bir borcun gereği gibi ve zamanında ifa edilmemesi üzerine kanunun aradığı koşulların gerçekleşmesidir. Borçlu temerrüdünde kural olarak ihtar gerekir; ancak ifa gününün birlikte belirlenmesi gibi kanunî istisnalarda ihtarsız temerrüt doğabilir. Alacaklının ifayı kabul etmemesi de ayrı bir temerrüt türüdür.

Hukuk yargılamasında temyiz, bölge adliye mahkemesinin temyize açık kararlarının Yargıtay tarafından hukukî yönden denetlenmesini sağlayan olağan kanun yoludur. Başvuru süresi kural olarak kararın usulüne uygun tebliğinden itibaren iki haftadır. Temyiz edilebilirlik, kararın türü ve ilgili yıl için uygulanan sınırlar dikkate alınarak belirlenir.

Tüketici işlemi, tüketici ile ticari veya meslekî amaçla hareket eden gerçek ya da tüzel kişi arasında kurulan sözleşme ve hukukî işlemdir. İşlemin adı değil, tarafların sıfatı ve mal veya hizmetin hangi amaçla edinildiği belirleyicidir. Tüketiciye özel görev, başvuru, arabuluculuk ve koruyucu hükümler uygulanabilir.

Kredi verenin tüketiciye faiz veya benzeri menfaat karşılığında ödünç, ödemenin ertelenmesi veya benzeri finansman yoluyla kredi vermesi ya da vermeyi taahhüt etmesidir.

6502 sayılı Kanun kapsamında: Tüketicinin korunması amacıyla kurulan dernek, vakıf veya bunların üst kuruluşlarını,

Uyuşmazlık veya yargılama konusu olay hakkında, ilgili kişinin uzmanından aldığı bilimsel değerlendirmedir.

Vekâlet, vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya bir işlemini yapmayı üstlendiği iş görme sözleşmesidir. Türk Borçlar Kanunu m. 502 vd.'de düzenlenir; sözleşme veya teamül varsa vekil ücrete hak kazanır. Vekil talimata uymak, işi kural olarak bizzat, sadakat ve özenle yürütmek ve hesap vermekle yükümlüdür. Sözcük, usul hukukunda temsil yetkisi (davaya vekâlet) ve vekâletname için, kamu hukukunda ise bir görevin geçici olarak başkasınca yürütülmesi için de kullanılır.

Aynı zararın giderilmesi isteminin birden fazla sorumluluk sebebine dayandırılabilmesidir.

Yetki, görevli mahkeme türü belirlendikten sonra davanın coğrafi olarak hangi yer mahkemesinde açılacağını gösteren usul kuralıdır. Genel yetkili mahkeme çoğu durumda davalının yerleşim yeri mahkemesidir; ancak sözleşme, haksız fiil, taşınmaz ve tüketici uyuşmazlıkları için özel veya kesin yetki kuralları bulunabilir.

Zamanaşımı, bir alacağın kanunda belirlenen süre içinde ileri sürülmemesi hâlinde borçluya ifadan kaçınma def'i sağlayan kurumdur. Borcu kendiliğinden sona erdirmez ve hâkim tarafından kural olarak kendiliğinden uygulanmaz. Sürenin başlangıcı, durması, kesilmesi ve özel süreler her alacak için ayrıca incelenir.