Vekâlet

Kapsam

Vekâlet, iş görme sözleşmelerinin genel tipidir; hükümleri, uygun düştüğü ölçüde kanunda düzenlenmemiş iş görme sözleşmelerine de uygulanır (Türk Borçlar Kanunu m. 502). Vekâletin kapsamı sözleşmede gösterilmemişse işin niteliğine göre belirlenir; ancak vekil özel olarak yetkilendirilmedikçe dava açamaz, sulh olamaz, hakeme başvuramaz, iflas veya konkordato talep edemez, kambiyo taahhüdünde bulunamaz (çek, bono gibi senetlerle borç altına giremez), bağışlama yapamaz, kefil olamaz, taşınmazı devredemez ve bir hak ile sınırlandıramaz (m. 504). Vekil açık talimata uymak (m. 505), işi kural olarak bizzat ve basiretli bir vekilden beklenen özenle yürütmek (m. 506), hesap vermek ve vekâletle ilgili aldıklarını vermekle (m. 508) yükümlüdür.

Uygulamadaki önemi

Vekâlet veren ve vekil sözleşmeyi her zaman tek taraflı olarak sona erdirebilir; uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf diğerinin zararını gidermekle yükümlüdür (m. 512). Aksi anlaşılmadıkça vekâlet, taraflardan birinin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflası ile sona erer (m. 513). Vekâlet veren, vekilin vekâletin gereği gibi ifası için yaptığı giderleri ve verdiği avansları faiziyle birlikte ödemek ve onu üstlendiği borçlardan kurtarmakla yükümlüdür (m. 510). Yetkilerin açıkça sayılması, özel yetki gerektiren işlemlerin ayrıca belirtilmesi ve sona ermenin üçüncü kişilere bildirilmesi uyuşmazlıkları azaltır. Avukatlık gibi meslekler için özel kanun hükümleri de uygulanır.

Karıştırılan kavramlar

Vekâlet sözleşmesi taraflar arasındaki iç ilişkiyi düzenler; temsil yetkisi ise temsilcinin başkası adına ve hesabına yaptığı işlemin sonuçlarının doğrudan temsil olunanı bağlamasını sağlar (m. 40). Vekâletname bu yetkinin belgesidir. Vekâletsiz iş görmede sözleşme yoktur; iş gören, işi sahibinin menfaatine ve varsayılan iradesine uygun olarak görmekle yükümlüdür (m. 526).