HUKUK SÖZLÜĞÜ
Temerrüt
Temerrüt, muaccel bir borcun gereği gibi ve zamanında ifa edilmemesi üzerine kanunun aradığı koşulların gerçekleşmesidir. Borçlu temerrüdünde kural olarak ihtar gerekir; ancak ifa gününün birlikte belirlenmesi gibi kanunî istisnalarda ihtarsız temerrüt doğabilir. Alacaklının ifayı kabul etmemesi de ayrı bir temerrüt türüdür.
Hukukî anlamı
Borçlu temerrüdü için borcun muaccel olması ve ifanın hâlen mümkün bulunması gerekir. İhtar, borçluya ifa talebinin açıkça yöneltilmesidir. Temerrüt faizi, gecikme tazminatı, aynen ifa, sözleşmeden dönme veya fesih gibi sonuçlar borcun ve sözleşmenin türüne göre değişir.
Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde alacaklının seçimlik hakları için uygun ek süre verilmesi gerekebilir. Alacaklı temerrüdünde ise borçlunun ifayı sunmasına rağmen haklı neden olmadan kabul edilmemesi veya hazırlık işlemlerinin yapılmaması gündeme gelir.
Borçlunun kusuru temerrüdün doğması için zorunlu değildir; gecikme tazminatı gibi sonuçlarda kusursuzluk savunması ayrıca önem taşır (TBK m. 117-119). Haksız fiilde fiilin işlendiği, sebepsiz zenginleşmede zenginleşmenin gerçekleştiği tarih esas alınır; iyi niyetli sebepsiz zenginleşenin temerrüdü için bildirim gerekir. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde ek süre ve bu sürenin istisnaları TBK m. 123-125 uyarınca ayrıca incelenir.
Temel unsurlar ve uygulama ölçütleri
- Borcun muaccel olması gerekir.
- Kural olarak ihtar aranır.
- İfa gününün birlikte belirlenmesi gibi ihtarsız temerrüt hâlleri vardır.
- Sonuçlar borç ve sözleşme türüne göre değişir.
Uygulamadaki önemi
İhtarın zamanı, içeriği ve tebliği; faiz başlangıcı, seçimlik haklar ve sözleşmenin sona erdirilmesi bakımından belirleyici olabilir. Sözleşmedeki vade ve bildirim hükümleri birlikte incelenmelidir.
Karıştırılan kavramlar
- Temerrütte ifa mümkündür fakat gecikmiştir; ifa imkânsızlığında edimin yerine getirilmesi artık mümkün değildir.
- Alacaklı temerrüdü, borçlunun değil alacaklının ifa işbirliğini haklı neden olmadan yerine getirmemesidir.
Uygulama örneği
Ödeme günü sözleşmede kesin biçimde belirlenmiş bir para borcunun vadesinde ödenmemesi, ayrıca ihtar gerekip gerekmediği sözleşme ve kanun hükümlerine göre değerlendirilerek temerrüt sonuçlarını doğurabilir.
Sık sorulan sorular
Her gecikmede ihtar gerekir mi?
Hayır. İfa gününün taraflarca birlikte belirlenmesi veya kanundaki diğer istisnalarda borçlu ihtarsız temerrüde düşebilir. İhtar gerekmemesi ile ek süre gerekmemesi ayrı sorunlardır.
Temerrüt sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirir mi?
Kural olarak hayır. Sözleşmenin türüne göre ek süre, seçimlik hak ve bildirim işlemleri gerekebilir.
Kaynaklar ve kapsam
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu · m. 106-110, 117-126(erişim: 24 Eylül 2026)
Açıklama genel bilgilendirme içindir; somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.