HUKUK SÖZLÜĞÜ
Temyiz
Hukuk yargılamasında temyiz, bölge adliye mahkemesinin temyize açık kararlarının Yargıtay tarafından hukukî yönden denetlenmesini sağlayan olağan kanun yoludur. Başvuru süresi kural olarak kararın usulüne uygun tebliğinden itibaren iki haftadır. Temyiz edilebilirlik, kararın türü ve ilgili yıl için uygulanan sınırlar dikkate alınarak belirlenir.
Hukukî anlamı
Temyiz incelemesi, kural olarak yeni bir vakıa yargılaması değildir. Yargıtay; maddî ve usul hukuku kurallarının doğru uygulanıp uygulanmadığını, hükmün yeterli gerekçe içerip içermediğini ve bozma nedenlerini inceler. Temyiz dilekçesinde hukukî hata ile bunun hükme etkisi kurulmalıdır.
Yargıtay kararı onayabilir, düzelterek onayabilir veya bozabilir. Bozma sonrasında mahkemenin uyma ya da kanunun izin verdiği hâllerde direnme süreci gündeme gelebilir. Her bölge adliye mahkemesi kararı temyize açık değildir.
Buradaki süre ve inceleme açıklamaları HMK kapsamındaki hukuk yargılamasına ilişkindir. Ceza yargılamasında CMK; idarî yargıda İYUK hükümleri uygulanır. Bu yargı kollarının başvuru şartları, süreleri ve kesinlik kuralları birbirine aktarılmamalıdır.
7550 sayılı Kanun m. 20 ile değişen HMK ek m. 1/2 uyarınca, HMK m. 341, 362 ve 369 kapsamındaki parasal sınırların uygulanmasında davanın açıldığı tarihteki miktar esas alınır. Değişiklikten önceki dosyalarda yürürlük, tamamlanmış usul işlemleri ve HMK m. 448 ayrıca değerlendirilmelidir. Her dosyaya yalnız karar yılındaki sınırı uygulamak doğru değildir.
Temel unsurlar ve uygulama ölçütleri
- Yargıtay tarafından incelenir.
- Esas olarak hukukî denetim yoludur.
- Temyize açıklık karar türü ve sınırlara bağlıdır.
- Bozma nedenleri somut ve hükümle bağlantılı kurulmalıdır.
Uygulamadaki önemi
Temyizde dosyanın yeniden baştan anlatılması yerine, hükmün hangi hukuk kuralına neden aykırı olduğu, bu aykırılığın sonuca etkisi ve bozma talebi açık biçimde ortaya konulmalıdır.
Karıştırılan kavramlar
- İstinaf vakıa ve delil değerlendirmesini de kapsayabilir; temyiz ağırlıklı olarak hukukî denetim yapar.
- Karar düzeltme veya olağanüstü kanun yolları, temyizden farklı koşul ve işlevlere tabidir.
Uygulama örneği
Bölge adliye mahkemesinin emredici bir kanun hükmünü uygulamaması veya kararını denetlenebilir gerekçeyle açıklamaması, hükme etkisi gösterilerek temyiz sebebi yapılabilir.
Sık sorulan sorular
Her istinaf kararı temyiz edilebilir mi?
Hayır. Kanunda kesin olduğu belirtilen kararlar ve parasal kesinlik sınırını aşmayan uyuşmazlıklar temyize kapalı olabilir.
Temyizde yeni delil sunulabilir mi?
Temyiz yeni bir delil yargılaması değildir; çok sınırlı istisnalar dışında inceleme mevcut dosya üzerinden yürütülür.
Kaynaklar ve kapsam
- T.C. Adalet Bakanlığı Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu · m. 361-362, 369-373, ek m. 1, m. 448(erişim: 24 Eylül 2026)
- Türkiye Büyük Millet Meclisi — 7550 sayılı değişiklik Kanunu · m. 20-21(erişim: 24 Eylül 2026)
Açıklama genel bilgilendirme içindir; somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.