Farklı oranlara tabi birden fazla kesinleşmiş cezada infaz hesaplama; koşullu salıverilme oranının belirlenmesini, suç tarihine göre denetimli serbestlik süresinin seçilmesini, mahsup ve sonradan gelen ilamın etkisini birlikte değerlendirmeyi gerektirir. Denetlenebilir bir hesap, her cezanın hukuki özelliklerini ayrı gösteren cetvelle başlar.
Hesaba başlamadan önce her ilam için ayrı kayıt oluşturulmalıdır
İnfaz hesabının başlangıç belgesi, suç adını gösteren kısa bir liste değildir. Kesinleşmiş hüküm, kesinleşme şerhi, toplama kararı ve önceki infaz evrakı birlikte okunmalıdır. Aynı suç adının farklı fıkraları, yetişkin ve çocuk hükümlüler veya farklı tarihlerde işlenen fiiller aynı rejime tabi olmayabilir. [1] [5]
| İncelenecek bilgi | Hesaba etkisi |
|---|---|
| Suçun tarihi ve uygulanan madde, fıkra, bent | Oran, geçiş hükmü ve kapsam dışılık |
| Suç tarihindeki yaş; kurumda geçirilen dönemdeki yaş | Çocuklara özgü oran ve gün sayımı |
| Kesinleşmiş sonuç ceza ve kesinleşme tarihi | İnfaza alınabilecek miktar ve toplama zamanı |
| İlk veya ikinci tekerrür kararı; dayanak önceki ilam | Özel oran ve ilk tekerrürde ek süre sınırı |
| Gözaltı, tutukluluk ve önceki infaz dönemleri | Mahsup, mükerrer düşümün önlenmesi |
| Önceden kullanılan denetimli serbestlik günleri | Aynı infaz dönemindeki kalan yararlanma süresi |
| Açık kuruma ayrılma ve iyi hal değerlendirmesi | Matematik hesabının uygulanabilirliği |
Özellikle suç tarihi, mahkumiyet tarihi ve kesinleşme tarihi ayrı sütunlarda tutulmalıdır. Eski bir suçun yeni kesinleşmesi ile denetim sırasında yeni suç işlenmesi farklı hukuki sorunlardır. Hükümlünün yalnızca kaç yıl ceza aldığı bilinerek kesin çıkış günü verilemez.
Kurumdan ayrılma, koşullu salıverilme ve hak ederek tahliye aynı tarih değildir
İnfaz cetvelinde denetimli serbestliğe ayrılabilme, koşullu salıverilme ve hak ederek tahliye tarihleri ayrı gösterilmelidir. Bu tarihler farklı hukuki aşamaları ifade eder. [1]
| Tarih | Hukuki anlamı |
|---|---|
| Denetimli serbestliğe ayrılabilme | Süre ve diğer koşulların oluşması üzerine, hakim kararıyla cezanın koşullu salıverilmeye kadar toplum içinde infazına geçilebilmesi |
| Koşullu salıverilme | Kurumda geçirilmesi gereken sürenin ve diğer şartların tamamlanması üzerine 107. madde kapsamındaki denetim aşamasına geçilmesi |
| Hak ederek tahliye | Süreli cezanın mahsuplar ve ilgili infaz kurallarıyla belirlenen tam infaz süresinin sonu |
105/A kapsamında kurumdan ayrılan kişinin cezası tamamlanmış olmaz. Koşullu salıverilmeden sonraki denetim ise 107. maddeye tabidir; bu denetim süresi, süreli hapiste hak ederek tahliye tarihini aşamaz. Denetimin yükümlülüklere uygun ve iyi halli geçirilmesi halinde ceza infaz edilmiş sayılır. [1]
TCK 191 kapsamında kamu davasının açılmasının ertelenmesi sırasında uygulanan tedbir ile 108/4 uyarınca mükerrir hakkında cezanın infazı tamamlandıktan sonra başlayan denetim de 105/A hesabından farklıdır. Yalnızca denetimli serbestlik dosyasının bulunması yeterli bilgi değildir; kararın dayandığı madde ve infaz aşaması belirlenmelidir. [1] [9]
Her ceza için koşullu salıverilme oranının belirlenmesi
Süreli hapis cezalarında genel oran 1/2 olmakla birlikte, 5275 sayılı Kanun'un 107 ve 108. maddeleri ile özel kanunlar istisnalar içerir. Aşağıdaki tablo, özel bir tarihsel rejim veya daha ağır özel hüküm bulunmadığı varsayımıyla ilk kontrol içindir. [1]
| Ceza veya hukuki durum | Başlangıç oranı ve temel ayrım |
|---|---|
| Genel rejimdeki süreli hapis | 1/2 |
| TCK 81–83; 87/2-d; 94–96 | 2/3 |
| TCK 102'nin ikinci fıkrası dışındaki cinsel saldırı; 104/1; 105 | 2/3 |
| TCK 132–138; 326–339; 2937 sayılı Kanun kapsamındaki suçlar | 2/3 |
| Yetişkinlerde TCK 102/2, 103, 104/2–3 ve 188 | 3/4; 28 Haziran 2014 öncesi suçlar ayrıca kontrol edilir |
| Çocukların TCK 102–105 ve 188 kapsamındaki suçları | 2/3; yaşa bağlı gün sayımı ayrıca yapılır |
| 107/4 kapsamındaki örgüt suçları | Kural olarak 2/3; suçun daha yüksek özel oranı korunur |
| Yetişkinlerin TMK kapsamındaki süreli hapis cezaları | Kural olarak 3/4; özel yararlanamama halleri ayrıca incelenir |
| İlk tekerrür | Kural olarak 2/3; 108/2'deki ek süre sınırı ve daha yüksek özel oran saklıdır |
| İkinci tekerrür | 7550 sonrası süreli hapiste 3/4 |
Tablonun başlıca dayanakları 5275 m.107/2–4, m.108/1–3 ve 9–10, geçici m.9/4 ile 3713 m.17'dir. Çocukların terör ve maddede belirtilen örgüt suçlarında da 107/2'nin özel düzenlemesi dikkate alınır. Suçun genel başlığı yerine hükümde uygulanan maddeler esas alınmalıdır. [1] [2] [6]
Genel koşullar için koşullu salıverilme şartları ve infaz oranları incelememize de başvurulabilir.
Eşe karşı yaralama ile ağırlaşmış yaralama ayrımı
TCK 86/3-a kapsamındaki eşe karşı kasten yaralama, yalnızca mağdurun eş olması nedeniyle otomatik olarak 2/3 oranına girmez. 107/2'de özel olarak sayılan yaralama hükmü TCK 87/2-d'dir. Tekerrür veya başka özel neden yoksa 86/3-a için genel oran uygulanır. Buna karşılık eşe karşı yaralama, geçici m.6'daki üç yıllık denetimli serbestlik istisnaları ve açık kuruma ayrılma bakımından farklı sonuç doğurabilir. Aynı dosyada bu üç inceleme ayrı yapılmalıdır. [1] [7]
Örneğin yalnız bu varsayımlarla dokuz ay hapis, 270 gün karşılığı üzerinden yarıya tabi tutulduğunda 135 gün eder. Mağdurun eş olması gerekçesiyle 180 gün hesaplanması, koşullu salıverilme ile denetimli serbestlik istisnalarının birbirine karıştırılması olur.
İlk tekerrürde önceki cezanın miktarının etkisi
108/2'ye göre tekerrür nedeniyle eklenecek süre, tekerrüre esas alınan cezaların en ağırından fazla olamaz. Bu sebeple ilk tekerrürde yalnızca 2/3 çarpımıyla yetinilmez. [1]
Öğretici bir örnekte, gün hesabı yapılmış 600 günlük cezanın normal rejimi 1/2 ise temel süre 300, 2/3 hesabı 400 gündür. Tekerrüre esas en ağır cezanın 60 gün olduğu ve başka özel hüküm bulunmadığı varsayımında, tekerrürden kaynaklanan 100 günlük artış 60 günle sınırlanır; sonuç 360 gündür. İkinci tekerrürde bu sınır uygulanmaz. 7550 sayılı Kanun, ikinci tekerrürde süreli hapis için 3/4 oranını kabul ederken bu ayrımı açıkça düzenlemiştir. [2]
Suç tarihi ve çocuklara ilişkin son değişiklikler
TCK 102–105 ve 188 bakımından 28 Haziran 2014'ten önce işlenen suçlara ilişkin süreli hapis cezalarında geçici m.9/4 uyarınca 2/3 oranı ayrıca gözetilir. Güncel oran tablosu geçmiş bütün suçlara doğrudan uygulanmamalıdır. [7]
7593 sayılı Kanun'un 7. maddesiyle değişen 107/5, on beş yaşından önce kurumda geçirilen günün iki gün sayılmasında TCK 81–83, 102–103, 188 ve 220 için istisna getirmiştir. Bu değişiklik çocukların bütün infaz oranlarını 3/4'e dönüştürmez. Ayrıca 30 Mart 2020'ye kadar işlenen suçlar için geçici m.6/4'teki özel gün sayımı ve eski suçlarda lehe kanun değerlendirmesi ayrı incelenir. Oran seçimiyle günün kaç gün sayılacağı farklı hesap adımlarıdır. [4] [7] [8]
İlgili araç: İnfaz ve Yatar Hesaplama.
Yıl ve ayları toplamak yerine gün hesabı denetlenmelidir
TCK 61/6'da ay otuz gün, yıl resmi takvime göre belirlenir; hapis cezasında bir günden kalan kesir infaz edilmez. Adalet Bakanlığının İlamat ve İnfaz Eğitim Modülü, müddetname işleminde cezanın güne çevrilmesini 365 günlük yıl ve 30 günlük ay üzerinden açıklar. Bu dönüşüm, başlangıç tarihi ve artık yıl etkisi incelenmeden kesin takvim tarihi üretme yetkisi vermez. [5] [9]
Bu nedenle ilamda bir yıl olarak yazılan süreyi kendiliğinden on iki aya, on iki ayı da bir yıla dönüştürmek gün farkı yaratabilir. Ay hesabıyla yapılan yaklaşık anlatım, resmi müddetname hesabının yerine geçirilmemelidir. Her ilam için dönüşüm, oran, gün kesri ve mahsup ayrı satırda gösterilmelidir.
365/30 dönüştürme yönteminde, ilamda bir yıl sekiz ay olarak belirlenen süre 365 + 240 = 605 güne karşılık gelir. Doğrudan yirmi ay olarak hükmedilmiş süre ise 600 gündür. Bu nedenle ilamdaki ölçü birimi hesap öncesinde kendiliğinden değiştirilmez.
Farklı oranlar aynı toplam içinde korunur
Aşağıdaki örnekte sürelerin önceden usulüne uygun biçimde güne çevrildiği; üst sınır, tekerrür artış sınırı ve yaşa bağlı özel sayım bulunmadığı kabul edilmiştir:
| İlam | Gün karşılığı | Uygulanacak oran | Koşullu salıverilmeye esas süre |
|---|---|---|---|
| A | 600 | 1/2 | 300 gün |
| B | 600 | 2/3 | 400 gün |
| C | 600 | 3/4 | 450 gün |
| Toplam | 1.800 | Her ilam ayrı | 1.150 gün |
Toplam 1.800 günü tek başına 1/2, 2/3 veya 3/4 ile çarpmak bu örneğin doğru sonucunu vermez. Bulunan 1.150 gün, mahsup ve diğer şartlardan önceki hesap süresidir; kişinin kurumda fiilen kalacağı nihai süre olarak okunmamalıdır. Cezaların toplanması hukuki niteliklerini ortadan kaldırmaz. [1]
Toplama kararının niteliği ve sonradan kesinleşen ilamın infaz aşamalarına etkisi, birden fazla cezanın infazı ve içtima incelemesinde ayrıca açıklanmıştır.
Toplam koşullu salıverilme süresinin üst sınırı ayrıca denetlenmelidir
Her ilamın koşullu salıverilmeye esas süresi ayrı belirlendikten sonra, toplama uygulanabilecek kanuni üst sınır da incelenir. Bu sınır, mahkemenin hükmettiği toplam cezayı ortadan kaldırmaz veya toplam cezayı doğrudan 28 ya da 32 yıla indirmez. Koşullu salıverilme hesabına ilişkin bir sınırdır; iyi hal ve diğer yararlanma koşulları ayrıca aranır. [1]
| Birden fazla süreli hapis bakımından rejim | Koşullu salıverilmede incelenecek üst sınır |
|---|---|
| Genel rejim: 5275 m.107/3-e | 28 yıl |
| m.107/4-e kapsamındaki örgüt rejimi | 32 yıl |
| Mükerrirlere özgü rejim: m.108/1-c | 32 yıl |
| İkinci tekerrür: 7550 sonrası m.108/3'ün birinci fıkraya atfı | 32 yıl |
| m.108/9 kapsamında birinci fıkraya tabi özel suç failleri | 32 yıl |
m.107/4 ve m.108/9'un çocuklar bakımından uygulanmamasına ilişkin özel hükümleri saklıdır. Suç tarihi ve lehe kanun değerlendirmesi de yapılmalıdır. Müebbet cezaların bulunduğu toplama kararları bu tablonun kapsamı dışındadır. [1] [2] [7]
Örneğin yalnız genel rejime tabi üç ayrı yirmi yıllık cezada yarı oran üzerinden bulunan otuz yıllık süre, diğer koşulların varlığı halinde m.107/3-e'deki yirmi sekiz yıllık sınırla karşılaştırılır. Buna karşılık karma bir dosyada bütün cezaları kendiliğinden yirmi sekiz yılla sınırlamak doğru değildir.
Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 8 Ekim 2021 tarihli, E.2021/9959, K.2021/13165 kararında, içtima edilen cezalar arasında mükerrirlere özgü rejime tabi ilamların bulunduğu dosyada m.108/1-c'deki otuz iki yıllık süre esas alınmış; buna aykırı karar kanun yararına bozulmuştur. Bu karar, karma dosyada üst sınır seçiminin de hukuki gerekçe gerektirdiğini gösterir. Kararın somut ceza bileşimi ve tekerrüre esas ilamı gözetilmeden her karma dosyaya aynı sonuç taşınmamalıdır. [16]
Üst sınır, doldurulması zorunlu asgari süre değildir. Oranlara göre bulunan daha kısa süreyi yükseltmez; diğer ilamların kendi koşullu salıverilme oranlarını da değiştirmez.
Üst sınır ile para cezasından çevrilen hapsin ilişkisine dair ayrıntılar, hapis cezalarında içtima, 28 yıllık sınır ve adli para cezası yazısında ele alınmıştır.
Mahsup oran uygulandıktan sonra ayrıca izlenir
Gözaltı ve tutukluluk sürelerinin mahsubu
TCK 63 kapsamındaki gözaltı ve tutukluluk gibi mahsuba elverişli süreler eksiksiz belirlenmelidir. Örneğin 600 günlük cezanın 1/2 hesabı 300 gün ve mahsuba uygun süre 60 gün ise, koşullu salıverilmeye kalan hesap süresi 300 − 60 = 240 gün olur. Önce 60 günü cezadan çıkarıp kalanın yarısını almak, aynı varsayımlar altında yanlış biçimde 270 gün sonucunu üretir. [9]
Konutu terk etmeme tedbirinde mahsup
Adli kontrol altında geçen süreler ise topluca tutukluluk gibi sayılamaz. CMK 109/6, kural olarak adli kontrol süresinin cezadan mahsup edilmemesini; 109/3-e ve j bentlerindeki tedbirler için istisnayı düzenler. Konutunu terk etmeme yükümlülüğü altında geçen her iki gün, güncel hüküm uyarınca bir gün olarak dikkate alınır. Örneğin bu kurala tabi 60 gün, 30 günlük mahsup oluşturur. Tedbirin türü, fiilen uygulandığı başlangıç ve bitiş tarihleri ve zaman bakımından uygulanacak düzenleme doğrulanmalıdır. Bu adli kontrol tedbiri, 5275 m.110 kapsamında kesinleşmiş cezanın konutta infazıyla karıştırılmamalıdır. [1] [20]
Önceki infaz ve denetimli serbestlik günleri
Önceden kurumda infaz edilen günler ile denetimli serbestlikte infaz edilen günler de kayıtlarıyla izlenir. Bir günün iki kez düşülmemesi kadar, geçirilmiş bir dönemin hiç hesaba katılmaması da denetlenmelidir. Özel bir kapalı kurum süresi şartının bulunması, tutukluluk mahsubunun yalnızca bir ayla sınırlı olduğu anlamına gelmez.
Denetimli serbestlik süresi: genel kural, geçici hükümler ve özel durumlar
105/A'da genel esas, diğer şartları taşıyan iyi halli hükümlünün koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalmasıdır. Talep, değerlendirme raporu ve infaz hakimi kararı gerekir. Geçici m.6 ve geçici m.10/6, farklı tarih ve kapsam koşullarıyla bu hesabı değiştirebilir. [1] [3] [7]
Geçici hükümler birbirinden ayrı uygulanır
Geçici m.6/1, 30 Mart 2020 ve öncesinde işlenen, kendi istisna listesi dışında kalan suçlarda bir yıllık süreyi üç yıl olarak uygular. Geçici m.10/6 ise 7571 değişikliğinden sonra 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen, kendi kapsamına giren suçlarda gerekli kurum koşullarıyla denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanmayı düzenler. Bu ikinci düzenlemede yalnızca “31 Temmuz 2023 günü cezaevinde bulunma” ölçütüne dayanmak güncel düzenlemedeki suç tarihi ölçütünü göz ardı eder. [3] [7]
| Dosyanın hukuki durumu | İlgili hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden çıkan süre |
|---|---|
| Geçici m.6/1 kapsamındaki üç yıllık temel süre ve geçici m.10/6'nın bütün koşulları birlikte mevcut | Koşullu salıverilmeye altı yıl kala yararlanma mümkün olabilir |
| Genel bir yıllık temel süre ve geçici m.10/6'nın bütün koşulları mevcut | Koşullu salıverilmeye dört yıl kala yararlanma mümkün olabilir |
| Geçici m.10/6 kapsamı veya koşulları yok | İlgili temel ya da kişisel özel süreye göre inceleme |
Bu tablo, iki hükmün birlikte uygulanmasına ilişkin hesap açıklamasıdır. Suç tarihi tek başına dört veya altı yıllık yararlanma hakkı doğurmaz. Kapsam dışılık, açık kurumda geçirilmesi gereken süre, iyi hal ve karar şartları tamamlanmalıdır. Kişiye özgü özel hükümler nedeniyle tablo bütün olasılıkları tüketmez.
İki düzenlemenin istisna listeleri aynı değildir
Geçici m.6/1; kasten öldürme, maddede belirtilen yakınlara veya kendisini savunamayacak kişiye karşı yaralama, TCK 87/2-d, işkence ve eziyet, cinsel dokunulmazlık, özel hayat, TCK 188, belirtilen devlet suçları ve TMK suçları için istisnalar içerir. [7]
Geçici m.10/6'daki liste ise TCK 82/1-d, e ve f; deprem nedeniyle bina veya diğer yapıların yıkılması, çökmesi ya da hasar alması sonucu meydana gelen öldürme suçları; TCK 102, 103 ve 104/2–3; belirtilen devlet suçları, TMK suçları ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçları kapsar. TCK 105 veya örgüt kapsamında işlenmemiş TCK 188, sırf bu suç adı nedeniyle geçici m.10/6 dışında sayılamaz. Buna karşılık istisna hükmüyle örtüşen fiile, eski tarihli olduğu gerekçesiyle erken ayrılma uygulanamaz. [3]
Örneğin yetişkinin 2019 tarihli, örgüt faaliyeti kapsamında olmayan TCK 188 mahkumiyetinde geçici m.6/1'in üç yıllık süresi uygulanmaz. Geçici m.10/6'nın bütün koşulları varsa genel bir yıl üzerinden üç yıl erken yararlanma, dolayısıyla dört yıllık süre değerlendirilir. Aynı dosyaya sırf 2020 öncesi suç olduğu için altı yıl yazılması hatalı olur. Bu örnekte kişisel özel rejim bulunmadığı varsayılmıştır.
Kişisel özel durumlar ayrıca araştırılır
105/A/3'te sıfır–altı yaş çocuğu bulunan kadınlar için iki yıl; ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle yaşamını yalnız sürdüremeyenler için rapor koşuluyla üç yıl öngörülür. Geçici m.6/2'de ise kendi tarih ve istisnalarıyla farklı imkanlar bulunur: belirli kadın hükümlüler ve yetmiş yaşını bitirenler için dört yıl; maddede belirtilen durumdaki altmış beş yaşını bitirenler için azami süre sınırı aranmaksızın yararlanma. Sağlık raporunun hangi makamca düzenlenip onaylanacağı da ilgili fıkraya göre kontrol edilmelidir. [1] [7]
Başvuru ve kişisel koşulların ayrıntıları denetimli serbestlik şartları ve başvuru yazısında ele alınmıştır.
Çevrilen para cezaları ve özel infaz usulleri ayrıca incelenmelidir
Adli para cezasından çevrilen hapis
Ödenmeyen adli para cezasının hapse çevrilmesi halinde 106/9 uyarınca koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz. Dolayısıyla bu süre, olağan süreli hapis gibi doğrudan 1/2, 2/3 veya 3/4 oranına tabi tutulamaz. Karma dosyada çevrilen cezanın türü ve kendi infaz hesabı ayrıca gösterilmelidir. [1]
Hafta sonu, gece ve konutta infaz
Buna karşılık hafta sonu, gece veya konutta infaz gibi özel infaz usulleri, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlikten mutlak yararlanamama sebebi değildir. 7550 ile değişen 110/5, bu imkanların kişinin tabi olduğu infaz rejimine göre uygulanmasını öngörür. Ancak 110/7 kapsamında özel infaz usulüne son verilen hallerde 105/A'nın uygulanmaması ve 110/9'daki kapsam sınırlamaları ayrıca gözetilir. Özel infaz usulünün seçilmesi, kişinin tabi olduğu oranı veya kapsam dışılığı kendiliğinden değiştirmez. [1] [2]
Açık kuruma geçiş ile denetimli serbestlik ayrı eşiklerdir
Normal açık kuruma ayrılma, Yönetmelik'in 6. maddesindeki süre ve diğer şartlara tabidir. Toplam cezası on yıldan az olanlar bakımından bir ay; on yıl ve üzerindekiler bakımından toplam cezanın onda biri koşulu, iyi hal ve koşullu salıverilmeye yedi yıl veya daha az süre kalması şartlarıyla birlikte incelenir. Bazı suçlarda koşullu salıverilmeye kalan süre için ek eşikler vardır. [10]
| Normal rejimdeki ek kontrol | Koşullu salıverilmeye kalan süre |
|---|---|
| TCK 142, 148, 149, 188 ve 190 | Beş yıldan az |
| TCK 102 ve 103; eşe karşı Yönetmelik'te sayılan 82/1-d, 86/3-a ve 96/2-b | Üç yıldan az |
| Birden fazla cezada açık kuruma ayrılma | Yönetmelik m.6/3 uyarınca en az kalan sürenin arandığı suç esas alınır |
Örgüt ve yüksek güvenlikli kurum gibi durumların ek şartları saklıdır. Buradaki toplama kuralı, açık kuruma ayrılmaya ilişkindir; aynı ifadeden koşullu salıverilme oranlarının tamamının ağırlaştırılacağı veya bütün denetim sürelerinin otomatik bir yıla düşeceği sonucu çıkarılamaz. [10]
Geçici m.10/6 kapsamında kapalı kurumdan erken ayrılmada, toplam ceza on yıldan azsa bir ay, on yıl ve üzerindeyse üç ay kapalı kurum süresi ve normal açık kuruma ayrılmaya üç yıl veya daha az kalması koşulu bulunur. Üç yıl erken denetimli serbestlik için ayrıca en az üç ay açık kurumda kalma şartı vardır. Bu nedenle “herkes bir ay kapalı ve üç ay açık kurumda kalır” formülü doğru değildir. Doğrudan açık kurumda bulunanların durumu da fıkranın kendi hükmüyle değerlendirilir. [1] [3]
Öte yandan 105/A/2, iradesi dışındaki nedenle açık kuruma ayrılamayan belirli hükümlüler için; geçici m.6/3 ise kapsamındaki iyi halli kapalı kurum hükümlüleri için istisna içerir. Hükümlü zaten başka uygulanabilir hükümle denetimli serbestliğe ayrılabiliyorsa, yalnızca geçici m.10 mevcut diye bu hükmün ek bekleme süresini bütün dosyalara taşımak gerekmez. [1] [7]
İki farklı onda bir kuralı karıştırılmamalıdır
| Kural | Hesabın temeli |
|---|---|
| Normal kapalı kurumdan açık kuruma ayrılma | İlgili on yıl ve üzeri cezalarda toplam cezanın onda biri |
| 7550 ile 105/A'ya eklenen asgari kurum süresi | Koşullu salıverilmeye kadar kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda biri; her durumda en az beş gün |
İkinci kural, geçici m.11 gereğince 4 Haziran 2025'ten önce işlenen suçlarda uygulanmaz. Dolayısıyla 2026'da kesinleşen her hükme bu kuralın uygulanacağı söylenemez. Ayrıca kanun burada mutlaka kapalı kurumu değil, ceza infaz kurumunda geçirilmesi gereken süreyi esas alır. [2] [10]
Hesaplanan tarihin gelmesi tek başına salıverilme sağlamaz
İyi hal kararı ve dayanak raporlar ayrıca incelenmelidir
Koşullu salıverilme için yalnız süre koşulunun tamamlanması yeterli değildir. 5275 m.107/1 ve 11 uyarınca iyi hal, kurumun gerekçeli raporu ve infaz hakiminin kararı gerekir. Denetimli serbestlikte de m.105/A'nın değerlendirme ve karar koşulları ayrıca uygulanır. Bu nedenle müddetnamedeki tarih ile fiilen kurumdan ayrılma tarihi her durumda aynı olmayabilir. [1]
5275 m.89 kapsamında idare ve gözlem kurulu; hükümlünün kurallara uyumunu, yükümlülüklerini, iyileştirme faaliyetlerini ve toplumla bütünleşmeye ilişkin durumunu değerlendirir. En geç altı ayda bir değerlendirme yapılması, her hükümlünün mutlaka altı ay daha kurumda bekletileceği anlamına gelmez. Toplam on yıl ve üzerindeki cezalar ile maddede belirtilen suçlarda kurulun özel oluşumu da kontrol edilmelidir. [1]
Olumsuz iyi hal kararında hangi somut davranışın ve raporun esas alındığı, olumlu gelişmelerin değerlendirilip değerlendirilmediği ve başvuru yolunun gösterilip gösterilmediği incelenir. Kurulun gerekçe yükümlülüğü, yalnız uygun görülmediği sonucunun yazılmasıyla yerine getirilmiş sayılmaz. Müddetnamedeki hesap hatasına ilişkin başvurunun süreye bağlı olmaması, olumsuz kurul kararına karşı şikayet süresini ortadan kaldırmaz. Bu başvurunun usulü, aşağıdaki şikayet ve itiraz ayrımına göre belirlenmelidir. [14] [17]
Disiplin cezasının infazı ile kaldırılması farklı işlemlerdir
5275 m.48/3-b'deki genel kurala göre disiplin cezalarının tamamı infaz edilip kaldırılmadan koşullu salıverilme işlemi yapılamaz; bununla birlikte bu engel hak ederek salıverilme tarihini aşamaz. Dolayısıyla disiplin cezasının yalnızca uygulanmış olması yeterli görülmemeli; kesinleşme, infaz ve kaldırılma tarihleri ayrı kontrol edilmelidir. Disiplin cezasının kaldırılmasıyla iyi halin değerlendirilmesi de aynı işlem olarak kabul edilmemelidir. Uygulanabilir geçici ve özel hükümler ayrıca gözetilir. [1]
Başka dosyadaki tutuklama veya ceza fiili çıkışı etkiler
Bir ilam yönünden denetimli serbestlik koşullarının oluşması, başka dosyada devam eden tutuklama kararını veya infaz edilmesi gereken başka cezayı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m.47/4, başka suçtan tutuklama kararı verilmesini; m.87/3 ise başka mahkumiyet nedeniyle kuruma alınmayı ayrıca düzenler. Bu sebeple tahliye değerlendirmesinde yalnız incelenen ilamın müddetnamesiyle yetinilmemeli; diğer tutuklama kararları ve infaza alınmış ilamlar da araştırılmalıdır. [18]
Yeni ceza kesinleştiğinde kullanılan denetimli serbestlik süresinin hesabı
Koşullu salıverilmeden önce kesinleşip infaza gelen başka cezalar, toplama ve yeni müddetnameyi gerektirebilir. Yeni ilamın etkisi değerlendirilirken hukuken infazdan sayılan önceki denetimli serbestlik günleri göz ardı edilemez; aynı infaz döneminde yeniden tam bir denetim süresi de kendiliğinden başlamaz. [11]
Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 13 Mart 2026 tarihli, E.2024/5595, K.2026/1974 kararında, daha önce kullanılan 238 günlük denetim süresinin kalan yararlanma süresi belirlenirken dikkate alınması gerektiği açıklanmıştır. Daire ayrıca, koşullu salıverilmeden sonra infaza gelen başka cezalar yönünden şartları varsa yeniden yararlanmanın bütünüyle yasak olmadığını belirtmiştir. Somut kanun yararına bozma istemi reddedilmiştir. [11]
Kararın zaman bakımından sınırı önemlidir: Daire, 7571 değişikliğini anmasına rağmen eski kesinleşmiş kararın denetimini o karar tarihindeki hukukla yapmıştır. Bu nedenle karardaki eski “31 Temmuz 2023 tarihinde kurumda bulunma” değerlendirmesi, bugünkü geçici m.10/6'nın değişmiş şartı yerine kullanılamaz.
Bakiye hesabı kullanılan günleri ayrı gösterir
Aşağıdaki örnekte yeni toplam hesabın doğrulandığı, 105/A kapsamındaki denetimli serbestlik süresinin örnek için 365 gün kabul edildiği, daha lehe geçici veya kişisel rejim bulunmadığı ve gösterilen 180 günün hukuken infazdan sayıldığı varsayılmıştır:
| Hesap kalemi | Gün |
|---|---|
| Toplama sonrası koşullu salıverilmeye esas toplam süre | 730 |
| Önceden kurumda infaz edilen süre | 90 |
| Önceden denetimli serbestlikle infaz edilen süre | 180 |
| Koşullu salıverilmeye kalan süre | 460 |
| Kullanılabilecek denetimli serbestlik süresinin kalanı: 365 − 180 | 185 |
| Diğer şartlar da oluşursa yeniden ayrılmaya kadar kalan kurum süresi: 460 − 185 | 275 |
Bu örnek yeni bir tam yıl tanınmasının hesabı nasıl bozduğunu gösterir. Önceki 180 günün hem infaz edilmiş süre hem de kullanılmış denetim süresi olarak izlenmesi iki ayrı soruya cevap verir. Bunlardan biri cezanın ne kadarının infaz edildiği, diğeri aynı dönem için ne kadar denetimli serbestlik süresi kaldığıdır.
Kısa bir yeni ceza bütün geçici hakları kendiliğinden kaldırmaz
Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 10 Nisan 2026 tarihli, E.2024/6059, K.2026/2779 kararında, Covid dönemine özgü geçici m.10/2'den yararlanan hükümlünün sonradan kesinleşen beş aylık cezası incelenmiştir. Daire, o ceza ve talep tarihi bakımından yeniden yararlanma koşullarını oluşmuş görmemiştir. Bu karar, 7571 sonrası geçici m.10/6 bakımından her yeni ilamın bütün dört veya altı yıllık ihtimalleri ortadan kaldırdığına ilişkin genel bir kural kurmaz. [12]
Karma tarihli veya farklı istisnalara tabi ilamlarda, bir yanda cezaların bağımsızlığını koruması, diğer yanda toplama sonrasında tek koşullu salıverilme takvimi kurulması bulunur. İncelemede her ilamın kapsamı ve uygulanacak geçici fıkra açıkça gösterilmeli; kısıtlayıcı sonuç hangi hüküm veya ilgili karar nedeniyle doğuyorsa o gerekçe tartışılmalıdır. Açık kuruma ayrılmadaki özel toplama hükmü veya eski Covid kararı, başka bir geçici düzenlemeye gerekçesiz biçimde taşınmamalıdır.
Hatalı müddetnameye karşı başvuru
İlgili yazılar: Müddetnameye İtiraz ve İnfaz Hesabının Düzeltilmesi.
Müddetname, hesap sonucunun denetlenmesini sağlayan süre belgesidir. Hatanın koşullu salıverilme tarihine kadar beklenmesi gerekmez. Belgeyi düzenleyen Cumhuriyet başsavcılığından düzeltme istenebilir; çektirilecek cezanın hesabında duraksama bakımından 5275 m.98/1-b uyarınca infaz hakimliğinden karar talep edilir. Hükmün yorumuna veya sonradan çıkan kanunun TCK m.7 kapsamında hükme uygulanmasına ilişkin m.98/1-a meselesinde ise karar hükmü veren mahkemeden istenir. [1]
Hesap başvurusu ile karara itirazın süresi farklıdır
Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 7 Kasım 2024 tarihli, E.2024/6621, K.2024/7422 kararında, müddetnamedeki ceza hesabının düzeltilmesine ilişkin başvurunun on beş günlük süre geçtiği gerekçesiyle reddedilmesi hukuka aykırı bulunmuş ve karar bozulmuştur. Daire, m.98/1-b kapsamında her zaman karar istenebileceğini kabul etmiştir. Bu sonuç, infaz hakimliği kararına karşı kanun yolunun da süresiz olduğu anlamına gelmez. [13]
4675 m.5 kapsamındaki kurum işlemleri veya savcının infaz kararları hakkındaki şikayetlerde öğrenmeden itibaren on beş, her halde işlemden itibaren otuz günlük süre düzenlenmiştir. İnfaz hakiminin kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde, yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesine itiraz edilir; dilekçe kararı veren infaz hakimliğine sunulur. İki haftalık süre, 7499'un geçiş hükmü uyarınca 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlar için geçerlidir. Başvurunun başlığı kadar konusu da doğru belirlenmelidir. [14] [15]
Usul ve kanun yolu hakkında daha geniş açıklama için infaz hakimliğine başvuru ve itiraz incelememize bakılabilir.
Hata iddiası belge ve karşı hesapla gösterilmelidir
| Kontrol | Başvuruya eklenecek dayanak |
|---|---|
| Yanlış oran veya yanlış suç tarihi | Kesinleşmiş hükmün ilgili bölümü ve uygulanması gereken madde |
| Tekerrürün yanlış uygulanması | Hüküm fıkrası, dayanak ilam ve kesinleşme/infaz tarihleri |
| Eksik veya çift mahsup | Yakalama, gözaltı, tutuklama, tahliye ve kurum giriş çıkış kayıtları |
| Kullanılmış denetimin atlanması | Önceki denetimli serbestlik kararı ve başlangıç bitiş kayıtları |
| Yanlış toplama veya geçici hüküm | Toplama kararı, her ilam için kapsam cetveli ve alternatif hesap |
Talep, hatalı satırı, doğru kabulün dayanağını ve bunun koşullu salıverilme yahut denetimli serbestliğe etkisini göstermelidir. Başvuru infazı kendiliğinden durdurmaz. Gerekli durumda erteleme veya durdurma talebi, somut hata ve özgürlüğe etkisi açıklanarak ayrıca ileri sürülmelidir. [1]
Denetim ihlali ve yeni suç ihtimali hesap sonucunu etkileyebilir
105/A kapsamında ayrılan hükümlünün belirtilen denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde başvurması gerekir. Bu süreden sonraki iki gün, başvuru için verilmiş ek bir izin değildir; m.105/A/8'de firara ilişkin TCK 292 ve 293 uygulaması bakımından önem taşır. 105/A/6'da sayılan başvurmama, yükümlülüklere uymamakta ısrar veya kuruma geri dönmek isteme hallerinin gerçekleştiğinin belirlenmesi üzerine, müdürlüğün talebiyle infaz hakimi tarafından açık kuruma gönderme kararı verilir. [1]
Denetim başladıktan sonra işlendiği ileri sürülen, alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis gerektiren kasıtlı suçtan kamu davası açılması, m.105/A/7'de ayrıca düzenlenir. Yalnız iddianame hazırlanmasını, hükümlünün fiilen bir yıl ceza almasını veya otomatik geri alma sonucunu bu hükümle eşitlemek doğru değildir. Müdürlük talebi ve infaz hakiminin değerlendirmesi gerekir. Kanunda belirtilen beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, ret veya düşme kararlarında denetimli infaza devam ayrıca düzenlenmiştir. [1]
Bu süreç, koşullu salıverilmeden sonra denetim dönemindeki ihlal ve geri alma hükümleriyle de karıştırılmamalıdır. Hangi aşamada bulunulduğu, uygulanacak maddeyi ve kalan infazın sonucunu değiştirir.
İhlalden sonraki sürenin tamamı kendiliğinden silinmez
Yükümlülüklere uymamakta ısrarın incelenmesinde mazeret, kasıt, uyarıların usulüne uygun tebliği ve uygulanacak yönetmelikteki koşullar araştırılmalıdır. İhlal tarihi, dosyanın kapatılması sürecinin başladığı tarih ve infaz hakimi kararının müdürlüğe ulaştığı tarih farklı olabilir. Bu aralıkta denetimin fiilen sürüp sürmediği, kalan cezanın hesabını değiştirir. [18] [19]
Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 13 Mart 2026 tarihli, E.2025/451, K.2026/1976 kararında, 2021 tarihli Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 44 ve 87. maddeleri birlikte değerlendirilmiştir. Daire şu ayrımı yapmıştır:
• Hükümlü, kapatma ve açık kuruma gönderme süreci devam ederken yükümlülüklerini tamamen yerine getiriyor ve tedbir fiilen uygulanıyorsa, kural olarak infaz hakimi kararının müdürlüğe ulaştığı tarihe kadar geçen dönem denetimli serbestlikte geçmiş sayılır.
• Buna karşılık yükümlülükler yerine getirilmiyor ve tedbir fiilen uygulanmıyorsa, ısrarı oluşturan ihlal ile kararın müdürlüğe ulaşması arasındaki dönem aynı biçimde infazdan sayılamaz. [19]
Somut olayda itiraz merciinin, koşullu salıverilme tarihi geçtiği için kuruma iadeye imkan bulunmadığı gerekçesi doğru bulunmamış; karar kanun yararına bozulmuştur. Daire, ihlal sonrasındaki yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğinin araştırılmasını istemiştir. Eski yönetmelik dönemine ait kararın farklı düzenleme altındaki olaya doğrudan uygulanamayacağını da açıklamıştır. Bu nedenle ne dışarıdaki bütün günler otomatik mahsup edilir ne de ihlalden sonraki bütün günler kendiliğinden hesaptan çıkarılır. [19]
Başvuruda uyarı ve tebliğ belgeleri, imza ve katılım kayıtları, varsa mazeret belgeleri, karar tarihi ve kararın müdürlüğe ulaşma kaydı birlikte sunulmalıdır. Müddetnamedeki bakiye, bu dönemlerin hukuki niteliği belirlenerek denetlenmelidir.
Sonuç
Güvenilir infaz hesabı, her ilam için doğru rejimin seçilmesi ve bütün sürelerin izlenebilir biçimde gösterilmesine dayanır. Oran, suç tarihi, ilk veya ikinci tekerrür, üst sınır, mahsup, önceki denetim ve açık kurum şartları tek cetvelde görünür olmalıdır. Hesabın uygulanabilirliği iyi hal, disiplin ve diğer dosyalardaki kararlarla birlikte denetlenmelidir. Yeni ilam geldiğinde eski hesabın üzerine yalnızca ceza eklemek yeterli olmaz; kapsam ve bakiye denetimi yeniden yapılır.
Hatalı müddetnameye karşı etkili başvuru, genel bir erken tahliye talebinden daha somut hazırlanır: hangi satırın yanlış olduğu, hangi hükmün uygulanacağı, doğru hesabın ne sonuç doğurduğu ve gerekli belgeler birlikte ortaya konulur.
Sıkça Sorulan Sorular
Bütün cezalar toplanınca en ağır infaz oranı mı uygulanır?
Her cezanın hukuki niteliği ve tabi olduğu oran ayrı belirlenir. Toplama, bütün cezaları aynı suç veya tekerrür statüsüne dönüştürmez. Açık kuruma ayrılma için Yönetmelik m.6/3'teki özel kural ayrıca uygulanır. [1] [10]
Eşe karşı yaralamada koşullu salıverilme oranı mutlaka üçte iki midir?
Hayır. TCK 86/3-a yönünden yalnız mağdurun eş olması bu oranı doğurmaz. TCK 87/2-d, tekerrür ve diğer özel nedenler ayrı kontrol edilir. Denetimli serbestlikteki istisna ile koşullu salıverilme oranı aynı mesele değildir. [1] [7]
İkinci kez mükerrir olan kişi koşullu salıverilebilir mi?
7550 sonrası ikinci tekerrürde süreli hapis için 3/4 oranı öngörülmüştür. Önceki mutlak yararlanamama bilgisinin güncel dosyaya doğrudan taşınması doğru değildir. İyi hal ve diğer yasal şartlar devam eder. [2]
2023 öncesi her suçta dört yıl denetim uygulanır mı?
Hayır. Geçici m.10/6'nın suç, tarih ve kurum koşulları birlikte aranır. Temel süre geçici m.6 nedeniyle üç yıl olan uygun dosyada farklı sonuç doğabilir; kapsam dışı suçta ek üç yıl uygulanmaz. [3] [7]
Tutukluluk süresinin yalnızca bir ayı mı mahsup edilir?
Hayır. Mahsup, TCK 63'ün şartlarıyla belirlenir. Kapalı kurum için öngörülen asgari süre ile cezanın hesabından indirilecek tutukluluk süresi farklı konulardır. Üç aylık fiili açık kurum koşulu da ayrıca değerlendirilir. [3] [9]
Denetim sırasında eski bir ceza kesinleşirse yeni bir tam yıl başlar mı?
Aynı infaz döneminde sonradan gelen ilam nedeniyle hesap yenilenirken daha önce kullanılan denetim süresi dikkate alınır. Koşullu salıverilmeden sonra gelen ayrı infaz bakımından yeniden yararlanma ihtimali ise koşullarıyla ayrıca değerlendirilir. [11] [12]
Müddetnameye itiraz için on beş günü kaçırırsam hesap düzeltilemez mi?
5275 m.98/1-b kapsamındaki ceza hesabı başvurusu için böyle bir genel sonuç yoktur. Ancak bu başvuru üzerine verilen infaz hakimliği kararına karşı olağan itiraz süresi ayrıca gözetilmelidir. [13] [14]
Ceza süresini bilmek kesin tahliye tarihini hesaplamaya yeter mi?
Suç tarihi, fıkra, yaş, tekerrür, mahsup, önceki infaz ve denetim kayıtları, kurum statüsü ve kararlar da gerekir. Bu bilgiler olmadan verilen yıl ve ay sonucu, kesin tahliye tarihi olarak kullanılamaz.
Toplam hapis cezası her durumda yirmi sekiz yılla mı sınırlanır?
Hayır. 107/3-e'deki genel sınır, hükmedilen toplam cezayı ortadan kaldırmaz; koşullu salıverilme hesabına ilişkindir. Örgüt ve mükerrirlere özgü rejimlerde, kanunun atıf yaptığı özel suç gruplarında ve karma dosyalarda otuz iki yıllık sınır ayrıca incelenir. [1] [2] [16]
Müddetnamedeki tarih geldiğinde iyi hal kararı olmadan çıkılabilir mi?
Sürenin dolması tek başına yeterli değildir. İlgili iyi hal değerlendirmesi ve infaz hakimi kararı gerekir. Olumsuz kurul kararına karşı başvuru ile süre hesabının düzeltilmesi istemi ayrı usul ve süre kurallarına tabidir. [1] [14] [17]
Denetim ihlalinden sonra dışarıda geçirilen bütün günler hesaptan düşer mi?
Tek başına dışarıda bulunmak yeterli değildir. Uygulanacak mevzuat, ihlal sonrasında yükümlülüklerin yerine getirilmesi ve tedbirin fiilen devamı incelenir. Yargıtay'ın 2026/1976 sayılı kararı, kararın müdürlüğe ulaştığı tarihe kadar usulüne uygun sürdürülen denetim ile fiilen uygulanmayan dönemi ayırmaktadır. [19]
Kaynakça
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun; özellikle m.5, 20, 48, 89, 98–101, 105/A–108, 110 ve geçici maddeler. Güncel resmi mevzuat kaydı.
- 7550 sayılı Kanun, m.13–15 ve 17; 4 Haziran 2025 tarihli, 32920 mükerrer sayılı Resmî Gazete. TBMM kabul metni.
- 7571 sayılı Kanun, m.27; 25 Aralık 2025 tarihli, 33118 sayılı Resmî Gazete. TBMM kabul metni.
- 7593 sayılı Kanun, m.7; 18 Ağustos 2026 tarihli, 33344 sayılı Resmî Gazete. TBMM kabul metni.
- Adalet Bakanlığı, Rize Personel Eğitim Merkezi, İlamat ve İnfaz Eğitim Modülü, 2021, özellikle basılı s.24–26. Hesap yöntemi için kullanılmıştır; sonraki mevzuat değişiklikleri ayrıca esas alınmıştır. Resmi PDF.
- 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu, m.17. Resmi mevzuat metni.
- 7242 sayılı Kanun, özellikle m.46, 48–49, 52–53; 15 Nisan 2020 tarihli, 31100 sayılı Resmî Gazete. TBMM kabul metni.
- 5377 sayılı Kanun, m.2 ile değişik TCK m.7/3. TBMM kabul metni.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, özellikle m.7, 58, 61/6, 63 ve 191. Güncel resmi mevzuat kaydı.
- Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği, özellikle m.6 ve 8. Resmi mevzuat kaydı.
- Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 13.03.2026, E.2024/5595, K.2026/1974
- Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 10.04.2026, E.2024/6059, K.2026/2779
- Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 07.11.2024, E.2024/6621, K.2024/7422. Resmi içtihat kaydı.
- 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu, m.5–6. Güncel resmi mevzuat kaydı.
- 7499 sayılı Kanun, m.37 ve geçici m.1; 12 Mart 2024 tarihli, 32487 sayılı Resmî Gazete. TBMM kabul metni.
- Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 08.10.2021, E.2021/9959, K.2021/13165
- Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri ile Hükümlülerin Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik; özellikle m.16 ve m.17/1. 29 Aralık 2020 tarihli, 31349 sayılı Resmî Gazete. İlk yayımlanan resmi metin. Burada gerekçe ve rapor hükümleri esas alınmış; ilk metindeki eski yeniden değerlendirme süresi kullanılmamıştır.
- Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği, özellikle m.44, 47, 87–88; 10 Kasım 2021 tarihli, 31655 sayılı Resmî Gazete. Resmi kurumda yayımlanan metin.
- Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 13.03.2026, E.2025/451, K.2026/1976. Resmi içtihat kaydı.
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, özellikle m.109/3-e ve j ile m.109/6. Güncel resmi mevzuat kaydı.