TCK m. 191 Kapsamında Suçun Unsurları ve Özel Soruşturma Rejimi
Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alma, kabul etme, bulundurma ya da kullanma
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 191/1. maddesi, kullanmak amacıyla uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alma, kabul etme, bulundurma ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmayı seçimlik hareketli suç olarak düzenler. Güncel temel yaptırım iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıdır. Bu suç, TCK m. 188'deki uyuşturucu veya uyarıcı madde ticaretinden farklıdır: Maddenin miktarı, paketlenişi, bulundurulduğu yer, kullanım araçları, iletişim kayıtları ve diğer deliller bir bütün olarak değerlendirilmeli, kişisel kullanım amacı salt miktara göre peşinen kabul veya reddedilmemelidir.
İspat edilemeyen kullanım veya bulundurma iddiası ile biyolojik numunede saptanan etken madde birbirinin yerine geçirilemez. Her somut olayda suç tipine ilişkin maddi ve manevi unsurlar, delilin hukuka uygun elde edilişi ve isnat edilen fiilin zamanı ayrıca incelenmelidir.
Beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesi
TCK m. 191/2 gereğince bu suçtan başlatılan soruşturmada, CMK m. 171'deki genel koşullar aranmaksızın beş yıl kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Cumhuriyet savcısı, şüpheliyi erteleme süresinde yükümlülüklerine uygun davranmadığı veya yasakları ihlal ettiği takdirde karşılaşabileceği sonuçlar hakkında uyarır. 7445 sayılı Kanun'la eklenen düzenleme doğrultusunda karar kolluk birimlerine de bildirilir.
Bu karar beraat veya mahkûmiyet değildir. Henüz kovuşturma başlamadan işletilen özel soruşturma kurumudur; mahkemece verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ile aynı değildir. Geçerli tebligat, doğru kanun yolu bildirimi ve kesinleşme şartları ileride ileri sürülecek ihlal bakımından belirleyicidir.
Erteleme süresi ve denetimli serbestlik süresinin ayrılması
TCK m. 191/3 uyarınca beş yıllık erteleme döneminde asgari bir yıl denetimli serbestlik uygulanır. Bu süre, denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi veya Cumhuriyet savcısının resen kararıyla altışar aylık süreler halinde en fazla iki yıl uzatılabilir. Gerektiğinde tedavi uygulanabilir. Cumhuriyet savcısı erteleme süresinde kişinin uyuşturucu kullanıp kullanmadığının belirlenmesi amacıyla yılda en az iki defa ilgili kuruma sevkine karar verir.
Denetimli serbestlik yükümlülüklerinin bitmesi, beş yıllık ertelemenin kendiliğinden bittiği anlamına gelmez. Erteleme sürerken yeni bir kullanım varsa TCK m. 191/4-c yönünden ayrıca incelenir. Bu iki takvimin karıştırılması hatalı ihlal ve zamansal değerlendirmelere yol açabilir.
Uyuşturucu Testi Pozitif Çıkmasının Teknik ve Hukuki Anlamı
Pozitif biyolojik bulgu ile yeni uyuşturucu kullanımı aynı şey midir?
İdrar, kan veya diğer uygun biyolojik örneklerde uyuşturucu madde ya da metaboliti saptanması önemli bir teknik bulgudur; ancak testin pozitif olması otomatik olarak yeni fiilin tam tarihini, kullanılma şeklini veya mahkûmiyet şartlarının tamamını ispatlamaz. Tespit edilebilirlik süresi maddeye, miktara, kullanma sıklığına, metabolizmaya ve örnekleme yöntemine göre değişebilir. Geçmiş kullanıma bağlı kalıntı ile erteleme dönemindeki yeni kullanım iddiası, gerekli hallerde toksikolojik verilerle ayrıştırılmalıdır.
Tarama testi, doğrulama analizi ve laboratuvar güvenceleri
Ön tarama yöntemleri belirli madde sınıflarını saptamaya yönelik olabilir. Çapraz reaksiyon, eşik değer ve örnekteki başka maddeler sonuçları etkileyebilir. Tartışmalı dosyada test türü, kullanılan yöntem, doğrulama yapılıp yapılmadığı, laboratuvar kayıtları, referans aralıkları ve uzman değerlendirmesi incelenmelidir. Her olayda mutlaka belirli tek bir doğrulama yöntemi uygulanması gerektiği söylenemese de testin güvenilirliğine yöneltilen somut teknik itirazlar karşılanmalıdır.
Numune aidiyeti ve muhafaza zinciri
Örneğin kime ait olduğunun doğruluğu, alındığı tarih ve saat, mühürleme, transfer kayıtları, laboratuvara teslim, işleme alınma ve raporlama zinciri denetlenebilir olmalıdır. Numunelerin karıştığına veya usule aykırı işlem yapıldığına dair somut bulgular, raporun güvenilirliğini etkileyebilir. Salt varsayımsal itirazın raporu otomatik olarak geçersiz kılmadığı da unutulmamalıdır.
İlaç etkileri ve uzman görüşü
Kişinin reçeteli kullandığı ilaç, etken madde, doz, tedavi süresi ve hekim kayıtları incelenmelidir. Pozitif bulgu ile kanuni suç tanımı arasında otomatik eşitlik kurulamaz. Somut uyuşmazlıkta gerektiğinde adli toksikoloji veya Adli Tıp Kurumu görüşü istenebilir.
Reçeteli ilaç nedeniyle pozitif sonuç ve Yargıtay'ın yaklaşımı
Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 27.05.2021 tarihli, 2019/7672 E., 2021/6439 K. sayılı kararında, idrar tetkikinde benzodiazepin etken maddesinin saptanması üzerine denetimli serbestlik ihlali sayılan olay ele alınmıştır. Daire, yeşil reçeteyle satılan ilaçlarda bulunan söz konusu etken maddenin tespitinin, kararda açıklanan şartlarda TCK m. 191 kapsamındaki ihlal veya suçu oluşturmayacağını değerlendirerek mahkûmiyeti bozmuştur. TCK m. 188'e ilişkin saklı tutulan hükümler ve somut fiilin niteliği ayrıca değerlendirilmelidir. Bu karar, her reçeteli ilacın sınırsız biçimde hukuki sorumluluğu kaldırdığı şeklinde genellenemez. Kararı inceleyin.
Pozitif Testin Denetimli Serbestlik İhlaline Dönüşmesinin Şartları
TCK m. 191/4 kapsamında üç ayrı ihlal nedeni
Kanunun 191/4. maddesi, erteleme döneminde (a) yükümlülüklere veya tedavi gereklerine uymamakta ısrar edilmesi, (b) kullanmak için yeniden uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alınması, kabul edilmesi veya bulundurulması, (c) yeniden uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılması hallerinde kamu davası açılacağını düzenler. Üç bent farklı unsurlara dayanır. Özellikle (a) bendindeki ısrar koşulunun (b) ve (c) için de aranması hukuken doğru değildir.
| İhlal türü | Kanuni dayanak | Temel inceleme |
|---|---|---|
| Yükümlülüklere/tedaviye uymamakta ısrar | TCK 191/4-a | Tebligat, uyarı, mazeret, tekrar ve uygulanabilir Yönetmelik |
| Yeniden satın alma, kabul veya bulundurma | TCK 191/4-b | Yeni fiil, kullanım amacı, zaman ve hukuka uygun delil |
| Yeniden uyuşturucu kullanma | TCK 191/4-c | Yeni kullanımın ispatı, tespit tarihi, erteleme döneminin geçerliliği |
Bir defalık pozitif test yeni kullanımın ispatı bakımından yeterli olabilir mi?
Erteleme süresi içerisinde yeni kullanım fiili hukuka uygun ve yeterli delille ortaya konulmuşsa, TCK m. 191/4-c kapsamında tek bir yeni kullanım da ihlal nedeni oluşturabilir. Bununla birlikte tek bir tarama testi pozitifliğinin delil güvenilirliği, numune aidiyeti ve zaman bakımından hangi sonucu ortaya koyduğu ayrıca belirlenmelidir. Tek test bulunması mutlaka yetersiz, iki test bulunması mutlaka yeterli demek değildir. Belirleyici ölçüt fiilin güvenilir delillerle ispatıdır.
Denetim programına katılmama ile uyuşturucu kullanma birbirine karıştırılamaz
Randevuya katılmama, çağrıya cevap vermeme veya tedavi programını aksatma çoğunlukla 191/4-a bağlamında, yeni uyuşturucu kullanımı ise 191/4-c bağlamında ele alınır. Bir dosyada iki farklı iddia bulunabilir; her birinin kanuni unsuru ve delili ayrı açıklanmalıdır. Salt infaz dosyasının kapatılmış olması, suçun veya kovuşturma şartının gerçekleştiğinin kesin kanıtı değildir.
Güncel Yönetmelik m. 44: Üç İhlal, Uyarılar ve Israr Şartı
2021 tarihli Yönetmelik uyarınca yetişkinler için üç ihlal kuralı
10 Kasım 2021 tarihli Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 44/3. maddesi uyarınca, denetimli serbestlik kararlarının infazında yükümlülüğün bir yıl içerisinde mazereti olmaksızın ve kasıtlı olarak üç defa ihlal edilmesi, yükümlülüğe uymamada ısrar olarak kabul edilir. İkinci uyarının ardından bir yıl içinde üçüncü ihlal tespit edilirse dosyanın kapatılması süreci başlatılır. İlgili fıkra çocuklar ve infaz başlangıcında çocuk olup sonradan on sekiz yaşını dolduranlar için farklı, daha koruyucu bir sayım öngörür: üçüncü uyarı sonrasında dördüncü ihlal.
Bu düzenleme, yükümlülük ihlallerinde uygulanacak genel infaz usulüne ilişkindir; TCK m. 191/4-b veya (c) kapsamında yeni satın alma, bulundurma ya da kullanmanın ispatı için üç defa uyuşturucu testi pozitif çıkmasını zorunlu kılmaz. Mazeretin varlığı, kast, bildirim ve ihlal tarihi ayrıca incelenmelidir. Yönetmelik metni.
Yazılı uyarıda belirtilmesi gereken sonuçlar
Yönetmelik m. 44/2, uyarının yazılı olarak tebliğini düzenler. M. 44/4, ilgili kişiler bakımından kaçıncı ihlalden sonra yeni uyarı yapılmaksızın dosya kapatma işleminin başlatılacağını önceden ihtar etmeyi gerektirir. Tebliğ edilen yazının içeriği ve tebliğ usulü denetlenmelidir.
Eski yönetmelik dönemindeki iki ihlal içtihatları neden doğrudan uygulanamaz?
Önceki 2013 tarihli Yönetmeliğin 44/3. maddesinde bir yıl içerisinde iki ihlal üzerine ısrar değerlendirmesi bulunmaktaydı. 10.11.2021 öncesinde kapatılan infaz dosyaları hakkındaki Yargıtay kararlarını, 2021 sonrasındaki güncel üç ihlal düzenine tarih ayrımı yapmaksızın taşımak isabetsizdir. Hangi yönetmelik hükmünün uygulanacağı infaz işlemlerinin tarihine ve somut usuli duruma göre belirlenmelidir.
Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 10.02.2026 tarihli kararı
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 2025/995 E., 2026/1407 K., eski yönetmelik döneminde başlamış ve kapatılmış infaz sürecinde, kişinin bir uyarı üzerine hastaneye başvurup tedaviyi sürdürdükten sonra yeniden yükümlülüğünü ihlal etmesi hâlini incelemiştir. Daire, o dönemin uygulaması bakımından ısrar ihtarının yeniden yapılmadan kovuşturma şartının gerçekleşmiş kabul edilemeyeceğine işaret etmiş; inceleme sırasında beş yıllık erteleme süresinin dolması ve başka ihlal olasılığının araştırılması çerçevesinde davanın düşmesi yönünden de değerlendirmede bulunmuştur. Karar metni.
Kararın somut uygulama alanı 2021 öncesi infaz rejimi ile ilişkilidir. Bu karardan 'her uyuşturucu testi pozitifliğinde ikinci ihtar gerekir' sonucu çıkarılamaz.
Uyarı ve İnfaz İşlemlerine Karşı İtiraz ve Şikâyet Yolları
Denetimli serbestlik müdürlüğü işlemlerinin denetimi
Güncel Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği'nin 48/1. maddesi, yükümlülerin ve kanuni temsilcilerinin denetim planları, raporlar ve uyarılar gibi müdürlük işlem ve eylemlerinin hukuka aykırılığı nedeniyle müdürlüğe itiraz veya infaz hâkimliğine şikâyet yoluna başvurabilmesini düzenler. İşlemin niteliği, tebliğ ve kesinleşme durumu ile başka özel başvuru usulünün bulunup bulunmadığı somut olayda gözden geçirilmelidir.
Şikâyet süreleri: 15 gün ve her halde 30 gün
Yönetmelik m. 48/2'ye göre işlem veya eylemin öğrenilmesinden itibaren on beş gün, her halde işlem veya eylemin yapılmasından itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet yapılabilir. Şikâyet doğrudan infaz hâkimliğine veya Cumhuriyet başsavcılığı ya da denetimli serbestlik müdürlüğü aracılığıyla sunulabilir; sözlü başvuru tutanağa bağlanır (m. 48/3). Resmi Yönetmelik.
Şikâyet infazı kendiliğinden durdurur mu?
Şikâyet başvurusu kendiliğinden durdurucu etki doğurmaz. Yönetmelik m. 48/4 uyarınca, açık hukuka aykırılık ile giderilmesi güç veya imkânsız sonuçların birlikte bulunması durumunda infaz hâkimi işlem veya faaliyetin ertelenmesine ya da durdurulmasına karar verebilir. Bu nedenle başvuruda somut hukuka aykırılık, deliller ve gerektiğinde durdurma talebinin gerekçeleri açıklanmalıdır.
Erteleme Kararının Tebliği, Kesinleşmesi ve Kovuşturma Şartları
Kararın bildirilmesi biçimsel değil, esaslı bir güvencedir
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı şüpheliye usulüne uygun tebliğ edilmeli; itiraz yolu, merci, usul ve süreyi yanıltmayacak biçimde göstermelidir. Geçerli şekilde kesinleşmemiş karar üzerine infaza başlanması, buna dayanan ihlal ve kovuşturma değerlendirmesini sakatlayabilir. Erteleme kararının kesinleşmesinden önce ve sonra işlendiği ileri sürülen fiiller farklı sonuçlar doğurabilir.
Yanlış kanun yolu bildirimine ilişkin Yargıtay kararı
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 08.04.2025, 2024/4162 E., 2025/3974 K., ilgili dönemdeki geçerli süre yerine yedi gün gösterilerek yapılan kanun yolu bildiriminin şüpheliyi yanılttığı, erteleme kararının usulüne uygun kesinleşmediği ve kovuşturma şartının oluşmadığı yönünde değerlendirme yapmıştır. Daire CMK m. 223/8 uyarınca durma ve doğru bildirimin yapılması gerektiğini belirtmiş; 7499 sayılı Kanun sonrasındaki iki haftalık itiraz süresini de gözetmiştir. Karar metni.
MERNİS adresine doğrudan tebligat sorunu
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 08.09.2026, 2025/5873 E., 2026/10756 K., şüphelinin soruşturmada bildirdiği bilinen son adres kullanılmadan doğrudan MERNİS adresine çıkarılan erteleme tebligatının somut olayda usulsüz olduğunu değerlendirmiştir. Daire, kesinleşmeyen erteleme kararı nedeniyle beş yıllık sürenin başlamadığını ve bu dönemde işlendiği ileri sürülen fiilin ihlal sayılması koşullarının oluşmadığını belirlemiştir. Bununla birlikte diğer soruşturma ve davaların da getirilerek eylemlerin tek suç, ihlal, zincirleme suç veya bağımsız suç niteliğinin araştırılmasını istemiştir. Karar metni.
Her MERNİS tebligatı hukuka aykırı değildir; belirleyici olan 7201 sayılı Tebligat Kanunu'nun somut olayda öngördüğü sıranın ve usulün uygulanmasıdır.
Tekrar Kullanım, Ayrı Soruşturma Yasağı ve Zincirleme Suç
TCK m. 191/5 kapsamındaki özel kural
Erteleme süresi içinde yeniden kullanmak için satın alma, kabul, bulundurma veya kullanma fiili, TCK m. 191/5 gereğince ihlal nedeni sayılır ve ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz. Bu hüküm ilk geçerli erteleme kararının kapsamı içinde değerlendirilmelidir. Bir olay için ayrı soruşturma kaydı bulunması, o eylem hakkında ayrıca bağımsız mahkûmiyet kurulabileceği anlamına gelmez.
TCK m. 191/6 kapsamında dava açıldıktan sonraki yeni fiiller
TCK m. 191/4 uyarınca kamu davası açıldıktan sonra TCK m. 191/1'deki suçun tekrar işlendiği iddiasıyla açılan soruşturmada ikinci fıkra uyarınca yeniden kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilemez. Bununla birlikte fiillerin hangi tarihte gerçekleştiği, daha önce hangi erteleme kararlarının usulüne uygun kesinleştiği, bağlantılı dava bulunup bulunmadığı ve suçların içtimaı ayrı değerlendirilmelidir.
Zincirleme suç için fiil takviminin incelenmesi
TCK m. 43'ün uygulanabilirliği değerlendirilirken TCK m. 191/5'in özel rejimi göz ardı edilemez. Yargıtay'ın 08.09.2026 tarihli, 2025/5873 E., 2026/10756 K. sayılı kararı, birden fazla dosyadaki eylemleri tek suç / ihlal / zincirleme suç / bağımsız suç ihtimalleri bakımından bir arada incelemeyi gerektirmiştir. Dava ve soruşturma tarihleri arasındaki fark, sanığın durumunu doğrudan etkileyebilir.
Durma, Düşme, Kovuşturmaya Yer Olmadığı ve Mahkûmiyet
Kovuşturma şartı henüz gerçekleşmemişse durma
CMK m. 223/8 uyarınca kovuşturma şarta bağlıysa ve şart henüz oluşmamış olmakla birlikte oluşabilecekse durma kararı gündeme gelir. Erteleme kararının usulüne uygun tebliğ ve kesinleşmesinin sağlanması, tedbirin hukuken geçerli infazı ve sonucun beklenmesi buna örnek olabilir. Durma kararı, fiilin sabit olduğu anlamına gelmez.
Şartın artık gerçekleşmeyeceği anlaşılıyorsa düşme
Soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması halinde CMK m. 223/8 çerçevesinde düşme kararı değerlendirilir. Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 10.02.2026 tarihli, 2025/995 E., 2026/1407 K. sayılı kararında, diğer olası ihlallerin araştırılması ve beş yıllık erteleme süresinin dolması birlikte ele alınarak düşme sonucuna ulaşılmıştır. Ancak beş yılın dolması, o süre içinde geçerli ihlalin oluştuğu her davada otomatik düşme sonucunu doğurmaz.
İhlalsiz tamamlanan ertelemede kovuşturmaya yer olmadığı
TCK m. 191/7 uyarınca erteleme dönemi boyunca 191/4'teki yükümlülükler ve yasaklar ihlal edilmezse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Bu soruşturma aşamasındaki karar ile açılmış kovuşturmada verilen düşme kararı farklı kurumlardır.
Suçun ispat edilememesi ayrıca değerlendirilmelidir
Kovuşturma şartının varlığı, otomatik olarak suçun işlendiğini kanıtlamaz. Mahkeme CMK m. 217 çerçevesinde duruşmada tartışılmış hukuka uygun delillerle karar vermelidir. Pozitif test raporu, biyolojik örneğin aidiyeti, teknik güvenilirlik, kullanma fiilinin zamanı ve varsa savunmaya ilişkin tıbbi kayıtlar birlikte değerlendirilmelidir.
TCK m. 191/8–10 Kapsamındaki Tamamlayıcı Kurallar
Uyuşturucu ticareti veya kullanmayı kolaylaştırma suçlamasında fiilin münhasıran TCK m. 191 kapsamında kalması
TCK m. 191/8 uyarınca TCK m. 188'deki uyuşturucu madde imal ve ticareti ya da TCK m. 190'daki kullanılmasını kolaylaştırma suçundan yürütülen kovuşturmada, eylemin münhasıran TCK m. 191 kapsamına girdiğinin anlaşılması halinde, kişi hakkında bu madde çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesine ilişkin özel hüküm söz konusudur. Bu düzenleme, soruşturma aşamasındaki kamu davasının açılmasının ertelenmesinden farklıdır; suç vasfının değişmesinin doğurabileceği özel usuli sonucu düzenler.
Genel hükümlerin tamamlayıcı uygulanması
TCK m. 191/9, bu maddede aksi düzenlenmedikçe CMK m. 171 veya m. 231 hükümlerinin uygulanmasını öngörür. Bu nedenle her somut olayda önce özel TCK m. 191 hükümleri, sonra uygun olduğu ölçüde genel düzenlemeler değerlendirilmelidir.
Belirli yerlere yakın umumi veya umuma açık yerlerde cezanın artırılması
TCK m. 191/10, okul, yurt, hastane, kışla, ibadethane gibi kanunda belirtilen tesislerin sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenen birinci fıkra fiillerinde cezanın yarı oranında artırılmasını düzenler. Uygulamada tesisin niteliği, sınırının belirlenmesi, fiilin işlendiği yer, ölçüm ve kamusal açıklık somut delille araştırılmalıdır.
Dosya Bazında Savunma ve Delil Stratejisi
Öncelikle kronolojik dosya bütünlüğü kurulmalıdır
Savunmada başlangıç suç tarihi; erteleme kararı; tebligat ve kesinleşme; denetim başlangıcı; her çağrı ve uyarı; numune alma, rapor ve olası ikinci kullanım tarihleri; dosya kapatma ve iddianame tarihleri tek bir zaman çizelgesinde toplanmalıdır. Önceki ve sonraki tüm soruşturma ve kovuşturmalar getirtilerek TCK m. 191/5–6 kapsamındaki ilişki araştırılmalıdır.
Pozitif test yönünden somut teknik savunma
Tarama raporu, varsa doğrulama analizi, numune tutanakları, teslim zinciri, laboratuvar raporları, reçete ve sağlık kayıtları birlikte incelenmelidir. Yeni kullanımın tarihine ilişkin tartışma gerekiyorsa toksikoloji uzmanı görüşü alınması talep edilebilir. Kişinin sağlığına ilişkin özel veriler yalnızca hukuken gerekli kapsamda ve güvenli yöntemlerle işlenmelidir.
Usul ve esas itirazları ayrı kurulmalıdır
Öncelikle erteleme kararının geçerliliği, tebligat, ısrar koşulu ve kovuşturma şartları incelenmeli; ardından fiilin unsurları, delil güvenilirliği ve sübut tartışılmalıdır. Durma, düşme ve beraat, farklı ön koşullara dayanan sonuçlardır ve dosyanın gerektirdiği şekilde ileri sürülmelidir.
Beş tipik durumda hukuki değerlendirme
| Olay | Öncelikli hukuki mesele | İncelenecek delil veya işlem |
|---|---|---|
| Erteleme sürerken ilk kez pozitif test | 191/4-c kapsamında yeni kullanımın ispatı | Test türü, numune zinciri, kesinleşme ve fiil tarihi |
| Denetim programına tekrar katılmama | 191/4-a uyarınca ısrar | Güncel/eski Yönetmelik, mazeret, kasıt, uyarılar |
| Erteleme kararının usulsüz tebliği | Geçerli kesinleşme ve kovuşturma şartı | Tebligat mazbatası, adresler, kanun yolu bildirimi |
| Erteleme sırasında yeniden bulundurma | 191/4-b ve 191/5 | İlk karar, yeni fiil ve dosyalar arası ilişki |
| Beş yıllık sürenin sona ermesi | KYOK veya açılmış davada durma/düşme ayrımı | Kesinleşme, erteleme takvimi, geçerli ihlal kayıtları |
Sıkça Sorulan Sorular
İdrar testi pozitif çıkarsa doğrudan hapis cezası verilir mi?
Hayır. Pozitif test tek başına doğrudan hapis infazı anlamına gelmez. Geçerli ihlal, kamu davası, yargılama, mahkûmiyet ve infaz birbirinden farklı aşamalardır.
İlk pozitif testte kamu davası açılabilir mi?
Geçerli erteleme süresi içinde yeni kullanım yeterli delillerle ispat edilmişse TCK m. 191/4-c kapsamında açılabilir. Üç pozitif test şartı yoktur; Yönetmelik m. 44'ün üç ihlal kuralı yükümlülüklere uymamakta ısrar bakımından ayrı değerlendirilir.
Denetimli serbestlikte ikinci uyarı her durumda zorunlu mudur?
Hayır. Uyarı/ısrar düzeni özellikle 191/4-a ve ilgili yönetmelik rejimine ilişkindir. 191/4-b ve (c) bakımından yeni fiilin ispatı ve geçerli erteleme süresi belirleyicidir.
Üç ihlal kuralı çocuklar için de aynen geçerli midir?
Hayır. Güncel Yönetmelik m. 44/3, suça sürüklenen çocuklar ile infaz başlarken çocuk olup sonradan yetişkin olanlar için üçüncü uyarıdan sonra dördüncü ihlal esasını düzenler.
Reçeteli ilaç nedeniyle test pozitif çıkarsa ne olur?
İlacın ve etken maddenin niteliği araştırılır. Pozitif sonuç tek başına suç veya ihlal oluşturmayabilir. Yargıtay 10. CD'nin 27.05.2021 tarihli kararı somut olay yönünden önemli bir örnektir.
Uyarıya veya denetim planına nereye şikâyet edilir?
Yönetmelik m. 48 kapsamında denetimli serbestlik müdürlüğüne itiraz veya infaz hâkimliğine şikâyet yolu incelenebilir. Şikâyet süresi öğrenmeden itibaren 15 gün, her halde işlemden itibaren 30 gündür; işlem türü ve özel usuller kontrol edilmelidir.
Şikâyet başvurusu işlemi durdurur mu?
Kendiliğinden durdurmaz. Açık hukuka aykırılık ve giderilmesi güç veya imkânsız sonuç koşulları birlikte mevcutsa infaz hâkimi durdurmaya veya ertelemeye karar verebilir.
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı tebliğ edilmemişse ne olur?
Kararın usulüne uygun kesinleşmemesi, kovuşturma şartının oluşup oluşmadığını etkileyebilir. Yargıtay'ın 2025–2026 tarihli kararlarında durma ve tebligat işlemlerinin tamamlanması değerlendirilmiştir.
Denetimli serbestlik süresi bitince tekrar uyuşturucu kullanmak ihlal sayılır mı?
Denetimli serbestlik programı bitmiş ancak beş yıllık erteleme süresi devam ediyorsa, yeni kullanım 191/4-c kapsamında ihlal sayılabilir.
Beş yıllık erteleme bittiğinde dosya kesin kapanır mı?
Geçerli ihlal olmadan tamamlanmışsa TCK m. 191/7 uyarınca kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Açılmış davalarda kovuşturma şartının ve ihlalin durumuna göre ayrı değerlendirme gerekir; otomatik düşme kuralı yoktur.
Aynı kişi hakkında birden fazla kullanım dosyası olabilir mi?
Dosyalar kayden ayrı olabilir; ancak TCK m. 191/5–6 ve içtima hükümleri uyarınca her fiilin bağımsız mahkûmiyet doğurup doğurmadığı araştırılmalıdır.
Kesinleşmiş mahkûmiyete karşı içtihatlardan yararlanılabilir mi?
Hükmün kesinleşme biçimi ve ileri sürülen hukuka aykırılığa göre, şartları varsa olağanüstü kanun yolları incelenebilir; benzer Yargıtay kararı kendiliğinden mahkûmiyeti ortadan kaldırmaz.
İlgili yazılar: Denetimli Serbestlik Müdürlüğü İşlemlerine Karşı İtiraz ve Şikâyet Yolları: İnfaz Hâkimliği, Süreler, İhlaller ve Cezaevine İade
Sonuç: Pozitif Test, Geçerli İhlal, Kovuşturma Şartı ve Mahkûmiyet Ayrı Aşamalardır
Denetimli serbestlikte uyuşturucu kullanımının tespiti yalnızca laboratuvar raporunu okumaktan ibaret değildir. TCK m. 191/4-a'daki ısrar koşulu, 191/4-b ve (c)'deki yeniden satın alma, bulundurma veya kullanma fiillerinden ayrılmalıdır. Geçerli erteleme kararı, doğru tebligat, fiilin zaman bakımından erteleme dönemi içinde gerçekleşmesi ve delillerin güvenilirliği gözetilmelidir.
Güncel Yönetmelik m. 44'teki yetişkinler bakımından üç ihlal ve iki uyarı düzeni, eski yönetmelik döneminin iki ihlal içtihatlarıyla karıştırılmamalıdır. Bunun yanında infaz işlemlerine ilişkin Yönetmelik m. 48 kapsamındaki başvuru imkânları ve süreleri gözden kaçırılmamalıdır. Bir pozitif test sonucu, hukuken geçerli ihlalin, kamu davasının açılabilmesinin ve mahkûmiyetin otomatik karşılığı değildir.
Kaynakça
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu – resmi metin (özellikle m. 43, 188, 190, 191).
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu – resmi metin (özellikle m. 67, 171, 173, 206, 217, 223, 231, 309).
- 10.11.2021 tarihli Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği – Resmî Gazete (özellikle m. 44, 48).
- Yargıtay 10. CD, 10.02.2026, E. 2025/995, K. 2026/1407: ısrar koşulu, dönemsel Yönetmelik, durma/düşme.
- Yargıtay 10. CD, 08.09.2026, E. 2025/5873, K. 2026/10756: usulsüz tebligat, kesinleşme, bağlantılı dosyalar.
- Yargıtay 10. CD, 08.04.2025, E. 2024/4162, K. 2025/3974: yanlış kanun yolu bildirimi ve kovuşturma şartı.
- Yargıtay 10. CD, 27.05.2021, E. 2019/7672, K. 2021/6439: benzodiazepin, ilaç kullanımı ve ihlal.
- Yargıtay 8. CD, 24.10.2024, E. 2024/13031, K. 2024/8034: tebligat usulü ve durma.