İçeriğe geç
+90 531 883 33 88

Duruşmada Öfke Yönetimi, Usuli Güvenceler ve Etkili Hukuki Müdahale

“Duruşmada Öfke Yönetimi, Usuli Güvenceler ve Etkili Hukuki Müdahale” başlıklı görsel: duruşma salonunda mikrofonlu masadaki tanığa soru yönelten cübbeli avukat; alt başlık “Ölçülü soru, doğru kayıt ve gerekçeli hukuki talep.”
Yazar: Yayın tarihi: Yaklaşık 11 dakika okuma

Kurumsal hukuki inceleme ve kontrol: Güneş & Güneş Hukuk Bürosu

Yayımlayan: Güneş & Güneş Hukuk Bürosu

Özet

Duruşmada öfke yönetimi, avukatın rahatsızlık duymaması veya her davranışa sessiz kalması değildir. Amaç; gerçekleşen olayı doğru tanımlamak, müvekkilin hakkı bakımından önemini belirlemek ve gerekli hukuki talebi açık biçimde ileri sürmektir. Düşünme aralığı bırakılabilecek durumlarla derhal müdahale gereken durumlar ayrılmalı; ifade biçimi, kayıt ve sonraki işlem birlikte değerlendirilmelidir.

Duruşmada sözün kesilmesi, karşı tarafın ithamı veya beklenmeyen bir gelişme avukatın dikkatini hızla kişisel çatışmaya çekebilir. Böyle bir anda hukuki mesele ile kişinin kendisini savunma isteği birbirine karışabilir. Yapılması gereken talep gecikirken tartışma, dosyada karşılığı bulunmayan cümlelerle genişleyebilir.

Etkili müdahale, yalnız sakin bir sesle konuşmak değildir. Bazen kısa ve ısrarlı bir talebin açıklanması, bir eksikliğin kayda geçirilmesinin istenmesi veya güvenlik ihtiyacının derhal bildirilmesi gerekir. Bu yazı, belirli bir yargılama türünün bütün usul kurallarını açıklamak yerine, gerilim anındaki mesleki değerlendirmeyi ve sözlü ifadenin kurulmasını ele alır. Örnekler varsayımsaldır; dilekçe veya bütün duruşmalarda kullanılabilecek hazır usul formülü değildir.

Öfkeyi fark etmek ile öfkeye göre karar vermek farklıdır

Olay ve değerlendirme arasındaki mesafeyi görmek

Epiktetos, Enkheiridion’un 5 ve 20. bölümlerinde olaylara verilen anlam ve ilk izlenimin etkisi üzerinde durur. Duruşma pratiğine aktarılabilecek düşünce, ilk yorumun ayrıca incelenebilmesidir. [1] “Beyanım tamamlanmadan başka bir konuya geçildi” gözlenebilir olayı anlatır. “Bana hiçbir zaman söz hakkı tanınmayacak” ise henüz bütün koşullarıyla doğrulanmamış bir çıkarım olabilir.

Bu ayrım, yaşanan davranışın önemsiz olduğunu söylemez. Gerçek bir hak kısıtlaması veya uygunsuz hitap bulunabilir. İncelemenin amacı, sorunu küçültmek yerine hukuken açıklanabilir hale getirmektir. Ne olduğu daha açık yazıldığında hangi talebin ileri sürüleceği de belirginleşir. Felsefi çerçeve ile mesleki yükümlülük arasındaki ilişki, Avukatlıkta Stoacı Düşünce, Kriz Yönetimi ve Mesleki Dayanıklılık başlıklı ana yazıda ele alınmaktadır.

Duygusal tepkiyi mesleki yetersizlik saymamak

Gerilim altında sesin değişmesi, dikkatin daralması veya öfke hissedilmesi, tek başına avukatın yetersiz olduğunu göstermez. Kişinin kendisini bu belirtiler nedeniyle ayrıca suçlaması, asıl görevi daha da zorlaştırabilir. Değerlendirme, o anda hangi bilginin kaçırıldığı ve hangi işlemin yapılması gerektiği üzerinde tutulmalıdır.

Avukatın tek bir kişilik tipine uyması da beklenemez. Güçlü savunma farklı hitap biçimleriyle kurulabilir. Belirleyici olan, ifadenin dosyadaki soruna hizmet etmesi, hukuki sınırları gözetmesi ve müvekkilin menfaatini korumasıdır. Ölçülülük, bütün itirazların yumuşak veya belirsiz ifadelerle kurulması demek değildir.

Duruşma öncesi hazırlık gerilim anındaki kararı destekler

Asıl mesele ve talebi kısa biçimde yazmak

Duruşmaya girmeden önce o oturumun temel amacı, ele alınması beklenen mesele ve öncelikli talep belirlenebilir. Uzun dosya notunun yanında kısa bir öncelik listesi bulunması, konu dağıldığında yeniden dosyaya dönmeyi kolaylaştırır. Bu liste, dosyanın tamamını okumanın yerine geçmez; hazırlanan bilginin kullanılmasına yardımcı olur.

Örneğin oturumun temel meselesi yeni sunulan bir belgeyse, hazırlık notunda belgenin hangi iddiayla ilgili olduğu, neyin açıklığa kavuşturulması gerektiği ve uygulanabilir usule göre hangi talebin değerlendirileceği yer alabilir. Böylece karşı tarafın kişisel ithamı geldiğinde asıl mesele kaybolmaz.

Güçlüğü öngörmek ve felaket senaryosu üretmemek

Marcus Aurelius’un Kendime Düşünceler adlı eserinin II.1 bölümündeki sabah değerlendirmesi, zor insan davranışlarıyla karşılaşma ihtimaline hazırlık düşüncesini içerir. [2] Mesleki uygulamada bunun karşılığı, her duruşmanın kötü geçeceğini varsaymak değildir. Muhtemel bir engel için hukuken uygun alternatif düşünmektir.

“Sözüm kesilirse ne olur?” sorusu, saatlerce aynı gergin sahneyi canlandırmak yerine kısa bir hazırlığa bağlanabilir: Hangi meseleyi tamamlamam gerekiyor? Talebimi tek cümlede nasıl ifade ederim? Hangi kaydı kontrol etmeliyim? Hazırlığın sonu bir işlem planına ulaşmıyorsa, aynı ihtimali tekrar düşünmenin faydası ayrıca sorgulanmalıdır.

Gerilim anında hangi değerlendirme yapılmalıdır

Önce hukuki veya fiili aciliyeti ayırmak

Derhal müdahale gerektirebilecek durumlar

Savunma veya açıklama imkânını etkileyen bir işlem, hemen ele alınması gereken talep, kayda ilişkin ciddi bir eksiklik veya güvenlik riski varsa bekleme önerisi mekanik biçimde uygulanamaz. Olayın niteliği ve ilgili usul değerlendirilerek gerekli müdahale yapılır. Duygusal rahatlama sağlanana kadar her işlemi erteleyen bir yöntem, hak kaybına yol açabilir.

Kısa değerlendirme aralığı bırakılabilen durumlar

Hemen hukuki sonuç doğurmayan bir yorum karşısında kısa süre notlara dönmek veya kurulacak cümleyi zihinde netleştirmek mümkün olabilir. Bu aralık, konuşmanın amacını seçmek içindir. Her olay için belirli sayıda saniye veya aynı bedensel teknik önerilmemektedir; duruşmanın akışı ve kişinin ihtiyacı değişir.

Olayı, hukuki önemini ve talebi bağlamak

Kullanışlı bir sözlü açıklama üç soruyu karşılar: Ne oldu? Bunun ele alınan mesele bakımından önemi nedir? Ne talep ediliyor? Bu, kanunda yer alan zorunlu bir formül değil, bu yazı için önerilen ifade düzenidir. Cümlenin kısa olması, gerekçesiz olması anlamına gelmez.

“Bu yaklaşımı kabul etmiyorum” ifadesi rahatsızlığı anlatabilir; fakat hangi işlemin yapılması istendiğini göstermez. “Sunulan belgenin şu bölümü hakkındaki açıklamam tamamlanmadı; ilgili iddiaya cevap verebilmek için bu hususta beyanımı tamamlamak istiyorum” biçimindeki ifade ise talebin konusunu görünür kılar. Somut olayda kullanılacak hukuki dayanak ayrıca belirlenmelidir.

Üç varsayımsal olayda mesleki ifade nasıl kurulabilir

Beyan tamamlanmadan başka konuya geçilmesi

Önce tamamlanamayan konunun ne olduğu belirlenir. Bütün duruşmanın adaletsiz yürütüldüğü yönünde geniş bir itham yerine, belirli açıklama ihtiyacı gösterilir. Talep kabul edilmezse ilgili işlemin niteliğine göre kayda geçirilmesi ve sonraki hukuki imkânlar değerlendirilir. Her ret, kendiliğinden aynı başvuru yolunu doğurmaz.

Karşı tarafın kişisel ithamda bulunması

İthamın dosyadaki olguya mı yoksa kişiye mi yöneldiği ayrılmalıdır. Hukuki iddiaya etkisi bulunmayan bir sözün bütün ayrıntılarıyla cevaplanması, tartışmayı genişletebilir. Gerekli açıklama yapılırken değerlendirmeyi tekrar somut olguya, belgeye veya talebe yöneltmek mümkündür. Hak ihlali niteliği taşıyan davranışın ayrıca ele alınması ihtimali saklıdır.

Beklenmeyen belgenin sunulması

Yeni belge karşısında hemen kapsamlı görüş açıklama baskısı hissedilebilir. Önce belgenin erişilebilirliği, okunabilirliği ve dosyaya etkisi değerlendirilir. İnceleme veya açıklama imkânına ilişkin talep, uygulanabilir usul ve somut ihtiyaç üzerinden gerekçelendirilir. “Buna hazırlanmadım” yerine, hangi yönün neden incelenmesi gerektiği açıklanabilir.

Olayİfadenin amacıÖrnek anlatım
Beyanın kesilmesiTamamlanmayan hukuki meseleyi göstermek“Şu belgeye ilişkin açıklamamı tamamlamak istiyorum; talebim bu hususla sınırlıdır.”
Kişisel ithamTartışmayı dosyadaki iddiaya döndürmek“Bu değerlendirmenin yerine, iddianın dayanağı olan belgenin incelenmesini talep ediyoruz.”
Yeni belgeGerekli incelemeyi somutlaştırmak“Belgenin önceki kayıtlarla ilişkisini incelemek ve buna ilişkin açıklama yapmak istiyoruz.”

Bu cümlelerin amacı mesleki ifade örneği sunmaktır. Doğru talep, yetki, süre ve kayıt yöntemi somut yargılama kurallarına göre belirlenir. Sözcükleri aynen tekrar etmek, talebin hukuken doğru kurulduğu anlamına gelmez.

Soğukkanlılık savunmanın gücünü nasıl korur

Hukuki eleştiri ile kişisel çatışmayı ayırmak

TBB Meslek Kuralları’nın 5 ve 6. maddeleri mesleki ifadenin hukukla bağını ve taraflar arasındaki düşmanlığın dışında kalmayı; 17. madde ise yargı mensuplarıyla ilişkilerde karşılıklı saygıyı ele alır. [3] Bu çerçeve, güçlü hukuki eleştiriyi bütünüyle ortadan kaldıran bir sessizlik yükümlülüğü gibi okunmamalıdır.

Bir işlemin dayanağının bulunmadığı veya değerlendirmede belirli bir delilin göz ardı edildiği somut gerekçelerle açıklanabilir. Kişinin niyetine ilişkin doğrulanmamış ithamlar ise hukuki tartışmanın önüne geçebilir. İtirazın gücü, haklılık hissinin yoğunluğundan çok, gösterilen sorunun açıklığı ve dayanağıyla değerlendirilmelidir.

Kayıt ile sonraki işlemi birlikte düşünmek

Duruşmada ileri sürülen bir husus bakımından hangi kaydın oluştuğu ve hangi sonraki işlemin gerekli olduğu takip edilmelidir. Tutanak incelemesi, kayıt eksikliği iddiası veya ilgili başvuru, kendi usulüne göre değerlendirilir. Kişisel not ile resmi tutanak aynı ispat işlevine sahipmiş gibi hareket edilmez.

Avukatlık görevinin yerine getirilmesi sırasında yaşanan olayların ayrıca değerlendirilmesi gereken boyutları bulunabilir. Bu konu, büronun mevcut savunma görevi, mesleki bağımsızlık ve ceza sorumluluğunun sınırları başlıklı yazısıyla birlikte okunabilir. Olası hukuki yol ve süre, olayın gerçek niteliği üzerinden ayrıca saptanmalıdır.

Duruşma sonrasında nasıl değerlendirme yapılmalıdır

Önce işlem ve müvekkil bilgilendirmesi

Oturum bittiğinde önce kararlar, talepler ve takip gerektiren işler gözden geçirilir. Müvekkile yalnız duruşmanın gergin geçtiği anlatılmamalı; hangi konunun ele alındığı, hangi sonucun çıktığı ve sonraki adım açıklanmalıdır. Avukatın kişisel rahatsızlığı, dosya hakkında verilecek bilginin yerine geçmemelidir.

Gereken kayıtlar ve tarihler belirlendikten sonra olayın mesleki iletişim boyutu değerlendirilebilir. Örneğin kısa kurulabilecek bir talebin gereksiz tartışmayla uzayıp uzamadığı, asıl meselenin açık ifade edilip edilmediği ve ikinci bir açıklamaya ihtiyaç bulunup bulunmadığı incelenir.

Kendini yargılamak yerine davranışı incelemek

Seneca’nın Öfke Üzerine eserindeki III.36 bölümü, günün davranışlarını gözden geçirme düşüncesi bakımından birincil metindir. [4] Mesleki uyarlamada değerlendirme; hangi sözün işe yaradığı, hangi ifadenin dosyaya katkı sağlamadığı ve bir sonraki benzer olayda neyin değiştirileceği üzerinde tutulabilir.

Bu amaçla yapılan kısa bir ekip görüşmesi, kişinin aşağılandığı bir performans sorgusuna dönüşmemelidir. Genç avukat veya stajyerin sorunu bildirebildiği, farklı bir ifade önerisini anlayabildiği ve hukuki gerekçeyi görebildiği çalışma ortamı önemlidir. Gerçek dosya bilgileri eğitim amacıyla paylaşılırken erişim ve mahremiyet sınırları korunur.

Kurumsal destek ve ruh sağlığı sınırını korumak

Sürekli gerilimin nedenlerini incelemek

Her gün yaşanan yoğun baskıyı yalnız kişinin tepki verme biçimiyle açıklamak eksik kalabilir. Dünya Sağlık Örgütünün işyerinde ruh sağlığı yaklaşımı, çalışma koşullarının ve örgütsel önlemlerin rolünü de vurgular. [5] Dosya yükü, zamanlama, görev dağılımı ve destek imkânı mesleki değerlendirmeye dahil edilmelidir.

Yoğun sıkıntı günlük yaşamı veya çalışma işlevini belirgin biçimde etkiliyorsa uygun profesyonel destek düşünülebilir. Bu yazıdaki düşünme ve ifade önerileri, psikolojik tedavi yöntemi olarak sunulmamaktadır. Şiddet veya tehdit durumunda ise güvenlik ve somut hukuki koruma ihtiyacı öncelikle ele alınır.

CMK ve HMK kapsamında soru yöneltme, tutanak ve hukuki müdahale

Duruşmadaki sakinlik, söz hakkının ve usuli güvencelerin kullanılmasını desteklediği ölçüde anlamlıdır. İtirazın nedeni, hangi işlemle ilgili olduğu ve mahkemeden ne istendiği açıkça ifade edilir. Ceza ve hukuk yargılamalarında soru yöneltme ile tutanak kuralları aynı metinle düzenlenmediği için tek bir hazır ifade her dosyaya uygulanmaz.

Doğrudan soru yöneltmenin yargılama türüne göre sınırı

Ceza yargılamasında CMK m. 201

CMK m. 201, Cumhuriyet savcısının ve duruşmaya müdafi veya vekil sıfatıyla katılan avukatın, duruşma disiplinine uygun biçimde doğrudan soru yöneltmesini düzenler. Sanık ve katılanın sorularını yöneltme biçimi farklıdır; bunlar başkan veya hâkim aracılığıyla soru sorar. Sorunun yöneltilmesine itiraz edildiğinde kararı mahkeme başkanı verir. [7] Ceza yargılamasında savunma ve vekillik bakımından bu ayrım, söz sırasını ve talebin nasıl kurulacağını doğrudan etkiler.

Hukuk yargılamasında HMK m. 152

HMK m. 152, vekillerin tanığa, bilirkişiye ve duruşmaya çağrılan diğer kişilere doğrudan soru yöneltmesini; tarafların ise hâkim aracılığıyla soru sormasını düzenler. Soruyla ilgili itirazı hâkim değerlendirir. [8] “Çapraz sorgu” günlük hukuk dilinde kullanılabilse de bu kavramın yabancı bir yargılama sistemindeki bütün kurallarının Türk hukukunda aynen geçerli olduğu varsayılamaz. Burada anlatılan yetki, ilgili kanundaki doğrudan soru yöneltme yetkisidir.

Örneğin bir boşanma davasında tanığın olayı bizzat görüp görmediği, ne zaman öğrendiği ve anlatımının hangi kısmının başkasına dayandığı sorulabilir. Amaç tanığı küçük düşürmek değil, bilginin kaynağını açığa çıkarmaktır. Velayet uyuşmazlığında da sorular, çocuğun durumunu açıklamaya katkısıyla değerlendirilir; ebeveynler arasındaki öfkenin duruşmaya taşınmasıyla yetinilmez.

Duruşma tutanağına neden dikkat edilmelidir

Ceza yargılamasında tutanağın düzenlenmesi ve içeriği CMK m. 219–221’de, duruşmanın usule uygun yürütüldüğünün tutanakla ispatı m. 222’de yer alır. Hukuk yargılamasında HMK m. 154–156, tutanağın düzenlenmesi, imzalanması ve ispat gücü bakımından önemlidir. [7] [8] Avukatın kişisel notu, kanuni duruşma tutanağının yerine geçmez.

Bir soruya izin verilmediğinde, beyan eksik kaydedildiğinde veya talep hakkında karar verilmediği düşünüldüğünde önce somut eksiklik açıklanır. İlgili talebin ve buna ilişkin değerlendirmenin tutanağa doğru geçirilmesi istenir. “Tutanağa şerh düşmek” şeklindeki yaygın ifade, avukatın tutanağı tek taraflı değiştirebildiği veya her istediği metni aynen yazdırabildiği anlamına gelmez. Yazılı beyan sunulması da ilgili usule ve mahkemenin işlemine göre ele alınır.

Varsayımsal bir tazminat davasında tanık önce bir olayı bizzat gördüğünü söyleyip sonra başkasından duyduğunu açıklamış olsun. Ölçülü müdahale, bu iki anlatım arasındaki farkı işaret ederek açıklayıcı soru sormayı ve önemli beyanın kayda doğru yansımasını istemeyi içerir. Tanıkla kişisel tartışmaya girmek, bu ispat sorununu çözmez.

Kanun yolu ve bireysel başvuru bakımından kayıt ne sağlar

Üst mahkemelerin veya Anayasa Mahkemesinin yalnız tutanağa yazılan itirazları inceleyebileceği biçiminde genel bir kural kurulamaz. İncelemenin kapsamı; başvuru türüne, ileri sürülen sebebe, dosyanın bütününe, resen incelenen hususlara ve ilgili usul hükümlerine göre değişir. Buna karşılık, duruşmada gerçekleşen bir olayın zamanında ve doğru kaydedilmesi sonraki başvurunun somutlaştırılmasına önemli katkı sağlar.

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, olağan kanun yolunun yerine geçen genel bir delil değerlendirmesi değildir. Temel hak ihlali iddiasının dayanağı ve kabul edilebilirlik koşulları ayrıca ele alınır; kanun yolu şikâyeti ile anayasal güvencelere ilişkin iddia ayrıştırılır. [9] Duruşma yönetiminde amaç bu yolların sonucunu garanti etmek değil, somut talebi açıkça ortaya koymak ve gerekli kaydı korumaktır.

Sonuç

Duruşmada öfke yönetiminin mesleki karşılığı, yaşanan olayı doğru belirleyip gerekli talebe bağlayabilmektir. Acil müdahale gereken durumlarla düşünme aralığı bırakılabilecek durumlar ayrılır; hukuki gerekçe, ifade ve kayıt birlikte ele alınır. Duruşma öncesinde asıl talebi kısa biçimde yazmak ve sonrasında gerçekleşen işlemleri kontrol etmek, bu yaklaşımın uygulanabilir iki adımıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Soğukkanlı davranmak haksızlığa itiraz etmemek anlamına gelir mi

Hayır. Haksızlık veya hukuka aykırılık iddiası somutlaştırılarak gerekli talep ve başvuru değerlendirilir. Önerilen yaklaşım, itirazın amacını ve hukuki dayanağını daha açık kurmayı hedefler.

Duruşmada öfkelendiğimde mutlaka konuşmayı ertelemeli miyim

Hayır. Derhal ele alınması gereken bir mesele varsa beklemek uygun olmayabilir. Kısa düşünme aralığı, ancak hukuki veya fiili gecikme yaratmadığı ölçüde kullanılır.

Hazır bir ifade bütün duruşmalarda kullanılabilir mi

Hayır. Yazıdaki cümleler iletişim örneğidir. Talebin konusu, usulü, dayanağı ve süresi ilgili yargılama ile somut olaya göre belirlenir.

Güçlü savunma için sert bir üslup zorunlu mudur

Güçlü savunmanın ölçütü tek bir ses tonu veya kişilik biçimi değildir. Hukuki meseleye bağlı, açık, gerekçeli ve gerektiğinde ısrarlı ifade kurulabilir; kişisel saldırı savunmanın zorunlu unsuru değildir.

Gergin bir duruşmadan sonra ilk yapılacak iş nedir

Oturumda gerçekleşen işlemler, oluşan kayıtlar ve takip gerektiren tarih veya talepler kontrol edilir. Müvekkil uygun biçimde bilgilendirilir. Kişisel ve ekip değerlendirmesi bu hukuki takibi geciktirmemelidir.

Doğrudan soru yöneltme ile çapraz sorgu aynı şey midir

Türk hukukundaki yetki CMK m. 201 ve HMK m. 152’nin kendi kapsamı içinde değerlendirilir. “Çapraz sorgu” ifadesi kullanılarak yabancı sistemlerdeki bütün yöntem ve yetkilerin aynen uygulanabileceği sonucu çıkarılamaz.

Tutanağa alınmayan her itiraz kanun yolunda ileri sürülemez mi

Böyle mutlak bir kural yoktur. Başvurunun türü ve usul hükümleri belirleyicidir. Bununla birlikte duruşmada gerçekleşen bir işlemin usule uygunluğunun ispatında tutanağın özel önemi vardır; eksik veya hatalı kayıt fark edildiğinde uygun düzeltme ve başvuru imkânları zamanında değerlendirilmelidir.

Kaynakça

  1. Epiktetos, Enkheiridion, bölümler 5 ve 20; Elizabeth Carter İngilizce çevirisi, MIT Internet Classics Archive.
  2. Marcus Aurelius, Kendime Düşünceler, II.1; George Long İngilizce çevirisi, MIT Internet Classics Archive.
  3. Türkiye Barolar Birliği, Meslek Kuralları, kurallar 5, 6 ve 17.
  4. Seneca, Öfke Üzerine, III.36, StoicSource açık metin nüshası.
  5. Dünya Sağlık Örgütü, Mental health at work, 15 Eylül 2026.
  6. Fahrettin Kayhan, Yargı Tepkiyi Belirler: Stoacı Felsefe Açısından Avukatlıkta Zihinsel Hâkimiyet ve Avukatlık ve Vakar: Duruşma Salonundan Sosyal Medyaya Savunmanın Onurunu Korumak, Hukuki Haber. Konuya ilişkin çağdaş okumalar.
  7. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 201, 219–222; Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat erişimi.
  8. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 152 ve 154–156; Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat erişimi.
  9. Anayasa Mahkemesi, Açıkça Dayanaktan Yoksunluk, “Kanun Yolu Şikayeti” açıklaması; resmi kabul edilebilirlik kaynağı.

YAZAR

Av. Umut Güneş

Güneş & Güneş Hukuk Bürosu

Görüş veya düzeltme bildirin

Kaynak, tarih, içerik veya bağlantılarla ilgili görüş ve düzeltme önerilerinizi iletebilirsiniz.

Makalenin başlığını ve ilgili bölümü belirtmeniz yeterlidir. Kişisel dosya bilgisi veya belge göndermeyiniz.