Araştırma tarihi: 11 Ekim 2026
Velayet kendisine tek başına verilen anne veya baba, kural olarak çocuğun bakımına, eğitimine ve yaşayacağı yere ilişkin kararları alabilir. Bu nedenle çocukla yurt dışına yerleşmek, Türk hukuku bakımından her durumda diğer ebeveynin iznine veya ayrıca alınacak bir mahkeme kararına bağlı değildir. Ancak bu yetkinin kullanılması; velayet kararının kapsamına, çocuğun üstün yararına, kişisel ilişki düzenine ve somut olayda uygulanacak uluslararası kurallara uygun olmalıdır. Pasaport, vize ve oturum işlemleri de ayrıca değerlendirilir. [1] [2]
Taşınma planlayan ebeveyn açısından temel soru, yalnızca sınırdan geçip geçemeyeceği değildir. Çocuğun yeni ülkede nasıl yaşayacağı, eğitimini nasıl sürdüreceği ve diğer ebeveyniyle bağını nasıl koruyacağı da açıklığa kavuşturulmalıdır. Taşınmaya karşı çıkan ebeveyn ise itirazını çocuğun yaşamına ilişkin somut nedenlerle ortaya koymalıdır. Bu rehber, Türkiye bağlantılı uyuşmazlıklarda bu iki tarafın haklarını, başvuru yollarını ve hazırlanması gereken belgeleri ele almaktadır.
Velayet hakkı çocuğun yaşayacağı yeri belirleme yetkisi verir mi?
Velayetin bir ebeveyne verilmesi ne anlama gelir?
Türk Medeni Kanunu'nun 339. maddesi, çocuğun bakım ve eğitimiyle ilgili kararların onun menfaati gözetilerek alınmasını öngörür. Kanunun 342. maddesi de ana ve babanın velayetleri çerçevesinde çocuğun yasal temsilcisi olduğunu düzenler. Boşanma sonucunda velayet tek ebeveyne bırakılmışsa, bu yetkiler esas olarak o ebeveyn tarafından kullanılır. Çocuğun yaşayacağı yerin belirlenmesi de bu çerçevede değerlendirilir. [1]
Bununla birlikte velayet, ebeveynin kişisel tercihlerini çocuğa sınırsız biçimde uygulama yetkisi değildir. Yurt dışında iş bulmak veya yeniden evlenmek taşınma için anlaşılabilir nedenler olabilir; fakat çocuğun bakımının, eğitiminin ve aile bağlarının nasıl korunacağı ayrıca incelenir. Taşınma yetkisinin bulunması ile belirli bir taşınma planının çocuğun yararına olması farklı sorulardır.
İlk kontrol, kararın yalnızca sonuç bölümündeki “velayet anneye/babaya verilmiştir” cümlesiyle sınırlı kalmamalıdır. Kişisel ilişki günleri, varsa geçici tedbirler, sonradan verilen kararlar ve kararın kesinleşme durumu birlikte okunmalıdır. Başka ülkede verilmiş bir karar varsa, o kararın tanınması ve ebeveynlere tanıdığı yetkiler de değerlendirmeye girer.
Ortak velayet ve geçici velayette durum nasıl değişir?
Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır. Ayrılık veya boşanma yargılamasında hâkim çocuğun bakım ve korunmasına ilişkin geçici düzenlemeler yapabilir. Boşanma sonrasında ortak velayet öngören bir karar bulunması da ayrı bir ihtimaldir. Bu durumlar, kesinleşmiş bir kararla tek ebeveyne bırakılmış velayetle aynı kabul edilemez. [1]
Ortak velayette çocuğun yaşam merkezini kalıcı biçimde değiştiren karar, günlük bakım işlemi gibi ele alınmamalıdır. Ebeveynlerin karar verme yetkileri ve mevcut hüküm incelenmeli; uyuşmazlık varsa çocuğun yararına uygun düzenlemenin mahkemeden istenmesi değerlendirilmelidir. Geçici velayet kararı bakımından da kararın amacı, kapsamı ve devam eden davadaki tedbirler belirleyicidir. Yalnızca çocuğun fiilen bir ebeveynle yaşıyor olması, sınırsız ve kalıcı yerleşme yetkisini kanıtlamaz.
Yurt dışına yerleşmek için diğer ebeveynin izni veya mahkeme kararı gerekir mi?
Yargıtayın 2023 tarihli kararı neyi açıklıyor?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 10.05.2023 tarihli, E. 2023/694, K. 2023/2329 sayılı kararında, velayeti annede bulunan çocukların bir yıl süreyle Fransa'da dil eğitimi görmesi için izin istenmiştir. Bölge adliye mahkemesi talebi kabul etmiş; Yargıtay ise annenin velayet ve yasal temsil yetkisi nedeniyle çocukları yurt dışına götürme yetkisinin zaten bulunduğunu değerlendirerek, ayrıca izin talep edilmesinde hukuki yarar bulunmadığı gerekçesiyle bozma kararı vermiştir. [2]
Kararın pratik önemi, her seyahat veya yerleşme planı için otomatik olarak “çocuğu yurt dışına çıkarma izin davası” açılmamasıdır. Bununla birlikte olay, bir yıllık eğitim planına ilişkindir. Karar, bütün kalıcı taşınmaların çocuğun yararına olduğunu veya kişisel ilişki kararlarının uygulanmayabileceğini söylemez. Buradaki bozma, somut dosyada ayrı izin talebinin hukuki yarar koşuluna ilişkindir.
Konsolosluk veya yabancı makam ayrıca belge isterse ne yapılır?
Türk hukukunda velayet yetkisinin bulunması, gidilecek ülkenin bütün idari işlemlerinde aynı belgelerin yeterli olacağı anlamına gelmez. İlgili ülkenin konsolosluğundan veya göç makamından; velayet kararının kabulü, diğer ebeveyne ilişkin belge, tercüme, tasdik ve oturum koşulları hakkında güncel bilgi alınmalıdır. Belge listesi başvurunun türüne ve çocuğun durumuna göre değişebilir.
Somut bir belge talebi veya ret bulunuyorsa, bunun yazılı örneği saklanmalıdır. Mahkemeye başvuru düşünülürken hangi hukuki engelin giderilmek istendiği açıklanmalı; talep, mevcut velayet yetkisini tekrar eden soyut bir izin isteminden ayrılmalıdır. HMK m.114 ve 115 uyarınca hukuki yarar dava şartıdır. Her olay için vize reddini zorunlu ön koşul saymak da her belge sorununun mutlaka mahkeme izniyle çözüleceğini ileri sürmek de doğru değildir. [3]
Seyahat muvafakati kalıcı yerleşmeye izin verir mi?
Muvafakatnamenin amacı ve sınırları neden önemlidir?
Muvafakatnamenin etkisi, içeriğine ve uygulanacak hukuka göre belirlenir. Belirli tarihler arasında tatil yapılmasına verilen rıza, kendiliğinden çocuğun süresiz olarak başka ülkede yaşamasına verilmiş rıza sayılmaz. Buna karşılık rıza gerekip gerekmediği de velayet ve karar verme yetkileri incelenmeden belirlenemez. Belgenin bulunmaması tek başına her durumda hukuka aykırılık; bulunması da her durumda sınırsız taşınma yetkisi doğurmaz. [1] [9]
Kalıcı yerleşme konusunda anlaşma yapılıyorsa ülke, öngörülen başlangıç tarihi, eğitim ve bakım planı, kişisel ilişki, ulaşım giderleri ve iletişim düzeni açıkça yazılmalıdır. Böyle bir anlaşmanın çocuğun yararı bakımından mahkeme denetimine tabi olabilecek yönleri vardır. Ebeveynler, çocuğun haklarından sınırsız biçimde vazgeçemez.
| Durum | Temel hukuki ayrım | Öncelikli kontrol |
|---|---|---|
| Velayet tek ebeveynde | Her durumda ayrıca diğer ebeveynin izni aranmaz | Kararın kapsamı, tedbirler ve görüşme düzeni |
| Ortak velayet | Kalıcı taşınma ortak karar verme yetkilerini etkiler | Birlikte karar veya uyuşmazlığa uygun yargısal düzenleme |
| Geçici velayet | Nihai ve sınırsız yerleşme yetkisiyle eş tutulmaz | Devam eden dava ve geçici kararın içeriği |
| Süreli tatil muvafakati | Kalıcı yerleşme rızasıyla aynı değildir | Amaç, süre, dönüş koşulu ve uygulanacak hukuk |
| Yabancı velayet kararı | Yetkiler yalnız Türk hukukundaki adlandırmayla belirlenmez | Kararın etkisi, mutat mesken hukuku ve sözleşmeler |
Muvafakatnamenin hazırlanması ve yurt dışı seyahat izni için çocuğun yurt dışına çıkarılması ve muvafakatname yazımıza bakılabilir.
Pasaport veya oturum izni alınması uyuşmazlığı çözer mi?
Pasaport, vize veya oturum izni, velayet ve kişisel ilişki uyuşmazlığını tek başına çözmez. Bu belgeler ilgili idari işlemler bakımından önem taşır; diğer ebeveynin haklarının ihlal edilip edilmediği farklı hukuki kurallarla değerlendirilir. Aynı şekilde apostil, belgenin resmî niteliğinin doğrulanmasına hizmet eder; velayet kararının yabancı ülkede bütün sonuçlarıyla uygulanacağını tek başına garanti etmez.
Muvafakatnameler için bütün ülkelerde ve işlemlerde geçerli tek bir “altı aylık süre” varsayılmamalıdır. Belgenin kendi süresi, geri alma durumu ve belgenin sunulacağı makamın güncel koşulları ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Uçak bileti alınmadan önce bu kontrollerin yapılması, hukuken mümkün olan bir taşınmanın belge eksikliği nedeniyle aksamasını önlemeye yardımcı olur.
Çocuğun üstün yararı taşınma kararında nasıl değerlendirilir?
Eğitim, bakım ve aile bağları birlikte incelenir
Değerlendirme, hangi ülkenin genel olarak daha iyi olduğu üzerinden yapılmaz. Çocuğun mevcut yaşamı ile önerilen yeni yaşamı karşılaştırılır. Okulun niteliği, dil desteği, sağlık hizmetlerine erişim, güvenli konut, günlük bakımın kim tarafından sağlanacağı ve ebeveynin çalışma saatleri somutlaştırılmalıdır. Daha yüksek gelir, bu başlıkların tümünü kendiliğinden olumlu hâle getirmez. [1]
Taşınmayı isteyen ebeveyn; iş sözleşmesi, okul kabul yazısı, konut belgesi ve bakım planıyla önerisinin uygulanabilirliğini gösterebilir. İtiraz eden ebeveyn ise yalnızca ayrılmak istemediğini söylemek yerine, taşınmanın hangi somut ihtiyacı tehlikeye düşüreceğini ve önerdiği alternatifin neden daha uygun olduğunu açıklamalıdır. Örneğin devam eden tedavinin kesilmesi veya çocuğun eğitim desteğinin karşılanamaması ayrı ayrı araştırılabilecek iddialardır.
Mahkemenin çocuğun yararını kendiliğinden araştırması, tarafların belge sunmasını önemsiz kılmaz. Tarihli ve doğrulanabilir kayıtlar, uzman incelemesinin gerçek yaşam koşullarına dayanmasını sağlar. Tek tarafın hazırladığı planın diğer ebeveynin somut itirazlarıyla karşılaştırılması da sağlıklı karar için gereklidir.
Çocuğun görüşü ve AYM'nin Pervin Hazan Yağcı kararı
Çocuk, yaşı ve olgunluğu elverdiği ölçüde kendisini etkileyen kararlarda dinlenmelidir. Görüşünün alınması, karar sorumluluğunun çocuğa yüklenmesi veya “anne mi baba mı?” seçimine zorlanması anlamına gelmez. Çocuğun isteği; bakım ilişkileri, güvenliği ve uzman değerlendirmesiyle birlikte ele alınır. TMK m.339, önemli konularda çocuğun düşüncesinin olanak ölçüsünde dikkate alınmasını öngörür. [1]
AYM'nin Pervin Hazan Yağcı başvurusunda verdiği 30.04.2024 tarihli kararında (B. No: 2022/60016), velayeti babada bulunan çocuğun Kıbrıs'a götürülmesi ve annenin velayetin değiştirilmesi talebi incelenmiştir. Uzman raporları, çocuğun görüşü ve ebeveynlerle ilişkisi değerlendirilmiş; yargılama sırasında baba ve çocuğun Türkiye'ye döndüğü de kaydedilmiştir. AYM, ilgili süreçte yeterli araştırma ve gerekçe bulunduğu değerlendirmesiyle başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun olduğu için kabul edilemez bulmuştur. [4]
Bu karar, her yurt dışı taşınmanın onaylandığı şeklinde okunamaz. Önemi; çocuğun yaşam koşullarının, görüşünün ve aile bağlarının somut biçimde araştırılması gerektiğini göstermesidir. Ayrıca karar bir Lahey iade hükmü değildir; velayet uyuşmazlığındaki anayasal güvencelerle ilgilidir.
Taşınma kişisel ilişkiyi ve velayeti nasıl etkiler?
Görüşme düzeni yeni mesafeye nasıl uyarlanır?
Mevcut kişisel ilişki kararı, ebeveynin tek taraflı açıklamasıyla ortadan kalkmaz. Her hafta sonu görüşmeyi öngören bir kararın ülkeler arası mesafede uygulanması güçleşiyorsa yeni düzenleme istenmelidir. Uygun çözüm; okul tatillerinde daha uzun görüşmeler, belirli bayramların dönüşümlü paylaşılması ve düzenli görüntülü iletişim olabilir. Süreler çocuğun yaşına, okuluna ve yolculuk yüküne göre belirlenir; her çocuk için zorunlu tek bir tatil süresi yoktur. [1]
Uygulanabilir bir plan, yalnızca “görüşmeye izin verilecektir” dememelidir. Teslim yeri, gidiş ve dönüş günleri, uçuşa kimin eşlik edeceği, biletlerin nasıl alınacağı, giderlerin paylaşımı, saat farkı ve aksayan görüşmenin nasıl telafi edileceği açıklanmalıdır. Görüntülü görüşme, çocuğun ihtiyaçları gözetilerek düzenlenir; yüz yüze ilişkinin koşulsuz ve kalıcı ikamesi sayılmaz.
Yol giderlerinin her durumda tek ebeveyne ait olduğu varsayılamaz. Tarafların imkânları, mesafenin oluşma nedeni, çocuğun ihtiyaçları ve kurulacak düzen birlikte değerlendirilmelidir. Anlaşma sağlanması uygulamayı kolaylaştırabilir; uyuşmazlık sürüyorsa giderlere ilişkin talep de somutlaştırılmalıdır.
Yurt dışında yaşayan ebeveynin görüşme hakkı için yurt dışında yaşayan ebeveynin çocukla görüşme hakkı yazımız ayrıca incelenebilir.
Yurt dışına taşınmak velayetin değiştirilmesine yol açar mı?
TMK m.183, başka bir yere gitme gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde gerekli önlemlerin alınmasını düzenler. Taşınmak, velayetin otomatik olarak kaybedilmesi anlamına gelmez. Ancak çocuğun bakımının aksaması, eğitim ve sağlık ihtiyaçlarının karşılanamaması veya diğer ebeveynle ilişkinin çocuğun yararına aykırı biçimde engellenmesi yeni değerlendirmeyi gerektirebilir. [1]
TMK m.324 uyarınca kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi, çocuğun menfaatine aykırı olmamak şartıyla velayet değişikliğine neden olabilir. Amaç ebeveyni cezalandırmak değil, çocuğun korunmasıdır. Görüşmeyi engelleyen olaylar tarih, yazışma ve resmî uygulama kayıtlarıyla gösterilmelidir. Bir ebeveynin daha varlıklı olması veya diğerinin yabancı ülkede yaşaması tek başına yeterli değerlendirme oluşturmaz.
Velayetin diğer ebeveyne verilmesi ile TMK m.348 anlamında velayetin kaldırılması da aynı değildir. Kaldırma, kanundaki daha ağır koşullarla ilgilidir; her taşınma uyuşmazlığında bu sonuca başvurulmaz. Türkiye'deki kişisel ilişki kararının uygulanması bakımından Çocuk Koruma Kanunu'nun çocuk teslimi ve kişisel ilişkiye ilişkin hükümleri ayrıca dikkate alınır. [1] [14]
Diğer ebeveyn taşınmaya nasıl itiraz edebilir?
Genel bir izin şartı koydurmak ile çocuğu korumak farklıdır
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 20.11.2025 tarihli, E. 2025/5404, K. 2025/9980 sayılı kararında, baba, kişisel ilişki günlerinde çocukların yurt dışına çıkışının kendi rızasına bağlanmasını istemiştir. İlk derece mahkemesi bu yönde karar vermiş, istinaf başvurusu reddedilmiştir. Yargıtay, velayeti annede bulunan çocukların çıkışını babanın rızasına bağlama talebinde hukuki yarar bulunmadığını belirterek bozma kararı vermiş; kişisel ilişkiye aykırılık durumunda kanundaki başvuru yollarına işaret etmiştir. [5]
Bu karar, babanın görüşme hakkının önemsiz olduğunu söylemez. Gösterdiği ayrım, kişisel ilişkiyi korumak için bütün çıkışları diğer ebeveynin takdirine bağlayan genel bir izin şartı yerine, ihlale ve çocuğun ihtiyacına uygun hukuki yolun değerlendirilmesidir. Aynı ayrım, velayetin babada bulunduğu olaylarda anne yönünden de geçerlidir.
İtiraz eden ebeveynin talebi; kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi, gerekli koruyucu önlemlerin alınması veya koşulları varsa velayetin değiştirilmesi olabilir. Talep sonucu, ileri sürülen olaylarla uyumlu kurulmalıdır. “Çocuğum yurt dışına gitmesin” şeklindeki genel isteğin hangi hakkı, hangi somut tehlikeye karşı koruyacağı açıklanmalıdır.
Acil tedbir ve süresiz çıkış yasağı arasında nasıl ayrım yapılır?
Yakın ve somut bir tehlike varsa geçici hukuki koruma geciktirilmeden değerlendirilmelidir. Mevcut karara rağmen götürme hazırlığı, çocuğu geri getirmeme yönündeki açıklamalar veya bakım güvenliğine ilişkin ciddi bulgular delilleriyle sunulabilir. Ancak başvuru yapılması tek başına taşınmayı durdurmaz; verilen kararın kapsamı ve uygulanması ayrıca takip edilmelidir. Boşanma davasındaki TMK m.169 tedbirleri ile HMK m.389 ve devamındaki ihtiyati tedbirlerin hukuki rejimleri birbirine karıştırılmamalıdır. [1] [3]
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 20.03.2013 tarihli, E. 2012/2-799, K. 2013/389 sayılı kararında, yabancı uyruklu annenin çocuğu götürüp geri getirmeyebileceği endişesiyle sürdürülen yurt dışına çıkış yasağı değerlendirilmiştir. Kurul, somut olayda sürekli yasağı hukuka uygun bulmayarak direnme kararını bozmuş; çocuğun korunması amacıyla geçici sınırlama ile sürekli yasağı ayırmıştır. [6]
Dolayısıyla tedbirin hukuki dayanağı, gerekliliği, süresi ve ölçülülüğü gösterilmelidir. Sırf yabancı vatandaşlık veya yurt dışında yakınlarının bulunması, her olayda sınırsız yasak gerekçesi yapılamaz. Aile içi şiddet veya güvenlik tehlikesi varsa 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma ve gerektiğinde gizlilik düzenlemeleri de ayrıca değerlendirilir; koruma kararıyla gizlenen adreslerin paylaşılması istenmemelidir. [13]
Hangi mahkemeye başvurulur ve hangi süreler önemlidir?
Görev, yetki ve talebin doğru kurulması
Türkiye'deki velayet ve kişisel ilişki uyuşmazlıklarında görevli mahkeme kural olarak aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde kanundaki görevlendirme uygulanır. Başvurunun hangi yerde yapılacağı ise talebe göre belirlenir. Kişisel ilişki düzenlenmesinde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir. Velayetin değiştirilmesi, HMK m.382'de çekişmesiz yargı işleri arasında sayıldığından HMK m.384 gereğince, aksine özel düzenleme bulunmadıkça talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir. [1] [3] [7]
Yabancılık unsuru bulunduğunda bu iç hukuk açıklaması tek başına yeterli değildir. MÖHUK m.1/2 uyarınca milletlerarası sözleşmeler saklıdır; m.40'taki milletlerarası yetki kuralıyla birlikte uygulanabilir sözleşmenin özel yetki hükümleri incelenir. “Türk vatandaşıyım, bu nedenle her durumda Türkiye'de karar alabilirim” sonucu çıkarılamaz. [8]
Başvuruda güncel velayet ve kişisel ilişki kararları, diğer ebeveynin bilgileri, taşınma tarihi, değişen koşullar ve istenen yeni düzen açıkça gösterilmelidir. Çocuk, ebeveynlerin birbirine yönelttiği taleplerde sırf uyuşmazlığın konusu olduğu için davalı gösterilmez. Çocuğun ayrı temsiline ihtiyaç doğuran bir menfaat çatışması varsa TMK m.426 kapsamında temsil kayyımı ihtiyacı ayrıca değerlendirilmelidir. [1] Çocuğun kimlik ve sağlık belgeleri yalnızca gerekli kapsamda dosyaya sunulmalıdır.
Süreler, kanun yolları ve giderler
Tek bir “yurt dışına yerleşmeye itiraz süresi” yoktur. Süre; başvurunun türüne, kararın niteliğine ve bildirime göre değişir. Aşağıdaki HMK tedbir süreleri, ancak o usulün uygulandığı hâller içindir; bütün aile hukuku tedbirlerine otomatik olarak aktarılmamalıdır. [3]
| İşlem | Süre ve başlangıç | Dikkat edilecek sonuç |
|---|---|---|
| Çekişmesiz yargıda istinaf | Özel hüküm saklı olmak üzere öğrenmeden itibaren iki hafta; HMK m.387 | Tebliği beklemek süre riski doğurabilir |
| Genel istinaf kuralı | Usulüne uygun tebliğden itibaren iki hafta; HMK m.345 | Kararın niteliği ve özel hüküm kontrol edilir |
| HMK ihtiyati tedbirinin uygulanmasını isteme | Tedbir isteyen tarafa tefhim veya tebliğden itibaren bir hafta; m.393 | Süresinde istenmezse tedbir kendiliğinden kalkar |
| Dava öncesi HMK tedbirinden sonra esas dava | Uygulama talebinden itibaren iki hafta; m.397 | Dava açılması ve belgesinin uygulayan memurun dosyasına koydurulması gerekir |
| Dinlenmeden verilen HMK tedbirine karşı tarafın itirazı | Uygulamada hazırsa uygulamadan; değilse uygulama tutanağının tebliğinden itibaren bir hafta; m.394 | Aksine karar verilmedikçe itiraz uygulamayı durdurmaz |
Her velayet bağlantılı karar için Yargıtaya temyiz yolu açık değildir. HMK m.362, çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlar ile geçici hukuki korumalara ilişkin kararlar yönünden sınırlamalar içerir. Boşanma hükmüne bağlı velayet düzenlemesi ile bağımsız velayet değişikliği başvurusu aynı kanun yolu rejiminde varsayılmamalıdır. Temyize açık kararlar bakımından genel süre, tebliğden itibaren iki haftadır; somut hüküm ve kanun yolu koşulları kontrol edilmelidir. [3]
Harç, gider avansı, uzman incelemesi, yabancı ülkeye tebligat, tercüme ve tasdik masrafları dosyaya göre değişir. İhtiyati tedbirde teminat ve istisnaları HMK m.392 çerçevesinde değerlendirilir. Ekonomik koşullar elvermiyorsa HMK m.334 ve devamındaki adli yardım hükümleri incelenebilir. Sabit bir dava maliyeti veya kesin sonuçlanma süresi vermek bu uyuşmazlıklarda yanıltıcı olur. [3]
Yurt dışına yerleşmek ne zaman çocuk kaçırma ve iade uyuşmazlığına dönüşür?
Lahey Sözleşmesi ve iade davası için uluslararası çocuk kaçırma ve çocuğun iadesi yazımıza bakılabilir.
Mutat mesken ve koruma hakkı nasıl belirlenir?
1980 tarihli Lahey Sözleşmesi bakımından esas soru, götürme veya alıkoymanın hemen öncesinde çocuğun mutat meskeninin bulunduğu devlet hukukuna göre sahip olunan ve fiilen kullanılan veya götürme ya da alıkoyma olmasaydı kullanılacak koruma hakkının ihlal edilip edilmediğidir. Mutat mesken, çocuğun yaşamının fiilî merkezine ilişkin değerlendirmedir; yalnız nüfus kaydı, vatandaşlık veya ebeveynin bildirdiği adresle belirlenmez. Sözleşme, koruma hakkına çocuğun yaşayacağı yeri belirleme yetkisini de dâhil eder. [9]
Bu nedenle yalnızca Türk kararında kullanılan “velayet” sözcüğüne bakmak yeterli olmayabilir. Yabancı hukuk, mahkeme kararı veya geçerli anlaşma, diğer ebeveyne de yerleşim yerinin belirlenmesinde yetki tanımış olabilir. Yalnız kişisel ilişki hakkının engellenmesi, kendiliğinden her olayda Lahey kapsamında iade koşullarının oluştuğu anlamına gelmez. Koruma hakkı ile ziyaret hakkının kapsamı ayrı araştırılmalıdır. Akademik incelemelerde de bu kavram ayrımının uluslararası korumanın niteliği bakımından belirleyici olduğu açıklanmaktadır. [9] [12]
Örneğin, varsayımsal olarak, ortak karar yetkisine sahip ebeveynlerden biri çocuğu izin verilen tatil sonunda geri getirmezse hukuka aykırı alıkoyma gündeme gelebilir. Buna karşılık tek başına karar yetkisi bulunan ebeveynin her taşınması, sırf diğer ebeveyn itiraz ediyor diye otomatik olarak kaçırma sayılmaz. Her iki örnekte de yetkilerin kaynağı ve olayın tarihleri belirleyicidir.
İade talebi ile görüşme hakkının korunması aynı süreç midir?
1980 Sözleşmesi'nin uygulanması için çocuğun 16 yaşını doldurmamış olması ve ilgili devletler arasında Sözleşme'nin uygulanabilir bulunması gerekir. Haksız götürme veya alıkoyma iddiasında gecikmeden hareket edilmelidir. Sözleşme m.12'deki bir yıllık dönem, iade talebini bütünüyle ortadan kaldıran genel bir zamanaşımı değildir; yeni çevreye yerleşme değerlendirmesi bakımından önem taşır. Hesapta haksız götürme veya alıkoyma tarihi ile çocuğun bulunduğu devlette yetkili yargısal veya idari makam önündeki sürecin başlangıcı önemlidir. Rıza, sonradan kabul, ciddi risk ve yeterli olgunluktaki çocuğun itirazı gibi istisnaların koşulları ayrıca incelenir. [9]
İade kararı, velayetin esasını kesin olarak çözmez. Görüşme hakkının tesisi veya korunması için Sözleşme m.21 kapsamında merkezi makam yolu ayrıca değerlendirilebilir. Adalet Bakanlığının uygulama rehberi, iade ve kişisel ilişki başvurularını ayrı başlıklarla ele almaktadır. Türkiye bağlantılı başvuruda Bakanlığın merkezi makam işlevi ve rehberde açıklanan Cumhuriyet başsavcılığı kanalı dikkate alınmalıdır. [9] [11]
Taşınma sonrasında hangi ülkenin makamları yetkili olur?
Uygulanabilir olduğu ölçüde 1996 tarihli Lahey Çocuk Koruma Sözleşmesi, yetki, uygulanacak hukuk, tanıma ve icra bakımından önemlidir. Genel yetki çocuğun mutat meskenine bağlanır; hukuka aykırı götürme veya alıkoymada önceki devletin yetkisinin belirli koşullarla sürmesi ve acil önlemler için özel kurallar bulunur. Sözleşme 18 yaşına kadar olan çocukları kapsar. [10]
Her taşınmayla mevcut kararların kendiliğinden silindiği veya yeni ülkede bütün velayet düzeninin baştan kurulmasının zorunlu olduğu söylenemez. Sözleşme'nin mevcut önlemlerin devamına, tanımaya ve icra edilebilirliğe ilişkin hükümleri incelenmelidir. Sözleşme dışında kalan durumlarda ilgili ülkenin kuralları ve diğer anlaşmalar değerlendirilir. Türk kararının yurt dışında uygulanması ile yabancı kararın Türkiye'de tanınması veya tenfizi de birbirinden farklı işlemlerdir. [8] [10]
Çocuk yurt dışında yaşıyorken Türkiye’de velayet davası açılması konusu çocuk yurt dışında yaşıyorsa Türkiye’de velayet davası yazımızda ele alınmıştır.
Taşınmadan önce hangi belgeler hazırlanmalıdır?
Belgeler, yalnızca seyahat dosyası oluşturmak için değil, çocuğun yeni yaşamının uygulanabilirliğini göstermek için de hazırlanır. Aşağıdaki liste her olayda aynı belgelerin zorunlu olduğu anlamına gelmez; dosyanın ihtiyaçlarına göre uyarlanır.
| Belge grubu | Örnek belgeler | Açıklığa kavuşturduğu konu |
|---|---|---|
| Velayet ve kişisel ilişki | Güncel kararlar, ilgili kesinleşme ve bildirim kayıtları | Kimin hangi yetkiyi kullandığı ve geçerli sınırlamalar |
| Yeni yaşam düzeni | İş sözleşmesi, konut belgesi, oturum başvurusu veya izni | Planın gerçekliği ve bakımın sürdürülebilirliği |
| Eğitim ve sağlık | Okul kabulü, dil desteği, gerekli tedavi planı | Çocuğun bireysel ihtiyaçlarının devamı |
| Görüşme planı | Okul takvimi, ulaşım seçenekleri, gider ve teslim önerisi | Diğer ebeveynle bağın nasıl korunacağı |
| Rıza ve yazışmalar | Muvafakat, tarihli bildirimler, makamlardan gelen talepler | Rızanın kapsamı ve uyuşmazlığın somut içeriği |
| İhlal veya tehlike | Uygulama tutanakları, hukuka uygun yazışmalar, somut olay kayıtları | Koruma veya değişiklik talebinin dayanağı |
Belgeler tarih sırasıyla düzenlenmeli; tercüme ve tasdik ihtiyacı ilgili makamdan doğrulanmalıdır. Çocuğun fotoğraflarını, sağlık kayıtlarını veya karşı ebeveynle yazışmaları sosyal medyada yayımlamak, hak arama yöntemi olarak kullanılmamalıdır. Deliller hukuka uygun şekilde elde edilmeli ve gerekli yargısal ya da idari mercilerle sınırlı paylaşılmalıdır.
Güvenlik ve gizlilik gerektiren bir durum yoksa taşınma niyetinin makul süre önce yazılı bildirilmesi ve somut görüşme önerisi sunulması uyuşmazlığın çözümünü kolaylaştırabilir. Bu, bütün dosyalara uygulanan sabit bir bildirim süresi olduğu anlamına gelmez. Anlaşmazlık devam ediyorsa taşınma tamamlandıktan sonra oluşacak güçlükleri beklemek yerine, mevcut kararın yeni koşullara uyarlanması zamanında değerlendirilmelidir.
Sonuç
Velayeti tek başına kullanan anne veya babanın çocukla yurt dışına yerleşmesi, her durumda diğer ebeveynin iznine bağlı değildir. Fakat bu yetki; çocuğun yaşam koşulları, mevcut kararlar, kişisel ilişki ve uluslararası hukuk birlikte değerlendirilerek kullanılmalıdır. Yalnızca pasaport veya oturum izni alınmış olması, bu incelemenin yerine geçmez.
Taşınmayı planlayan ebeveynin önceliği, uygulanabilir bir bakım, eğitim ve görüşme planı hazırlamak olmalıdır. İtiraz eden ebeveyn ise genel bir engelleme isteği yerine, somut tehlikeyi ve çocuğun yararına uygun çözümü ortaya koymalıdır. Velayet kararının kapsamı, başvuru türü ve uluslararası yetki birlikte incelendiğinde doğru hukuki yol belirlenebilir. İlgili hizmet kapsamı için velayet hukuku sayfamız incelenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Velayet annedeyse babanın izni olmadan çocukla yurt dışına yerleşilebilir mi?
Kural olarak tek başına velayet, çocuğun yaşayacağı yere ilişkin karar yetkisini de içerir. Ancak mevcut kararlar, çocuğun yararı, kişisel ilişki ve uygulanacak yabancı hukuk veya sözleşmeler kontrol edilmelidir. Velayet babadaysa aynı değerlendirme anne bakımından yapılır. İlgili açıklama
Ortak velayette ebeveynlerden biri tek başına taşınma kararı verebilir mi?
Kalıcı taşınma, ortak karar yetkilerini etkiler. Mevcut velayet düzeni ve kararın kapsamı incelenmeli; anlaşmazlık varsa çocuğun yararına uygun yargısal düzenleme değerlendirilmelidir. Günlük bakım yetkisinden sınırsız yerleşme yetkisi çıkarılamaz. İlgili açıklama
Her durumda aile mahkemesinden yurt dışına çıkış izni almak gerekir mi?
Hayır. Tek başına velayet sahibinin yetkisini tekrar eden bir izin talebi, somut olayda hukuki yarar yokluğuyla karşılaşabilir. İdari belge sorunu veya velayet uyuşmazlığı varsa talep o somut ihtiyaca göre kurulmalıdır. İlgili açıklama
Tatil için verilen muvafakatname kalıcı yerleşmeyi de kapsar mı?
Kendiliğinden kapsamaz. Belgenin amacı, süresi ve içeriği incelenir. Ayrıca ilgili kişinin rızasının hukuken gerekli olup olmadığı, uygulanacak hukuk ve velayet yetkileri çerçevesinde belirlenir. İlgili açıklama
Yurt dışına taşınan ebeveyn velayeti kaybeder mi?
Otomatik olarak kaybetmez. Taşınmanın çocuğa etkisi ve değişiklik ihtiyacı değerlendirilir. Çocuğun yararına aykırı bakım koşulları veya kişisel ilişkinin engellenmesi, koşulları oluştuğunda velayetin değiştirilmesine neden olabilir. İlgili açıklama
Çocuğun yurt dışına çıkışı süresiz olarak yasaklanabilir mi?
Soyut bir götürme endişesi, süresiz yasağı haklı kılmaz. Çocuğun korunması için istenecek geçici tedbirin kanuni dayanağı, somut gerekliliği, süresi ve ölçülülüğü değerlendirilmelidir. İlgili açıklama
Görüntülü görüşme yüz yüze görüşmenin yerine geçer mi?
Kendiliğinden geçmez. Uzak mesafede iletişimi destekler; tatil dönemlerinde yüz yüze görüşme, teslim ve ulaşım düzeni çocuğun ihtiyaçlarına göre ayrıca planlanmalıdır. İlgili açıklama
Çocuk yurt dışına götürülmüşse mutlaka iade edilir mi?
Hayır. Lahey Sözleşmesi'nin uygulanabilirliği, çocuğun yaşı, mutat meskeni, ihlal edildiği ileri sürülen koruma hakkı ve iade istisnaları değerlendirilir. Her taşınma hukuka aykırı götürme değildir. İlgili açıklama
Lahey Sözleşmesi'ndeki bir yıl geçince başvuru hakkı sona erer mi?
Bir yıl, genel bir hak düşürücü başvuru süresi değildir. Yeni çevreye yerleşme değerlendirmesini etkileyebilir. Buna rağmen gecikme, çocuğun durumunu ve delillendirmeyi güçleştirebileceğinden başvuru süratle değerlendirilmelidir. İlgili açıklama
Türk velayet kararı yabancı ülkede otomatik olarak uygulanır mı?
Her ülke ve işlem için böyle bir sonuç söylenemez. Uygulanabilir uluslararası sözleşmeler ve yabancı ülke hukuku incelenir. Tanıma, icra edilebilirlik, tercüme ve tasdik işlemleri birbirinden ayrılmalıdır. İlgili açıklama
Kaynakça
- Türkiye Cumhuriyeti Mevzuat Bilgi Sistemi. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, özellikle m.21, 169, 182–183, 323–326, 335–339, 342, 346, 348 ve 426. Güncel konsolide metin.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 10.05.2023, E. 2023/694, K. 2023/2329. Çocukları yurt dışına götürme talebinde velayet yetkisi ve hukuki yarar. Yayımlanmış tam karar metni, Karamercan Hukuk — ikincil yayın.
- Türkiye Cumhuriyeti Mevzuat Bilgi Sistemi. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, özellikle m.114–115, 334 ve devamı, 345, 361–362, 382–387, 389–394 ve 397. Güncel konsolide metin.
- Anayasa Mahkemesi, Pervin Hazan Yağcı, B. No: 2022/60016, 30.04.2024; özellikle §§ 5–10, 25–31 ve hüküm. Resmî karar kaydı; tam karar metninin ikincil yayını, Hukuki Haber.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 20.11.2025, E. 2025/5404, K. 2025/9980. Kişisel ilişki günlerinde yurt dışına çıkışın diğer ebeveynin rızasına bağlanması talebi. Yayımlanmış tam karar metni, Kanun Yolu — ikincil yayın.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 20.03.2013, E. 2012/2-799, K. 2013/389. Sürekli yurt dışına çıkış yasağı ve kişisel ilişkinin düzenlenmesi. Yayımlanmış tam karar metni, Hukuki Haber — ikincil yayın.
- Türkiye Cumhuriyeti Mevzuat Bilgi Sistemi. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, m.2 ve 4. Adalet Bakanlığı yayını; konsolide metin, LEXPERA.
- Türkiye Cumhuriyeti Mevzuat Bilgi Sistemi. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, m.1–2, 40 ve 50–59. Güncel konsolide metin.
- Lahey Milletlerarası Özel Hukuk Konferansı (HCCH). 25.10.1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Sözleşme; özellikle m.3–5, 12–13, 19 ve 21. Sözleşmenin tam metni.
- HCCH. 19.10.1996 tarihli Velayet Sorumluluğu ve Çocukların Korunması Hakkında Tedbirler Yönünden Yetki, Uygulanacak Hukuk, Tanıma, Tenfiz ve İşbirliğine Dair Sözleşme; özellikle m.2, 5, 7, 11, 14, 16, 23 ve 26. Sözleşmenin tam metni.
- Adalet Bakanlığı, Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü. Uluslararası çocuk kaçırmaya ilişkin Lahey Sözleşmesi uygulama rehberi; iade ve çocukla kişisel ilişki başvuruları. Resmî rehber.
- Akduman, Ebru. “Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Lahey Sözleşmesi Uyarınca Koruma ve Ziyaret Hakkı.” Public and Private International Law Bulletin, 2020, 40(2), 1373–1402; özellikle s.1397–1399. DOI: 10.26650/ppil.2020.40.2.0076. Makalenin tam metni.
- Türkiye Büyük Millet Meclisi; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, özellikle m.3–5 ve 8. TBMM kabul metni, 08.03.2012; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, tedbir ve gizlilik açıklamaları.
- Türkiye Cumhuriyeti Mevzuat Bilgi Sistemi. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin m.41/A ve devamı. Güncel konsolide metin.