Miras Hukuku,
Miras İşlemleri ve Davaları

Mirasçıların kim olduğu yalnız nüfus kayıtlarındaki isimlerin sıralanmasıyla belirlenmez. Altsoy, ana ve baba zümresi, büyükanne ve büyükbaba zümresi, sağ kalan eş, evlatlık, evlilik dışında doğan çocuk, atanmış mirasçı, mirastan çıkarma, mirastan yoksunluk, mirasın reddi ve önce ölen mirasçıların altsoyu pay hesabını etkileyebilir.

Sağ kalan eşin miras payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir. Ayrıca eşin evlilik mal rejiminden kaynaklanan katılma veya başka bir alacağı varsa, bu alacak tereke paylaşımından önce ayrı bir hukuki hesaplamaya konu olabilir. Mal rejimi alacağı ile miras payı aynı hak değildir.

Nüfus kayıtları eksik, çelişkili veya yabancı ülke kayıtlarına bağlıysa; doğum, evlilik, boşanma, evlat edinme, soybağı, isim değişikliği ve ölüm belgelerinin birbirine uyumu araştırılır. Gerekli hâllerde kayıt düzeltme veya soybağına ilişkin ön sorunlar çözülmeden doğru mirasçılık tablosu kurulamayabilir.

Bu tablo eşin yasal miras payını gösterir. Ret, feragat, yoksunluk, çıkarma, vasiyetname ve mal rejiminin tasfiyesi somut hesabı etkileyebilir. Altsoyun kendi içindeki payları ve halefiyet ayrıca belirlenir.

Bu başlıkta değerlendirilebilecek işlemler

• Yasal mirasçıların, atanmış mirasçıların ve pay oranlarının belirlenmesi
• Noterlikten veya sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi alınması
• Atanmış mirasçı belgesi alınması
• Mirasçılık belgesinin düzeltilmesi veya iptali davası
• Soybağı, evlat edinme, nüfus kaydı, ölüm sırası ve vatandaşlık kaynaklı ön sorunlar
• Mirastan çıkarma tasarrufunun geçerliliği ve çıkarma sebebinin ispatı
• Mirastan yoksunluğun tespiti ve sonuçları
• Gaip, ulaşılamayan, küçük veya kısıtlı mirasçıya ilişkin temsil ve güvence işlemleri

İlgili ayrıntılı sayfalar: Soybağı, Babalık ve Evlat Edinme Davaları; Vesayet Hukuku, Vasilik ve Kayyımlık İşlemleri

Hukukî dayanak: TMK m. 495–501, 505–506.

Mirasçılık belgesi, yasal veya atanmış mirasçı sıfatını ve payları gösteren temel belgedir. Yasal mirasçılar, koşulları varsa sulh hukuk mahkemesinden veya noterlikten belge alabilir. Yabancılık unsuru, nüfus kayıtlarının yetersizliği, vasiyetname, soybağı uyuşmazlığı veya belgenin çekişmeli hâle gelmesi mahkeme başvurusunu gerektirebilir.

Belgenin alınması, tereke mallarının kendiliğinden paylaştırıldığı veya tüm intikallerin tamamlandığı anlamına gelmez. Tapu, banka, araç, şirket ve vergi işlemleri için ilgili kurumların koşulları ayrıca yerine getirilir.

Eksik veya yanlış mirasçı gösteren, pay oranlarını hatalı belirleyen ya da sonradan ortaya çıkan bir hukuki durumla çelişen mirasçılık belgesinin düzeltilmesi veya iptali istenebilir. İptal davasında nüfus kayıtları, soybağı, ölüm sırası, vasiyetname, mirasın reddi ve diğer mirasçılık belgeleri birlikte incelenir.

Hukukî dayanak: TMK m. 598; Noterlik Kanunu m. 71/A–71/B.

Tereke araştırması yalnız tapu kaydına bakılarak tamamlanamaz. Somut dosyanın özelliklerine göre aşağıdaki varlıklar ve borçlar incelenebilir:

Tereke varlıkları

• Taşınmazlar ve bunların kira veya kullanım gelirleri
• Banka mevduatı, yatırım hesapları, menkul kıymetler ve kiralık kasalar
• Araçlar, tekneler, değerli taşınırlar ve diğer kayıtlı varlıklar
• Şirket payları, ortaklık hakları, ticari işletmeler ve kâr payı alacakları
• Üçüncü kişilerden olan alacaklar, icra dosyaları ve dava konusu haklar
• Fikrî ve sınai mülkiyet hakları, lisans gelirleri ve telif alacakları
• Sigorta ve bireysel emeklilik haklarının lehtar ve sözleşme yapısına göre durumu
• Dijital hesaplar, alan adları, elektronik cüzdanlar ve diğer dijital varlıklar

Tereke borçları ve yükümlülükleri

• Vergi ve diğer kamu borçları
• Banka kredileri, kredi kartı borçları ve kefaletler
• İcra takipleri, rehin, ipotek, haciz ve diğer takyidatlar
• Kira, aidat, bakım ve sözleşme borçları
• Ticari işletme ve şirket bağlantılı yükümlülükler
• Devam eden dava, takip ve tazminat riskleri
• Cenaze ve terekenin korunmasıyla ilgili kanuni giderler

Tereke mallarının kaybolması, izinsiz devredilmesi, tek mirasçı tarafından kullanılması veya gelirlerin gizlenmesi riski varsa; defter tutma, mühürleme, satışın veya ödemenin önlenmesi, ihtiyati tedbir, delil tespiti ve miras ortaklığına temsilci atanması gibi önlemler değerlendirilebilir. Önlemin türü, tehlikenin niteliğine ve talebin görüleceği mahkemeye göre belirlenir.

Bu başlıkta değerlendirilebilecek işlemler

• Tereke tespiti, defter tutma, mühürleme ve koruma önlemleri
• Tapu, banka, araç, şirket, ticari işletme, alacak, sigorta ve dijital varlık araştırması
• Tereke borçları, haciz, ipotek, rehin, kefalet, vergi ve devam eden davaların araştırılması
• Tereke alacaklarının tahsili ve mirasbırakandan kalan davaların sürdürülmesi
• Miras ortaklığına temsilci atanması ve temsilcinin işlem ve hesaplarının denetlenmesi
• Terekenin yönetimi, kira ve diğer gelirlerin toplanması, zorunlu giderlerin karşılanması
• Tereke malına yönelik ihtiyati tedbir, delil tespiti ve kayıt koruma başvuruları

Hukukî dayanak: TMK m. 589–594, 640.

Miras, malvarlığı değerleriyle birlikte borçları da kapsayabilir. Bu nedenle özellikle borçlu veya mali durumu belirsiz tereke bakımından, miras malları üzerinde tasarrufta bulunmadan önce hukuki seçenekler incelenmelidir.

Üç sütunlu tablo; dar ekranda diğer sütunlar için yatay kaydırabilirsiniz.

Mirasın reddi, resmî defter ve resmî tasfiye birbirinin eş anlamlısı değildir. Hangi yolun uygun olduğu; tereke borçlarının niteliği, mirasçının yaptığı işlemler, geçen süre, diğer mirasçıların tutumu, devam eden takipler ve beklenen tereke varlıklarına göre belirlenir.

Bu başlıkta değerlendirilebilecek işlemler

• Süresi içinde mirasın açık reddi beyanı
• Mirasın hükmen reddinin tespiti davası
• Ret hakkının düşüp düşmediğinin ve terekeye müdahalenin incelenmesi
• Ret süresinin uzatılması veya yeni süre talebi
• Ret sonucunda payın kimlere geçeceğinin ve sonraki mirasçıların durumunun belirlenmesi
• Mirası reddeden mirasçının alacaklılarının itirazı ve reddin iptali uyuşmazlıkları
• Terekenin resmî defterinin tutulması ve resmî deftere göre kabul
• Terekenin resmî tasfiyesi
• Mirasçıların tereke borçları nedeniyle sorumluluğu ve mirasçılar arasındaki rücu davaları

Hukukî dayanak: TMK m. 605–636.

Miras planlaması, yalnız bir malın kime bırakılacağının yazılmasından oluşmaz. Tasarrufun şekli, düzenleyen kişinin ehliyeti, serbest iradesi, saklı paylar, önceki vasiyetnameler, malın mülkiyet durumu, eşin mal rejimi hakkı, vergi ve sınır ötesi sonuçlar birlikte incelenmelidir.

Vasiyetname

Vasiyetname; resmî, el yazılı veya kanundaki koşulları varsa sözlü biçimde düzenlenebilir. Her şeklin kendine özgü geçerlilik koşulları vardır. Hukuki çalışma; iradenin doğru ifade edilmesi, mirasçı atama ile belirli mal bırakma arasındaki ayrımın kurulması, ikame hükümleri, yüklemeler, koşullar ve vasiyeti yerine getirme görevlisinin belirlenmesi gibi konuları kapsayabilir. Vasiyetnamenin kanunun aradığı şekilde tamamlanması için ilgili resmî makam ve saklama işlemleri ayrıca yürütülür.

Miras sözleşmesi

Miras sözleşmesi, taraflar arasında bağlayıcı bir ölüme bağlı tasarruftur ve kanunun öngördüğü resmî şekle tabidir. Atanmış mirasçılık, belirli mal bırakma, karşılıklı düzenlemeler ve tarafların sonradan tasarruf imkânı sözleşme kurulmadan önce değerlendirilmelidir.

Mirastan feragat sözleşmesi

Mirasbırakan ile muhtemel mirasçı arasında yapılan mirastan feragat sözleşmesinin ivazlı veya ivazsız olması, feragatin altsoya etkisi ve diğer mirasçıların payları bakımından farklı sonuçlar doğurabilir. Sözleşmenin kapsamı, karşı edim, vergisel sonuçlar ve aile malvarlığı planıyla birlikte ele alınmalıdır.

Sağlararası işlemler

Bağışlama, satış, ölünceye kadar bakma, pay devri, şirket yeniden yapılandırması ve aile malvarlığı aktarımı gibi işlemler; mirasbırakanın sağlığında sonuç doğursa da ileride muris muvazaası, tenkis, denkleştirme veya sözleşmenin geçerliliği tartışmalarına konu olabilir. Gerçek iradenin, bedelin, bakım ediminin ve işlemin ekonomik gerekçesinin belgelenmesi uyuşmazlık riskini azaltabilir.

Bu başlıkta değerlendirilebilecek işlemler

• Resmî veya el yazılı vasiyetname metninin hukuki planlaması ve düzenleme sürecinin hazırlanması
• Mirasçı atama, belirli mal bırakma, yedek veya art mirasçı, koşul ve yükleme hükümleri
• Vasiyeti yerine getirme görevlisinin atanması ve görev çerçevesi
• Miras sözleşmesi ve karşılıklı ölüme bağlı tasarruflar
• İvazlı veya ivazsız mirastan feragat sözleşmesi
• Vasiyetnamenin geri alınması, yeni vasiyetnameyle ilişkisi ve yok edilmesinin sonuçları
• Bağışlama, ölünceye kadar bakma, satış ve aile içi malvarlığı aktarımlarının miras hukuku etkisi
• Şirket payı, ticari işletme, aile varlığı ve dijital varlıklar için miras ve devamlılık planı

Hukukî dayanak: TMK m. 502–545.

Bulunan vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın yetkili sulh hukuk mahkemesine teslim edilir. Mahkemenin vasiyetnameyi açıp ilgililere bildirmesi, tasarrufun kesin olarak geçerli olduğu, vasiyet edilen malın kendiliğinden teslim edildiği veya yasal mirasçıların bütün haklarını kaybettiği anlamına gelmez.

Vasiyetname açıldıktan sonra başlıca şu konular incelenir:

• Düzenleme şekli, tarih ve imza
• Mirasbırakanın tasarruf ehliyeti
• Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama iddiaları
• Hukuka veya ahlaka aykırılık
• Birden fazla vasiyetnamenin birbiriyle ilişkisi
• Mirasçı atama ile belirli mal bırakma arasındaki ayrım
• Saklı paylı mirasçıların durumu
• Vasiyeti yerine getirme görevlisinin yetkileri
• Tapu, banka, şirket ve vergi işlemleri

Atanmış mirasçı, terekenin tamamı veya belirli bir oranı üzerinde mirasçı sıfatıyla hak kazanırken; vasiyet alacaklısı kendisine bırakılan belirli malın veya hakkın teslimini yükümlülerden talep eder. Başvurulacak yol, belge ve sorumluluk rejimi bu iki durumda aynı değildir.

Hukukî dayanak: TMK m. 595–598.

Günlük kullanımda “vasiyetnamenin tenfizi” denilse de her vasiyetname için aynı adla ve aynı taleple açılan tek tip bir dava yoktur. Önce tasarrufun atanmış mirasçı mı yoksa belirli mal vasiyeti mi içerdiği, vasiyetnamenin açılıp açılmadığı, itiraz veya iptal davası bulunup bulunmadığı, malın türü ve yerine getirmekle yükümlü kişinin işlemi kabul edip etmediği belirlenir.

Atanmış mirasçının intikal işlemleri

Terekenin tamamı veya belirli bir oranı için atanmış mirasçı, kanuni koşulların gerçekleşmesiyle mirasçılık sıfatını gösteren belgeyi alarak tapu, banka, araç, şirket ve diğer tereke işlemlerine katılabilir. Mirasçılık belgesi, ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkını ortadan kaldırmaz.

Vasiyet alacağının yerine getirilmesi

Kendisine belirli bir taşınmaz, para, şirket payı, araç veya başka bir hak bırakılan vasiyet alacaklısı, kural olarak bu malın veya hakkın teslimini vasiyeti yerine getirmekle yükümlü olanlardan talep eder. Yükümlüler işlemi yerine getirmezse, vasiyet alacağının ifası veya somut mala uygun tescil ve teslim talebi mahkeme önüne taşınabilir.

Vasiyet edilen taşınmazın tapuda tescili

Vasiyetnamenin açılması tek başına tapu kaydını değiştirmez. Kesinleşme durumu, mirasçılık veya vasiyet alacaklısı belgesi, vergi işlemleri, tapu kaydı ve yükümlülerin katılımı incelenir. Gerekli belgeler ve taraf iradeleri tamamlanırsa tapuda tescil yapılır; tescil sağlanamazsa vasiyetin niteliğine uygun tescil veya ifa davası değerlendirilir.

Banka, şirket payı, araç ve diğer hakların intikali

Vasiyet edilen varlığın banka hesabı, menkul kıymet, şirket payı, araç, fikrî hak veya dijital varlık olması hâlinde; ilgili kurumun kayıt sistemi, şirket sözleşmesi, özel sicil, vergi ve temsil şartları ayrıca uygulanır. Vasiyetnamenin açılmasına ilişkin karar ile kurumun istediği intikal belgesi birbirinin yerine geçmeyebilir.

Vasiyeti yerine getirme görevlisi

Mirasbırakan bir vasiyeti yerine getirme görevlisi atamışsa, görevin kabulü, terekenin yönetimi, borçların ödenmesi, vasiyetlerin ifası, paylaşım planı, hesap verme ve görevden alınma konuları Türk Medeni Kanunu çerçevesinde değerlendirilir.

Bu başlıkta değerlendirilebilecek işlemler

• Vasiyetnamenin yetkili mahkemeye teslimi, açılması, okunması ve ilgililere bildirilmesi
• Birden fazla vasiyetnamenin tarih, kapsam ve birbirini kaldırma etkisinin incelenmesi
• Atanmış mirasçının mirasçılık belgesini alması ve tereke intikal işlemleri
• Vasiyet alacaklısının belirli malın veya hakkın teslimini istemesi
• Vasiyetnamenin tenfizi — yerine getirilmesi — ve vasiyet alacağının ifası davası
• Vasiyet edilen taşınmazın tapuda tescili; yükümlüler devre katılmıyorsa gerekli tescil talebi
• Vasiyet edilen banka varlığı, şirket payı, araç ve diğer hakkın intikali
• Vasiyeti yerine getirme görevlisinin göreve başlaması, yetkileri, hesap vermesi ve görevden alınması uyuşmazlıkları
• Vasiyetnamenin ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka veya ahlaka aykırılık ya da şekil eksikliği nedeniyle iptali
• Vasiyetnamenin yorumu, belirsizliğin giderilmesi ve gerçek iradenin tespiti
• Tasarrufun tümüyle geçersiz sayılması yerine kanuni koşulları varsa kısmi hükümsüzlük, tahvil veya uyarlama talepleri
• Miras sözleşmesinin sona ermesi, ortadan kaldırılması, tek taraflı dönme veya iptali
• Yabancı ülkede düzenlenen vasiyetname veya miras sözleşmesinin şekli ve Türkiye’de uygulanması

Hukukî dayanak: TMK m. 550–556, 598–600.

Vasiyetnamenin veya başka bir ölüme bağlı tasarrufun iptali; ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka ya da ahlaka aykırılık ve şekil eksikliği gibi kanuni nedenlere dayanabilir. İptal ve tenkis talepleri farklı hukuki korumalardır; somut olayda birlikte veya terditli ileri sürülmelerinin gerekip gerekmediği ayrıca incelenir.

Vasiyetname hükmü açık değilse, birbiriyle çelişen tasarruflar varsa veya kullanılan ifade mirasçı atama ile belirli mal bırakma arasında tereddüt yaratıyorsa, öncelikle mirasbırakanın gerçek iradesi tasarrufun bütünü ve dış olgularla yorumlanır. Yorum yoluyla tasarrufun yeniden yazılması veya kanuni şekil eksikliğinin ortadan kaldırılması mümkün değildir.

“Vasiyetnamenin uyarlanması” veya “mirasın uyarlanması” adı altında her durumda açılabilen genel bir dava türü bulunmaz. Ancak tasarruftaki koşul veya yüklemenin imkânsızlaşması, malın niteliğinin değişmesi, vakıf veya belirli amaca özgüleme, paylaşma kuralı ya da sözleşme ilişkisi gibi özel durumlarda; uygulanacak kanun hükmüne göre yorum, tamamlama, tahvil, kısmi hükümsüzlük veya uyarlama talebi gündeme gelebilir. Talebin hukuki dayanağı ve sonucu somut tasarrufa göre kurulmalıdır.

Hukukî dayanak: TMK m. 557–559.

Mirasbırakan, tasarruf edilebilir kısmı aşan ölüme bağlı veya kanunda tenkise tabi tutulan sağlararası kazandırmalar yapmışsa, saklı payı ihlal edilen mirasçı tenkis talebinde bulunabilir. Tenkis, işlemi her durumda bütünüyle geçersiz kılmak yerine, kazandırmayı saklı payı tamamlayacak oranda kanuni sınıra indirir.

Tenkis hesabında terekenin ölüm tarihindeki kapsamı, borçlar, iadeye veya tenkise tabi kazandırmalar, mal rejiminden doğan haklar, değerleme tarihi ve birden fazla kazandırmanın hangi sırayla azaltılacağı önem taşır. Saklı pay oranı, mirasçının kimliğine ve yasal payına göre belirlenir. Dava süreleri öğrenme ve tasarruf türüne göre değişebildiğinden ayrıca hesaplanmalıdır.

Saklı pay oranları: Altsoy için yasal payın yarısı; ana ve babanın her biri için yasal payın dörtte biri; sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçılıkta yasal payın tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür. Kardeşler saklı paylı mirasçı değildir. Saklı pay oranı, doğrudan bütün terekeye uygulanacak miras payı olarak okunmamalıdır.

Bu başlıkta değerlendirilebilecek işlemler

• Yasal ve saklı payların belirlenmesi
• Tenkise esas net terekenin ve tasarruf edilebilir kısmın hesaplanması
• Ölüme bağlı tasarrufların tenkisi
• Tenkise tabi sağlararası kazandırmaların belirlenmesi
• Birden fazla kazandırmada tenkis sırasının uygulanması
• Bölünmez mal, değerleme ve tercih hakkı uyuşmazlıkları
• Mirasta denkleştirme — iade — talepleri
• Tenkis ile denkleştirme, muris muvazaası ve sözleşme geçersizliği taleplerinin ayrıştırılması

Hukukî dayanak: TMK m. 505–513, 560–571.

Mirasbırakanın sağlığında yasal mirasçılardan birine yaptığı bazı karşılıksız kazandırmalar, paylaşımda denkleştirmeye tabi olabilir. Amaç, ilgili kazandırmanın kanuni koşullar içinde miras payı hesabına dâhil edilmesidir. Denkleştirme ile tenkis aynı kurum değildir: denkleştirme mirasçılar arasındaki paylaşım dengesine, tenkis ise saklı payın korunmasına yönelir.

Kazandırmanın niteliği, yapıldığı tarih, mirasbırakanın iradesi, karşı edim bulunup bulunmadığı, eğitim ve kuruluş giderleri, çeyiz, taşınmaz veya şirket payı devri ve iadenin aynen mi değer üzerinden mi yapılacağı somut delillerle incelenir.

Hukukî dayanak: TMK m. 669–675.

Muris muvazaası, mirasbırakanın gerçekte bağışlamak istediği bir taşınmazı, mirasçılardan mal kaçırma amacıyla görünürde satış veya ölünceye kadar bakma gibi göstermesi iddiasına dayanır. Her düşük bedelli satış veya mirasçılar arasında eşitsiz sonuç doğuran işlem kendiliğinden muris muvazaası sayılmaz.

İncelemede; mirasbırakanın gerçek iradesi, satış ihtiyacı, bedelin ödenip ödenmediği, tarafların mali gücü, aile ilişkileri, taşınmazın fiilî kullanımı, bakım ilişkisi, işlem ile ölüm arasındaki dönem ve olayın diğer delilleri birlikte değerlendirilir. İddia ispatlanırsa tapu iptali ve miras payı oranında tescil talebi gündeme gelebilir.

Taşınmaz dışındaki malvarlığı aktarımları veya muvazaa dışında kalan işlemler bakımından tenkis, denkleştirme, sözleşmenin geçersizliği, sebepsiz zenginleşme veya başka bir talep türü söz konusu olabilir. Doğru dava sebebinin belirlenmesi, görev, yetki, taraflar ve talep sonucu bakımından önemlidir.

Bu başlıkta değerlendirilebilecek işlemler

• Mirastan mal kaçırma amacı taşıdığı ileri sürülen görünürde satış veya ölünceye kadar bakma işlemleri
• Muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve miras payı oranında tescil
• Gerçek satış, bağış, bakım sözleşmesi ve muvazaa ayrımının incelenmesi
• Ehliyetsizlik, vekâlet görevinin kötüye kullanılması, hile veya gabin gibi sebeplerin miras uyuşmazlığına etkisi
• Taşınmaz dışındaki kazandırmalarda tenkis, denkleştirme, sebepsiz zenginleşme veya alacak talepleri

Hukukî dayanak: TBK m. 19; TMK m. 706.

Miras hakkına dayanarak tereke malını veya tereke üzerindeki hâkimiyeti elinde bulunduran kişiye karşı miras sebebiyle istihkak davası açılabilir. Bu dava, münferit mülkiyet davasından farklı olarak mirasçılık sıfatına ve terekenin bütününe veya bir bölümüne dayanan özel bir miras hukuku talebidir.

Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakanın saklı paylı mirasçıyı kanunda sayılan nedenlerle ve ölüme bağlı tasarrufla mirastan uzaklaştırmasına ilişkindir. Mirastan yoksunluk ise kanunda belirtilen ağır fiillerin gerçekleşmesi hâlinde sonuç doğurur. Çıkarma sebebinin tasarrufta gösterilmesi, ispat yükü, altsoyun durumu ve affın etkisi ayrı ayrı incelenmelidir.

Bu başlıkta değerlendirilebilecek işlemler

• Miras sebebiyle istihkak davası
• Tereke malının aynen iadesi veya değerinin talep edilmesi
• Tereke malının haksız zilyetten alınması
• Tereke alacağının tahsili ve borçluya karşı dava veya icra takibi
• Mirasbırakanın tarafı olduğu davalara mirasçıların devam etmesi
• Mirasçılar arasında sebepsiz zenginleşme, vekâletsiz iş görme ve rücu talepleri

Hukukî dayanak: TMK m. 510–513, 578–579, 637–639.

Birden fazla mirasçı bulunduğunda, paylaşmaya kadar tereke üzerinde miras ortaklığı oluşur. Mirasçılar kural olarak terekeye elbirliğiyle sahip olur ve tereke hakları üzerinde birlikte tasarruf eder. Bir mirasçının belirli bir tereke malını tek başına satması ile miras payını devretmesi aynı işlem değildir.

Mirasçılar anlaşırsa yazılı miras paylaşma sözleşmesiyle malları paylarına göre dağıtabilir, bir malı belirli mirasçıya bırakıp denkleştirme bedeli kararlaştırabilir, taşınmazları birlikte satabilir veya elbirliği mülkiyetini paylı mülkiyete dönüştürebilir. Taşınmaz, şirket payı, araç ve diğer sicilli varlıkların paylaşımında ilgili tescil ve şekil işlemleri tamamlanmalıdır.

Miras payının diğer mirasçıya veya üçüncü kişiye devri; devrin tarafına, miras ortaklığının devam edip etmediğine ve devredilen hakkın niteliğine göre farklı sonuçlar doğurur. Devir sözleşmesinin şekli, üçüncü kişinin tereke yönetimine katılıp katılamayacağı ve paylaşım sonunda doğacak alacak hakkı açıkça düzenlenmelidir.

Bir mirasçının tek başına kullanımı: Tereke taşınmazının kullanılması veya kira gelirinin bir kişide toplanması, mülkiyetin yalnız o kişiye geçtiğini göstermez. Elatmanın önlenmesi, gelir hesabı veya ecrimisil talebi; kullanım biçimi, önceki izin, yararlanmanın engellenmesi, bildirim ve ispat koşullarıyla ayrı incelenir.

Bu başlıkta değerlendirilebilecek işlemler

• Miras ortaklığının yönetimi, temsil, gelir ve gider hesabı
• Miras payının diğer mirasçıya veya üçüncü kişiye devri
• Yazılı miras paylaşma — taksim — sözleşmesi
• Paylaşma sözleşmesinin geçersizliği, iptali, yorumu veya kanuni koşulları varsa uyarlanması
• Mirasın paylaşılması davası
• Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi
• Ortaklığın aynen paylaşma veya satış yoluyla giderilmesi
• Dava şartı arabuluculuk ve paylaşım müzakereleri
• Elektronik satış, kıymet takdiri, artırma, ihale bedeli ve ihalenin feshi uyuşmazlıkları
• Koşulları varsa ilk artırmanın yalnız malik mirasçılar arasında yapılması
• Yasal önalım hakkı ve pay satışından doğan uyuşmazlıklar
• Tereke malına elatmanın önlenmesi, kullanım bedeli, ecrimisil, kira geliri ve mirasçılar arası hesap

Hukukî dayanak: TMK m. 640–641, 676–678.

Mirasçılar paylaşma konusunda anlaşamazsa, mirasın paylaşılması veya tereke mallarındaki ortaklığın giderilmesi için uygun dava yolu belirlenir. Paylaştırmanın aynen yapılabilirliği, taşınmazların bölünebilirliği, miras payları, vasiyetname, denkleştirme, kullanım ve gelir talepleri ile tarım arazilerine ilişkin özel hükümler birlikte değerlendirilir.

Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce, kanundaki istisnalar saklı kalmak üzere dava şartı arabuluculuk sürecinin tamamlanması gerekir. Arabuluculukta varılan anlaşmanın tapu devri, pay bedeli, vergi, tahliye, feragat ve devam eden davalar üzerindeki etkileri açık ve uygulanabilir biçimde düzenlenmelidir.

31 Temmuz 2026 tarihli değişiklik: Bütün maliklerin miras yoluyla edindiği ve mirasçılar dışında üçüncü kişinin mülkiyet hakkı bulunmayan taşınmazlarda, ortaklığın satış suretiyle giderilmesi hâlinde birinci artırma yalnız malik mirasçılar arasında yapılır; bu usul bir kez uygulanır. İlk artırmadaki teklif eşiğinde muhammen kıymetin yüzde yüzü esas alınır; rüçhanlı alacaklar ve satış/paylaştırma giderlerine ilişkin kanuni koşullar ayrıca uygulanır. İkinci artırmanın koşulları farklıdır.

7589 sayılı Kanun’un geçici 1/1. maddesine göre, 31 Temmuz 2026’dan önce ilanı yapılmış artırmalarda önceki hükümler uygulanır. Yalnız davanın açılma veya satış talep tarihi üzerinden sonuç çıkarılmamalıdır. İhale bedelinin süresinde ödenmemesinin teminat ve satış yönünden sonuçları ayrıca değerlendirilir.

Tapuda miras intikalinin yapılması ortaklığı sona erdirmez. İntikal, mirasçıların haklarını sicile yansıtır; terekenin veya taşınmazın kime ait olacağını kesin olarak ayırmak için ayrıca paylaşma, pay devri, aynen taksim veya satış gerekebilir.

Hukukî dayanak: TMK m. 642, 699; 6325 sayılı Kanun m. 18/B; İİK m. 114; 7589 sayılı Kanun geçici m. 1/1.

Miras kalan taşınmazların tapuya intikalinde; mirasçılık belgesi, kimlik veya pasaport, temsil belgesi, taşınmazın niteliğine göre zorunlu sigorta, vergi ilişkisi ve tapu kayıtları incelenir. Başvuru Web Tapu üzerinden başlatılabilir; yabancı mahkemeden alınmış mirasçılık belgesinin Türkiye’de kullanılabilmesi için belgenin niteliğine göre Türk mahkemesince onay veya Türkiye’den yeni bir mirasçılık belgesi gerekebilir.

İntikal öncesinde tapu kaydı, malik bilgisi, yüzölçümü, cins, haciz, ipotek, şerh, beyan ve diğer takyidatlar kontrol edilmelidir. Eski kayıt, isim farklılığı, kadastro sorunu veya eksik tescil varsa düzeltme ve dava gerekliliği ayrıca belirlenir.

Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi, her mirasçının sicilde belirli payla görünmesini sağlar; fakat tek başına taşınmazın fiziksel olarak bölündüğü anlamına gelmez. Paylı mülkiyette payın üçüncü kişiye satılması yasal önalım hakkını gündeme getirebilir. Bildirim, süre, bedel ve dava koşulları işlem tarihindeki mevzuata göre incelenir.

Bu başlıkta değerlendirilebilecek işlemler

• Tapuda miras intikali ve tescil
• Vasiyet edilen taşınmazın tescili
• Banka, yatırım hesabı, kiralık kasa, araç ve tekne intikali
• Şirket payı, kooperatif üyeliği, ticari işletme ve ortaklık alacağının intikali
• Marka, patent, telif, alan adı ve diğer fikrî veya dijital hakların intikali
• Tarım arazilerinin özel kanun hükümlerine göre devri
• Veraset ve intikal vergisi beyannamesi ve kurum yazıları
• Sağ kalan eşin mal rejimi alacağının terekeden ayrılması

Hukukî dayanak: TMK m. 644, 676–677; Tapu Kanunu ve ilgili sicil düzenlemeleri.

Banka ve yatırım hesaplarının intikalinde her kurumun belge ve vergi kontrolü farklı olabilir. Mirasçılık belgesi, veraset ve intikal vergisiyle ilişik kesme veya ilgili yazılar, kimlik ve temsil belgeleri hazırlanır; hesap bakiyesi, menkul kıymetler, kredi ve mahsup iddiaları incelenir. Kiralık kasa açılması, tüm ilgililerin veya yetkili makamın katılımını ve tutanak düzenlenmesini gerektirebilir.

Araç, tekne, değerli eşya ve diğer kayıtlı taşınırlar bakımından mülkiyet, rehin veya haciz, sigorta, vergi ve devir kayıtları değerlendirilir. Fiziksel olarak bir mirasçıda bulunan malın tümüyle o mirasçıya ait olduğu varsayılmamalıdır; tereke ve paylaşım belgeleri esas alınır.

Hukukî dayanak: TMK m. 599, 640–641; ilgili sicil ve vergi hükümleri.

Mirasbırakanın anonim veya limited şirket payları, şahıs işletmesi, adi ortaklık hakkı, kooperatif üyeliği, kâr payı, ortaklar cari hesabı ve ticari alacakları tereke içinde ayrı ayrı incelenir. Şirket türü, esas sözleşme, ortaklar sözleşmesi, pay devri sınırlamaları, yönetim ve temsil yetkileri ile ticaret sicili işlemleri mirasın genel hükümleriyle birlikte uygulanır.

Şirket payının mirasçılara geçmesi, şirket yönetiminin kendiliğinden düzenli biçimde devam edeceği anlamına gelmez. Oy hakları, miras ortaklığının temsili, genel kurul, müdür veya yönetim kurulu, değerleme, payın diğer ortaklara devri ve işletmenin faaliyet devamlılığı için erken bir planlama gerekebilir.

Mirasbırakanın şahıs işletmesinin vergi, çalışan, sözleşme, ruhsat, banka ve ticari borçları ayrıca ele alınır. İşletmenin kapatılması, mirasçılarca sürdürülmesi veya üçüncü kişiye devri seçenekleri; ticaret, vergi, iş ve icra hukuku boyutlarıyla koordine edilir.

Şirket payı ile şirketin kendi malvarlığı birbirinden ayrılır. Limited şirkette miras yoluyla pay geçişine ilişkin TTK m. 596; anonim şirkette payın türü ve devre ilişkin hükümler, şirket sözleşmesi ve temsil koşulları birlikte değerlendirilir.

Hukukî dayanak: TTK m. 493–494, 596; TMK m. 599, 640.

Telif geliri, marka, patent, tasarım, lisans, alan adı, web sitesi, sosyal medya hesabı, bulut verisi, elektronik cüzdan ve diğer dijital değerlerin miras yoluyla geçişi aynı kurallara tabi değildir. Varlığın ekonomik değeri, hizmet sağlayıcının sözleşmesi, erişim anahtarları, kişisel veriler, haberleşmenin gizliliği, fikrî hak ve uygulanacak yabancı hukuk birlikte incelenir.

Dijital varlık planlamasında erişim bilgilerinin güvenli biçimde saklanması ile hesap şifrelerinin hukuka aykırı paylaşılması birbirinden ayrılmalıdır. Miras planı, veri güvenliğini bozmadan varlığın türünü, hak sahibini ve yetkili kişilerin izleyeceği hukuki yolu gösterecek şekilde kurulabilir.

Hukukî dayanak: TMK m. 599; ilgili fikrî hak, veri ve hizmet sözleşmesi düzenlemeleri.

Tarımsal araziler, mirasın genel paylaşım kurallarının yanında 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve ilgili düzenlemelere tabidir. Yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü, bölünemezlik, mirasçıların anlaşması, ehil mirasçı, aile malları ortaklığı, limited şirket veya üçüncü kişiye satış gibi seçenekler somut taşınmazın niteliğine göre değerlendirilir.

Tapu intikali yapılmış olsa dahi tarım arazisinin kanuni süre içinde hangi mirasçıya veya yapıya devredileceği ayrıca çözülmelidir. Bakanlık bildirimleri, mahkeme süreci, değerleme ve diğer mirasçılara ödenecek bedel bakımından güncel uygulama kontrol edilir.

Hukukî dayanak: 5403 sayılı Kanun m. 8/B ve devamı.

Evlilik ölümle sona erdiğinde, önce eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi; ardından mirasın kapsamı gündeme gelebilir. Edinilmiş mallara katılma rejiminde sağ kalan eşin katılma alacağı, değer artış payı veya katkı iddiası terekenin borcu ya da alacağı olarak hesaplanabilir. Bu hesap tamamlandıktan sonra kalan net tereke üzerinde miras payları belirlenir.

Aile konutu ve ev eşyası üzerinde sağ kalan eşe tanınan mülkiyet, intifa veya oturma hakkı talepleri; konutun niteliği, eşin ihtiyacı, diğer mirasçıların hakları ve mal rejimiyle birlikte değerlendirilir.

Sağ kalan eşin konutta yaşamaya devam etmesi veya konutun kendisine bırakılmasını istemesi, bütün miras mallarında kendiliğinden tek malik olması anlamına gelmez. Mal rejimi kapsamındaki TMK m. 240 ile mirasın paylaşılmasındaki TMK m. 652 taleplerinin dayanağı ve koşulları ayrıdır.

Hukukî dayanak: TMK m. 240, 499, 652.

Miras yoluyla intikal eden malvarlığı için veraset ve intikal vergisi beyannamesi, ölüm yeri ve mirasçıların bulunduğu ülkeye göre değişebilen kanuni sürelerde verilir. İstisna tutarları ve tarife dilimleri her yıl güncellendiğinden, işlem tarihindeki Gelir İdaresi düzenlemeleri esas alınmalıdır.

Beyanname; terekenin hukuki paylaşımı yerine geçmez. Tapu, banka, araç veya şirket işlemlerinin tamamlanabilmesi için vergi dairesi ve ilgili kurumun istediği belgeler ayrıca hazırlanır. Taşınmaz, şirket payı, ticari işletme ve yabancı ülke varlıklarının değerlemesi gerektiğinde mali müşavir, değerleme ve diğer teknik çalışmalar hukuki süreçle koordine edilir.

Hukukî dayanak: 7338 sayılı Kanun m. 9; GİB veraset ve intikal açıklamaları.

Yabancı unsurlu miras dosyalarında tek bir ülke hukukunun bütün varlıklara otomatik olarak uygulanacağı varsayılmamalıdır. Mirasbırakanın vatandaşlığı, son yerleşim yeri, malvarlığının bulunduğu ülke, taşınır veya taşınmaz niteliği, ölüme bağlı tasarrufun şekli ve taraf olunan milletlerarası sözleşmeler birlikte incelenir. Türkiye’de bulunan taşınmazlar bakımından Türk hukukunun uygulanması özel önem taşır.

Başlıca işlemler şunlardır:

• Yabancı ölüm belgesi, doğum, evlilik ve aile bağını gösteren kayıtların hazırlanması
• Apostil veya konsolosluk tasdiki, yeminli tercüme ve noterlik işlemleri
• İsim, soyadı, doğum tarihi ve kimlik farklılıklarının giderilmesi
• Türkiye’de vergi numarası, vekâletname ve temsil işlemleri
• Türk mahkemesinden mirasçılık belgesi alınması
• Yabancı vasiyetnamenin şekli, açılması ve Türkiye’deki malvarlığına etkisinin incelenmesi
• Türkiye’deki tapu, banka, araç, şirket payı ve vergi intikallerinin yürütülmesi
• Yabancı mahkeme kararının içeriğine göre doğrudan kullanım, onay, tanıma, tenfiz veya yeni dava gerekliliğinin belirlenmesi
• Yurt dışı tebligatı ve yabancı hukuk içeriğinin tespiti
• Küçük, kısıtlı, ulaşılamayan veya temsil edilmeyen mirasçı için kayyım, izin veya diğer koruma işlemleri

Yabancı bir mirasçılık belgesi Türkiye’de her işlemde doğrudan kullanılamayabilir. Özellikle Türkiye’deki taşınmazlar bakımından belgenin Türk mahkemelerince onaylanması veya Türkiye’den mirasçılık belgesi alınması gerekebilir. Belge ve başvuru yolu, işlem yapılacak kuruma ve malvarlığı türüne göre belirlenir.

MÖHUK m. 20 uyarınca temel kural mirasbırakanın millî hukukudur; Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Mirasın açılması, kazanılması ve paylaşılmasına ilişkin hükümler ile tasarrufun şekli aynı bağlama kuralına tabi değildir. MÖHUK m. 43 ve milletlerarası sözleşmeler yönünden yetki ayrıca değerlendirilir.

Yabancı ülkedeki yerel temsil gerekiyorsa o ülkede yetkili avukatın çalışması ile Türkiye’de yürütülen işlemler ayrıştırılır. Çok dilli iletişim, yabancı ülkede doğrudan temsil yetkisi anlamına gelmez.

Bu başlıkta değerlendirilebilecek işlemler

• Uygulanacak hukukun ve Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisinin belirlenmesi
• Yabancı mirasçının Türkiye’den mirasçılık belgesi alması
• Yabancı ölüm, doğum, evlilik ve aile bağı belgelerinin apostil veya tasdik ve tercümesi
• Yabancı vasiyetname, miras sözleşmesi ve mirasçılık belgesinin Türkiye’de kullanılması
• Yabancı kararın niteliğine göre tanıma, tenfiz, tescil veya yeni başvuru
• Türkiye’deki taşınmaz, banka, şirket payı ve diğer varlıkların yabancı mirasçıya intikali
• Yurt dışı tebligatı, yabancı hukuk bilgisinin temini ve yabancı makamlarla belge koordinasyonu

İlgili ayrıntılı sayfa: Yabancı Mirasçılar ve Uluslararası Miras İşlemleri

Hukukî dayanak: 5718 sayılı MÖHUK m. 20, 43 ve 50–59; ilgili milletlerarası sözleşmeler.

Miras uyuşmazlığında dava açılmadan önce talebin konusu, taraflar, görevli ve yetkili mahkeme, arabuluculuk şartı, hak düşürücü süre veya zamanaşımı, ispat araçları ve geçici koruma ihtiyacı birlikte belirlenir. Yanlış dava türü veya eksik taraf yapısı, uyuşmazlığın esasına girilmesini geciktirebilir.

Somut olayın gerektirdiği hâllerde şu işlemler yürütülebilir:

• Tapu, banka, şirket ve diğer kurum kayıtlarının araştırılması
• İhtiyati tedbir ve diğer koruma önlemlerinin talep edilmesi
• Delil tespiti, bilirkişi, keşif, sağlık kaydı ve imza incelemesi
• Dava şartı veya ihtiyari arabuluculuk ve paylaşım müzakereleri
• Dava dilekçeleri, cevap, delil ve ıslah veya talep artırımı süreçleri
• İlk derece yargılaması, istinaf ve şartları varsa temyiz
• Kesinleşme, tapu tescili, satış, tahsil ve kararın uygulanması

Her miras davasının ispat yapısı farklıdır. Vasiyetnamenin iptalinde ehliyet ve irade; muris muvazaasında gerçek işlem iradesi; tenkiste tereke ve kazandırma hesabı; mirasın reddinde süre ve terekeye müdahale; paylaşmada ise malvarlığının niteliği ve bölünebilirliği belirleyici olabilir.

Hukukî dayanak: HMK m. 389 ve devamı; ilgili miras hükümleri ve kanun yolu kuralları.