Medya, Basın ve Dijital İletişim Hukuku

Medya projesinin hukukî yapılandırılması ve mevzuat haritası

Yeni bir yayın, platform veya içerik projesinde ilk ihtiyaç yalnızca kullanım koşulları hazırlamak değildir. Faaliyetin basın, radyo-televizyon, isteğe bağlı yayın, elektronik ticaret, reklam, kişisel veri, fikri mülkiyet veya başka bir düzenleme alanına girip girmediği iş modeline göre belirlenmelidir.

Hizmet kapsamı:

• Yayın modeli, içerik akışı, gelir kaynakları ve kullanıcı rollerinin incelenmesi
• Editoryal sorumluluk ve içerik üzerindeki etkin kontrolün belirlenmesi
• Haber, eğlence, kullanıcı içeriği, reklam ve sponsorluk katmanlarının ayrıştırılması
• Lisans, izin, beyanname, kayıt, bildirim veya yetkilendirme ihtiyaçlarının tespiti
• Yayıncı, yapımcı, ajans, platform, sunucu, eser sahibi ve reklamveren sorumluluklarının haritalanması
• Türkiye’ye yönelik yabancı yayın ve platformlar için yerel hukuk analizi
• Türkiye’den yurt dışına sunulan içerikler için hedef ülke, sözleşme ve veri aktarımı risklerinin değerlendirilmesi
• Lansman öncesi hukukî kontrol listesi ve uyum takvimi hazırlanması

Bir internet sitesinin, mobil uygulamanın veya sosyal medya kanalının “medya” adı taşıması tek başına hangi kurallara tabi olduğunu belirlemez. İçeriğin seçimi, sıralanması, kataloglanması, canlı veya isteğe bağlı sunulması ve gelir modeli somut olarak incelenir.

Faaliyet haritası yalnız kuruluş anında hazırlanmaz. Yeni mecra, gelir modeli, ülke, yapay zekâ aracı veya veri akışı eklendiğinde izin, sözleşme ve sorumluluk analizi yenilenir.

Sürekli uyum, eğitim ve yayın politikaları

• Editoryal hukuk el kitabı ve yayın öncesi kontrol listeleri
• Cevap ve düzeltme, içerik şikâyeti ve acil başvuru prosedürü
• Reklam, sponsorluk, influencer ve ürün yerleştirme politikası
• Telif ve görsel kullanım izin matrisi
• Yapay zekâ ve sentetik içerik kullanım politikası
• Çocuklar, mağdurlar ve özel nitelikli veriler için yayın standardı
• Gazeteciler, editörler, reklam ekipleri ve yöneticiler için eğitim
• Mevzuat ve platform kuralı değişikliklerinin periyodik takibi
• Örneklem bazlı içerik, sözleşme ve süreç denetimi

Dayanak: 1, 2, 3

Basılı yayınlar ve internet haber siteleri

Basın faaliyeti; yayın sahibi, sorumlu müdür, künye, beyanname, teslim, arşiv, cevap ve düzeltme, hukukî ve cezai sorumluluk gibi kendine özgü kurallar içerir. İnternet haber sitelerinin süreli yayın rejimine dâhil edilmesiyle dijital yayın süreçlerinde de kurumsal ve teknik yükümlülükler önem kazanmıştır.

Hizmet kapsamı:

• Gazete, dergi ve internet haber sitesi kuruluş süreçlerinin hukukî planlanması
• Yayın sahibi, tüzel kişi temsilcisi, sorumlu müdür ve editoryal görevlerin düzenlenmesi
• Beyanname, künye, iletişim, yayın yeri ve diğer zorunlu bilgilerin denetlenmesi
• İçeriğin yayımlanma ve güncellenme tarihinin gösterilmesi, arşiv ve kayıt süreçleri
• Haber ajansı, köşe yazarı, foto muhabiri, serbest çalışan ve içerik sağlayıcı sözleşmeleri
• Tekzip, cevap ve düzeltme taleplerinin hazırlanması veya bu taleplere yanıt verilmesi
• Haber kaynakları, doğrulama kayıtları ve yayın kararlarının delil değerinin korunması
• Basın yoluyla kişilik hakkı, telif, ticari itibar ve haksız rekabet uyuşmazlıkları
• Resmî ilan ve reklam yayımlama süreçlerinde ilgili mevzuatın değerlendirilmesi

Resmî ilan yayımlama hakkı, her internet haber sitesine kendiliğinden doğan bir hak değildir. Basın İlan Kurumu düzenlemeleri, bekleme süresi, kategori ve yayın şartları ayrıca incelenir.

Cevap ve düzeltmede Basın Kanunu’nun 14. maddesindeki iki aylık gönderim süresi ve mecraya göre değişen yayım usulü dikkate alınır. Her internet sitesi, internet haber sitesi sayılmaz; sitenin niteliği ve özel rejimin uygulanabilirliği öncelikle incelenir.

Dayanak: 1

Televizyon, radyo ve isteğe bağlı yayın hizmetleri

Televizyon, radyo ve isteğe bağlı yayın hizmetlerinde kuruluş yapısı, yayın lisansı, yayın iletim yetkisi, yayın ilkeleri, ticari iletişim, çocukların korunması, katalog düzeni ve yaptırım riski birlikte ele alınmalıdır.

Hizmet kapsamı:

• Karasal, uydu, kablo ve internet ortamından yayın modellerinin sınıflandırılması
• RTÜK nezdindeki yayın lisansı ve yayın iletim yetkisi süreçleri
• İnternet-RD, İnternet-TV ve İnternet-İBYH kapsamının değerlendirilmesi
• Medya hizmet sağlayıcı ve platform işletmecisi ayrımının kurulması
• Pay sahipliği, şirket yapısı, yönetim ve editoryal sorumluluk incelemesi
• Yayın ilkeleri, koruyucu semboller, çocuklara yönelik tedbirler ve katalog kontrolleri
• Reklam, program desteklemesi, ürün yerleştirme, tele-alışveriş ve gizli ticari iletişim denetimi
• RTÜK bilgi talepleri, savunmalar, idari para cezaları ve diğer yaptırım süreçleri
• Lisans yenileme, faaliyet değişikliği, pay devri ve şirket işlemlerinin düzenleyici boyutu
• İdari işlemlere karşı başvuru ve yargı yollarının değerlendirilmesi

Lisans ücretleri ve başvuru koşulları dönemsel olarak değiştiğinden sayfada sabit parasal tutar yayımlanmaz; işlem tarihinde RTÜK’ün güncel tarifesi ve başvuru kılavuzu esas alınır.

6112 sayılı Kanun kapsamındaki idarî yaptırım kararlarına karşı dava, tebliğden itibaren 15 gün içinde idare mahkemesinde açılır. Dava açılması kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması koşulları ayrıca değerlendirilir. Lisans veya başka bir idarî işlemin süresi, yaptırım süresiyle otomatik olarak aynı kabul edilmez.

OTT, video platformları, canlı yayın, podcast ve web yayıncılığı

Dijital yayının hukukî niteliği kullanılan teknik araçtan çok, hizmetin işlevi ve editoryal yapısıyla belirlenir. Her video kanalı, podcast veya bireysel canlı yayın otomatik olarak aynı lisans rejimine tabi değildir; ancak içerik, reklam, kişilik hakkı, telif ve platform sözleşmesi sorumlulukları yine gündeme gelebilir.

Hizmet kapsamı:

• OTT ve isteğe bağlı içerik kataloglarının hukukî sınıflandırılması
• Abonelik, reklam destekli, kiralama, satın alma ve karma gelir modelleri
• Canlı yayın, web televizyonu, web radyosu ve kurumsal yayın kanallarının incelenmesi
• Podcast ağı, sunucu, konuk, yapımcı ve dağıtım platformu sözleşmeleri
• Kullanıcı tarafından yüklenen içerik, moderasyon ve ihbar mekanizmaları
• Coğrafi engelleme, yaş doğrulama, ebeveyn kontrolü ve içerik sınıflandırması
• Uygulama mağazası, video paylaşım ve podcast dağıtım platformu koşulları
• Abonelik, otomatik yenileme, tüketici bilgilendirmesi ve iptal süreçleri

İnternet üzerinden sunulan radyo, televizyon veya isteğe bağlı yayın hizmetinin kapsamı; kişisel iletişim, içeriğin seçimi ve sunumu, editoryal sorumluluk ve platformun işleviyle birlikte incelenir. İçerik lisansı ile RTÜK yayın lisansı farklıdır; birini almak diğerini sağlamaz.

Dayanak: 2

Kişilik hakları, özel hayat ve ticari itibar

İsim, görüntü, ses, şeref ve saygınlık, özel hayat, sağlık bilgisi, aile yaşamı ve ekonomik itibar üzerindeki haklar ile ifade ve basın özgürlüğü arasında somut olay temelinde denge kurulmalıdır.

Hizmet kapsamı:

• Haber, yorum, röportaj, belgesel, video ve sosyal medya içeriğinin incelenmesi
• Gerçeklik, görünür gerçeklik, güncellik, kamu yararı ve ifade-öz bağının değerlendirilmesi
• Özel hayat, konut, aile, sağlık ve haberleşme alanına müdahale iddiaları
• Fotoğraf, video, ses kaydı ve kişisel hikâyenin izinsiz kullanılması
• Şirket, ürün, marka ve yöneticiler hakkında ticari itibar iddiaları
• Basın açıklaması, kamuoyu duyurusu ve kriz yanıtının hukukî hazırlanması
• Yayının durdurulması, düzeltilmesi, kaldırılması ve tazminat seçenekleri
• Yayıncı ve içerik üreticisi tarafında hukuka uygunluk savunmasının kurulması

Hukuka aykırı saldırının önlenmesi, durdurulması veya etkilerinin tespiti ile maddi ve manevi tazminat talepleri ayrı koşullara bağlıdır. Başlık, fotoğraf ve kurgu, haberin tamamıyla birlikte incelenir. Şirketler hakkındaki yayınlarda haksız rekabet ve ticari itibarın korunması ayrıca değerlendirilir.

Cevap ve düzeltme hakkı

Cevap ve düzeltme talebinde içerik, mecra, süre, başvuru mercii ve yayımlanma biçimi önemlidir. Basılı süreli yayın, internet haber sitesi ve radyo-televizyon yayını bakımından aynı usul uygulanmaz.

• İhlal oluşturduğu ileri sürülen yayının ve ilk yayım tarihinin tespiti
• Uygulanacak özel usul ve sürelerin belirlenmesi
• Cevap ve düzeltme metninin kapsam, uzunluk ve yayınla bağlantı yönünden hazırlanması
• Yayın kuruluşuna başvuru ve teslim kayıtlarının oluşturulması
• Talebin reddi, hiç yayımlanmaması veya usulüne aykırı yayımlanması hâlinde başvuru
• Yayın kuruluşunun haksız veya ölçüsüz taleplere karşı yanıt ve savunması
• Cevap ve düzeltmenin tazminat, ceza veya diğer başvurularla ilişkisinin planlanması

Basılı süreli yayın ve internet haber sitesinde kural olarak yayım tarihinden itibaren iki ay içinde sorumlu müdüre başvurulur. Günlük yayında üç gün, diğer süreli yayında üç günden sonraki ilk nüsha, internet haber sitesinde bir gün esas alınır. Yayımlamama veya usule aykırılıkta 15 günlük yargısal başvuru süresi ayrıca işler. Radyo-televizyon rejiminde ise 60 günlük talep, yedi günlük yayım ve on günlük sonraki başvuru süreleri vardır; kanun aynı 60 günlük süre içinde doğrudan hâkime başvurma imkânı da tanır. Metnin kapsamı, uzunluğu, teslimi ve süre hesabı somut yayın üzerinden kontrol edilir.

İfade özgürlüğü, basın özgürlüğü ve kamu yararı dengesi

Medya hukukunda amaç yalnızca içeriğe müdahale etmek değildir. Gazetecilik faaliyeti, eleştiri, kamu gücünün denetlenmesi, haber alma hakkı, sanatsal ifade ve kamusal tartışma da hukuken korunur.

• Olgu isnadı ile değer yargısının ayrılması
• Haber kaynağı, doğrulama yöntemi ve karşı görüş alma çabasının belgelenmesi
• Kamu yararı, güncellik ve toplumsal tartışmaya katkı analizi
• Siyasetçi, kamu görevlisi, tanınmış kişi ve özel kişinin farklı beklenti alanları
• Başlık, görsel, kurgu ve sunum biçiminin içerikle uyumu
• Masumiyet karinesi ve devam eden soruşturma veya davaların aktarımı
• Çocukların, mağdurların ve hassas grupların kimliğinin korunması
• Müdahalenin demokratik toplumda gerekliliği ve ölçülülüğü
• Yayıncı, gazeteci ve içerik üreticisi lehine hukukî savunma

Dayanak: 1, 2, 4, 5

İçeriğin çıkarılması, erişim tedbirleri ve platform başvuruları

İnternette bir içerikle ilgili hukukî yol belirlenirken “içerik kaldırma” ifadesi tek başına yeterli değildir. İçeriğin özel hayatı ihlal edip etmediği, suç oluşturduğu iddiası, fikri hak ihlali, kişilik hakkı, tüketici veya ticari iletişim niteliği, içerik ve yer sağlayıcının konumu ile talebin ölçülülüğü ayrı değerlendirilir.

Hizmet kapsamı:

• URL, hesap, paylaşım, önbellek, kopya ve yeniden yüklemelerin tespiti
• İçerik ve yer sağlayıcıya veya platformun ilgili bildirim kanalına başvuru
• Özel hayatın gizliliği, fikri mülkiyet, kişisel veri ve suç içeriğine ilişkin özel yollar
• Kişilik hakları için medeni hukuk korumaları, tedbir ve tazminat seçenekleri
• İfadenin tamamı yerine hukuka aykırı bölümle sınırlı müdahale ve ölçülülük analizi
• Acil koruma ihtiyacında görevli ve yetkili merci ile delil planının belirlenmesi
• Kopya içerik, ayna site ve farklı platformlarda yeniden yayım takibi
• Yayıncı tarafında erişim veya çıkarma talebine karşı ifade ve basın özgürlüğü savunması

Güncel hukuk notu: 5651 sayılı Kanun’un kişilik haklarına ilişkin eski 9. maddesi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş ve iptal hükmü 10 Ekim 2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle eski sayfalarda yer alan “5651 m.9 kapsamında sulh ceza hâkimliğinden içerik çıkarma ve erişim engeli” ifadesi güncel yolmuş gibi kullanılmamalıdır. Her olayda yürürlükteki mevzuat ve içtihat üzerinden; özel hayat, medeni hukuk, basın veya yayın mevzuatı, arama sonucundan çıkarma, platform başvurusu, fikri hak, ceza hukuku ya da başka bir hukukî dayanak bulunup bulunmadığı işlem tarihinde yeniden incelenir.

Özel hayatın gizliliğine ilişkin 5651 m.9/A yolu yürürlüktedir. Güncel kanunda doğrudan başvurunun muhatabı Siber Güvenlik Başkanlığıdır. İsteyen kişinin, talepte bulunduğu saatten itibaren 24 saat içinde talebini sulh ceza hâkiminin kararına sunması gerekir; hâkimin 48 saatlik karar süresi de gözetilir. Bu yol genel bir itibar temizleme yolu değildir. Güncel resmî başvuru kanalı ve geçiş uygulaması işlem tarihinde doğrulanır.

Arama motoru sonuçlarından çıkarma ve unutulma hakkı

Bir içeriğin kaynak sitede hukuka uygun bulunması, kişinin adıyla yapılan aramalarda süresiz ve öncelikli biçimde gösterilmesinin her durumda hukuka uygun olduğu anlamına gelmeyebilir. Kaynak içeriğin kaldırılması ile arama sonucunun kişi adıyla ilişkisinin kesilmesi farklı taleplerdir.

Değerlendirmede özellikle şu ölçütler ele alınır:

• Kişinin kamusal yaşamda üstlendiği rol
• İçeriğin haber veya kamusal tartışmaya katkısı
• Bilginin doğruluğu, güncelliği ve yayımlandığı tarih
• Bilginin çalışma yaşamı veya mesleki faaliyetle ilişkisi
• Sağlık, cinsel yaşam ve diğer özel nitelikli kişisel veriler
• Kişinin çocuk olup olmadığı
• Bilginin kişi bakımından güncel risk veya ölçüsüz zarar doğurması
• İçeriğin kişi tarafından açıklanıp açıklanmadığı
• Suç ve yargılama haberlerinde süreç ve sonuç bilgisi
• Arama sonucu ile kaynak yayına yapılacak müdahalenin ayrı etkileri

Arama sonucundan çıkarma talebinde önce arama motoruna, şartları oluşursa Kişisel Verileri Koruma Kuruluna başvuru değerlendirilir. İlgili kişi başvurusu ve şikâyetin süreleri ayrı takip edilir. Unutulma hakkı geçmişteki her haberin veya mahkeme kaydının silinmesini sağlayan sınırsız bir hak değildir.

Arama sonucundan çıkarma, erişim tedbiri ve platform başvurularının ayrıntısı için internetten içerik kaldırma ve unutulma hakkı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Sosyal ağlar, içerik platformları ve hesap uyuşmazlıkları

Platform kararları; hizmet koşulları, topluluk standartları, fikri mülkiyet bildirimleri, kimlik doğrulama ve yerel mevzuatın kesişiminde ortaya çıkar.

• Hesap askıya alma, kapatma, erişim kısıtlaması ve gelirden çıkarma itirazları
• Taklit hesap, hesap ele geçirme ve sahte doğrulama uyuşmazlıkları
• Fikri mülkiyet veya marka şikâyetlerine dayalı içerik kaldırma
• Hatalı telif bildirimi ve karşı bildirim süreçleri
• Topluluk kuralı, reklam hesabı ve ödeme kesintisi uyuşmazlıkları
• Platformla içerik üreticisi, ajans ve çok kanallı ağ sözleşmeleri
• Veri, takipçi, arşiv, abonelik ve gelir kayıtlarının korunması
• Acil durumlarda platform başvurusu ile yasal yolların koordinasyonu

Platform içi başvuru sonucu garanti edilemez. Başvuru; somut ihlal türü, hak sahipliği belgeleri ve platformun güncel prosedürüyle uyumlu hazırlanır.

Sosyal ağ sağlayıcının kanunî yükümlülükleri, sıradan bir kullanıcı veya içerik üreticisinin sorumluluğuyla aynı değildir. Erişim eşikleri, temsilcilik, bildirim ve gelecekte yürürlüğe girecek yükümlülükler işletmenin gerçek rolüne göre değerlendirilir.

Dayanak: 3, 4, 6, 8, 9

Yayın kaynaklı hukuk ve ceza uyuşmazlıkları

Yayın uyuşmazlıklarında aynı olay; özel hukuk, ceza hukuku, idare hukuku, kişisel veri, fikri mülkiyet ve platform süreçlerini birlikte doğurabilir. Başvuruların birbirine etkisi ve delillerin tutarlılığı baştan planlanmalıdır.

• Kişilik hakkının korunması ve maddi-manevi tazminat talepleri
• Haksız rekabet ve ticari itibara saldırı uyuşmazlıkları
• Telif ve bağlantılı haklara tecavüz davaları
• Hakaret, iftira, tehdit, özel hayat, haberleşme, ses ve görüntü kayıtlarına ilişkin soruşturmalar
• Kişisel verilerin hukuka aykırı kaydedilmesi, verilmesi veya ele geçirilmesi iddiaları
• Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma dâhil yayınla bağlantılı suç isnatlarının güncel hukuk çerçevesinde değerlendirilmesi
• Yayıncı, sorumlu müdür, editör, gazeteci, konuk ve paylaşan kişinin sorumluluğunun ayrıştırılması
• Eser, kayıt, cihaz, hesap ve çevrim içi delillerin korunması
• İhtiyati tedbir, delil tespiti ve diğer geçici hukukî korumalar

Suç duyurusu içeriği otomatik olarak kaldırmaz ve her gerçeğe aykırı açıklama aynı suçun unsurlarını taşımaz. Haber veya yorumun niteliği, kast, hukuka uygunluk, şikâyet koşulu ve sorumlunun kimliği ayrı incelenir. İlgili temsil kapsamı ceza hukuku ve idarî uyuşmazlıklar ile koordine edilebilir.

Siber güvenlik, dijital deliller ve yayın altyapısı

Hesap ele geçirme, yayın akışına müdahale, sızdırılan materyal, fidye yazılımı ve veri ihlali; teknik olayla birlikte yayın, kişisel veri ve ceza hukuku sonuçları doğurabilir.

• Olay müdahale planının hukukî roller ve bildirim yükümlülükleri yönünden hazırlanması
• Yetkisiz yayın, hesap devralma ve içerik manipülasyonunda delil koruma
• E-posta, sunucu, erişim kaydı, ekran görüntüsü ve zaman damgası süreçleri
• Hizmet sağlayıcı, çalışan, yapımcı ve dış kaynak sorumluluklarının değerlendirilmesi
• Veri ihlali ve kamuoyu açıklamasının koordinasyonu
• Adli bilişim ve siber güvenlik uzmanlarıyla çalışma kapsamının belirlenmesi
• Teknik raporların hukukî iddia ve savunmaya aktarılması

Teknik güvenlik testi, adli bilişim incelemesi veya veri kurtarma hizmeti ilgili teknik uzmanlarca yürütülür; hukukî strateji ve delil zinciri avukatlarca koordine edilir.

Delil elde etmek için başkasının hesabına izinsiz erişilmez; özgün dosya ve kayıtların bütünlüğü korunur. Ekran görüntüsünün yanında URL, tarih-saat, tam bağlam ve varsa platform bildirimleri saklanır. Delil tespiti ve ihtiyati tedbir farklı amaçlara hizmet eder.

Dayanak: 4, 5, 6, 12

Film, dizi, belgesel, program ve dijital içerik yapımları

Bir yapımın dağıtılabilir olması, senaryodan müziğe ve arşiv görüntüsünden oyuncu performansına kadar kesintisiz bir hak zinciri kurulmasına bağlıdır. Sözlü mutabakat veya yapım bütçesinin ödenmiş olması, gerekli mali hakların kendiliğinden devredildiği anlamına gelmez.

Hizmet kapsamı:

• Yapım, ortak yapım, geliştirme ve yürütücü yapımcı sözleşmeleri
• Senarist, yönetmen, oyuncu, sunucu, besteci, görüntü yönetmeni ve teknik ekip sözleşmeleri
• Fikir geliştirme, opsiyon, format, uyarlama, yeniden çevrim ve devam yapımı hakları
• Çekim mekânı, eser, fotoğraf, arşiv görüntüsü, haber kaydı ve müzik izinleri
• Bütçe, finansman, teslim, onay, son kurgu ve jenerik hükümleri
• Yayın penceresi, mecra, ülke, süre, dil ve münhasırlık düzenlemeleri
• Ortak yapımda maliyet aşımı, gelir paylaşımı, muhasebe ve denetim hakları
• Hata ve eksiklik sigortası için hak zinciri belgelerinin hazırlanması
• Festival, sinema, televizyon, uçak içi eğlence ve dijital platform dağıtımı
• Yapımın gecikmesi, teslim edilmemesi veya kullanım hakkı ihlali uyuşmazlıkları

Hak zinciri; her eserin ve performansın hak sahibini, izin veren tarafı, kullanım biçimini ve belgeleri izlenebilir şekilde birleştirir. Mali haklara ilişkin işlemlerde yazılı şekil ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesi önemlidir. Kişilik hakkı izni, eser lisansının yerine geçmez.

Telif hakları, bağlantılı haklar ve içerik lisansları

Metin, fotoğraf, video, müzik, grafik, veri tabanı, yazılım, yayın kaydı ve performanslar farklı hak sahiplerine ait olabilir. “İnternette bulunması”, içeriğin serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmez.

Hizmet kapsamı:

• Eser sahipliği ve mali hak zincirinin incelenmesi
• İşleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim haklarının düzenlenmesi
• İcracı sanatçı, fonogram yapımcısı, film yapımcısı ve yayın kuruluşu hakları
• Müzik senkronizasyonu, ana kayıt, mekanik ve umuma iletim izinleri
• Fotoğraf, stok içerik, arşiv, ajans ve kullanıcı içeriği lisansları
• Açık lisans, Creative Commons ve kamu malı iddialarının doğrulanması
• Dijital hak yönetimi, içerik tanıma ve gelir paylaşımı mekanizmaları
• Korsan yayın, izinsiz yeniden yükleme, klip kullanımı ve yayın sinyali ihlalleri
• Delil tespiti, ihtiyati tedbir, ihlalin durdurulması ve tazminat talepleri

İlgili koruma yolları fikrî ve sınai mülkiyet hukuku kapsamında; marka tescili ve ihlaller ise marka hukuku hizmetleri ile birlikte değerlendirilebilir. Eser sahipliği, lisans ve telif ihlallerinin ayrıntısı için telif hakları ve fikir ve sanat eserleri hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Telif koruması ile marka veya patent tescili aynı değildir. Eser niteliği taşıyan özgün içerikte koruma kural olarak yaratımla doğar; kayıt-tescil sistemlerinin özel kapsamı ve ispat işlevi ayrıca incelenir. Fikir, olay ve haber bilgisiyle bunların özgün ifade biçimi birbirinden ayrılır.

Format, uyarlama, lisanslama ve uluslararası dağıtım

Program veya yapım formatlarında korunan unsurun ne olduğu, fikir ile somut ifade arasındaki sınır ve sözleşmeyle üstlenilen gizlilik yükümlülükleri ayrı ayrı incelenir.

• Televizyon ve dijital program formatı lisansları
• Uyarlama, yerelleştirme, yeniden çevrim ve yan yapım hakları
• Format bible, bölüm yapısı, görsel kimlik ve üretim bilgisinin korunması
• Ülke, dil, mecra, süre ve yayın sayısı sınırlamaları
• Dağıtım, satış acenteliği, minimum garanti ve gelir payı sözleşmeleri
• Teslim materyalleri, teknik standartlar, altyazı ve dublaj hakları
• İzinsiz format kullanımı, haksız rekabet ve gizlilik uyuşmazlıkları

Dayanak: 7

Reklam, sponsorluk, ürün yerleştirme ve ticari iletişim

Reklamın mecraya uygun olması, reklam niteliğinin anlaşılması, iddiaların ispatlanabilir bulunması ve özel olarak düzenlenen ürün gruplarına ilişkin sınırlamalara uyulması gerekir. Televizyon yayını, sosyal medya paylaşımı, internet reklamı ve influencer içeriği aynı denetim sistemine tabi değildir.

Hizmet kapsamı:

• Reklam metni, görseli, seslendirmesi, karşılaştırması ve dipnotlarının incelenmesi
• Reklamveren-ajans-yayıncı-sanatçı-içerik üreticisi sözleşmeleri
• Sponsorluk, ürün yerleştirme, program desteklemesi ve advertorial içerik
• Gizli reklam ve örtülü ticari iletişim risklerinin değerlendirilmesi
• Sağlık, gıda, takviye edici gıda, finans, bahis, alkol ve diğer özel sektör reklamları
• Çocuklara yönelik reklamlar, oyunlaştırma ve satın alma yönlendirmeleri
• Çevresel, etik, bilimsel, fiyat ve indirim iddialarının dayanak kontrolü
• Reklam Kurulu ve RTÜK süreçlerinde bilgi, savunma ve itiraz çalışmaları
• Reklamın durdurulması, düzeltme, sözleşmesel rücu ve tazminat uyuşmazlıkları

Kampanya denetimi; çevresel iddianın dayanağını, kanal bazında indirimli fiyat sunumunu, hedefli reklam şeffaflığını ve tüketici değerlendirmelerinin reklama aktarılmasını da kapsar. Çekiliş ve promosyonda izin gerekip gerekmediği kampanyanın ödül ve katılım koşullarına göre incelenir. Tüketici boyutu tüketici hukuku ile birlikte ele alınabilir.

Reklam, sosyal medya iş birlikleri ve içerik üreticilerine ilişkin ayrıntılı bilgi için reklam, sosyal medya ve içerik üreticileri hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Influencer, yayıncı ve içerik üreticisi sözleşmeleri

İçerik üreticiliği; reklam, telif, kişisel veri, tüketici, vergi ve çalışma ilişkisi sorunlarını bir araya getirebilir. Ürün gönderimi, ücretsiz hizmet, seyahat, indirim, komisyon veya başka bir menfaat karşılığında yapılan içerikte ticari ilişkinin açıkça anlaşılır olması gerekir.

Hizmet kapsamı:

• Influencer, streamer, YouTuber, podcaster ve marka iş birliği sözleşmeleri
• İçerik brifi, yaratıcı kontrol, onay, paylaşım takvimi ve düzeltme süreçleri
• Reklam açıklamasının görünürlüğü, dili, yerleşimi ve sürekliliği
• Kullanım, yeniden paylaşım, ücretli medya, whitelisting ve arşiv hakları
• Münhasırlık, rakip marka, ahlak hükmü ve itibar riskleri
• Takipçi, erişim ve etkileşim beyanlarının doğruluğu
• Affiliate bağlantılar, indirim kodları, komisyon ve performans ödemeleri
• Çocuk içerik üreticileri ve ebeveyn katılımına ilişkin özel koruma
• Sahte takipçi, eksik teslim, izinsiz kullanım ve kampanya uyuşmazlıkları

1 Ağustos 2026’dan itibaren yürürlükte olan Yönetmeliğin 23/A maddesi uyarınca sosyal medya etkileyicisi reklamlarında “Reklam” veya “Tanıtım” ifadelerinden biri ve reklamvereni belirten bilgi bulunmalıdır. Yalnız “iş birliği” veya “sponsorlu içerik” ifadesiyle yetinilmez. Açıklama ilk karşılaşmada fark edilmeli, diğer etiketlerin önünde bulunmalı ve her paylaşımda tekrarlanmalıdır. Yalnız sesli yayında, programın başında ve reklam öncesinde reklamvereni belirten sesli açıklama gerekir.

Dayanak: 2, 10, 11

Yapay zekâ ile üretilen içerikler, deepfake ve sentetik medya

Yapay zekâ; metin, ses, görüntü, müzik, avatar, çeviri ve dublaj üretiminde kullanıldığında yalnızca teknoloji sözleşmesi değil, kaynak verinin hukuka uygunluğu, eser sahipliği, kişilik hakları, yanıltıcılık, reklam ve editoryal sorumluluk sorunları doğurur.

Hizmet kapsamı:

• Üretken yapay zekâ araçlarının medya ve reklam iş akışında kullanım politikası
• Eğitim verisi, girdi, çıktı ve üçüncü taraf içeriklerinin hak analizi
• Yapay ses, görüntü, yüz, avatar ve dijital ikiz için izin ve sözleşmeler
• Deepfake, ses klonlama, manipüle edilmiş görüntü ve yanıltıcı bağlam
• Sentetik içeriğin işaretlenmesi, açıklanması ve kaynak takibi
• İnsan editör denetimi, doğrulama ve hata düzeltme süreçleri
• Haber, reklam ve eğlence içeriğinde farklı risk seviyeleri
• Sanatçı, sunucu, çalışan ve marka yüzünün dijital kullanım kapsamı
• Yapay zekâ aracının sağlayıcısıyla kullanım koşulları, tazminat ve sorumluluk
• Türkiye ve hedef pazarlardaki güncel yapay zekâ kurallarının değerlendirilmesi

Yapay zekâ çıktısı “makine tarafından üretildiği” için sorumluluktan bağımsız değildir. İçeriği seçen, düzenleyen, yayımlayan veya reklam amacıyla kullanan tarafların rolleri somut iş akışına göre belirlenir.

Reklamda tüketicinin ekonomik davranışını önemli ölçüde etkileyen yapay zekâ kullanımı veya insandan ayırt edilemeyen dijital karakter açıkça belirtilmelidir. Gerçek kişinin dijital kopyasıyla gerçekte yaşanmamış bir ürün deneyimi ya da tavsiyesi sunan reklamlar yasaktır. Bir izin veya yapay zekâ etiketi, yasaklanan reklam biçimini kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez. Diğer teknoloji ilişkileri dijital teknolojiler, yapay zekâ ve fintek hukuku kapsamında değerlendirilebilir.

Kişisel veriler, gazetecilik faaliyeti ve KVKK

Medya faaliyetinde kişisel veri kullanımı bakımından ifade özgürlüğü ve gazetecilik amacı önem taşır; ancak her veri işleme faaliyeti otomatik olarak istisna kapsamında değildir. Reklam, abonelik, profil çıkarma, çalışan yönetimi, etkinlik ve ticari veri tabanları ayrıca değerlendirilir.

• Haber üretiminde veri kaynağı, amaç, doğruluk ve ölçülülük
• Abone, üye, izleyici, yorumcu, konuk, çalışan ve içerik üreticisi verileri
• Çerez, ölçüm, kişiselleştirme, hedefli reklam ve profil çıkarma
• Özel nitelikli kişisel verilerin yayın veya yapım süreçlerinde kullanılması
• Çocukların kişisel verileri, görüntüsü ve dijital ayak izi
• Kamera, ses, biyometri, konum ve cihaz verileri
• Veri sorumlusu-veri işleyen rolleri ve sözleşmeleri
• Yurt dışı veri aktarımı ve uluslararası platform kullanımı
• İlgili kişi başvuruları, silme, düzeltme ve arama sonucu talepleri
• Veri ihlali, bildirim, delil koruma ve kriz yönetimi

6698 sayılı Kanun’un 28/1-c maddesindeki ifade özgürlüğü istisnası koşulludur; özel hayatın veya kişilik haklarının ihlali ya da suç oluşturan faaliyet bu hükümle sınırsız biçimde korunmaz. Haber üretimiyle abone pazarlaması ayrı işlemlerdir. Yurt dışı aktarımında 9. maddedeki güncel mekanizmalar ve somut veri akışı incelenir.

Çocuklar, mağdurlar ve hassas gruplara ilişkin yayınlar

Çocuğun yüksek yararı; kimlik, görüntü, okul, konum, sağlık bilgisi ve aile ilişkileri bakımından özel değerlendirme gerektirir. Ebeveyn onayı her kullanımın sınırsız biçimde hukuka uygun olmasını sağlamaz.

• Çocuk oyuncu ve içerik üreticisi sözleşmeleri
• Haberlerde çocukların ve mağdurların kimliğinin korunması
• Yaş sınıflandırması, koruyucu sembol ve ebeveyn kontrolü
• Çocuklara yönelik reklam ve ticari yönlendirmeler
• Yarışma, reality show ve sosyal medya içeriklerinde mahremiyet
• Sağlık, engellilik, şiddet ve cinsel suç haberlerinde özel koruma
• Travma duyarlı yayın protokolü ve tekrar mağduriyet riskinin azaltılması

Hedefli reklamcılıkta kişinin çocuk olduğunun bilindiği veya makul olarak bilinmesinin beklendiği durumda kişisel verilere dayalı profilleme kullanılamaz. Sosyal ağlardaki yaş doğrulama ve ebeveyn kontrolüne ilişkin 7578 sayılı Kanun değişiklikleri için 1 Kasım 2026 yürürlük tarihi ayrıca dikkate alınır; henüz yürürlüğe girmemiş hükümler geçmişe veya erken tarihe uygulanmaz.

Dayanak: 3, 7, 8, 10, 14

Yayın öncesi hukukî inceleme ve editoryal risk yönetimi

Yayın öncesi inceleme, editoryal tercihi avukata devretmek veya hukuka uygun eleştiriyi engellemek değildir. Amaç; somut iddiaların dayanağını, hak zincirini, özel hayat ve kişisel veri riskini, reklam niteliğini ve olası ihtilaf noktalarını yayın kararı verilmeden önce görünür kılmaktır.

Hizmet kapsamı:

• Haber, belgesel, araştırma dosyası, röportaj ve senaryo incelemesi
• İsnat tablosu: her önemli iddia için kaynak ve doğrulama kaydı
• Karşı görüş alma, yanıt süresi ve yanıtın içeriğe yansıtılması
• Gizli kamera, ses kaydı, sızdırılmış belge ve anonim kaynak riskleri
• Çocuk, sağlık, cinsel suç, aile ve özel hayat içeren yayınlar
• Görsel, müzik, arşiv ve üçüncü taraf içeriklerinin hak kontrolü
• Başlık, küçük resim, fragman ve sosyal medya tanıtımının ana içerikle uyumu
• Yayın, erteleme, sınırlı anonimleştirme veya ek doğrulama seçenekleri
• Yayın sonrası düzeltme ve kriz protokolünün hazırlanması

Basın açıklamaları, kurumsal iletişim ve kriz yönetimi

Kriz anında hızlı açıklama ihtiyacı; kesinleşmemiş bir olay hakkında ağır isnat, kişisel veri açıklama, soruşturmanın gizliliği, çalışan mahremiyeti veya sözleşmesel gizlilik ihlali riskini artırabilir.

• Basın bülteni, kamuoyu açıklaması, soru-cevap ve yönetici konuşmasının hukukî incelemesi
• İddia, doğrulanmış olgu, değerlendirme ve geleceğe ilişkin taahhüdün ayrılması
• Devam eden soruşturma, dava ve idari incelemelerde iletişim sınırları
• Veri ihlali, ürün geri çağırma, iş kazası ve kurumsal kriz açıklamaları
• Çalışan, müşteri, tedarikçi ve ihbarcı bilgilerinin korunması
• Basın sorularına yanıt protokolü ve yetkili sözcü yapısı
• Hukuk, iletişim, bilgi güvenliği ve üst yönetim ekiplerinin koordinasyonu
• Yanlış bilgiye karşı orantılı ve belgeli cevap stratejisi

Hukukî kriz yönetimi, halkla ilişkiler veya itibar pazarlaması hizmeti değildir; yapılacak açıklamanın hukukî riskini ve uyuşmazlığa etkisini yönetir.

Dayanak: 1, 2, 4, 8, 12

Medya çalışanları ve serbest içerik üreticileri

Gazeteci, editör, kameraman, yapım çalışanı, sunucu ve serbest içerik üreticisi ilişkilerinde iş sözleşmesi, basın iş mevzuatı, eser sahipliği ve kişisel hizmet hükümleri birlikte gündeme gelebilir.

• Basın çalışanı ve diğer medya çalışanı sözleşmeleri
• Serbest gazeteci, fotoğrafçı, yazar ve yapım ekibi sözleşmeleri
• Ücret, telif, fazla çalışma, izin, prim ve masraf hükümleri
• Çalışma sırasında üretilen içerik ve fikri hakların kullanımı
• Gizlilik, kaynak koruma, sosyal medya ve çıkar çatışması politikaları
• İş ilişkisinin sona ermesi, arşiv ve hesap erişimlerinin devri
• Çalışan alacakları, işe iade ve diğer iş uyuşmazlıklarının ilgili uzmanlıkla koordinasyonu

5953 sayılı Basın İş Kanunu kapsamına girilip girilmediği, kişinin görevine ve fiilî çalışma biçimine göre belirlenir. Sözleşmeye “serbest çalışan” yazılması tek başına iş ilişkisini ortadan kaldırmaz. İşçilik alacağı, telif ve hizmet bedeli taleplerinin dayanakları ayrıdır.

Medya şirketlerinin ticari sözleşmeleri ve kurumsal işlemleri

• İçerik tedarik, ortak yapım, dağıtım ve lisans sözleşmeleri
• Reklam satış, medya satın alma, ajans ve barter sözleşmeleri
• Uydu, iletim, stüdyo, ekipman, prodüksiyon ve teknik hizmet sözleşmeleri
• Abonelik, üyelik, ödeme ve gelir paylaşımı modelleri
• Şirket kuruluşu, yatırım, pay devri, birleşme ve devralma
• Medya varlıklarının ve içerik kütüphanesinin hukukî incelemesi
• Hak envanteri, sözleşme devri ve kontrol değişikliği hükümleri
• Rekabet hukuku, medya yoğunlaşması ve haksız rekabet riskleri

Sözleşmede gelir hesabı, hak devri, sorumluluk, fesih ve arşiv kullanımı birlikte ele alınır. Genel sözleşmeler hukuku ve ticari dava süreçleri, medya faaliyetinin özel kurallarıyla birlikte planlanır.

Dayanak: 2, 5, 7, 13

Uluslararası medya, sınır ötesi yayın ve yabancı platformlar

Bir içerik Türkiye’de hazırlanıp farklı ülkelerde yayımlanabilir veya yurt dışındaki bir platform Türkiye’deki kişileri ve izleyicileri hedefleyebilir. Sözleşmedeki hukuk seçimi, her zorunlu kuralı bertaraf etmez.

• Türkiye pazarına girecek yabancı medya ve yayın hizmetlerinin mevzuat analizi
• Uluslararası yapım, lisans, dağıtım ve reklam sözleşmeleri
• Çok ülkeli hak zinciri, coğrafi lisans ve yayın penceresi
• Yabancı platformların Türkiye’ye yönelik faaliyet ve içerik süreçleri
• Yurt dışı kişisel veri aktarımı ve küresel içerik operasyonları
• Yetkili mahkeme, uygulanacak hukuk, tahkim ve kararların icrası
• Yabancı mahkeme veya hakem kararlarının Türkiye’de tanınması ve tenfizi
• Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ilgili ifade özgürlüğü standartları
• Çok dilli sözleşme, başvuru ve uyuşmazlık koordinasyonu

Uluslararası yapım ve lisans uyuşmazlıklarında uygulanacak hukuk, ülkesel hak kapsamı, tahkim anlaşması ve kararın icrası birlikte incelenir. Tahkim her kişilik hakkı, idarî veya ceza meselesinin yerine geçmez. Yabancı hukuk görüşü gereken kısım, ilgili ülkede yetkili hukukçuyla koordine edilir.

Dayanak: 2, 7, 8