Deniz Ticareti Hukuku

Gemi Sicili, Bayrak ve Mülkiyet İşlemleri

Geminin Türk gemi siciline, Türk Uluslararası Gemi Siciline veya ilgili bağlama kütüğüne tescil şartları; mülkiyetin kazanılması ve devri; sicil kayıtları, terkin, ad ve bayrak değişikliği, takyidatlar ve temsil yetkileri incelenir. Yabancı sicilden Türk siciline veya Türk sicilinden yabancı sicile geçişte iki ülke işlemlerinin kapanış takvimi içinde uyumlandırılması sağlanır.

Sicil seçimi yalnız vergi veya işlem maliyeti üzerinden yapılmamalıdır. Bayrak devleti yükümlülükleri, gemi insanları, finansman, ipotek, kabotaj, teknik uygunluk, sigorta ve operasyon planı birlikte değerlendirilmelidir.

Gemi Alım-Satımı ve İşlem Kapanışı

Gemi satışında niyet mektubu, gizlilik sözleşmesi, gemi satış sözleşmesi (memorandum of agreement), teknik ve hukukî inceleme, depozito, klas kuruluşu kayıtları, sicil ve takyidat araştırması, yaptırım ve taraf incelemesi, teslim, ödeme ve belge kapanışı koordine edilir. Teslim protokolü, mülkiyet devri belgesi (bill of sale), sicil terkin belgesi, şirket yetki belgeleri, ipotek fekleri ve diğer kapanış belgeleri kontrol edilir.

İkinci el gemi satışında “mevcut hâliyle, bulunduğu yerde” (as is, where is) benzeri hükümler; gizli ayıp, beyan ve garantiler, klas durumu, teslim yeri, riskin geçişi, gecikme, cayma ve uyuşmazlık çözümü bakımından incelenir.

Dayanak: 1, 2

Gemi İnşa, Dönüşüm, Yenileme ve donatım (refit), Bakım ve Onarım Sözleşmeleri

Gemi inşa ve önemli dönüşüm projelerinde teknik şartname, tasarım sorumluluğu, klas ve bayrak onayları, sözleşme bedeli, ilerleme ödemeleri, iade teminatı, değişiklik emri, gecikme tazminatı, testler, deniz tecrübesi, teslim, garanti ve ayıp sorumluluğu düzenlenir.

Yenileme ve donatım (refit), bakım ve onarım işlerinde kapsam, keşif sonrası ilave işler, tersane süresi, gemideki mevcut hasar, ekipman tedariki, alt yüklenici, fiyat ayarlaması, hapis hakkı iddiaları ve teslim gecikmesi ayrıca ele alınır. Teknik uygunluk ve ayıp tespiti ilgili mühendis, klas ve teknik inceleme (survey) çalışmalarından ayrıştırılarak hukukî dosyaya aktarılır.

Dayanak: 1, 9

Gemi İpoteği, Finansmanı ve Finansal Kiralama

Gemi satın alma, inşa veya refinansman işlemlerinde kredi sözleşmesi, gemi ipoteği, kazanç ve sigorta alacağı devri, hesap rehni, pay rehni, garanti, finansal ve operasyonel taahhüt ve temerrüt hükümleri hazırlanır veya incelenir. İpoteğin sicili, derecesi, para birimi, kapsamı ve yabancı sicil bağlantısı kapanış öncesinde doğrulanır.

Finansal kiralama, sat ve geri kirala, çıplak gemi kirası ve yabancı finansman yapılarında mülkiyet, zilyetlik, bayrak, vergi, sigorta ve yeniden teslim sonuçları birlikte değerlendirilir. Finansal ve vergisel model ilgili danışmanların çalışmasıyla koordine edilir.

Gemi İcrası, Cebrî Satış ve Alacakların Sırası

İpoteğin veya deniz alacağının takibi, geminin kıymet takdiri, muhafazası, seferden men, satış ilanı, ihale ve bedelin paylaştırılması süreçleri yürütülebilir. Yabancı sicil, yabancı alacaklılar, gemi alacaklısı hakları, kamu alacakları ve satışın temizleyici etkisi bakımından milletlerarası unsurlar incelenir.

Gemi satışının ekonomik ve fiziksel koşulları klasik taşınır satışından farklı olduğundan liman masrafları, mürettebat, sigorta, bakım ve geminin değer kaybı yönünden zaman planlaması yapılır.

Dayanak: 1, 17

Sefer Çarteri ve Navlun Sözleşmeleri

Sefer çarterlerinde yük, miktar toleransı, yükleme/boşaltma limanı, güvenli liman veya rıhtım, yükleme ve boşaltma süresi (laytime), hazırlık bildirimi (notice of readiness), sürastarya, süreden tasarruf primi (dispatch), eksik yükleme nedeniyle talep edilen navlun (deadfreight), navlun, yükleme ve boşaltma giderleri, konşimento düzeni ve sefer engelleri incelenir. Standart form kullanılması, ek klozların form hükümleriyle çatışma riskini ortadan kaldırmaz.

Uyuşmazlıklarda olay ve işlem zamanları tutanağı (statement of facts), süre hesap cetveli (time sheet), liman kayıtları, hazırlık bildirimi (NOR), hava koşulları, yükleme ve tahliye belgeleri üzerinden süre ve ücret hesabının sözleşmeye uygunluğu değerlendirilir.

Zaman Çarteri Sözleşmeleri

Zaman çarterinde kira ücreti (hire) ödemesi, kira ücretinin işlememesi (off-hire), geminin tanımı, hız ve yakıt tüketimi, performans talepleri, rota talimatları, güvenli liman, yük sınırlamaları, gemi yakıtı (bunker) teslim ve yeniden teslim miktarı, yeniden teslim (redelivery) penceresi, son sefer, alt çarter, tazmin ve sorumluluktan kurtarma ve geri çekme hakları düzenlenir.

Zaman çarteri, geminin zilyetliğinin ve gemi insanları yönetiminin her durumda kiracıya geçtiği bir çıplak gemi kirası değildir. Taraf sıfatları ve operasyonel kontrol sözleşme hükümlerine göre belirlenir.

Çıplak Gemi Kirası ve Gemi Yönetimi

Çıplak gemi kirasında geminin zilyetliği, donatılması, personel yönetimi, bakım, klas, sigorta, bayrak ve yeniden teslim yükümlülükleri ayrıntılı olarak düzenlenir. Finansmanlı işlemlerde malik, kiracı, gemi yöneticisi, ipotek alacaklısı ve sigortacı arasındaki haklar uyumlandırılır.

Gemi yönetim sözleşmelerinde teknik yönetim, personel, satın alma, bakım bütçesi, Uluslararası Emniyet Yönetimi Kodu (ISM) ve Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenlik Kodu (ISPS) sorumlulukları, hesap verme, üçüncü kişi sözleşmeleri, sorumluluk sınırı ve fesih sonrası devir incelenir.

Dayanak: 1, 11

Konşimento, Deniz Taşıma Senedi ve Teslim Belgeleri

Konşimento; yükün teslim alındığını veya gemiye yüklendiğini belgeleyebilir, taşıma ilişkisinin şartlarını ispat işlevi görebilir ve türüne göre eşya üzerindeki tasarruf hakkını temsil eden kıymetli evrak niteliği taşıyabilir. Ancak her taşıma belgesinin aynı işlevleri ve devredilebilirlik sonucu yoktur.

Konşimento kaydı, çekince, temiz veya çekinceli konşimento, çarterparti hükümlerinin konşimentoya aktarılması, taşıyanın yardımcılarını korumaya yönelik Himalaya ve yetki/tahkim klozları, elektronik teslim, deniz taşıma senedi (sea waybill), asıl konşimentonun teslim alınmasına bağlı elektronik serbest bırakma talimatı (telex release), asıl nüsha ibrazı ve teslim talimatları incelenir. Asıl konşimento ibraz edilmeden teslim, yanlış kişiye teslim veya sahte belge kullanımı yüksek sorumluluk riski doğurabileceğinden ayrıca değerlendirilir.

Türk Ticaret Kanunu’nun 1228. maddesinde düzenlenen konşimentonun teslim ve ispat işlevleri, bir deniz taşıma senedine veya yalnız elektronik teslim talimatına otomatik olarak taşınmaz. Belgenin türü ve hak sahibinin kimliği teslim öncesinde doğrulanır.

Yük Zıyaı, Hasarı, Eksik Teslim ve Gecikme Talepleri

Islanma, kırılma, ezilme, kirlenme, sıcaklık sapması, soğutuculu konteyner (reefer) arızası, eksik teslim, konteyner hasarı, yangın, gecikme ve tam zıya taleplerinde taşıyanın sorumluluğu, denize ve yola elverişlilik, yükün ambalajı, istif ve sabitleme, gizli ayıp, muafiyetler ve sorumluluk sınırları incelenir.

Hasarın öğrenilmesiyle birlikte taşıyana, terminale, sigortacıya ve ilgili diğer taraflara gerekli bildirimlerin yapılması; ortak teknik inceleme (survey) imkânının korunması; ambalaj, konteyner, mühür, sıcaklık ve teslim kayıtlarının saklanması önemlidir. Satış zincirindeki teslim şekli kuralları (Incoterms) seçimi, hasar riskinin kime geçtiğini gösterebilir; ancak taşıyana karşı talep hakkını tek başına belirlemez.

Türk Ticaret Kanunu’nun 1185. maddesindeki görünür hasar, gizli hasar ve gecikme ihbarları ile 1188. maddesindeki dava süresi birbirinden ayrıdır. İhbarın yapılması, tek başına dava veya tahkim yoluna süresinde başvurmanın yerini tutmaz. Sorumluluk sınırı ve bu sınırdan yararlanma hakkının kaybı da ayrıca incelenir.

Birden Çok Taşıma Türünü Birleştiren ve Konteyner Taşımaları

Deniz, kara, demir ve hava yolu ayaklarını içeren taşımalarda kayıp veya hasarın hangi taşıma aşamasında meydana geldiği, ağ sistemi veya tek tip sorumluluk yaklaşımı, fiilî taşıyanlar, taşıma işleri organizatörü (freight forwarder) sıfatı, taşımanın tamamını kapsayan konşimento (through bill of lading) ve alt taşıma sözleşmeleri incelenir.

Konteyner demurajı, geç iade kaynaklı ekipman kullanım ücreti (detention), ardiye, terminal ve ekipman ücretleri; serbest süre, tarife bildirimi, konteynerin teslim ve iade tarihleri, mücbir engeller ve fahişlik iddiaları bakımından belge üzerinden değerlendirilir.

Dayanak: 1, 6

Navlun, Sürastarya, Eksik Yükleme Navlunu ve Ticari Alacaklar

Navlun, sürastarya, geç iade kaynaklı ekipman kullanım ücreti (detention), eksik yükleme nedeniyle talep edilen navlun (deadfreight), gemi yakıtı (bunker), acente, liman ve diğer denizcilik alacaklarının sözleşmesel dayanağı, muacceliyeti, mahsup ve hapis hakkı hükümleri incelenir. Fatura tek başına her durumda alacağın varlığını ispatlamaz; çarterparti, konşimento, hizmet kaydı, teslim belgesi ve taraf yazışmaları birlikte değerlendirilir.

Alacağın korunması için geminin ihtiyati haczi, teminat, icra takibi, dava veya tahkim seçenekleri; sefer programı ve malvarlığının bulunduğu ülke dikkate alınarak planlanır. Deniz alacağını güvence altına almak amacıyla gemi hakkında ihtiyati haciz yerine ihtiyati tedbir veya başka yoldan seferden men istenemez. Diğer malvarlığı ve talepler için geçici koruma koşulları ayrıca değerlendirilir.

Liman, Terminal, Rıhtım ve Yük Elleçleme Uyuşmazlıkları

Liman kullanımı, rıhtım tahsisi, terminal hizmeti, yük elleçleme, depolama, yükleme-boşaltma, pilotaj, römorkaj, atık alımı ve bağlantılı hizmet sözleşmeleri incelenir. Yük veya gemi hasarı, bekleme, ardiye, ekipman, tarife, hizmet kesintisi ve sorumluluk sınırı uyuşmazlıkları operasyon kayıtlarıyla değerlendirilir.

Liman başkanlığı işlemleri, liman devleti kontrolü, geminin tutulması, seferden men, idarî para cezaları ve ruhsat süreçlerinde idarî başvuru ve yargı yolları ilgili özel süreleriyle birlikte belirlenir.

Gemi Acenteliği, Gemi Sözleşmelerine Aracılık, Gemi yakıtı (bunker) ve Tedarik Sözleşmeleri

Gemi acentesinin temsil yetkisi, tahsilat ve ödeme sorumluluğu, liman masrafları ve donatan talimatları; gemi sözleşmelerine aracılık eden brokerin komisyonu ve sözleşmenin kurulmasındaki rolü; gemi yakıtı (bunker) ve diğer tedariklerde kalite, miktar, teslim, numune, ödeme ve yaptırım hükümleri incelenir.

Yakıt kalitesi veya miktarı uyuşmazlıklarında teslim notları, numunenin alınması, muhafazası ve laboratuvara gönderilmesine ilişkin kayıtlar, laboratuvar analizi, makine kayıtları ve bildirimler korunmalıdır. Tedarikçinin gemi üzerinde hak iddia edip edemeyeceği, sözleşmenin tarafı ve uygulanacak hukuk üzerinden ayrıca değerlendirilir.

Dayanak: 1, 9, 17

Çatma, Karaya Oturma, Yangın ve Deniz Kazaları

Çatma, temas, karaya oturma, yangın, makine arızası, su alma, yük kayması ve diğer deniz kazalarında ilk öncelik can, gemi ve çevre emniyetidir. Hukukî çalışma; olay kayıtlarının korunması, protesto ve bildirimler, seyir veri kaydedicisi (VDR) ve otomatik tanımlama sistemi (AIS) ve seyir belgeleri, klas ve bayrak işlemleri, teknik inceleme (survey), tanık anlatımları, teminat ve yetki stratejisi üzerine kurulur.

Kusur, nedensellik ve zarar hesabı teknik denizcilik incelemesiyle birlikte ele alınır. Denizde Çatışmayı Önleme Kuralları (COLREG) ve ilgili emniyet kuralları somut manevra, görüş, hız, vardiya ve seyir koşulları üzerinden değerlendirilir.

Kurtarma, Enkaz Kaldırma ve Çekme İşlemleri

Denizde yardım ve kurtarma olaylarında kurtarma ücretine hak kazanma, faydalı sonuç, özel tazminat, kurtarma sözleşmesi, çevre tehlikesi ve ödülün paylaştırılması incelenir. Acil durumda imzalanan standart formlar ve yetki/tahkim hükümleri sonradan doğacak uyuşmazlığın çerçevesini belirleyebilir.

Enkaz kaldırma, liman güvenliği, çekme ve kurtarma operasyonlarında kamu otoritesi talimatları, masraflar, sigorta/P&I kapsamı, malik ve işleten sorumluluğu ile üçüncü kişi talepleri koordine edilir.

Müşterek Avarya

Gemi ve yükün ortak bir deniz tehlikesinden korunması amacıyla makul ve olağanüstü fedakârlık veya masraf yapılması hâlinde müşterek avarya gündeme gelebilir. Uygulanacak kurallar, çarterparti ve konşimentodaki atıf, müşterek avarya paylaştırma hesabı (dispeç), katkı payları, sigorta, müşterek avarya garantisi ve katkı taahhüdü (general average guarantee ve bond) belgeleri incelenir.

Müşterek avarya ilanı, taşıyanın sorumluluğundan bağımsız bir konu değildir. Yük ilgilisinin katkıya itirazı ve sonradan taşıyana yöneltebileceği talepler ayrı hukukî değerlendirme gerektirebilir.

Dayanak: 1, 11, 12

Deniz Sigortaları ve Koruma ve Tazmin (P&I) Uyuşmazlıkları

Tekne ve makine, yük, savaş, kira geliri kaybı (loss of hire), navlun, sorumluluk ve diğer deniz sigortalarında rizikonun kapsamı, beyan yükümlülüğü, teminat dışı hâller, nedensellik, muafiyet, müşterek sigorta, halefiyet ve tazminat hesabı incelenir. P&I kapsamındaki çatma sorumluluğu, yük, kirlilik, gemi insanı, enkaz kaldırma ve üçüncü kişi talepleri poliçe ve kulüp kurallarına göre değerlendirilir.

Hasar bildirimi, teknik inceleme (survey), kurtarma tedbiri ve sigortacının talimatı zamanında yönetilmelidir. Sigortalı, sigortacı ve sorumlu üçüncü kişi arasındaki taleplerin zamanaşımı ve tahkim şartları birbirinden farklı olabilir.

P&I, “protection and indemnity” ifadesinin kısaltmasıdır; denizcilikte koruma ve tazmin sorumluluk teminatını anlatır. Bir olayın bu teminata girmesi, tekne-makine veya yük poliçesinin de aynı zararı ve aynı şartlarla karşılayacağını göstermez.

Dayanak: 1, 6

Deniz Alacakları ve Gemi Alacaklısı Hakları

Bir talebin deniz alacağı sayılması ile gemi alacaklısı hakkı vermesi aynı şey değildir. Gemi alacaklısı hakları, belirli alacaklara gemi üzerinde kanunî öncelik sağlayabilir; deniz alacağı ise ihtiyati haciz bakımından daha geniş bir talep grubunu ifade edebilir.

Alacağın niteliği, hangi gemiye yöneltilebileceği, malik veya kiracı değişikliğinin etkisi, sıra ve öncelik, sicil ve cebrî satış sonuçları her dosyada ayrıca incelenir.

Gemilerin İhtiyati Haczi ve Teminat Karşılığı Serbest Bırakılması

Deniz alacağının güvence altına alınması amacıyla Türk karasularında veya limanlarında bulunan bir gemi hakkında ihtiyati haciz talep edilebilir. Başvuruda deniz alacağının türü, mahkemenin yetkisi, alacağın yaklaşık ispatı, karşı teminat, geminin kimliği ve maliki, kardeş gemi olasılığı ve yabancı unsurlar incelenir.

Gemi seferlerinin niteliği nedeniyle işlem zamanı kritik olabilir. Haczin uygulanması, liman ve icra işlemleri, geminin teminat karşılığında serbest bırakılması, banka teminatı veya koruma ve tazmin kulübü teminat taahhüdü (P&I letter of undertaking) kabulü ve haksız haciz riski birlikte değerlendirilir. Her yabancı teminat metninin Türk icra sisteminde aynı sonucu doğuracağı varsayılmamalıdır.

Türk Ticaret Kanunu’nun 1363. maddesinde alacaklının karşı teminatı kural olarak 10.000 Özel Çekme Hakkı üzerinden düzenlenmiştir; kanunî muafiyet, artırma veya azaltma koşulları ayrıca incelenir. Bu karşı teminat, borçlunun gemiyi serbest bırakmak için sunacağı teminattan farklıdır. Özel Çekme Hakkı, Uluslararası Para Fonunun hesap birimidir; sabit bir Türk lirası harç tutarı değildir.

Dayanak: 1, 13, 17

Deniz Çevresi, Petrol Kirliliği ve Çevresel Sorumluluk

Petrol, gemi yakıtı (bunker), kimyasal veya diğer zararlı maddelerden kaynaklanan deniz kirliliğinde acil müdahale, bildirim, temizleme masrafları, idarî yaptırımlar, hukukî ve cezaî sorumluluk, sigorta ve tazminat talepleri birlikte ele alınır. 5312 sayılı Kanun, Çevre Kanunu, MARPOL ve uygulanabilecek sorumluluk/tazminat sözleşmeleri somut olayın türüne göre incelenir.

Numune, uydu ve insansız hava aracı görüntüsü, gemi kayıtları, atık teslim belgeleri, olay yeri koordinatları ve temizleme faturaları delil niteliği bakımından korunmalıdır. İdari para cezasının ödenmesi, özel hukuk tazminat taleplerini her durumda ortadan kaldırmaz.

5312 sayılı Kanun’un kapsamı, her deniz olayına otomatik olarak uygulanmaz; geminin tonajı, taşıdığı madde, kıyı tesisi faaliyeti ve uygulama alanı bakımından kontrol edilir. İdarî başvuru, iptal davası, özel hukuk tazminatı ve ceza soruşturmasının süreleri ve koşulları birbirinden ayrıdır.

Denizcilikte Karbonsuzlaşma ve Emisyon Düzenlemeleri

Uluslararası Denizcilik Örgütünün (IMO) enerji verimliliği ve sera gazı düzenlemeleri; geminin teknik ve operasyonel yükümlülükleri ile çarterpartideki rota, hız, performans ve veri paylaşımı hükümlerini etkileyebilir. Avrupa limanlarıyla bağlantılı seferlerde Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi ve FuelEU Maritime yükümlülükleri, kapsam şartları sağlandığında Türk bayraklı veya Türkiye merkezli işletmeciler bakımından da sözleşmesel maliyet ve uyum konusu doğurabilir.

Emisyon maliyetinin malik, zaman kiracısı, sefer kiracısı veya taşıtan arasında nasıl paylaşılacağı; veri doğrulama, tahsisat teslimi, uyum bakiyelerinin ortak havuzda birleştirilmesi, yakıt seçimi, gecikme ve uyumsuzluk sonuçları sözleşmede açıkça düzenlenmelidir. Düzenlemeler hızla değiştiğinden güncel kapsam ve takvim her sefer ve gemi için ayrıca kontrol edilir.

Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sisteminde emisyon yılı ile tahsisat teslim yılı farklıdır: 2026’da, 2025 için raporlanan kapsamdaki emisyonların %70’i; 2027’den itibaren önceki yılın kapsamdaki emisyonlarının %100’ü için tahsisat teslimi öngörülür. 2026 emisyon döneminde metan ve diazot monoksit de kapsama girer. FuelEU Maritime ise 1 Ocak 2025’ten beri uygulanan, gemide kullanılan enerjinin sera gazı yoğunluğuna ilişkin ayrı bir düzenlemedir. Gemi, liman, sefer ve istisnalar her iki sistem için ayrı kontrol edilir.

Deniz Emniyeti, Güvenliği ve Düzenleyici Uyum

SOLAS, MARPOL, STCW, Denizde Çatışmayı Önleme Kuralları (COLREG), ISM ve ISPS çerçevesindeki yükümlülüklerin sözleşmelere, şirket prosedürlerine ve olay yönetimine etkisi değerlendirilir. Bayrak devleti, liman devleti ve klas kuruluşu tespitleri; geminin tutulması (detention), klasın sürdürülmesine ilişkin koşul (condition of class), eksiklik, sefer emniyeti ve sigorta bakımından ele alınır.

Siber olaylar, elektronik seyir ve yük sistemleri, otomatik tanımlama sistemi (AIS) ve seyir veri kaydedicisi (VDR) verisi, uzaktan erişim, fidye yazılımı ve iş sürekliliği riskleri; veri koruma, bildirim, delil ve sözleşmesel sorumluluk açısından incelenir.

SOLAS denizde can emniyetini; MARPOL gemilerden kaynaklanan kirliliğin önlenmesini; STCW gemi insanlarının eğitimi, belgelendirilmesi ve vardiya standartlarını; ISM emniyet yönetimini; ISPS gemi ve liman tesisi güvenliğini konu alır. Teknik uygunluk belgesi ile hukukî sorumluluk değerlendirmesi aynı inceleme değildir.

Yaptırımlar, İhracat Kontrolleri ve Deniz Ticareti Uyumu

Gemi, malik, işletici, yük, banka, sigortacı, rota ve liman taraflarının yaptırım ve kısıtlama listeleri bakımından incelenmesi; sözleşmesel yaptırımlara ilişkin sözleşme hükmü, ödeme blokajı, sapma, fesih ve belge yükümlülükleri ele alınır. Bayrak değişikliği, AIS kesintisi, gemiden gemiye transfer, yük kaynağı ve mülkiyet zinciri gibi göstergeler risk temelli değerlendirilir.

Yaptırım rejimleri ülke ve işlem bazında değişir. Bir devletin yaptırımının Türk hukukundaki etkisi, sözleşmeye uygulanacak hukuk, ödeme sistemi ve ilgili ülkelerle bağlantı üzerinden ayrıca incelenmelidir.

Dayanak: 4, 5, 11, 14, 15, 16

Deniz İş Hukuku ve Gemi İnsanları

Gemi insanı sözleşmeleri, ücret, fazla çalışma, izin, sefer veya süre esaslı çalışma, fesih, kıdem, yurda iade, iş kazası, hastalık, ölüm ve sosyal güvenlik uyuşmazlıkları incelenir. 854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun kapsamı gemi, bayrak, tonaj, çalışan sayısı ve diğer koşullara göre belirlenir; kapsam dışında kalan ilişkilerde uygulanacak hukuk ayrıca değerlendirilir.

Yabancı bayraklı gemi, yabancı işveren, çok uluslu mürettebat ve yurt dışında gerçekleşen olaylarda hukuk seçimi, mutad işyeri, bayrak, yetki ve milletlerarası sözleşmeler birlikte incelenir. Gemi insanı belgeleri ve çalışma koşulları bakımından bayrak ve liman devleti kuralları da önem taşıyabilir.

Yolcu, Feribot ve Kruvaziyer Taşımaları

Yolcu bileti ve taşıma şartları, gecikme ve iptal, bagaj kaybı, yaralanma veya ölüm, liman ve tur hizmetleri, tüketici işlemi niteliği, sorumluluk sınırı ve sigorta incelenir. Uluslararası seferlerde uygulanabilecek sözleşmeler ve yetki hükümleri rota ve taraf statüsüne göre belirlenir.

Kruvaziyer işletmeleri ile liman, tur operatörü, yer hizmeti, tedarikçi ve yolcu arasındaki sözleşmelerde sorumluluk ve veri paylaşımı açıkça düzenlenmelidir.

Balıkçılık, Açık Deniz ve Özel Amaçlı Gemi İşlemleri

Ticari balıkçı gemileri, araştırma ve destek gemileri, römorkörler, platform destek hizmetleri, kablo veya boru döşeme, açık deniz inşa ve diğer özel operasyonlarda gemi sözleşmeleri ile sektör izinleri birlikte incelenir. Çekme, ağır yük kaldırma ve taşıma, proje kargosu ve denizde inşa sözleşmelerinde hava riski, emniyet, gecikme ve sorumluluk rejimi özel olarak düzenlenir.

Özel veya ticari yatlara ilişkin alım-satım, tescil, kiralama, marina ve yenileme işlemleri Yat Hukuku kapsamında ayrıca değerlendirilir. Ticari denizcilik, yük ve yolcu taşımasıyla bağlantılı konular birlikte ele alınabilir.

Dayanak: 1, 3, 6

Arabuluculuk, Dava ve Denizcilik Tahkimi

Uyuşmazlığın niteliğine göre ticari dava şartı arabuluculuğu, ihtiyati haciz, icra, mahkeme, kurumsal veya belirli uyuşmazlık için oluşturulan (ad hoc) tahkim gündeme gelebilir. Londra Denizcilik Hakemleri Birliği (LMAA), Milletlerarası Ticaret Odası (ICC), İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) veya başka kurallar yalnız geçerli sözleşme atfı ve yetki koşulları bulunduğunda uygulanır.

Hakem seçimi, tahkim yeri, dil, uygulanacak hukuk, hızlandırılmış usul, belge ibrazı, teknik bilirkişi, teminat ve kararın tenfizi başlangıçta değerlendirilir. Tahkim şartının konşimentoya veya alt sözleşmeye geçip geçmediği ayrıca incelenir.

Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesindeki dava şartı arabuluculuğu yalnız kapsamına giren ticari talepler için değerlendirilir. 6325 sayılı Kanun’un 18/A maddesindeki tahkim istisnası ile arabuluculuğun süreler üzerindeki etkisi ayrıca incelenir. Yabancı mahkeme veya tahkim şartı, 1356. madde koşullarında Türkiye’de gemi haczi için başvuruyu tek başına engellemez.

Yabancı Karar ve Hakem Kararlarının Tanınması, Tenfizi ve İcrası

Yabancı mahkeme veya hakem kararlarının Türkiye’de tanınması, tenfizi ve icrası; kararın niteliği, kesinleşme durumu, tebligat, kamu düzeni, tahkim anlaşması ve uygulanabilir milletlerarası sözleşmeler çerçevesinde yürütülür. Türkiye’deki gemi veya diğer malvarlığına karşı geçici hukukî koruma ihtiyacı, esas uyuşmazlıktan ayrı olarak ele alınabilir.

Mahkeme kararları ile hakem kararlarının tanıma ve tenfiz koşulları aynı değildir. Uygulanabilir milletlerarası sözleşmeler saklıdır; 5718 sayılı Kanun’daki ilgili koşullar karar türüne göre incelenir. Apostil veya tercüme, tek başına icra edilebilirlik sağlamaz.

Dayanak: 1, 6, 7, 8