Kara ve Hava Taşımacılığı Hukuku

Yurt İçi Kara Yolu Yük Taşımacılığı

Yurt içi kara yolu eşya taşımalarında taşıyıcı, kural olarak eşyayı taşımak üzere teslim aldığı andan gönderilene teslim ettiği ana kadar meydana gelen kayıp, hasar ve teslim gecikmesinden sorumlu olabilir. Sorumluluğun kapsamı belirlenirken eşyanın niteliği, ambalaj, yükleme ve istifleme görevi, gönderenin talimatı, güzergâh, muhafaza koşulları, araç uygunluğu ve zararın kaçınılmazlığı değerlendirilir.

Yurt içi yük taşıma uyuşmazlıklarında başlıca hizmetler

• Çerçeve taşıma ve tek seferlik taşıma sözleşmelerinin hazırlanması
• Taşıma emri, sevk irsaliyesi, teslim belgesi ve ticari kayıtların incelenmesi
• Tam kayıp, kısmi kayıp, hasar ve teslim gecikmesi talepleri
• Taşıma ücretinin ve yan giderlerin tahsili
• Yükleme, istifleme, sabitleme, boşaltma ve ambalaj sorumluluğunun belirlenmesi
• Araç, sürücü ve alt taşıyıcı seçiminden doğan sorumluluk
• Gönderenin eksik veya yanlış bilgi vermesinden doğan zararlar
• Teslim sırasında çekince, hasar tutanağı ve ihbar işlemleri
• Taşıyıcının sorumluluk sınırı ve sınırdan yararlanamama hâlleri
• Taşıyıcının hapis hakkı, teslim ve ücret uyuşmazlıkları
• Sigorta tazminatı ve rücu talepleri

Taşıma sözleşmesi ile satış, tedarik veya eser sözleşmesindeki teslim borcu birbirine karıştırılmamalıdır. Satıcının teslim yükümlülüğü, hasarın geçişi ve taşıyıcının eşya üzerindeki sorumluluğu farklı hukukî ilişkiler oluşturabilir.

Türk Ticaret Kanunu m.889’da görünür hasar, gizli hasar ve teslim gecikmesi için farklı bildirim sonuçları bulunur. Hasarın bildirilmemesi ile gecikmenin bildirilmemesi aynı sonucu doğurmaz. m.855’teki zamanaşımı ayrıca değerlendirilir.

Dayanak: 1, 8

Uluslararası Kara Yolu Eşya Taşımaları ve CMR Uyuşmazlıkları

Eşyanın yükleme ve teslim yerlerinin iki ayrı ülkede bulunduğu ücret karşılığı kara yolu taşımalarında, ülkelerden en az birinin CMR’ye taraf olması hâlinde CMR’nin emredici hükümleri uygulanabilir. Tarafların sözleşmeye başka bir hukuk seçmiş olması, CMR’nin zorunlu uygulama alanını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

CMR uyuşmazlıklarında taşıma senedi önemli bir ispat aracıdır; ancak CMR taşıma senedinin hiç düzenlenmemesi veya usulüne uygun olmaması, taşıma sözleşmesinin varlığını her durumda ortadan kaldırmaz. Sipariş, e-posta, elektronik platform kaydı, araç takip verisi, gümrük kaydı, fatura, paketleme listesi, tartım, teslim ve hasar belgeleri birlikte değerlendirilir.

CMR kapsamında çalışılan başlıca konular

• CMR’nin taşıma ilişkisine uygulanıp uygulanmadığının belirlenmesi
• CMR taşıma senedi ve elektronik CMR kayıtlarının incelenmesi
• Taşıyıcı, fiilî taşıyıcı ve müteakip taşıyıcıların belirlenmesi
• Eşyanın tam veya kısmi kaybı
• Eşyanın fiziksel hasarı, değer kaybı ve kurtarma bedeli
• Teslim gecikmesi ve gecikmeye bağlı zarar
• Gönderenin bilgi, belge, ambalaj ve yükleme sorumluluğu
• Çekince, ihbar, zamanaşımı ve dava süreleri
• Kilogram esaslı sorumluluk sınırı ve hesaplama uyuşmazlıkları
• Kasıt veya kasta eşdeğer kusur iddiasının sorumluluk sınırına etkisi
• Yetkili mahkeme, tahkim kaydı ve uygulanacak tamamlayıcı hukuk
• Taşıyıcılar arası rücu ve müteakip taşıma ilişkileri
• Sigortacının halefiyet ve rücu talepleri

CMR, Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı İçin Mukavele Sözleşmesini ifade eder. Türkiye’nin taraf olduğu 1978 Protokolü, kilogram esaslı sınırı Özel Çekme Hakkına bağlamıştır. CMR m.32’deki yazılı talebin zamanaşımına etkisi, sıradan bir hasar tutanağı veya her taşıma türü için geçerli ortak kural olarak değerlendirilmez.

Dayanak: 2, 3, 20, 21

Yük Kaybı, Hasarı, Eksilmesi ve Teslim Gecikmesi

Taşıma zararında yalnız zararın miktarı değil; eşyanın taşıyıcıya hangi durumda teslim edildiği, zararın hangi zaman aralığında oluştuğu ve zarardan hangi kişinin sorumlu olduğu ispatlanmalıdır. Bu nedenle taşıma öncesi, taşıma sırası ve teslim anındaki kayıtların birbirini doğrulaması önemlidir.

İncelemede özellikle şu hususlar ele alınır:

• Eşyanın cinsi, miktarı, ağırlığı ve ticari değeri
• Ambalajın taşıma koşullarına uygunluğu
• Yükleme, istifleme, sabitleme ve boşaltma görevlerinin dağılımı
• Aracın veya kargo bölümünün teknik uygunluğu
• Sıcaklık, nem, darbe, kapı açılması ve konum kayıtları
• Mühür, tartım, sayım ve teslim kayıtları
• Hasarın teslimde açıkça görülüp görülmediği
• Teslim belgesine konulan çekinceler
• Yazılı ihbarın içeriği ve zamanı
• Hasarlı eşyanın ayrılması, muhafazası ve ekspertizi
• Tamir, yeniden işleme, satış, imha ve kurtarma değeri
• Ticari fatura, piyasa değeri, gümrük kıymeti ve diğer zarar kalemleri
• Müterafik kusur, illiyet bağı ve sorumluluk sınırları

Hasarlı eşya, ambalaj, cihaz kaydı, sıcaklık verisi veya araç takip kayıtları inceleme yapılmadan ortadan kaldırılmamalıdır. Gerektiğinde mahkeme yoluyla delil tespiti, uzman incelemesi ve ihtiyati tedbir seçenekleri değerlendirilir.

Taşıyıcı, Fiilî Taşıyıcı ve Taşıma İşleri Organizatörünün Sorumluluğu

Bir taşımanın birden fazla şirket tarafından yürütülmesi, sorumlunun yalnız aracı fiilen kullanan kişi olduğu anlamına gelmez. Gönderenle sözleşme yapan taşıyıcı, taşımayı fiilen yapan alt taşıyıcı, taşıma işleri organizatörü, acente, depo işletmecisi ve teslim kuruluşunun sıfatları ayrı ayrı belirlenmelidir.

Sorumluluk incelemesinde:

• Taşıma taahhüdünü kimin verdiği
• Faturanın ve taşıma belgesinin kim tarafından düzenlendiği
• Taşıma ücretinin kime ödendiği
• Alt taşıyıcının kimin tarafından seçildiği
• Eşyanın zararın gerçekleştiği sırada kimin hâkimiyetinde bulunduğu
• Sözleşmede sorumluluğun nasıl dağıtıldığı
• Taşıma işleri organizatörünün yalnız aracılık mı yaptığı, yoksa taşıyıcı gibi sorumluluk mu üstlendiği
• İfa yardımcısı ve alt yüklenici ilişkisi
• Müteselsil sorumluluk ve iç rücu ilişkisi

birlikte değerlendirilir.

Dayanak: 1, 2, 4

Kara Yolu Yolcu Taşımacılığı ve Yolcu Zararları

Şehirlerarası veya uluslararası kara yolu yolcu taşımasında yolcunun ölümü, yaralanması, bagajının kaybı veya zarar görmesi; taşıma sözleşmesi, karayolu taşıma düzenlemeleri, trafik sorumluluğu ve sigorta hükümlerinin birlikte uygulanmasını gerektirebilir.

Bu kapsamda:

• Yolcu yaralanması ve ölüm nedeniyle maddi ve manevi tazminat
• Destekten yoksun kalma ve çalışma gücü kaybı talepleri
• Yolcu bagajının kaybı veya hasarı
• Taşıyıcı, araç işleteni, sürücü ve sigortacının sorumluluğu
• Zorunlu sigorta ve diğer poliçelerden doğan talepler
• Bilet, yolcu listesi, kaza ve sağlık belgelerinin incelenmesi
• Yolcu taşımacılığına ilişkin idari yükümlülükler
• Sigorta tahkimi, dava ve rücu süreçleri

konularında hukukî hizmet sunulmaktadır.

Trafik kazasına ilişkin kusur incelemesi ile taşıyıcının yolcuya karşı sözleşmesel sorumluluğu aynı mesele değildir. Talep sahipleri, sorumlular, sigorta türleri ve başvuru süreleri ayrı ayrı belirlenmelidir.

Hava Yolu Yolcu Hakları: Uçuş İptali, Gecikme ve Uçağa Kabul Edilmeme

Hava yolu yolcu uyuşmazlığında uçuşun iç veya dış hat olması, kalkış ve varış ülkeleri, uçuşu fiilen gerçekleştiren taşıyıcı, biletin tek veya bağlantılı olması, aksamanın nedeni ve yolcunun son varış yerine ulaştığı zaman belirleyicidir.

Türkiye’de SHY-YOLCU kapsamındaki başlıca talepler şunlardır:

• Uçağa kabul edilmeme
• Uçuş iptali
• Teknik veya operasyonel nedenlerle uzun süreli uçuş gecikmesi
• Bilet bedelinin iadesi veya alternatif güzergâh
• Yiyecek, iletişim, konaklama ve transfer gibi bakım hakları
• Son varış noktasına gecikmeli ulaşma
• Alt hizmet sınıfına yerleştirme nedeniyle bedel iadesi
• Yolcunun talebi olmaksızın uçuş veya rezervasyon değişikliği
• Bağlantılı uçuşun kaçırılması
• Taşıyıcının başvuruyu cevapsız bırakması veya talebi reddetmesi

Yolcu haklarına ilişkin idari başvuru yapılmadan önce kural olarak şikâyete konu hava taşıma işletmesine usulüne uygun başvuru yapılmalıdır. Bagaj, biletleme, özel hukuk ve tüketici taleplerinin her biri SHY-YOLCU idari başvuru sisteminde aynı kapsamda değerlendirilmediğinden doğru başvuru yolu belirlenmelidir.

Uçuş Avrupa Birliği, Birleşik Krallık veya başka bir ülke bağlantısı taşıyorsa, kalkış yeri ve taşıyıcının statüsüne göre yabancı yolcu hakları düzenlemeleri de uygulanabilir. Aynı olayda birbirinden farklı tazminat rejimlerinin çifte tahsil doğurmayacak biçimde değerlendirilmesi gerekir.

SHY-YOLCU, Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmeliktir. Türk menşeli işletmelerin Türkiye’deki havaalanlarına ve bu havaalanlarından yaptığı uçuşlar ile yabancı işletmelerin Türkiye’den kalkışlı uçuşları, yönetmelikteki diğer koşullarla birlikte değerlendirilir. Teknik veya operasyonel nedenle uçuş gecikip yolcu son varış yerine en az üç saat geç ulaştığında m.7/3’teki tazminat ve seçimlik haklar gündeme gelir.

Dayanak: 1, 6, 7, 10, 11, 23, 24

Uluslararası Hava Taşımalarında Montreal Sözleşmesi

Montreal Sözleşmesi, şartları bulunan uluslararası hava yolu yolcu, bagaj ve kargo taşımalarında taşıyıcının sorumluluğuna ilişkin yeknesak kurallar getirir. Yolcu ölümü veya bedensel zararı, yolcu gecikmesi, bagajın ya da kargonun kaybı, hasarı ve gecikmesi farklı sorumluluk koşullarına tabidir.

Montreal Sözleşmesi bakımından:

• Taşımanın uluslararası nitelikte olup olmadığı
• Kalkış, varış ve kararlaştırılmış duraklama yerleri
• Sözleşmesel ve fiilî taşıyıcı
• Zararın hava aracında, bindirme–indirme sırasında veya taşıyıcının hâkimiyetinde gerçekleşip gerçekleşmediği
• Bagajın kayıtlı veya kayıtsız olması
• Kargonun ağırlığı ve taşıma belgesi
• Yazılı şikâyet ve dava süreleri
• Özel Çekme Hakkı üzerinden hesaplanan güncel sorumluluk sınırları
• Taşıyıcının sorumluluk sınırından yararlanıp yararlanamayacağı
• Yetkili mahkeme ve kargo taşımalarında tahkim kaydı

incelenmelidir.

Montreal Sözleşmesi’ndeki sorumluluk sınırları dönemsel olarak yenilenir. Olay tarihinde geçerli tutar, talep türü ve özel beyan koşulları birlikte incelenir. Özel Çekme Hakkı (SDR), Uluslararası Para Fonunun hesap birimidir. Aşağıdaki sorumluluk açıklamaları, 28 Aralık 2024’te yürürlüğe giren ve 4 Ekim 2026 tarihinde ICAO kaynağından kontrol edilen tutarları esas alır.

Uluslararası Sivil Havacılık Örgütünün (ICAO) 28 Aralık 2024 güncellemesinde yolcu gecikmesi için 6.303, bagaj için yolcu başına 1.519 ve kargo için kilogram başına 26 Özel Çekme Hakkı öngörülmüştür. Ölüm ve bedensel zarar için 151.880 Özel Çekme Hakkı, iki aşamalı sorumluluk sistemindeki eşiktir; toplam tazminatın üst sınırı değildir. İspatlanabilir zarar, özel beyan, sözleşme ve ilgili istisnalar ayrıca incelenir.

Kayıp, Hasarlı veya Gecikmiş Bagaj Talepleri

Bagaj uyuşmazlıklarında havaalanında düzenlenen bagaj aksaklık raporu önemli olmakla birlikte tek başına bütün talep sürecini tamamlamayabilir. Yolcunun, taşıyıcının yazılı başvuru sistemindeki süre ve belge şartlarını da yerine getirmesi gerekebilir.

İncelemede başlıca şu kayıtlar kullanılır:

• Bilet, rezervasyon ve biniş kartı
• Bagaj etiketi ve teslim kaydı
• Bagaj aksaklık raporu
• Taşıyıcıyla yapılan yazışmalar
• Bagajın ve içeriğinin fotoğrafları
• Satın alma ve değer belgeleri
• Gecikme nedeniyle yapılan zorunlu ve makul harcamalar
• Tamir raporu veya kullanılamazlık tespiti
• Bagajın teslim edildiği veya kayıp sayıldığı tarih

Kayıtlı bagaj, kabin bagajı ve yolcunun üzerindeki eşya bakımından taşıyıcının sorumluluk koşulları farklı olabilir. Değerli eşya, elektronik cihaz, nakit ve özel eşya yönünden taşıma koşulları ve varsa özel kıymet bildirimi ayrıca incelenir.

Montreal Sözleşmesi m.31 uygulanıyorsa kayıtlı bagaj hasarında teslimden itibaren en geç yedi gün; bagaj gecikmesinde bagajın hak sahibinin kullanımına verildiği tarihten itibaren en geç yirmi bir gün içinde yazılı şikâyet gerekir. Hasarın fark edilmesi hâlinde bildirim gecikmeden yapılır. Tam kayıp ile teslim alınmış hasarlı veya geç bagaj ayrı değerlendirilir.

Dayanak: 4, 5, 9, 22

Hava Kargo Taşımacılığı ve Hava Yük Senedi Uyuşmazlıkları

Hava kargo taşımalarında gönderen, alıcı, sözleşmesel taşıyıcı, fiilî taşıyıcı, hava kargo acentesi, taşıma işleri organizatörü, yer hizmeti kuruluşu ve geçici depolama işletmesi aynı sevkiyatta farklı sorumluluklar üstlenebilir.

Bu alandaki başlıca çalışmalarımız:

• Hava kargo taşıma sözleşmelerinin hazırlanması ve incelenmesi
• Hava yük senedi ve elektronik hava yük senedi kayıtlarının değerlendirilmesi
• Ana hava yük senedi ve ara taşıma belgeleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
• Kargonun kaybı, hasarı veya geç teslimi
• Ağırlık, hacim, ambalaj ve beyan uyuşmazlıkları
• Sıcaklık kontrollü, ilaç, gıda ve değerli kargo taşımaları
• Tehlikeli madde ve lityum batarya taşımaları
• Güvenlik kontrolü, kabul, elleçleme ve teslim aşamasındaki zararlar
• Aktarma ve ara depolama sırasında meydana gelen zararlar
• Taşıma ücreti, depolama, ardiye ve diğer hizmet alacakları
• Montreal Sözleşmesi sorumluluk sınırları ve yazılı ihbarlar
• Yetkili acente ve bilinen gönderici yükümlülükleri
• Sigorta tazminatı ve taşıyıcıya rücu talepleri

Hava taşımacılığında kullanılan temel belge hava yük senedidir. Deniz taşımacılığına özgü konşimento kavramı, çok modlu taşımanın deniz ayağı bulunmadıkça hava kargo belgesi yerine kullanılmamalıdır.

Montreal Sözleşmesi kapsamındaki kargo hasarında, fark edildikten sonra gecikmeden ve teslimden itibaren en geç on dört gün içinde; kargo gecikmesinde hak sahibinin kullanımına verildiği tarihten itibaren en geç yirmi bir gün içinde yazılı şikâyet aranır. Yolcu ve bagaja ilişkin m.22/5’teki sınırlama hakkının kaybı hükmü kargo sınırına aynı biçimde uygulanmaz.

Havayolu İşletmeleri, Acenteler ve Yer Hizmeti Kuruluşları

Hava taşımacılığında yolcu veya kargo taşıyıcısının yanında genel satış acentesi, bilet satış kuruluşu, hava kargo acentesi, yer hizmeti kuruluşu, terminal işletmesi ve diğer hizmet sağlayıcılar yer alabilir. Bu kişilerin yolcuya, yük ilgilisine ve birbirlerine karşı sorumlulukları üstlendikleri hizmete ve sözleşme düzenine göre belirlenir.

Bu kapsamda:

• Yolcu ve kargo taşıma genel işlem koşullarının incelenmesi
• Genel satış, yolcu satış ve kargo satış acenteliği sözleşmeleri
• Yer hizmeti, temsil, gözetim, yük kontrolü ve haberleşme sözleşmeleri
• Kod paylaşımı, ortak uçuş ve bağlantılı taşıma ilişkileri
• Tarifesiz uçuş için kapasite kiralama (çarter), kapasite tahsisi ve hava aracı kiralama sözleşmelerinin taşıma sorumluluğuna etkisi
• Sözleşmesel taşıyıcı, fiilî taşıyıcı ve hizmet sağlayıcının ayrılması
• Yolcu talep ve şikâyet süreçlerinin mevzuata uygun yapılandırılması
• Kargo kabulü, güvenlik kontrolü, elleçleme ve teslim prosedürleri
• Alt hizmet sağlayıcı, acente ve personel davranışından doğan sorumluluk
• SHGM incelemeleri, idari yaptırımlar ve mevzuata uyum
• Ticari sır, yolcu verisi ve uluslararası veri aktarımı
• Sözleşme ihlali, tazminat, rücu, arabuluculuk ve tahkim

konularında sözleşme, danışmanlık ve uyuşmazlık hizmeti sunulmaktadır.

Dayanak: 4, 9, 18

Lojistik, Depolama, Dağıtım ve Soğuk Zincir Uyuşmazlıkları

Taşıma öncesi veya sonrasında gerçekleştirilen depolama, elleçleme, paketleme, birleştirilmiş sevkiyat hazırlığı, dağıtım ve stok yönetimi hizmetleri ayrı sözleşmesel sorumluluk doğurabilir. Zarardan sorumlu kişinin belirlenebilmesi için eşyanın depoya girişinden son teslimine kadar hareket kayıtları incelenmelidir.

Bu kapsamda:

• Lojistik ve depolama sözleşmelerinin hazırlanması
• Depo giriş–çıkış, stok ve teslim kayıtlarının incelenmesi
• Kayıp, sayım farkı, hırsızlık ve yetkisiz teslim uyuşmazlıkları
• Isı, nem, hijyen, ilaç ve gıda muhafaza koşulları
• Soğuk zincirin kesilmesi ve sıcaklık sapmaları
• Elleçleme, paletleme, istifleme ve ambalaj zararları
• Depo ve taşıyıcı sorumluluğunun ayrıştırılması
• Depolama ve ardiye alacakları
• Depo sorumluluk ve emtia sigortaları
• Delil tespiti, ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir

konularında danışmanlık ve uyuşmazlık takibi yürütülmektedir.

Kombine ve Çok Modlu Taşıma Uyuşmazlıkları

Kara, hava, deniz veya demir yolu taşıma türlerinden en az ikisinin aynı sevkiyatta kullanılması, tek bir sorumluluk rejiminin bütün taşıma için uygulanacağı anlamına gelmez. Zararın hangi taşıma ayağında meydana geldiği belirlenebiliyorsa ilgili taşıma türünün özel hükümleri; belirlenemiyorsa sözleşme, uygulanacak hukuk ve çok modlu taşımanın yapısı incelenir.

Çok modlu taşımalarda özellikle:

• Tek veya birden fazla taşıma sözleşmesi
• Taşıma işleri organizatörünün sıfatı
• Konteynerin ve mührün teslim kayıtları
• Aktarma noktaları ve ara depolama
• Kara–hava, kara–deniz veya diğer taşıma ayakları
• Zararın meydana geldiği aşama
• Taşıma belgeleri arasındaki çelişkiler
• Yetki, tahkim ve uygulanacak hukuk kayıtları
• Taşıyıcılar ve sigortacılar arasındaki rücu ilişkileri

değerlendirilir.

Türk Ticaret Kanunu m.902–904 kapsamındaki değişik tür araçlarla taşımada, zarar yerinin bilinmesi ile bildirim ve zamanaşımı hesabı ayrı konulardır. Emredici milletlerarası sözleşmeler saklıdır; sözleşmeye “çok modlu” yazılması tek başına bütün taşıma ayaklarını aynı kurala bağlamaz.

Dayanak: 1, 2, 4, 14

Taşıma ve Emtia Sigortaları ile Rücu Davaları

Taşıma zararında emtia sigortası, taşıyıcı sorumluluk sigortası, CMR sorumluluk sigortası, hava taşıyıcısı sorumluluk sigortası, trafik sigortası ve diğer poliçeler aynı olayla bağlantılı olabilir. Sigorta teminatı ile taşıyıcının kanundan doğan sorumluluğu aynı kapsamda olmayabilir.

Sigorta incelemesinde:

• Poliçe türü, sigortalı menfaat ve teminat dönemi
• Güzergâh, yük, araç ve taşıyıcı bildirimleri
• Teminat dışı hâller ve özel şartlar
• Riziko ve hasar ihbarı
• Ekspertiz ve zarar hesabı
• Muafiyet ve limit hükümleri
• Sigorta tazminatının ödenmesi
• Sigortacının halefiyet belgesi ve rücu hakkı
• Taşıyıcı, alt taşıyıcı ve üçüncü kişilere yöneltilecek talepler
• Aynı zararın birden fazla poliçeyle ilişkisi

incelenir.

Sigortacının ödeme yapması, taşıyıcının her durumda aynı tutarda sorumlu olduğu anlamına gelmez. Rücu davasında taşıma rejimi, sorumluluk sınırı, gönderen veya sigortalının davranışı ve gerçek zarar yeniden değerlendirilir.

Dayanak: 1, 2, 4

Taşımacılık Sözleşmeleri ve Risk Önleyici Hukukî İnceleme

Taşıma ve lojistik sözleşmeleri yalnız ücret ve güzergâhı değil, zararın ortaya çıkmasından önce tarafların sorumluluk alanlarını açıkça belirlemelidir.

Sözleşmelerde özellikle şu konular düzenlenir:

• Tarafların taşıyıcı, organizatör, acente veya depo işletmecisi sıfatı
• Taşımanın türü, güzergâhı ve teslim noktaları
• Eşyanın niteliği, değeri ve özel taşıma koşulları
• Ambalaj, yükleme, istifleme, sabitleme ve boşaltma
• Alt taşıyıcı ve hizmet sağlayıcı kullanımı
• Teslim süresi, bekleme ve gecikme
• Ücret, ek masraf, vergi ve ödeme koşulları
• Hasar ihbarı, inceleme ve belge paylaşımı
• Sigorta yükümlülüğü ve teminat kapsamı
• Sorumluluk sınırları ve emredici hükümlere uyum
• Mücbir sebep ve kaçınılamayan olaylar
• Gizlilik, kişisel veri, ticari sır ve siber güvenlik
• Yaptırım, ihracat kontrolü ve gümrük yükümlülükleri
• Uygulanacak hukuk, yetkili mahkeme ve tahkim
• Sözleşmenin feshi ve devam eden taşımalara etkisi

Uluslararası Ticaret Odasının Incoterms teslim kuralları, satış sözleşmesinde masraf ve risk dağılımını düzenleyebilir; ancak taşıyıcının CMR, Montreal Sözleşmesi veya ulusal taşıma hukukundan doğan sorumluluğunu tek başına belirlemez.

Dayanak: 1, 2, 4, 14, 18

Tehlikeli Madde ve Özel Koşullu Yük Taşımaları

Tehlikeli madde, bozulabilir gıda, ilaç, kimyasal ürün, canlı hayvan, değerli eşya ve sıcaklık kontrollü yük taşımaları; taşıma sözleşmesinin yanında teknik güvenlik ve idari uygunluk yükümlülükleri doğurur.

Bu alanda:

• Tehlikeli Malların Karayolu ile Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Anlaşmanın (ADR) kapsamının ve taraf yükümlülüklerinin belirlenmesi
• Gönderen, dolduran, paketleyen, yükleyen, boşaltan ve taşıyanın sorumlulukları
• Sınıflandırma, ambalaj, işaretleme ve taşıma belgeleri
• Araç uygunluğu, sürücü belgesi ve güvenlik danışmanlığı
• Hava kargoda tehlikeli madde kabul ve güvenlik kuralları
• Soğuk zincir ve sıcaklık kayıtları
• Bozulabilir gıda taşımalarında özel ekipman
• İdari para cezası ve faaliyet kısıtlamalarına karşı başvurular
• Kaza, sızıntı, çevre ve üçüncü kişi zararları
• Sigorta ve sözleşmesel rücu ilişkileri

değerlendirilmektedir.

Yetki Belgeleri, Ruhsatlar ve İdari Yaptırımlar

Kara yolu taşımacılığı, taşıma işleri organizatörlüğü ve hava kargo faaliyetleri; faaliyet türüne göre yetki belgesi, taşıt kaydı, mesleki yeterlilik, güvenlik onayı ve kurum denetimine tabi olabilir.

Hukukî hizmet kapsamımız:

• Karayolu taşıma yetki belgesinin türünün belirlenmesi
• Yetki belgesi, taşıt belgesi ve taşıt kartı işlemleri
• Acente, kargo, lojistik ve dağıtım faaliyetlerinin mevzuat incelemesi
• Taşıma işleri organizatörlüğü yetki belgesi
• Mesleki ve teknik yeterlilik belgeleri
• Motokurye ve kurye işletmeciliğine ilişkin güncel yükümlülükler
• Uluslararası taşımada geçiş belgesi, Ulaştırma Bakanları Avrupa Konferansı çok taraflı kota sistemi (UBAK/CEMT) ve kota uyuşmazlıkları
• Yabancı plakalı taşıtlar ve transit taşıma işlemleri
• Hava kargo yetkili acente ve bilinen gönderici başvuruları
• Yer hizmeti ve havacılık işletmesi sözleşmeleriyle bağlantılı idari işlemler
• Denetim tutanakları ve eksiklik bildirimleri
• İdari para cezası, belge askıya alma veya iptal işlemleri
• İdari itiraz, iptal davası ve yürütmenin durdurulması talepleri

Yetki belgesi türleri, mali yeterlilik şartları, ücretler ve idari yaptırım tutarları değişebildiğinden başvuru veya dava tarihinde yürürlükte bulunan düzenleme esas alınmalıdır.

İdari para cezası, faaliyet kısıtlaması ve yetki belgesinin iptali bakımından başvuru mercii ile süre her işlem özelinde kontrol edilir. Ceza tutarları, izin ücretleri ve dönemsel yeterlilik koşulları başvuru tarihinde yeniden doğrulanır.

Dayanak: 8, 9, 12, 13, 25, 26

Gümrük ve Dış Ticaret İşlemleriyle Bağlantılı Taşıma Uyuşmazlıkları

Taşıyıcı her zaman gümrük müşaviri, ihracatçı veya ithalatçının bütün yükümlülüklerinden sorumlu değildir. Bununla birlikte yanlış belge, eksik beyan, teslim talimatı, gümrükte bekleme veya eşyanın geçici depolama sürecinde zarar görmesi taşıma sözleşmesini etkileyebilir.

Bu kapsamda:

• Taşıma belgesi ile ticari ve gümrük belgelerinin uyumu
• Gönderenin belge ve bilgi verme sorumluluğu
• Gümrükte bekleme ve ek taşıma giderleri
• Transit, ithalat ve ihracat güzergâhı uyuşmazlıkları
• Teslim şekilleri ve hasarın geçişi
• Yaptırım ve ihracat kontrolü hükümleri
• Gümrük idaresi işlemleriyle taşıyıcı sorumluluğunun ayrılması
• Eşyanın alıkonulması, müsaderesi veya iadesiyle bağlantılı talepler

değerlendirilir.

Bu alanın ayrıntıları Gümrük Hukuku ve Dış Ticaret Uyuşmazlıkları çalışma alanında ele alınmaktadır.

Dayanak: 1, 2, 4, 14

Arabuluculuk, Dava, Tahkim ve Geçici Hukukî Koruma

Taşıma uyuşmazlığının ticari, tüketici veya idari nitelikte olması; görevli mahkemeyi ve dava öncesi başvuru şartlarını değiştirir. Ticari para alacağı ve tazminat taleplerinde dava şartı arabuluculuk, tüketici işlemlerinde tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi, idari yaptırımlarda ise işlemin türüne göre idari başvuru, sulh ceza hâkimliği veya idari yargı gündeme gelebilir. İdari para cezası ile yetki belgesinin askıya alınması ya da iptali aynı başvuru yoluna tabi olmayabilir.

Uyuşmazlık çözümünde:

• Görevli ve yetkili mahkeme
• Dava şartı arabuluculuk
• Tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi
• Sigorta Tahkim Komisyonu
• Ulusal veya uluslararası tahkim
• CMR ve Montreal Sözleşmesi kapsamındaki yetki kuralları
• Yabancı mahkeme veya hakem kararı
• İhtiyati haciz, ihtiyati tedbir ve delil tespiti
• Taşıyıcının hapis hakkı ve eşyanın teslimi
• İcra takibi ve kararın uygulanması

dosyanın niteliğine göre belirlenir.

Taşıma sözleşmesindeki yetki veya tahkim kaydı her durumda geçerli olmayabilir. Emredici uluslararası yetki hükümleri, tüketici işlemleri ve sözleşmenin kurulma biçimi ayrıca incelenmelidir.

Dava şartı arabuluculuk her taşıma talebinde otomatik olarak uygulanmaz. Talebin ticari veya tüketici niteliği, tutarı, kanunî istisnalar ve geçerli tahkim anlaşması kontrol edilir. Taşıyıcıya ya da idareye başvurmak, dava veya tahkim süresinin korunduğu anlamına gelmez.

Uluslararası Taşıma Uyuşmazlıklarında Yetki, Uygulanacak Hukuk ve Tebligat

Uluslararası taşıma dosyasında taşıyıcının merkez ülkesi, yükleme ve teslim yerleri, zararın gerçekleştiği ülke, taşıma belgesindeki kayıtlar, tarafların hukuk seçimi ve uygulanması zorunlu sözleşmeler birlikte değerlendirilir.

Bu dosyalarda:

• Türkiye’de dava açma olanağı
• Yabancı mahkeme veya tahkim kaydının geçerliliği
• Yabancı şirkete yurt dışı tebligatı
• Yabancı dildeki belgelerin tercüme ve tasdiki
• Yabancı hukukun içeriğinin belirlenmesi
• Yabancı taşıyıcı, sigortacı ve acenteye yöneltilecek talepler
• Geçici hukukî koruma kararlarının sınır ötesi etkisi
• Yabancı kararın tanınması ve tenfizi
• Türkiye’deki kararın başka ülkede uygulanması

ayrıca planlanır.

Dayanak: 1, 2, 4, 10, 15, 16, 17, 19, 25, 26