Çocuğun Yurt Dışına Çıkarılması: Muvafakatname, Velayet ve Seyahat İzni

Araştırma tarihi: 11 Ekim 2026

Çocuğun yurt dışına çıkarılmasında diğer ebeveynin muvafakatinin gerekip gerekmediği; velayet düzenine, seyahatin amacına, mevcut mahkeme kararlarına ve gidilecek ülkenin kurallarına bağlıdır. Türk hukukunda velayeti tek başına kullanan ebeveynin çocukla seyahat etmesi kural olarak eski eşin iznine bağlı değildir. Bununla birlikte, pasaport başvurusu, vize, sınır geçişi ve çocuğun başka ülkede yaşamaya başlaması birbirinden ayrı değerlendirilmelidir. Geçerli pasaport, bütün bu konularda sınırsız yetki vermez. [1–4]

Bu rehber; tatil, aile ziyareti, eğitim ve yerleşme amacıyla yapılacak seyahatlerde hangi karar ve belgelerin inceleneceğini, muvafakat verilmemesi hâlinde izlenebilecek yolları ve çocuğun geri getirilmemesinin sonuçlarını açıklar. Türk hukukuna ilişkin açıklamalar, yabancı ülkenin giriş ve ikamet kurallarının yerine geçmez.

Çocukla yurt dışı seyahatinde önce hangi dört konu ayrılmalıdır?

Bir ebeveynin “Çocuğumu yurt dışına götürebilir miyim?” sorusuna yalnızca “muvafakatname alın” veya “velayet sizdeyse gerekmez” şeklinde cevap vermek eksik kalır. Önce karar verme yetkisi, ardından seyahat belgeleri, ülkeye giriş koşulları ve seyahatin aile hukuku bakımından sonuçları incelenmelidir.

Örneğin pasaport çıkartılmasına verilen rıza, her zaman çocuğun başka ülkede süresiz yaşamasına verilmiş rıza anlamına gelmez. Benzer şekilde, bir vizenin düzenlenmesi velayet uyuşmazlığını çözmez. Sınır kontrolünden geçilmiş olması da seyahatin veya sonraki alıkoymanın aile hukuku bakımından hukuka uygun olduğunu tek başına ispatlamaz. [2, 5]

Velayeti alan anne veya baba çocuğu yurt dışına çıkarabilir mi?

Tek başına velayette temel kural nedir?

Velayet, çocuğun bakımını, eğitimini ve temsilini kapsayan; çocuğun yararı için kullanılması gereken bir hak ve yükümlülükler bütünüdür. Velayetin tek ebeveyne bırakıldığı durumda çocukla seyahat, kural olarak bu yetkinin kapsamındadır. Kural anne ve baba bakımından aynıdır; velayet sahibi olmayan ebeveynin sırf karşı çıkması kendiliğinden bir seyahat yasağı oluşturmaz. [1, 4]

Ancak mahkeme kararının yalnızca “velayet” başlıklı bölümü okunmamalıdır. Çocuğun teslimi, diğer ebeveynle görüşmesi, belirli günlerde bulunacağı yer ve geçici koruma hükümleri de önemlidir. Seyahat sırasında yürürlükte bulunan bir tedbir, noter muvafakatnamesiyle ortadan kalkmaz. Kararın değişmesi veya kaldırılması gerekiyorsa ilgili yargısal süreç işletilmelidir.

Yargıtayın 2015 tarihli kararı hangi ayrımı yapıyor?

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 17.06.2015 tarihli, E.2015/11374, K.2015/12897 sayılı kararında, velayet kendisine verilen ebeveynin çocuğu yurt dışına çıkarmasının eski eşin muvafakatine bağlı olmadığı belirtilmiştir. Bunun yanında, babanın izni bulunmadan giriş vizesi verilmediğini gösteren belge sunulmamış olması da değerlendirilmiş; baba izninin aranmaması talebinin kabulü yerine reddi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. [4]

Kararın uygulamadaki önemi iki yönlüdür: Velayet sahibinin yetkisi esas alınmalıdır; ayrıca mahkemeden istenen kararın hangi somut engeli gidereceği gösterilmelidir. Bu karar, “her seyahat öncesinde ayrıca dava açılmalıdır” sonucunu desteklemez. Yabancı makamın ek belge talebi varsa bunun yazılı olarak dosyaya sunulması, hukuki yararın değerlendirilmesini sağlar. Kararın yayımlanmış tam metni ikincil karar yayını üzerinden incelenmiştir.

Evlilik devam ederken, ortak veya geçici velayette durum değişir mi?

Evlilik içinde ve ortak velayette karar nasıl alınır?

TMK m.336 uyarınca evlilik devam ederken velayet ana ve baba tarafından birlikte kullanılır. Fiilen ayrı yaşamak, çocuğun bir ebeveynin yanında kalması veya diğer ebeveynin masraflara katılmaması tek başına velayeti değiştirmez. Çocuğun eğitimini, yaşam düzenini ve diğer ebeveynle ilişkisini etkileyen bir yurt dışı planında birlikte karar verme yükümlülüğü gözetilmelidir. [1]

Boşanma sonrasında ortak velayet kararı bulunuyorsa kararın seyahat, yerleşim yeri ve temsil hakkındaki hükümleri incelenir. Çocuğun günlük bakımının bir ebeveynde olması, ortak velayeti tek başına velayete dönüştürmez. Özellikle kalıcı taşınmada diğer hak sahibinin yetkisi ve rızası açıklığa kavuşturulmalıdır. “Çocuk benimle yaşıyor” açıklaması bu incelemenin yerine geçmez.

Boşanma davası sürerken geçici velayet yeterli midir?

Boşanma davasının açılması velayeti otomatik olarak taraflardan birine vermez. TMK m.169 kapsamında verilen geçici düzenleme belirleyicidir. Nüfus ve Vatandaşlık İşlerinin pasaport uygulamasında, boşanma yargılaması devam ederken mahkemenin ara kararı esas alınır; bu geçici karar için kesinleşme şerhi aranmadığı belirtilir. [1, 3]

Bununla birlikte geçici velayet kararının pasaport işleminde kullanılması, sınırsız seyahat veya kalıcı yerleşme izni verildiği anlamına gelmez. Derdest davada mevcut tedbirlerin kapsamı, seyahatin süresi ve dönüş planı birlikte değerlendirilmelidir. Gerekirse seyahat tarihleri ve amacı açıklanarak aynı mahkemeden mevcut düzenlemenin somutlaştırılması istenir.

Anne ve baba evli değilse veya ebeveynlerden biri ölmüşse

Türk hukukunun uygulandığı evlilik dışı doğumda kural olarak velayet anneye aittir; annenin küçük, kısıtlı veya ölmüş olması ya da velayetin kaldırılması gibi hâllerde farklı düzenleme gerekir. Babanın çocuğu tanımış olması tek başına ortak velayet yaratmaz. Ebeveynlerden birinin ölümü hâlinde de yaşayan ebeveynin ve varsa vesayet makamının hukuki durumu belgelendirilmelidir. [1]

Yabancı vatandaşlık veya yabancı ülkede mutat mesken varsa bu sonuçlar doğrudan genellenemez. Uygulanacak hukuk ve mevcut yabancı karar ayrıca incelenir; vatandaşlık, fiilî bakım ve velayet aynı kavramlar değildir.

Çocuğa pasaport çıkartırken kimin muvafakati gerekir?

Pasaport Kanunu m.17/C, ergin olmayanların pasaport edinmesinde yasal temsilcinin muvafakatini düzenler. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri uygulamasında, birlikte velayet durumunda anne ve babanın veya yetkili yasal temsilcinin başvuruda muvafakat vermesi esas alınır. Başvuruda hazır bulunamayan ilgili kişi bakımından usulüne uygun noter muvafakatnamesi kullanılır. [2, 3]

Boşanma sonucunda velayetin tek ebeveyne bırakıldığı durumda pasaport başvurusunda velayet sahibi ebeveynin muvafakati aranır. Dolayısıyla her boşanmış aile için mutlaka iki imza gerektiği söylenemez. Kesinleşmiş karar, geçici velayet kararı veya vasi kararı gibi temsil yetkisini gösteren belge başvurunun niteliğine göre hazırlanmalıdır.

Başvuruyu üçüncü kişinin yürütmesi gerekiyorsa işlem yapma yetkisi ayrıca değerlendirilir. Muvafakatname rızayı, vekâletname ise bir kişi adına işlem yapma yetkisini gösterir. Bu belgelerin birbirinin yerine geçtiği varsayılmamalıdır. Çocuğun başvuruda hazır bulunması, kimlik ve biyometrik fotoğraf koşulları da güncel başvuru listesine göre kontrol edilir.

Yabancı ülke makamının velayet veya vesayet kararı açısından Pasaport Kanunu m.17/E özel bir imkân tanır: Kararın verildiği ülkedeki Türk dış temsilciliğinde yapılan pasaport başvurusunda bu karar kabul edilebilir. Bu hüküm, yabancı kararın Türkiye'deki bütün uyuşmazlıklarda kendiliğinden icra edileceği anlamına gelmez. [2]

Pasaport, vize ve sınır geçişinde aynı belgeler mi istenir?

Varış ülkesi ve transit ülke kuralları ayrı kontrol edilmelidir

Türk hukukundaki velayet yetkisi ile yabancı devletin ülkeye kabul koşulları farklıdır. Konsolosluk veya sınır makamı; doğum belgesi, velayet kararı, diğer ebeveynin izni, ölüm kaydı, tercüme veya tasdik isteyebilir. Hangi belgenin yeterli olduğu, çocuğun vatandaşlığına, refakatçisine ve seyahatin amacına göre değişebilir.

Vize muafiyeti veya hususi damgalı pasaport, velayet ve refakat belgeleri bakımından genel bir muafiyet oluşturmaz. Başvuru koşulları, seyahat tarihi ve somut güzergâh esas alınarak kontrol edilmelidir.

Örneğin Dışişleri Bakanlığının Sırbistan bilgilendirmesinde reşit olmayan yabancılar için seyahat nedeni ve refakatçinin bilgilerini içeren ebeveyn belgesi belirtilmektedir. Bu örnek, bütün ülkelere uygulanacak tek bir belge listesi oluşturulamayacağını gösterir. Transit geçilecek ülkeler de araştırılmalıdır. [6]

Kimlikle seyahat ve refakatsiz uçuş ayrıca incelenmelidir

Kimlik kartıyla giriş imkânı, çocuğun velayetine veya refakatine ilişkin belgelerin gereksiz olduğu anlamına gelmez. Pasaportla seyahate ilişkin bir açıklama, kimlikle yapılan bütün seyahatlere aynen taşınmamalıdır. Belge türü ve güzergâh, resmî makam ile taşıyıcıdan birlikte doğrulanmalıdır.

Havayolunun refakatsiz çocuk hizmeti, teslim alacak kişi, yaş grubu ve rezervasyon koşulları ayrıca uygulanır. Taşıyıcının çocuğu uçuşa kabul etmesi, diğer ebeveynin velayet yetkisinin ihlal edilmediğine dair bir mahkeme kararı değildir. Okul, spor kulübü veya akrabayla yapılan gezide refakatçinin kimliği ve teslim düzeni açıkça belirlenmelidir. [7]

Seyahat muvafakatnamesi nasıl hazırlanmalıdır?

İzin verilen işlem, ülke ve süre açık yazılmalıdır

Muvafakatnamenin kapsamı, somut seyahatle uyumlu olmalıdır. Pasaport düzenlenmesi, vize başvurusu, belirli bir seyahat ve kalıcı yerleşme birbirinden ayrı işlemlerdir. Çocuğun velayetini değiştirmeyen bir seyahat iznine, gereksiz biçimde sınırsız yerleşme ve temsil ifadeleri eklenmemelidir.

İşlemin gerektirdiği ölçüde şu bilgiler açıklaştırılır:

• Çocuğun ve muvafakat veren yetkili kişinin kimlik bilgileri ile velayet veya temsil dayanağı.
• Refakat edecek kişinin kimliği, gidilecek ülke veya ülkeler ve seyahat amacı.
• Başlangıç ve dönüş tarihleri; tek seyahat mi, birden fazla seyahat mi öngörüldüğü.
• Konaklama, iletişim ve çocuğun teslim edileceği kişiye ilişkin gerekli bilgiler.
• Pasaport, vize, seyahat ve yerleşme yetkilerinden hangilerine rıza verildiği.
• Çocuğun geri dönüşü ve mevcut kişisel ilişki düzeninin nasıl sürdürüleceği.

Bu liste, her ülkenin kabul ettiği hazır bir noter metni değildir. Belge, kullanılacağı makamın koşullarına ve yetkili kişinin gerçek iradesine göre düzenlenmelidir. Sağlık veya eğitim konusunda ayrıca temsil gerekiyorsa bunun seyahat rızasından farklı bir yetki olduğu gözetilir.

Noter, konsolosluk, tercüme ve apostil ne işe yarar?

Türkiye'de noter, yurt dışında ise yetkisi kapsamında Türk dış temsilciliği üzerinden işlem yapılabilir. Yabancı makam önünde düzenlenen veya kullanılacak belge için tercüme, apostil yahut başka bir tasdik gerekip gerekmediği ilgili ülke ve belge türüne göre belirlenir. Apostil, belgenin içeriğinin bütün ülkelerde kabulünü veya seyahatin hukuka uygunluğunu garanti etmez; esas olarak belgenin resmî kaynağının doğrulanmasına hizmet eder. [8]

Muvafakatname ne kadar geçerlidir ve geri alınabilir mi?

Seyahat muvafakatnamelerinin tamamına uygulanacak tek bir “altı ay” veya “bir yıl” kuralı kurulamaz. Belgedeki süre ve kapsam yanında, belgeyi kabul edecek makamın yakın tarihli belge arayıp aramadığı incelenir. Süreli bir izin, süre bittikten sonraki kalışı kendiliğinden meşrulaştırmaz.

Rızanın geri alınması düşünülüyorsa hangi işleme verilen rızanın geri alındığı ve bildirimin ilgili kişiye veya makama nasıl ulaşacağı belirlenmelidir. Noterde yeni bir beyan düzenlemek, verilmiş pasaportu, vizeyi veya yürürlükteki mahkeme kararını kendiliğinden hükümsüz kılmaz. Doğmuş uyuşmazlıkta geri alma beyanının etkisi, rızanın kapsamı ve uygulanacak hukuk üzerinden ayrıca değerlendirilir.

Diğer ebeveyn muvafakat vermezse mahkemeye başvurulabilir mi?

Önce muvafakatin neden istendiği belirlenmelidir

İlk soru, diğer ebeveynin izninin hangi hukuki veya idarî gerekçeyle istendiğidir. Tek başına velayet sahibi kişinin mevcut kararla yapabileceği bir işlem için soyut izin davası açılması, hukuki yarar sorunu doğurabilir. Buna karşılık ortak velayet nedeniyle çözülemeyen bir uyuşmazlık veya yabancı makamın belgelenmiş talebi farklı değerlendirilir. Yargıtayın 2015 tarihli kararı bu ayrım bakımından önemlidir. [4]

Pasaport veya vize başvurusunun eksik belgeden mi, temsil uyuşmazlığından mı, yoksa başka bir nedenle mi durduğu yazılı olarak öğrenilmelidir. İlgili makamın bildirimini, başvuru listesini ve mevcut velayet kararını sunmak; hangi kararın gerekli olduğunu somutlaştırır. İdarî ret işlemine karşı başvuru ile aile mahkemesinde ebeveynler arasındaki uyuşmazlığın çözümü aynı yol değildir.

Mahkemeden ne isteneceği somutlaştırılmalıdır

Çocuğun seyahatine ilişkin aile hukuku uyuşmazlıklarında, talebin niteliğine göre aile mahkemesine başvurulur; aile mahkemesi bulunmayan yerde görevlendirilmiş asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Derdest boşanma veya velayet dosyası varsa, o dosyada verilmiş düzenlemelerin etkisi değerlendirilir. Yer bakımından yetki, istenen korumanın ve davanın niteliğine göre belirlenir. Kişisel ilişki düzenlemesinde TMK m.326'daki çocuğun oturduğu yer mahkemesine ilişkin hüküm de dikkate alınır. [1, 9]

Başvuruda seyahatin amacı, tarihleri, ülke, refakatçi, konaklama ve dönüş planı açıklanmalıdır. Çocuğun eğitim veya tedavi ihtiyacı ileri sürülüyorsa bunu gösteren belgeler; diğer ebeveynin görüş günleri etkilenecekse uygulanabilir yeni görüşme planı sunulmalıdır. Talep, uyuşmazlığa göre pasaport işlemi, belirli seyahat, kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi veya mevcut tedbirin değiştirilmesi üzerinde kurulabilir.

Mahkeme, çocuğun yararını ve diğer ebeveynin somut itirazlarını değerlendirir. Çocuğun geri getirilmeyeceği, eğitiminin aksayacağı veya güvenliğinin tehlikeye gireceği iddiaları cevapsız bırakılmamalıdır. Yaşı ve olgunluğu elveriyorsa çocuğun görüşü de gözetilir. Türk mahkemesinin vereceği kararın yabancı makamca hangi biçimde kabul edileceği ise ayrıca araştırılır; kararın her ülkede otomatik vize veya giriş hakkı sağlayacağı söylenemez.

Çocukla yurt dışına yerleşmek, tatile gitmekten neden farklıdır?

Kalıcı yerleşme uyuşmazlıkları için velayet sahibi ebeveynin çocukla yurt dışına yerleşmesi yazımıza bakılabilir.

Yaşam merkezinin değişmesi daha kapsamlı inceleme gerektirir

Kalıcı yerleşme; çocuğun okulunu, dilini, sağlık hizmetlerini, sosyal çevresini ve diğer ebeveynle ilişkisini etkiler. Mutat mesken yalnız nüfus kaydı veya vatandaşlık değildir; çocuğun fiilî yaşam merkeziyle ilgilidir. Uzun süreli eğitim planı da koşullarına göre bu merkezde değişikliğe yol açabilir. [5, 10]

Tek başına velayet bakımından da “yurt dışına taşınmak daima yasaktır” denilemez. Buna karşılık velayet kararında bir ebeveynin adının yazılı olmasından hareketle bütün ülkelerde sınırsız taşınma yetkisi bulunduğu sonucuna varılamaz. Yerleşim yerini belirleme hakkının kimde olduğu, varsa ortak yetkiler ve kısıtlamalar incelenir. Bu ayrım, uluslararası çocuk iadesinde kullanılan koruma hakkı kavramı bakımından da belirleyicidir.

Kişisel ilişki nasıl sürdürülecek?

TMK m.183 yeni koşulların gerektirdiği önlemlere; m.323–324 ise kişisel ilişkinin korunmasına ilişkin esasları düzenler. Taşınma planında okul tatilleri, yüz yüze görüşmeler, ulaşım giderlerinin paylaşımı, teslim yeri ve çevrim içi iletişim somutlaştırılmalıdır. Çevrim içi görüşmeler, her olayda yüz yüze ilişkinin tam yerine geçmez. [1]

Diğer ebeveynin rızasının gerektiği durumda, tatil için alınmış iznin yerleşme izni gibi kullanılması ciddi uyuşmazlık yaratabilir. Görüş hakkının fiilen ortadan kaldırılması, çocuğun yararıyla birlikte değerlendirilerek kişisel ilişkinin veya velayetin yeniden düzenlenmesi talebine konu olabilir. Taşınma tek başına otomatik velayet kaybı değildir; somut etkiler, gerekçe ve uygulanabilir alternatifler değerlendirilir.

Çocuğun yurt dışına çıkışı engellenebilir mi?

Soyut endişe ile somut kaçırılma riski aynı değildir

Yabancı vatandaşlık, başka ülkede akrabaların bulunması veya ebeveynler arasındaki güvensizlik tek başına süresiz yasak için yeterli kabul edilemez. Buna karşılık dönüş yapılmayacağına ilişkin açık yazışma, gizli taşınma hazırlığı, önceki teslim ihlalleri veya seyahat amacıyla çelişen belgeler somut risk değerlendirmesinde önem taşıyabilir. Deliller hukuka uygun biçimde elde edilmeli; diğer kişinin hesabına izinsiz erişilmemelidir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 20.03.2013 tarihli, E.2012/2-799, K.2013/389 sayılı kararında, annenin yabancı olması ve çocuğu geri getirmeyebileceği endişesiyle devam ettirilen yasak değerlendirilmiştir. Kurul, somut koşullarda sürekli kısıtlamayı seyahat özgürlüğü ve velayet göreviyle bağdaşır bulmamış, direnme kararını bozmuştur. Karar, her olayda koruma tedbirinin imkânsız olduğu biçiminde okunmamalıdır. [11]

Tedbirin hukuki dayanağı, süresi ve kapsamı gösterilmelidir

Anayasa m.13 ve m.23 çerçevesinde kanunilik, gereklilik ve ölçülülük incelenmelidir. Talepte yalnız “yurt dışına çıkış yasaklansın” demek yerine, önlenmek istenen somut zarar ve neden daha hafif bir önlemin yeterli olmayacağı açıklanmalıdır. TMK m.169 ve m.346 kapsamındaki koruma yetkileri ile HMK'nın geçici hukuki koruma hükümleri somut uyuşmazlığa göre değerlendirilir. [1, 12]

5717 sayılı Kanun kapsamındaki iade veya kişisel ilişki işlemlerinde m.24 özel olarak geçici çıkış durdurma, pasaport düzenleme veya yenilemenin durdurulması ve çocuğun yerinin izlenmesine yönelik tedbirleri düzenler. Bu özel hüküm bütün aile uyuşmazlıklarına kapsamı incelenmeden uygulanamaz. [13]

Bir tedbir kararı alınmışsa, yetkili makama bildirilmesi ve uygulanması da takip edilmelidir. Sadece dilekçe verilmesi sınır sisteminde yasak oluştuğu anlamına gelmez. Koşullar değiştiğinde tedbirin kaldırılması, daraltılması veya belirli seyahat için yeniden değerlendirilmesi istenebilir.

İzinli seyahatten dönülmezse uluslararası çocuk kaçırma oluşur mu?

1980 Lahey Sözleşmesi, yalnız başlangıçtan itibaren izinsiz götürmeyi değil, şartları varsa hukuka aykırı alıkoymayı da kapsar. İncelemede, götürme veya alıkoymadan hemen önceki mutat mesken hukuku uyarınca koruma hakkının bulunması ve bu hakkın kullanılması önemlidir. Sözleşme 16 yaşını doldurmamış çocuklara uygulanır; ilgili devletler arasında yürürlük ve kabul ilişkisi ayrıca kontrol edilir. [5]

Varsayımsal örnek: Ortak karar yetkisi bulunan anne ve babadan biri, çocuğun iki haftalık tatiline açık tarihli izin vermiştir. Refakat eden ebeveyn dönüşte çocuğu getirmeyip başka ülkede okula kaydettirirse, ilk çıkış izinli olsa bile sonraki alıkoymanın hukuka aykırılığı incelenebilir. Tatil izni ile kalıcı yerleşmeye rıza aynı değildir. İzin metni, yazışmalar ve kararlaştırılan dönüş tarihi bu nedenle önemlidir.

Her geç dönüş otomatik iade kararı doğurmaz; hakların kapsamı, rıza, sonradan kabul ve sözleşmedeki istisnalar değerlendirilir. Bir yıllık süre de başvurunun bütünüyle sona erdiği genel bir hak düşürücü süre değildir. Bununla birlikte gecikme, çocuğun yeni çevresine yerleşmesi tartışmasını ve fiilî güçlükleri artırabilir.

Türkiye'de merkezî makam görevini Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü yürütür; işlemlerde mahallî Cumhuriyet başsavcılıkları görev alır. İade süreci, velayetin esasını yeniden belirleyen davadan ayrıdır. Sadece kişisel ilişki hakkının ihlali ile koruma hakkının ihlali de aynı hukuki sonuçlara bağlanmamalıdır. [5, 14]

Lahey Sözleşmesi kapsamındaki iade başvurusu için uluslararası çocuk kaçırma ve çocuğun iadesi yazımız ayrıca incelenebilir.

Yabancı velayet kararı ve çifte vatandaşlık sonucu nasıl etkiler?

Çocuğun Türk vatandaşı olması, bütün velayet ve seyahat konularında yalnız Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. Çifte vatandaşlık da diğer ülkedeki koruma hakkını ortadan kaldırmaz. Yabancı kararın kime hangi yetkiyi verdiği, yürürlükte olup olmadığı ve seyahat veya yerleşmeye ilişkin sınırlamalar içerip içermediği incelenmelidir.

1996 Lahey Sözleşmesi, uygulanma koşulları varsa, ebeveyn sorumluluğu ile koruma tedbirleri yönünden yetki, uygulanacak hukuk ve kararların tanınması konularında önem taşır. Genel yetki bağlantısı çocuğun mutat meskenidir; acil koruma ve haksız götürme gibi durumların özel hükümleri bulunur. Sözleşme kapsamındaki tanıma ile icra edilebilirlik işlemleri birbirinden ayrılır. [10]

Yabancı bir boşanmanın nüfusa işlenmiş olması, velayete ilişkin her hükmün Türkiye'de icrasının da çözüldüğü anlamına gelmez. Seyahate hazırlıkta yabancı kararın ilgili bölümü, gerekli tercüme ve tasdikleriyle değerlendirilmelidir. Pasaport Kanunu m.17/E'deki dış temsilcilik uygulamasının özel kapsamı da korunmalıdır. [2]

Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de uygulanması için yabancı velayet kararının tanınması ve tenfizi yazımıza bakılabilir.

Hangi belgeler hazırlanmalı ve süreç nasıl planlanmalıdır?

Belgeleri hangi sorunu ispatladıklarına göre düzenleyin

İşlem sırasını seyahat tarihinden geriye doğru kurun

1. Geçerli velayet ve tedbir kararlarını birlikte inceleyin; kimlerin hangi yetkiye sahip olduğunu belirleyin.
2. Seyahatin geçici mi, yerleşme amaçlı mı olduğunu netleştirin; tarih ve dönüş planını yazılı hâle getirin.
3. Varış ve transit ülkelerin resmî belge koşullarıyla havayolunun kabul şartlarını kontrol edin.
4. Gerekli muvafakat, tercüme ve tasdikleri tamamlayın; uyuşmazlık varsa somut engeli belgelendirerek uygun başvuru yolunu belirleyin.
5. Alınan kararın uygulanma ve bildirim durumunu kontrol edin; seyahat sırasında gerekli belgeleri erişilebilir tutun.

Süre, masraf ve kanun yolu bakımından nelere dikkat edilmeli?

Mahkemeden seyahatle ilgili karar alınmasının herkes için geçerli sabit bir süresi yoktur. Tebligat, yabancılık unsuru, uzman incelemesi ve karşı tarafın dinlenmesi süreyi etkiler. Uçak bileti alınmış olması başvurunun kabulünü veya belirli tarihte sonuçlanmasını garanti etmez. Harç, gider avansı, tercüme, tasdik ve vekâlet giderleri talebin niteliğine göre değişir.

HMK kapsamında verilen ihtiyati tedbirlerde kısa süreler önemlidir: m.393'te uygulama talebi için tefhim veya tebliğden itibaren bir hafta; m.394'te karşı taraf dinlenmeden verilen tedbire itiraz bakımından koşuluna göre uygulama veya uygulama tutanağının tebliğinden itibaren bir hafta düzenlenir. Dava öncesi tedbirde esas davanın açılması için m.397'deki iki haftalık süre, uygulamanın talep edildiği tarihten başlar. Sürenin kaçırılması tedbirin devamını etkileyebilir. [12]

Bu süreler, her geçici velayet veya aile mahkemesi ara kararına otomatik uygulanmaz. Önce kararın hukuki niteliği belirlenmelidir. İstinafa açık kararlarda genel iki haftalık süre ve başlangıcı HMK m.345 uyarınca incelenir; özel hüküm ve karar türü ayrıca değerlendirilir. Kanun yoluna başvurmak, tedbirin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Kesinleşme gerektiren aile hukuku hükümleri ile geçici tedbirlerin uygulanması da birbirinden ayrılır. [12]

Sonuç

Çocuğun yurt dışına çıkarılması için doğru yol, tek bir muvafakatname kuralı aramak yerine velayet yetkisini, seyahatin amacını, mevcut kararları ve ülke koşullarını birlikte değerlendirmektir. Tek başına velayet, ortak velayet, pasaport işlemi ve kalıcı taşınma aynı sonuca bağlanamaz. Seyahatin hukuki zemini kadar çocuğun geri dönüşü ve diğer ebeveynle ilişkisinin sürdürülmesi de planlanmalıdır.

Uyuşmazlık varsa öncelikle izin talebinin dayanağı ve somut riskler belgelenmeli; başvuru, giderilmek istenen engeli açıkça göstermelidir. Çocuğun güvenliğini ve gelişimini koruyan bir hazırlık, hem gereksiz yargılamayı hem de seyahat sonrasında ağırlaşabilecek sınır aşan uyuşmazlıkları azaltır.

Velayetin genel kapsamı ve değiştirilmesi hakkında ayrıca velayet hakkı rehberimiz incelenebilir. Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; mevcut kararların ve seyahate ilişkin belgelerin somut olay özelinde değerlendirilmesinin yerini tutmaz.

İlgili yazılar: Geçici Velayet: Talep, Önlemler ve Kararın Değişmesi.

Sıkça Sorulan Sorular

Velayeti annede olan çocuk babanın izni olmadan yurt dışına çıkabilir mi?

Türk hukuku bakımından tek başına velayet sahibi anne kural olarak çocukla seyahat edebilir. Ancak mevcut tedbir, kişisel ilişki düzeni ve yabancı ülkenin belge koşulları ayrıca incelenir. Aynı kural velayet sahibi baba için de geçerlidir. İlgili açıklama

Boşanmış ebeveynler çocuğun pasaportu için birlikte mi başvurmalıdır?

Velayet tek ebeveyndeyse pasaport işleminde onun muvafakati esas alınır. Ortak veya geçici velayette ilgili kararın kapsamına göre işlem yapılır; bütün boşanmış ailelerde iki imza şartı bulunduğu söylenemez. İlgili açıklama

Pasaport muvafakati yurt dışına yerleşme izni sayılır mı?

Kendiliğinden sayılmaz. Rızanın hangi işleme, ülkeye ve süreye yönelik olduğu incelenir. Pasaport düzenlenmesini kabul etmek ile çocuğun yaşam merkezinin değiştirilmesini kabul etmek farklıdır. İlgili açıklama

Çocuğun yeşil pasaportu varsa muvafakatname gereksiz midir?

Hayır. Pasaport türü, velayet uyuşmazlığını veya yabancı makamın ek belge talebini ortadan kaldırmaz. Vize muafiyeti de diğer giriş ve refakat koşullarından muafiyet anlamına gelmez. İlgili açıklama

Muvafakatname olmadan kimlik kartıyla seyahat edilebilir mi?

Güzergâh ve temsil durumuna göre kontrol gerekir. Kimlikle seyahat imkânından hareketle çocuklar için hiçbir ek belge aranmayacağı sonucu çıkarılamaz; varış ve transit ülke ile taşıyıcı koşulları araştırılmalıdır. İlgili açıklama

Eski eş izin vermiyorsa mutlaka seyahat izni davası mı açılır?

Hayır. Önce diğer ebeveynin izninin gerçekten gerekli olup olmadığı ve hangi makamın hangi gerekçeyle istediği belirlenir. Mevcut velayet kararı yeterliyse soyut izin talebinde hukuki yarar tartışması doğabilir. İlgili açıklama

Mahkeme kararı yabancı konsolosluğu vize vermeye zorlar mı?

Kendiliğinden zorlamaz. Karar temsil veya rıza uyuşmazlığını çözebilir; vize ve ülkeye giriş koşulları ilgili devletin kurallarına göre ayrıca değerlendirilir. İlgili açıklama

Noter muvafakatnamesi mevcut çıkış yasağını kaldırır mı?

Hayır. Yürürlükteki tedbirin kaldırılması veya değiştirilmesi için yetkili mercie başvurulmalıdır. Kararın ilgili makamlara bildirilmesi ve uygulama durumu da kontrol edilmelidir. İlgili açıklama

Çocukla yurt dışına taşınmak velayetin kaybedilmesine neden olur mu?

Tek başına taşınma otomatik velayet kaybı doğurmaz. Çocuğun yararı, yerleşme yetkisi, mevcut kararlar ve diğer ebeveynle ilişkinin nasıl sürdürüldüğü birlikte değerlendirilir. İlgili açıklama

Tatil için götürülen çocuk geri getirilmezse ne yapılabilir?

Rızanın kapsamı, dönüş tarihi ve koruma hakkı incelenerek uygun ulusal veya uluslararası başvuru yapılabilir. 1980 Lahey Sözleşmesi uygulanabiliyorsa hukuka aykırı alıkoyma iddiasıyla iade süreci gündeme gelebilir; gecikmeden belgelerin toplanması önemlidir. İlgili açıklama

Kaynakça

1. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu, özellikle m.169, 182–183, 323–326, 335–339 ve 346. İlgili hükümlerin yayımlanmış metinleri: m.182, m.183, m.324, m.336.
2. 5682 sayılı Pasaport Kanunu, m.17/C ve m.17/E. Madde metni.
3. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, İkinci Nesil Pasaport Uygulama Talimatı, ergin olmayanlar için muvafakat hükümleri; Pasaport İşlemleri.
4. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 17.06.2015, E.2015/11374, K.2015/12897. Yayımlanmış tam karar metni, ikincil yayın.
5. HCCH, 25 Ekim 1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi, özellikle m.3–5, 12–13, 19, 21 ve 38. Resmî metin.
6. T.C. Dışişleri Bakanlığı, Sırbistan seyahat bilgilendirmesi. Resmî sayfa.
7. Türk Hava Yolları, Bebek ve Çocuk Yolcuların Seyahat Kuralları. Taşıyıcı bilgisi.
8. HCCH, 5 Ekim 1961 tarihli Yabancı Resmî Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi. Resmî metin.
9. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, m.2 ve m.4. m.2 ve m.4.
10. HCCH, 19 Ekim 1996 tarihli Velayet Sorumluluğu ve Çocukların Korunması Hakkında Tedbirler Yönünden Yetki, Uygulanacak Hukuk, Tanıma, Tenfiz ve İşbirliğine Dair Sözleşme, özellikle m.5, 7, 11, 16–17, 23 ve 26. Resmî metin.
11. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 20.03.2013, E.2012/2-799, K.2013/389. Yayımlanmış tam karar metni, ikincil yayın.
12. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m.13, 23 ve 41; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.345, 350 ve 389–397. Anayasa hükümlerinin değerlendirilmesi için 11 numaralı karar; HMK m.345, m.350, m.393, m.394 ve m.397.
13. 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yön ve Kapsamına Dair Kanun, özellikle m.2 ve m.24. Konsolide metin.
14. T.C. Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü, Çocuk Kaçırma ve Velayet. Resmî açıklama.