Denetimli serbestlikte çalışma saatleri, sağlık durumu veya ikamet değişikliği nedeniyle denetim planının yeniden değerlendirilmesi istenebilir. Ancak başvuru yapılması mevcut yükümlülüğü kendiliğinden değiştirmez. Talep, yetkili müdürlük ve komisyon tarafından değerlendirilerek karara bağlanmalı; hukuka aykırılık iddiası varsa infaz hâkimliğine başvuru yolu ayrıca kullanılmalıdır.
Planı belirleme yetkisi ile planın hukuka uygunluğunu denetleme yetkisi farklıdır. Bu ayrım, talebin doğru makama yöneltilmesi kadar neyin istenebileceğini de belirler. Makale, 5275 sayılı Kanun m.105/A kapsamında cezanın denetimli serbestlikle infazı aşamasını ele almaktadır. Adli kontrol ve başka kanunlara dayanan denetim uygulamalarının değişiklik usulleri aynı kabul edilemez.
Denetim planını kim belirler ve değiştirir?
Müdürlük ve infaz işlemleri değerlendirme komisyonu
Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği, risk ve ihtiyaç değerlendirmesini, kişinin durumunu ve yükümlülüğün niteliğini esas alan bir infaz sistemi kurar. Bu sistemde yükümlülüklerin belirlenmesi ve gerektiğinde değiştirilmesinde müdürlük bünyesindeki infaz işlemleri değerlendirme komisyonunun yetkisi bulunmaktadır. Yönetmelik m.45/2, m.105/A kapsamındaki yükümlülüklerin değiştirilmesini ayrıca düzenler. [1]
Bu yetki sınırsız bir takdir anlamına gelmez. Plan, kanun ve yönetmelikteki şartlara uygun olmalı; kişinin belgelenmiş ihtiyaçlarıyla ilgili iddiaları değerlendirilmelidir. Buna karşılık çalışma veya aile düzeni tek başına mevzuatta öngörülen denetim sıklığının altında bir uygulama talep etme hakkı doğurmaz.
İnfaz hâkimliği doğrudan yeni imza günü belirleyebilir mi?
Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 13.03.2026 tarihli, 2025/916 E., 2026/1982 K. sayılı kararında orta riskli hükümlünün başvuru sıklığı tartışılmıştır. İtiraz mercii, ilk dönemlerdeki başvuruları haftada bir güne indirip pazartesiyi belirlemiştir. Daire; mevzuata uygun plan karşısında, yeterli hukuki gerekçe olmadan komisyonun yerine geçilerek yeni düzen kurulmasını hukuka aykırı bulmuştur. Karar kanun yararına bozma incelemesinde verilmiştir. [3]
Bu karar, müdürlük işlemlerinin yargı denetimi dışında kaldığı şeklinde okunmamalıdır. Hukuka aykırı değerlendirmeye karşı şikâyet mümkündür. Başvurunun amacı, kanuni koşullar ve kişisel durum incelenerek hukuka uygun karar verilmesini sağlamaktır; hâkimlikten gerekçesiz biçimde idarenin yerine geçmesi istenmemelidir.
Çalışma nedeniyle imza günü veya saati değiştirilebilir mi?
Çalışma belgesi tek başına yeterli değildir
Çalışmanın varlığını gösteren belgeye ek olarak denetim saatleriyle gerçek çakışma açıklanmalıdır. SGK kaydı kişinin çalıştığını gösterebilir; fakat hangi vardiyada görev yaptığını tek başına göstermez. İş sözleşmesi, güncel vardiya çizelgesi, işverenin tarihli açıklaması ve ulaşım süresi birlikte sunulduğunda talep somutlaşır.
Başvuru, kişinin infaza devam etmesini mümkün kılan bir çözüm önermelidir. Örneğin aynı gün başka saat, mevzuatın izin verdiği ölçüde uygun gün veya denetim yerinin yeniden değerlendirilmesi istenebilir. İşverenin her durumda izin vermek zorunda olduğu ya da çalışma nedeniyle denetimin tümüyle kaldırılacağı varsayılmamalıdır.
Başvuru sıklığı ile gün ve saat düzeni aynı şey değildir
Yönetmelik m.83/3, bir bölgede denetim ve gözetim yükümlülüğü kapsamında başvuru sıklığını risk düzeyine göre düzenler. Yüksek riskte ilk üç ay günlük, üç ila altı ay arasında haftada üç, altı aydan sonra haftada iki gün; orta riskte aynı dönemlerde dört, iki ve bir gün; düşük riskte ilk üç ay haftada iki, sonrasında bir gün öngörülür. Bu tablo, bütün denetimli serbestlik türlerinde tek tip imza takvimi bulunduğu anlamına gelmez. [1]
Daha uygun saat istemekle mevzuatın öngördüğü başvuru sayısını azaltmak farklı taleplerdir. Risk düzeyinin hatalı belirlendiği ileri sürülüyorsa, yalnız iş yoğunluğu anlatılmamalı; değerlendirmenin hangi somut veriler nedeniyle yanlış veya güncelliğini yitirmiş olduğu açıklanmalıdır. Riskin yeniden değerlendirilmesi de sonucunun baştan belli olduğu bir işlem değildir.
Sağlık durumunda değişiklik nasıl istenir?
Geçici mazeret ve sürekli uyarlama
Bir günlük acil tedavi, geçmişteki devamsızlığın mazereti olabilir. Uzun süreli tedavi, hareket kısıtlılığı veya düzenli hastane başvurusu ise sonraki dönem planının değiştirilmesini gerektirebilir. Aynı dilekçede iki talep ileri sürülebilse de olay tarihleri, belgeler ve istenen sonuçlar ayrı gösterilmelidir.
Sağlık raporunda hastalığın adının bulunması kadar hangi faaliyetlerin yapılamadığı da önemlidir. Ulaşım, ayakta bekleme, belirli saatlerde dışarı çıkma veya çalışma bakımından kısıtlılık varsa bunun tıbbi dayanağı açıklanmalıdır. Tedavinin tahmini süresi ve yeni değerlendirme tarihi belirtilmesi, süresiz ve belirsiz bir muafiyet talebinden daha denetlenebilir bir başvuru sağlar.
Ağır hastalık ve hayatını yalnız sürdürememe
Yönetmelik m.83/5’te, ağır hastalık, sakatlık veya kocama nedeniyle hayatını yalnız başına sürdüremeyen hükümlüler için ilgili yükümlülüğe ilişkin özel hüküm bulunmaktadır. Bu koşul, herhangi bir sağlık raporuna sahip olmakla özdeş değildir. Hastalığın ağırlığı ve günlük yaşam üzerindeki etkisi, uygun tıbbi belgelerle ortaya konulmalıdır. Diğer yükümlülüklerin durumu ayrıca değerlendirilir. [1]
Müdürlük belgenin yeterli olmadığını değerlendirirse eksik görülen hususların açıklanması ve gerekli kayıtların temini istenebilir. Mazeret değerlendirmesinin ayrıntıları için denetimli serbestlik ihlali rehberimizdeki genel çerçeve de dikkate alınmalıdır.
İkamet değişikliği ve dosyanın nakli
Adres bildirmek nakil kararı yerine geçmez
Başka şehirde işe başlamak, aile yanına taşınmak veya tedavi nedeniyle yer değiştirmek durumunda dosyanın nakli gündeme gelebilir. Yönetmelik m.43 kapsamında nakil değerlendirilirken yeni adresin doğruluğu, taşınmanın nedeni ve denetimin yeni yerde yürütülmesi incelenir. Adres kaydını değiştirmek, denetim dosyasının kendiliğinden başka müdürlüğe geçtiği anlamına gelmez. [1]
Kira sözleşmesi, yerleşim yeri belgesi, iş veya tedavi kayıtları talebi destekleyebilir. Nakil kararı verilinceye kadar mevcut yükümlülüklerin sürdürülmesi gerekir. Karar sonrasında yeni müdürlüğe başvuru için bildirilen süre ve usul dikkatle izlenmelidir; Yönetmelik, naklin tebliğinden itibaren beş günlük başvuru düzenlemesi içerir.
Geçici seyahat kalıcı nakilden farklıdır
Kısa süreli şehir dışı iş, aile ziyareti veya tedavi için gidilmesi, her zaman dosya nakli gerektirmez. Ancak kişinin bulunduğu bölgeyi terk etmesine ilişkin sınırlamalar ile planındaki diğer yükümlülükler ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Taşınma talebi sunulduğu gerekçesiyle mevcut başvuru yerinin terk edilmesi ihlal tartışması yaratabilir. İzin, nakil ve yükümlülük değişikliği birbirinin yerine kullanılan işlemler değildir.
Başvuru dosyasında neler bulunmalı?
Belgelerin talebe göre seçilmesi
| Talep | Temel belge | Açıklanacak bağlantı |
|---|---|---|
| İşe uygun saat | Vardiya çizelgesi ve işveren yazısı | Çakışan saat ve uygulanabilir alternatif |
| Sağlığa uygun plan | Güncel rapor ve tedavi programı | Hangi faaliyetin neden yapılamadığı |
| İkamet nakli | Yeni adres ve taşınma gerekçesi | Denetimin yeni yerde nasıl sürdürüleceği |
| Riskin yeniden değerlendirilmesi | Değişen koşulları gösteren kayıtlar | Önceki değerlendirmenin neden yenilenmesi gerektiği |
| Ret işlemine şikâyet | Ret gerekçesi, tebliğ ve ilk başvuru | Değerlendirilmeyen esaslı iddia veya mevzuata aykırılık |
Belgelerin çokluğu tek başına güçlü başvuru anlamına gelmez. Her belgenin hangi iddiayı desteklediği belirtilmeli; uyuşmazlıkla ilgisiz kişisel bilgiler dosyaya gereksiz yere eklenmemelidir. İşveren yazısındaki saatlerle kişinin açıklaması farklıysa bu çelişki giderilmelidir.
Talep nasıl ifade edilmeli?
- Mevcut planın tarihini, ilgili yükümlülüğü ve uygulama saatlerini gösterin.
- Değişen koşulu, başlangıç tarihini ve etkisini açıklayın.
- Belgeleri ilgili açıklamalarla eşleştirin.
- Mevzuata uygun, uygulanabilir bir değişiklik veya yeniden değerlendirme isteyin.
- Kararın yazılı bildirilmesini ve gerekli ise acil değerlendirme yapılmasını talep edin.
“İmzamın kaldırılmasını istiyorum” biçimindeki tek cümlelik talep yerine, yükümlülüğün amacını koruyarak hangi değişikliğin neden gerekli olduğu gösterilmelidir. Bu yaklaşım, kabul güvencesi vermez; kararın gerekçeli ve yargısal denetime elverişli olmasını kolaylaştırır.
Ret kararına karşı hangi yol izlenir?
Şikâyet ve itiraz birbirinden farklıdır
Yönetmelik m.48; plan, rapor, uyarı ve müdürlük işlemleri bakımından başvuru yollarını düzenler. İnfaz hâkimliğine şikâyette öğrenmeden itibaren 15 günlük ve işlemden itibaren 30 günlük sınırlar dikkate alınmalıdır. İnfaz hâkimliği kararına itiraz süresi ise 4675 sayılı Kanun m.6 uyarınca tebliğden itibaren iki haftadır. İdari yeniden değerlendirme talebinin bu süreleri kendiliğinden durdurduğu kabul edilmemelidir. [1, 2]
Ret gerekçesi mevzuattaki bağlayıcı sıklığa dayanıyorsa, bu hükme cevap vermeyen bir başvuru eksik kalır. Sağlık belgesi veya çalışma çizelgesi hiç tartışılmamışsa esaslı iddianın değerlendirilmemesi belirtilmelidir. Takdir yetkisine atıf yapılması, somut gerekçe yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Usulün ayrıntıları için infaz hâkimliğine başvuru ve itiraz yazımız tamamlayıcıdır.
Başvuru sırasında eski plan uygulanır mı?
Değişiklik veya durdurma kararı verilmedikçe başvuru, mevcut planı kendiliğinden askıya almaz. Fiilî imkânsızlık ortaya çıkarsa müdürlük derhâl bilgilendirilmeli ve mazeret belgelenmelidir. İnfaz hâkimliğinden durdurma isteniyorsa açık hukuka aykırılık ve giderilmesi güç veya imkânsız sonuçlar birlikte gerekçelendirilmelidir. Sadece “dilekçe verdim” açıklaması yükümlülüğün sona erdiğini göstermez.
Sonuç
Denetim planının değiştirilmesinde doğru yöntem, değişen koşulu belgelendirmek, yetkili komisyondan somut yeniden değerlendirme istemek ve hukuka aykırı ret kararını süresinde yargısal denetime taşımaktır. Çalışma, sağlık ve ikamet gerekçeleri aynı hukuki sonucu doğurmaz. Planı belirleme yetkisi korunurken, kişisel durumun gerekçeli biçimde değerlendirilmesi ve işlemin hukuk sınırları içinde kalması da sağlanmalıdır.
İlgili yazılar: Denetimli Serbestlik İhlalinde Mazeret: Sağlık Raporu, Hastane Refakati, Gözaltı ve İtiraz; Denetimli Serbestlik Sonrası Cezaevine Teslim Olmama: Firar Suçu, Tebligat ve İhtarat; Denetimli Serbestlikte Yeni Suç İddiası: Kamu Davası, Cezaevine İade ve İnfaz Süresinin Hesabı.
Sıkça Sorulan Sorular
Çalışan herkes haftada bir imza atabilir mi?
Hayır. İlgili yükümlülük, risk düzeyi ve mevzuatın dönemsel sıklığı değerlendirilir. Çalışma belgesi, otomatik olarak haftada bir gün uygulaması sağlamaz.
Müdürlüğe dilekçe verdim; yeni saatten başlayabilir miyim?
Başvuru tek başına planı değiştirmez. Yetkili kararın ve yeni uygulamanın bildirilmesi gerekir.
Mahkeme denetim planına hiç müdahale edemez mi?
Hukuka uygunluk denetimi mümkündür. Ancak mevzuata uygun planı yeterli gerekçe olmadan kaldırıp komisyonun yerine yeni takvim belirlemek farklı bir işlemdir.
Başka şehre taşınınca eski müdürlüğe gitmem gerekir mi?
Nakil kararı verilmeden yükümlülüğün yeni müdürlüğe geçtiği varsayılmamalıdır. Mevcut plan ve nakil kararında belirtilen başvuru usulü izlenmelidir.
Sağlık raporu bütün yükümlülükleri kaldırır mı?
Hayır. Her yükümlülük ve sağlık engeli ayrı değerlendirilir. Belirli bir faaliyet bakımından muafiyet veya değişiklik, tüm denetimin sona ermesi anlamına gelmez.
Kaynakça
- Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği, özellikle m.43, 45, 48 ve 83. Adalet Bakanlığı yayımlı metin.
- 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu m.5–6; 7499 sayılı Kanun m.37. 4675 metni, değişiklik metni.
- Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 13.03.2026, E.2025/916, K.2026/1982. Erişilebilir karar metni, ikinci metin yayımı.
Karar, erişilebilir tam metin yayımı üzerinden değerlendirilmiştir.