HUKUK SÖZLÜĞÜ
İhtiyati haciz
İhtiyati haciz, bir para alacağı için takip kesinleşip kesin hacze geçilmeden önce borçlunun mal, hak ve alacaklarının geçici olarak haciz altına alınmasıdır; amaç, alacağın karşılıksız kalma tehlikesine karşı korunmasıdır. Genel düzeni İcra ve İflas Kanunu'nun 257 ve devamı maddelerindedir: kararı mahkeme verir, kural olarak rehinle güvenceye alınmamış ve vadesi gelmiş bir para borcu aranır, alacaklı da kural olarak teminat gösterir. Kamu alacakları için 6183 sayılı Kanun ayrı bir düzen öngörür.
Kapsam
Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun elindeki veya üçüncü kişideki taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir (İİK m. 257). Vadesi gelmemiş borçta bu yola ancak borçlunun belirli bir yerleşim yeri yoksa ya da borçlu mallarını gizlemeye, kaçırmaya, kendisi kaçmaya hazırlanıyor veya bu amaçla hileli işlemler yapıyorsa gidilebilir. Karar yetkili mahkemece verilir; alacaklı, alacağı ve gerekiyorsa haciz sebebi hakkında kanaat verecek delilleri gösterir (m. 258). Haksız çıkarsa doğan zarardan sorumlu olan alacaklı kural olarak teminat gösterir; alacak bir ilama dayanıyorsa teminat aranmaz (m. 259).
Uygulamadaki önemi
Aşağıdaki süreler kanunun yürürlükteki metnine göredir ve değişebilir. Alacaklı, karar tarihinden itibaren on gün içinde icra dairesinden kararın uygulanmasını istemezse karar kendiliğinden kalkar (m. 261). Dava veya takipten önce ihtiyati haciz yaptıran alacaklı, haczin uygulanmasından, haciz kendi yokluğunda yapılmışsa haciz tutanağının kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunmak veya dava açmak zorundadır; aksi hâlde haciz hükümsüz kalır (m. 264). Borçlu, kendisi dinlenmeden verilen karara karşı haciz sebeplerine, mahkemenin yetkisine ve teminata yedi gün içinde itiraz edebilir; menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler ise haczi öğrendikleri tarihten itibaren yedi gün içinde yalnız haciz sebeplerine veya teminata itiraz edebilir (m. 265). Milletlerarası tahkimde mahkemeden ihtiyati haciz istenmesi tahkim anlaşmasına aykırı sayılmaz; taraflar aksini kararlaştırmadıkça hakem kurulu da ihtiyati haciz kararı verebilir, ancak bu karar üçüncü kişileri bağlamaz ve cebri icra organlarınca yerine getirilmesi gereken nitelikte olamaz (4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m. 6).
Karıştırılan kavramlar
İhtiyati haciz, kesin (icrai) hacizle karıştırılır. Haciz (İİK m. 78 vd.) kesinleşmiş takipte tahsil amacıyla konur ve satışa götürür; ihtiyati haciz ise alacak kesinleşmeden malvarlığını koruyan geçici bir önlemdir. Borçlu ödeme emrine süresinde itiraz etmezse veya itirazı kaldırılır ya da iptal edilirse ihtiyati haciz kendiliğinden kesin hacze dönüşür (m. 264). İhtiyati tedbir (HMK m. 389 vd.) ise uyuşmazlık konusu hakkı korur; para alacaklarında kural olarak ihtiyati hacze başvurulur. Kamu alacaklarında ise ihtiyati haciz, mahkeme kararı aranmaksızın alacaklı kamu idaresinin yetkili amirinin kararıyla uygulanır (6183 sayılı Kanun m. 13).
Kaynaklar ve kapsam
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu · m. 257–265(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu · m. 389, 406(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu · m. 6(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun · m. 13(erişim: 24 Eylül 2026)
Açıklama genel bilgilendirme içindir; somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.