Haciz

Kapsam

Genel haciz yoluyla takipte ödeme emrindeki süre geçtikten, borçlu itiraz etmişse itiraz kaldırıldıktan sonra alacaklı haciz isteyebilir (İcra ve İflas Kanunu m. 78). Bu hak kural olarak ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde kullanılır; kanunda sayılan hâllerde bu süre işlemez. Haciz, ana para, faiz ve masraflar dâhil alacağa yetecek miktarı aşamaz (m. 85). Kanunda sayılan bazı mallar kural olarak haczedilemez; ancak borç bazı malların kendi bedelinden doğmuşsa bu koruma işlemez, değeri ihtiyaçtan fazla olan ev veya meslek araçları gibi mallar ise bedelinden borçluya haline uygun bir kısım bırakılarak satılabilir (m. 82). Maaş ve ücretlerden borçlu ile ailesinin geçimi için icra memurunca gerekli görülen kısım ayrılır; haczedilecek kısım maaş veya ücretin dörtte birinden az olamaz (m. 83). İş Kanunu'na tabi işçilerin aylık ücretinin ise nafaka alacakları saklı kalmak üzere dörtte birinden fazlası haczedilemez (4857 sayılı İş Kanunu m. 35); Sosyal Güvenlik Kurumunca bağlanan gelir ve aylıklar da kural olarak yalnız nafaka ve Kurum alacakları için ya da borçlunun muvafakatiyle haczedilebilir (5510 sayılı Kanun m. 93).

Uygulamadaki önemi

Haciz tek başına satış sonucu doğurmaz: hacizden itibaren kural olarak bir yıl içinde satış istenmezse haciz kalkar (m. 106, 110). Taşınmaz haczi tapu siciline bildirilir (m. 91); borçlunun bir üçüncü kişiden olan alacağı (ör. banka hesabındaki para) haczedildiğinde o kişiye haciz ihbarnamesi gönderilir; bundan sonra o kişi borcunu geçerli olarak yalnız icra dairesine ödeyebilir, borçluya yapılan ödeme geçerli sayılmaz (m. 89). Haczedilen malın kendisine ait olduğunu ileri süren üçüncü kişi için istihkak yolu öngörülmüştür (m. 96 vd.). Banka hesapları ve sicile kayıtlı mallar üzerindeki hacizler ticari faaliyeti doğrudan etkileyebildiğinden takip dosyasındaki sürelerin izlenmesi önem taşır.

Karıştırılan kavramlar

Haciz, icra takibinde ödeme süresi geçtikten sonra (genel haciz yolunda ayrıca itiraz kaldırılmışsa) icra dairesince uygulanan bir cebri icra işlemidir. İhtiyati haciz ise kural olarak vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış bir para alacağı için, takipten veya davadan önce ya da bunlar sürerken mahkeme kararıyla konulan geçici bir koruma tedbiridir (m. 257 vd.); takip veya davadan önce konulmuşsa alacaklıya kısa bir süre içinde takip talebinde bulunma ya da dava açma yükü getirir. Borçlu ödeme emrine süresinde itiraz etmez ya da itirazı kaldırılır veya iptal edilirse ihtiyati haciz kendiliğinden icrai hacze dönüşür (m. 264). Rehinle güvence altına alınmış alacaklarda da kural olarak önce rehnin paraya çevrilmesi yoluna gidilir (m. 45).