Denetimli serbestlikten yararlanma, yalnızca cezanın belirli bir bölümünün tamamlanmasına bağlı değildir. Suç tarihi, mahkûmiyetin niteliği, uygulanacak infaz rejimi, koşullu salıverilme tarihi, kurum statüsü ve iyi hâl değerlendirmesi birlikte incelenir. Genel düzenlemedeki bir yıllık süre ile geçici maddelerdeki daha geniş imkânlar birbirinden ayrılmalıdır. Talep üzerine karar verecek merci ise infaz hâkimliğidir. [1]
Bu rehber, 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesi kapsamında hapis cezasının kurum dışında denetimli serbestlik altında infazını ele almaktadır. Mevzuat ve karar incelemesi 13 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yapılmıştır. Somut dosyada uygulanacak sonuç, kesinleşmiş ilamlar ve güncel infaz kayıtları üzerinden belirlenir.
Denetimli serbestlik ne anlama gelir?
Ceza infazının toplum içinde sürdürülmesi
Denetimli serbestlik, hükümlünün cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan bölümünü belirlenen yükümlülüklerle toplum içinde tamamlamasına imkân verir. Ceza ortadan kalkmaz; infazın yürütülme biçimi değişir. Aile ilişkilerinin korunması, çalışma hayatına katılım ve topluma uyum amaçları, denetim ve yükümlülüklerle birlikte yürütülür. [1] [2]
Kurumdan ayrılma kararı alındığında hangi müdürlüğe başvurulacağı, başvuru süresi ve yükümlülükler önem kazanır. Kişinin yalnızca cezaevinden çıkış tarihine odaklanması, sonraki infaz işlemlerini ihmal etmesine yol açabilir. Başvuru evrakı, müdürlük kayıt belgesi ve kendisine bildirilen denetim planı saklanmalıdır.
Koşullu salıverilme, adli kontrol ve TCK 191 ile farkı
105/A kapsamındaki denetimli serbestlik, koşullu salıverilmeden önceki infaz dönemidir. Koşullu salıverilme ve sonrasındaki denetim, 5275 sayılı Kanun’un 107 ve gerektiğinde 108. maddelerine göre ayrıca değerlendirilir. Aynı müdürlük tarafından işlem yapılması, hukuki rejimleri birleştirmez. [1] [2]
Soruşturma veya kovuşturmada uygulanan adli kontrol ile uyuşturucu kullanma veya bulundurma kapsamında TCK 191 uyarınca uygulanan tedbir de farklıdır. İmza yükümlülüğünün görünüşte benzer olması, süre ve ihlal sonuçlarının aynı olduğu anlamına gelmez. Adli kontrolün kaldırılması veya değiştirilmesi bakımından ev hapsi ve adli kontrol kararlarına itiraz konulu inceleme ayrıca değerlendirilmelidir. [2] [6] [7]
Adli para cezasından çevrilen hapis bakımından da ayrı bir sınır vardır: 105/A’nın dördüncü fıkrası bu cezaları denetimli serbestlikle infaz kapsamı dışında bırakır. Para cezasının ödenmesi, kamuya yararlı çalışma ve kurumda infazına ilişkin işlemler 106. madde çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. [1]
Genel yararlanma koşulları nelerdir?
Kurum statüsü ve iyi hâl
105/A’nın genel düzenlemesi, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan, iyi hâlli ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalmış hükümlülerin talebini esas alır. Kurum idaresinin değerlendirme raporu dikkate alınarak, infaz işlemlerini yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi karar verir. [1]
Açık kuruma ayrılma şartlarını taşıdığı hâlde iradesi dışındaki bir nedenle ayrılamayan veya bu nedenle kapalı kuruma geri gönderilen iyi hâlli hükümlüler için ikinci fıkrada özel imkân vardır. Bunun uygulanması, yalnızca kapalı kurumda bulunmaya değil, açık kuruma ayrılma şartlarının ve irade dışı nedenin ortaya konulmasına bağlıdır. Geçici 6. madde kapsamındaki ayrı imkânlar da ayrıca incelenmelidir. [1]
Güncel müddetname neden gereklidir?
Başlangıç noktası, cezanın toplam miktarı değil; ilamlar, mahsup kararları ve ilgili infaz rejimi üzerinden belirlenen koşullu salıverilme tarihidir. Sonradan kesinleşen başka bir ceza, tekerrür uygulaması veya yanlış mahsup kaydı bu tarihi değiştirebilir. Eski bir müddetnameye dayanan başvuru, mevcut infaz durumunu doğru göstermeyebilir. [1] [6]
Dosyada birden fazla ceza varsa her ilamın suç tarihi ve rejimi ayrı gösterilmelidir. Bir cezanın geçici düzenlemeye girmesi, diğer cezaların da kendiliğinden aynı imkândan yararlanacağı anlamına gelmez. Hesap uyuşmazlığı varsa 5275 sayılı Kanun’un 98. maddesi kapsamındaki başvuru ile denetimli serbestlik talebi arasındaki ilişki açıkça kurulmalıdır. [1]
Onda bir ve en az beş gün kuralı nasıl uygulanır?
Hesabın dayanağı toplam mahkûmiyet süresi değildir
4 Haziran 2025 tarihinde getirilen düzenleme uyarınca hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda geçirmesi gerekir. Bu süre beş günden az olamaz. Dolayısıyla her dosyada doğrudan “mahkûmiyet süresi bölü on” işlemi yapılması doğru değildir. [1]
Yalnızca kuralın mantığını göstermek üzere, ilgili hesabın kurumda geçirilmesi gereken süreyi 300 gün olarak belirlediği varsayılsın. Onda birlik bölüm 30 gündür. Aynı hesapta esas alınacak süre 30 gün olsaydı üç günlük matematiksel sonuç yerine beş günlük alt sınır gündeme gelirdi. Bunlar kişisel tahliye hesabı değildir; bir yıllık genel pencere, özel hükümler, mahsup ve diğer şartlar ayrıca incelenir.
Suç tarihi bakımından geçiş hükmü
Geçici 11. madde, bu yeni koşulun 4 Haziran 2025’ten önce işlenen suçlara uygulanmayacağını düzenler. Hükmün daha sonra kesinleşmesi veya hükümlünün kuruma daha sonra girmesi, suç tarihini değiştirmez. İlgili ilamın suç tarihi bu nedenle dilekçede açıkça gösterilmelidir. [1]
Yeni koşulun uygulanmadığı bir dosyada da başka kurumda kalma veya açık kuruma ayrılma şartları bulunabilir. Geçici 11. maddeyi, bütün dosyalar için hiçbir kurum işlemi yapılmaksızın doğrudan salıverme kuralı olarak okumak mümkün değildir.
Denetimli serbestlik bir yıl mı, üç yıl mı?
Genel süre ile geçici 6. madde
Genel düzenlemede koşullu salıverilmeye bir yıl veya daha az süre kalması aranır. Geçici 6. madde ise 30 Mart 2020 tarihine kadar işlenen ve kapsam dışında bırakılmayan suçlar bakımından bu bir yıllık sürenin üç yıl olarak uygulanmasını öngörür. Suç tarihi ile istisna listesi birlikte değerlendirilir. [1]
Kasten öldürme, belirli kişilere karşı yaralama, işkence, eziyet, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, özel hayatın gizli alanına ilişkin suçlar, uyuşturucu imal ve ticareti ile maddede belirtilen devlet güvenliği ve terör suçları yönünden istisnalar vardır. Bu örnekleme, kanundaki tüm bent ve nitelikli hâllerin yerine geçmez. İlamda uygulanan suç maddesi, geçici düzenlemedeki karşılığıyla eşleştirilmelidir. [1]
Geçici 10. maddede üç yıl erken yararlanma
25 Aralık 2025’te yürürlüğe giren değişiklik sonrasında geçici 10. maddenin altıncı fıkrasında 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlar esas alınmaktadır. Önceki metindeki belirli tarihte kurumda bulunma ölçütünü değişiklik yokmuş gibi kullanmak, kapsam incelemesini hatalı hâle getirebilir. [1]
Fıkra, kapsamındaki hükümlüler için açık kuruma üç yıl erken ayrılma ve ilgili koşullarla denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanma imkânlarını ayrı aşamalar olarak düzenler. Denetimli serbestlik bakımından talep ve en az üç ay açık ceza infaz kurumunda kalma koşulu ayrıca vardır. Kapsam dışı suçlar ile kapalı kurumda geçirilmesi gereken süreler de denetlenir. [1]
Bu hüküm, herkes için cezanın üç yılının silinmesi anlamına gelmez. Geçici 6 ile geçici 10. maddenin birlikte etkisi de dosyanın suçları, tarihleri ve kurum statüsü belirlenmeden tek bir sayıyla açıklanamaz. Aşağıdaki tablo, incelemenin hangi soruyla başlaması gerektiğini gösterir.
| Düzenleme | İlk incelenecek husus | Sonucu belirleyen ek koşul |
|---|---|---|
| 105/A genel hüküm | Koşullu salıverilmeye kalan süre | Kurum statüsü, iyi hâl, talep ve uygulanıyorsa onda bir şartı |
| Geçici 6 | 30 Mart 2020 ve öncesindeki suç | İlgili fıkranın istisna listesi ve özel yararlanma şartları |
| Geçici 10/6 | 31 Temmuz 2023 ve öncesindeki suç | Kapsam, kurum süreleri ve ilgili rejime göre erken yararlanma |
| Geçici 11 | Suçun 4 Haziran 2025’ten önce işlenmesi | Yeni onda bir koşulunun uygulanmaması; diğer şartların devamı |
Kadın, yaşlı, hasta ve engelli hükümlüler için özel koşullar
Çocuğu bulunan kadın hükümlüler
105/A’nın üçüncü fıkrasında, sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler yönünden koşullu salıverilmeye iki yıl veya daha az süre kalması düzenlenmiştir. Diğer kanuni şartlar korunur. Çocuğun yaşını ve ilgili aile bağını gösteren belgeler başvuruyla ilişkilendirilmelidir. [1]
Geçici 6. maddenin ikinci fıkrasında, kendi suç tarihi ve istisna koşulları altında, sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadınlar ile yetmiş yaşını bitirmiş hükümlüler için dört yıllık özel düzenleme bulunur. Genel hükümdeki iki yıl ile bu geçici dört yıl birbirinin yerine kullanılmamalıdır. [1]
Ağır hastalık, engellilik ve kocama
105/A’nın üçüncü fıkrası, ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen ve koşullu salıverilmesine üç yıl veya daha az süre kalan hükümlüler için özel imkân tanır. Durumun, kanunda belirtilen Adli Tıp Kurumu raporu veya onay sürecinden geçen hastane raporuyla belirlenmesi gerekir. Yalnızca hastalık adı yazılması yeterli değildir. [1]
Geçici 6. maddenin ikinci fıkrasının diğer özel düzenlemesi, kendi koşulları altında altmış beş yaşını bitirmiş ve belirtilen nedenlerle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlülere ilişkindir. Sağlık nedeniyle infazın ertelenmesi ve konutta infaz ise farklı hukuki yollardır. Talep edilen kurum, sağlık raporunun kapsamı ve dayanak madde açıkça ayrılmalıdır. [1]
İyi hâl kararı infaz hâkimini bağlar mı?
Çağlar Yılmaz kararının gerçek sonucu
AYM Genel Kurulunun Çağlar Yılmaz, B. No: 2022/81860, 8 Ocak 2026 tarihli kararında, olumlu kurul kararına rağmen denetimli serbestlik talebinin reddedilmesi incelenmiştir. Çoğunluk, kurum raporları ile kurulun sonucu arasındaki çelişkinin yargısal denetimini somut olayda keyfî bulmamış; kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına ilişkin iddiayı açıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle kabul edilemez saymıştır. Bu bir ihlal kararı değildir. [4]
Üç üye sonuca karşıoy vermiştir. Karşıoyların varlığı, tartışmanın önemini gösterse de çoğunluk hükmünün yerine geçirilemez. Karardan çıkan pratik sonuç, olumlu iyi hâl kararının raporlarla desteklenmesi ve tüm yararlanma koşullarının birlikte gösterilmesi gerektiğidir.
Hâkimin denetimi hangi sınırlar içindedir?
Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 14 Aralık 2023, E.2023/5842, K.2023/7990 tarihli kararı, açık kuruma ayrılma bağlamında, kurulun değerlendirmesi ile dosya kayıtları arasındaki hukuki denetimi açıklamaktadır. Mahkeme, idarenin yerine geçerek gerekçesiz biçimde yeni bir kanaat kuramaz. Eksiklik veya hatalı değerlendirme varsa bunları göstererek yeniden inceleme yapılmasını sağlamalıdır. [5]
AYM’nin 2026 tarihli kararı da bu denetim çerçevesini tartışır. Bu nedenle başvuruda “kurul olumlu karar verdi, tahliye zorunludur” önermesi yerine raporların hangi ölçütü desteklediği ve varsa çelişkinin neden gerçeği yansıtmadığı açıklanmalıdır. [4] [5]
Etkili başvuru dosyası nasıl hazırlanır?
Olay, koşul, belge ve talep bağlantısı
Dilekçede önce mevcut infaz durumu açıklanmalı, ardından uygulanması istenen madde gösterilmelidir. Son bölümde, somut belgelerle ortaya konulan koşulların hangi kararı gerektirdiği belirtilmelidir. Genel bir tahliye isteği yerine, 105/A veya ilgili geçici hüküm kapsamında denetimli serbestlik uygulanması açıkça talep edilmelidir.
| İncelenecek konu | Dosyaya eklenecek veya getirtilmesi istenecek belge | Başvurudaki işlevi |
|---|---|---|
| Suç tarihi ve ceza | Kesinleşmiş ilam ve kesinleşme kaydı | Genel ve geçici hükmün seçimi |
| Kalan infaz süresi | Güncel müddetname, mahsup ve toplama kararları | Koşullu salıverilme tarihinin denetimi |
| Kurum koşulu | Açığa ayrılma kararı veya irade dışı engel kaydı | 105/A kapsamındaki statünün gösterilmesi |
| İyi hâl | Kurul kararı ve dayanak servis raporları | Soyut kanaat yerine somut değerlendirme |
| Özel durum | Kanuna uygun sağlık raporu veya çocukla ilgili kayıt | Özel yararlanma koşulunun kanıtlanması |
Bir belgenin hükümlünün elinde bulunmaması, belgenin önemini ortadan kaldırmaz. Dilekçede belgenin hangi kurumda bulunduğu, tarihi ve incelemeye etkisi belirtilerek getirtilmesi istenebilir. Belgelerin tamamı aynı sonucu desteklemiyorsa olumsuz kayıtlar da açıklanmalı; bunları görmezden gelen bir anlatımdan kaçınılmalıdır.
Ret kararına karşı hangi yol izlenir?
İdari işleme şikâyet ile hâkim kararına itiraz
Kurumun ilgili işlemine karşı şikâyet, kural olarak öğrenmeden itibaren on beş gün ve her hâlde işlemden itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine yapılır. İnfaz hâkiminin kararına karşı ise güncel 4675 sayılı Kanun uyarınca tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. İtirazı ilgili ağır ceza mahkemesi inceler; başvuru kararı veren hâkimliğe sunulur. [3] [7]
Ret gerekçesi süre koşuluna dayanıyorsa hesap ve mevzuat; iyi hâle dayanıyorsa raporlar ve karar gerekçesi; özel statüye dayanıyorsa ilgili belgeler tartışılmalıdır. Başvurunun infazı kendiliğinden durdurmadığı dikkate alınmalı, gerekiyorsa hukuki koşulları açıklanan ayrıca bir durdurma talebi kurulmalıdır. [3] [7]
Anayasal şikâyetin hazırlanması
Olağan başvuru yollarından sonra ileri sürülecek anayasal iddia, yalnızca sonucun yanlış olduğu düşüncesine dayandırılmamalıdır. Keyfî değerlendirme, kanuni koşulların gözardı edilmesi veya belirleyici itirazların gerekçesiz bırakılması somutlaştırılmalıdır. Ceza davasında AYM bireysel başvurusu ile başvuru süresi ve öğrenme tarihinin belirlenmesi bu aşamada birlikte ele alınmalıdır.
Karardan sonra müdürlüğe başvuru ve yükümlülükler
Hükümlü, kurumdan ayrıldıktan sonra talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde başvurmalıdır. Bu süre, onda bir düzenlemesindeki kurumda geçirilmesi gereken asgari beş günlük süreden tamamen farklı bir yükümlülüktür. Aynı sayı kullanılması iki kuralı birleştirmez. [1] [2]
Müdürlük tarafından risk ve ihtiyaçlara göre kamuya yararlı işte çalışma, belirli yer veya bölgede denetim, belirli yerlere gitmeme ve programlara katılım gibi yükümlülükler belirlenebilir. Çalışma, eğitim ve sağlık durumu planın düzenlenmesinde belgeleriyle bildirilmelidir. Planın değiştirilmesini istemek, mevcut yükümlülükleri kendiliğinden durdurmaz. [1] [2]
Konuyla bağlantılı ayrıntılar için denetimli serbestlik ihlali ve cezaevine iade ve iyi hâl ve idare ve gözlem kurulu kararına itiraz yazılarımıza da bakabilirsiniz.
Sonuç
Denetimli serbestlik başvurusunun gücü, süre hesabı ile hukuki koşulların aynı dosyada tutarlı biçimde açıklanmasına bağlıdır. Suç tarihine göre uygulanacak rejim belirlenmeli; güncel müddetname, kurum statüsü ve iyi hâl raporları birlikte değerlendirilmelidir. Talep, bu belgelerin gösterdiği somut hukuki sonuca yöneltilmeli; ret hâlinde doğru başvuru yolu ve süresi korunmalıdır.
Ceza yargılaması ve infaz süreçlerinde hukukî destek için ceza avukatlık hizmetlerimize göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Denetimli serbestlik herkes için üç yıl mıdır?
Hayır. Genel süre bir yıldır. Üç yıllık veya daha farklı uygulamalar, geçici ya da özel hükümlerin kapsamına giren dosyalarda ilgili koşullarla gündeme gelir. Suç tarihi ve istisnalar belirleyicidir. [1]
Beş gün cezaevinde kalmak tek başına yeterli midir?
Hayır. Yeni düzenlemenin uygulandığı dosyalarda beş gün asgari sınırdır; kurumda geçirilmesi gereken sürenin onda biri daha uzun olabilir. Diğer yararlanma koşulları ayrıca aranır. [1]
Eski tarihli suçlarda yeni onda bir koşulu uygulanır mı?
Geçici 11. maddeye göre 4 Haziran 2025’ten önce işlenen suçlara yeni koşul uygulanmaz. Buna rağmen dosyanın diğer infaz ve kurum şartları incelenir. [1]
Adli para cezasından çevrilen hapis için 105/A uygulanır mı?
105/A’nın dördüncü fıkrası bu cezaları kapsam dışında bırakır. Adli para cezasının ödeme, çalışma ve kurumda infaz usulü ayrı değerlendirilir. [1]
Olumlu iyi hâl kararı kesin tahliye sağlar mı?
Hayır. Diğer şartlar ve infaz hâkimliği incelemesi devam eder. Çağlar Yılmaz kararında çoğunluk, somut rapor çelişkilerine dayanan denetimi keyfî bulmamıştır. [4]
Sigortalı çalışmaya başlamak bütün yükümlülükleri kaldırır mı?
Hayır. Çalışma durumu belgelenerek ilgili yükümlülüğün uyarlanması istenebilir. Başka yükümlülükler ve başvuru süreleri, bu nedenle kendiliğinden sona ermez. [2]
Kaynakça
1. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, özellikle m.89, 98–101, 105/A, 107–108; geçici m.6, 10 ve 11. Güncel konsolide metin, erişim: 13.10.2026.
2. Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği, özellikle m.43–48, 79–88. Resmî metin, erişim: 13.10.2026.
3. 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu, m.4–6. Erişim: 13.10.2026.
4. AYM Genel Kurulu, Çağlar Yılmaz, B. No: 2022/81860, 8.1.2026, özellikle §§37–40 ve hüküm. Sonuç: açıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle kabul edilemezlik; karşıoylar ayrıdır.
5. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E.2023/5842, K.2023/7990, 14.12.2023, gerekçe 9–10 ve hüküm. Sonuç: kanun yararına bozma.
6. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.63 ve 191. Erişim: 13.10.2026.
7. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m.109 ve 267–271. Erişim: 13.10.2026.