Yurt dışında boşanmış olmak, Türkiye’deki bütün malvarlığı sorunlarının yabancı kararla çözüldüğü anlamına gelmez. Boşanmanın tanınması, uygulanacak hukuk, malvarlığı hükmünün tenfizi ve dava süresi ayrı incelenir. İlk dosya incelemesi bu dört başlık üzerinden yapılmalıdır.
Önce hangi ülke hukuku belirlenir?
Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 15. maddesi, geçerli hukuk seçimi ile seçim bulunmayan durumları ayrı düzenler. Evlenme anındaki vatandaşlık ve mutad mesken bağlantıları önemlidir. Taşınmazların tasfiyesinde bulundukları ülkenin hukuku uygulanır. Türkiye’de dava açılması, her mal için Türk mal rejimi hükümlerinin doğrudan uygulanmasını gerektirmez. [2]
Yabancı kararın kapsamı nasıl okunmalıdır?
Kararda yalnız evliliğin sona ermesi mi, yoksa şirket payı, para ödemesi veya taşınmaz hakkında hüküm de mi bulunduğu belirlenir. Boşanmanın nüfusa işlenmesi, malvarlığı hükmünün Türkiye’de icrasının yerine geçmez. Tanıma ve tenfizde kesinleşme, savunma hakkı, kamu düzeni ve yetki gibi koşullar somut hüküm bakımından değerlendirilir.
Zamanaşımı bakımından önemli karar
Hukuk Genel Kurulunun 29 Kasım 2023 tarihli, Esas 2022/1205, Karar 2023/1188 sayılı çoğunluk kararı, tasfiye alacağı süresinin yabancı boşanma hükmünün kesinleşmesiyle başlamasını kabul etmiştir. Tanıma kararı sonradan verilmiş olsa da başlangıç o tarihe taşınmamıştır. Karşıoydaki farklı yaklaşım güncel çoğunluk sonucu gibi sunulmamalıdır. [3]
Türkiye’de yeniden dava ne zaman tartışılır?
Yabancı malvarlığı kararının hangi talepleri kapsadığı ve Türkiye’de kesin hüküm etkisi doğurup doğurmadığı araştırılır. Kararda düzenlenmeyen bir mal ile aynı alacağın tekrar istenmesi farklıdır. Yabancı anlaşmanın geçerliliği ve kapsamı da uygulanacak hukuk çerçevesinde incelenmelidir.
Belge dosyası nasıl hazırlanır?
Yabancı kararın tamamı, kesinleşme belgesi, usulüne uygun onay ve tercüme, vatandaşlık ve yerleşim belgeleri, evlilik tarihi, varsa hukuk seçimi veya mal rejimi sözleşmesi gerekir. Türkiye ve yurt dışındaki mallar ayrı listelenir. Yalnız kararın sonuç sayfasını çevirmek, malvarlığı hükmünün gerekçesini ve kapsamını gizleyebilir.
Yabancılık unsurlu mal rejimi davaları nasıl çözülür?
Yurt dışı malvarlığı dosyasında hangi protokol izlenmelidir?
| İnceleme adımı | Sorulacak soru | Toplanacak temel belge |
|---|---|---|
| Kişisel bağ | Eşlerin evlenme anındaki ve güncel vatandaşlığı/mutad meskeni nedir? | Nüfus ve vatandaşlık kayıtları, ikamet belgeleri, Mavi Kart, evlenme belgesi |
| Hukuk seçimi | Geçerli bir mal rejimi sözleşmesi veya hukuk seçimi var mı? | Noter/mahkeme belgesi, apostil veya tasdik, yeminli tercüme |
| Malın yeri | Taşınmaz, şirket, hesap veya dijital varlık hangi devlette/kuruluşta? | Tapu, ticaret sicili, banka ve saklama kuruluşu kayıtları |
| Boşanma kararı | Yabancı karar hangi tarihte kesinleşti ve Türkiye’de tanındı mı? | Karar, kesinleşme belgesi, apostil/tasdik, tanıma veya nüfusa tescil belgesi |
| Delil temini | Belge doğrudan mı, adlî yardımlaşmayla mı alınabilir? | Müzekkere taslağı, istinabe talebi, veri saklama talebi |
| İnfaz | İstenen sonuç para alacağı mı, yabancı taşınmaz üzerinde aynî işlem mi? | Hedef ülke tanıma/tenfiz ve icra hukuku görüşü |
Yabancı ülkedeki “trust”, vakıf, şirket veya nominee yapılarını araştırırken hukukî malik ile ekonomik yararlanıcı ayrılmalı; Türkiye’deki mahkemenin yabancı kuruluşa doğrudan hesap verme emri veremeyebileceği hesaba katılmalıdır. Gerekirse varlığın bulunduğu ülkede eş zamanlı delil koruma ve tedbir çalışması yürütülür.
Yabancılık unsurlu mal rejimi davaları nasıl çözülür?
Hangi ülke hukuku uygulanır?
Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun madde 15’e göre eşler, evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini mal rejimine uygulanacak hukuk olarak seçebilir. Seçim yoksa evlenme anındaki müşterek millî hukuk; bulunmazsa müşterek mutad mesken hukuku; o da yoksa Türk hukuku uygulanır. Taşınmazlar bakımından bulundukları ülke hukuku önem taşır.
Burada dört ayrı soru tek başlık altında eritilmemelidir: Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisi, uyuşmazlığa uygulanacak maddî hukuk, yabancı ülkedeki delilin Türkiye’ye getirilmesi ve Türk kararının malın bulunduğu ülkede tanınıp tenfiz edilmesi farklı katmanlardır. Türk hukukunun tasfiye hesabına uygulanması, yabancı tapu sicilinde Türk kararının doğrudan işlem göreceği anlamına gelmez.
Mavi Kartlılar ve çifte vatandaşlar bakımından hangi hukuk uygulanır?
Mavi Kart, kişiye kanunda sayılan bazı vatandaşlık haklarını koruyan özel statü sağlar; fakat kişiyi milletlerarası özel hukuk bakımından kendiliğinden Türk vatandaşı yapmaz. Bu nedenle eski vatandaşlık, mevcut yabancı vatandaşlık, evlenme anındaki vatandaşlıklar ve mutad meskenler ayrı ayrı belgelenmelidir.
Çifte vatandaşlıkta Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun vatandaşlık bağlama kuralları ile somut ilişkinin niteliği birlikte uygulanır. Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun madde 4/1-c uyarınca birden fazla vatandaşlığı bulunan kişinin vatandaşlıklarından biri Türk vatandaşlığı ise, aksi kanunda öngörülmedikçe Türk hukuku esas alınır. Buna karşılık Mavi Kart sahibi kişi artık Türk vatandaşı değilse bu kural sırf Mavi Kart nedeniyle uygulanmaz. “Taraflardan biri Türkçe konuşuyor”, “Türkiye’de taşınmaz var” veya “Mavi Kartı var” olguları tek başına bütün malvarlığına Türk hukukunun uygulanması sonucunu doğurmaz. Özellikle Almanya, Avusturya ve Hollanda bağlantılı dosyalarda evlilik tarihi, o tarihteki vatandaşlıklar, ilk ortak mutad mesken, varsa hukuk seçimi ve her taşınmazın bulunduğu ülke ayrı bir tabloda gösterilmelidir.
Yabancı boşanma kararı Türkiye’de tanınmadan tasfiye yapılabilir mi?
Yabancı kararın Türkiye’de evliliği sona erdiren sonucunun hüküm ifade etmesi için Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun uyarınca tanıma veya koşulları varsa nüfus siciline idarî tescil yolu değerlendirilmelidir. Tasfiye davası ile tanıma sürecinin sırası, bekletici sorun ve görev meselesi somut dosyaya göre kurulmalıdır.
Zamanaşımı bakımından güncel ve kritik ayrım şudur: Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 29.11.2023 tarihli, Esas 2022/2-1205, Karar 2023/1188 sayılı kararında on yıllık sürenin Türkiye’de tanıma kararının kesinleşmesinden değil, yabancı boşanma kararının kendi ülkesinde kesinleştiği tarihten başlaması benimsenmiştir. Önceki aksi yöndeki kararlar bu içtihat değişikliği açıklanmadan kullanılmamalıdır. Yabancı karar, kesinleşme belgesi ve uygulanacak hukuk görülmeden son gün hesabı yapılmamalı; süre riski varsa tanıma ve tasfiye adımları gecikmeden birlikte planlanmalıdır.
Yurt dışındaki mal Türkiye’deki davaya dâhil edilir mi?
Uygulanacak hukuk, milletlerarası yetki, malın bulunduğu devletin aynî hak kuralları, delillerin temini ve kararın tenfizi ayrı katmanlardır. Türkiye’de para alacağı hesabı yapılabilse bile yabancı taşınmazın tapu sicilinde işlem yapılması ilgili ülke hukukuna bağlıdır.
İlgili yazılar: Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır? Mal Rejimi Davaları Rehberi; Mal Paylaşımı Davası Nasıl Açılır? Mahkeme, Dava Türü, Harç ve Talepler; Mal Paylaşımı Davasında Zamanaşımı: Başlangıç Tarihi ve Hak Kaybı Riskleri; Mal Paylaşımı Alacağı Nasıl Tahsil Edilir? Faiz, Kesinleşme, İcra ve Haciz; Mal Rejimi Sözleşmesi Nasıl Yapılır? Noter İşlemleri, Kapsamı ve Geçerlilik Sınırları.
Sık sorulan sorular
Eşlerin vatandaşlıkları veya yaşadıkları ülkeler farklıysa hangi hukuk uygulanır?
Önce yabancılık unsuru ve kanunun izin verdiği hukuk seçimi araştırılır. Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu’nun 15. maddesi evlenme anındaki vatandaşlık, mutad mesken ve seçime ilişkin bağlantıları düzenler; seçim yoksa kademeli kurallar uygulanır. Taşınmazların tasfiyesinde bulundukları ülke hukuku ayrıca önemlidir. Mahkemenin Türkiye’de olması, bütün malvarlığına mutlaka Türk hukukunun uygulanması demek değildir.
Yurt dışındaki boşanma Türkiye’de tanınmadan mal paylaşımı istenebilir mi?
Mal rejimi davası açılmasıyla tasfiye hakkında nihai hüküm kurulabilmesi ayrılır. Yabancı boşanmanın Türkiye’de hukuki sonuç doğurması için tanıma veya şartları varsa idari tescil yolu incelenir. Devam eden tanıma işlemi tasfiye dosyasında bekletici mesele olabilir. Tanımayı beklemek zamanaşımının hiç başlamadığı varsayımına dayanmamalıdır; yabancı kararın kesinleşme tarihi özellikle kontrol edilmelidir.
Yabancı boşanma kararında rejimin bitişi ve dava süresinin başlangıcı nasıl saptanır?
Türk mal rejimi hukuku uygulanıyorsa rejimin bitişi bakımından yabancı boşanma davasının açıldığı tarih; zamanaşımı bakımından yabancı boşanma hükmünün kesinleşmesi ayrı araştırılır. Hukuk Genel Kurulunun 29 Kasım 2023 tarihli çoğunluk kararı, süreyi Türkiye’deki tanıma kararından başlatmamıştır. Eski tanıma tarihini esas alan kararlara dayanılarak sürenin ertelendiği varsayılmamalıdır.
Yabancı ülkede mal paylaşımı kararı verilmişse Türkiye’de yeniden dava açılabilir mi?
Yabancı kararın yalnız boşanmaya mı yoksa malvarlığı taleplerine de mi ilişkin olduğu belirlenir. Malvarlığı hükmünün Türkiye’de tanınması veya tenfizi, kesin hüküm kapsamı ve Türk mahkemelerinin münhasır yetkisi incelenir. Aynı talep hakkında geçerli kesin hüküm varsa yeniden dava sınırlanabilir. Boşanmanın nüfusa tescili, yabancı para veya taşınmaz hükmünü kendiliğinden Türkiye’de icra edilebilir hâle getirmez.
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme içindir. Somut uyuşmazlıkta olay tarihleri, belgeler, talep türü ve süreler birlikte değerlendirilir.