Mal paylaşımında tek bir süre yoktur. Tasfiye alacağındaki zamanaşımı, üçüncü kişiye karşı özel hak düşürücü süre ve başka malvarlığı davalarının süreleri ayrılmalıdır. Yanlış başlangıç tarihi, hak kaybı riskini sürenin yanlış bilinmesi kadar artırır.
Temel süre tablosu
| Talep veya durum | İncelenecek süre ve başlangıç |
|---|---|
| Boşanmaya bağlı tasfiye alacağı | Genel on yıl; boşanma hükmünün kesinleşmesi |
| Yabancı boşanma | Yabancı hükmün kesinleşmesini esas alan 2023 Genel Kurul kararı |
| 241. madde üçüncü kişi talebi | Öğrenmeden bir yıl; rejimin sona ermesinden en çok beş yıl |
| Ziynet bedeli veya bağımsız borç | Talebin niteliği, muacceliyet ve eşler arasındaki durma |
Tablo, her olayın tek başına süre hesabı değildir. Borcun kabulü, dava, takip ve diğer kesilme sebepleri; durma ve geçiş hükümleri ayrıca incelenir. Zamanaşımı ile hak düşürücü sürenin mahkemece dikkate alınma biçimi de farklıdır. [1, 2]
Zamanaşımı ile hak düşürücü süre arasındaki fark
Zamanaşımı, borcu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; süresi ve usulü içinde ileri sürülen bir savunma olarak alacağın dava yoluyla elde edilmesini etkiler. Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alamaz. Hak düşürücü sürede ise hakkın süresinde kullanılıp kullanılmadığı farklı biçimde değerlendirilir. Bu nedenle 241. maddede üçüncü kişiye karşı öngörülen bir ve beş yıllık süreler, eşe yöneltilen genel alacak süresiyle aynı hesapta birleştirilmemelidir. [1, 2]
Durma ve kesilme neyi değiştirir?
Evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirlerinden olan alacakları bakımından Türk Borçlar Kanunu’nun 153. maddesindeki durma hükmü önemlidir. Durma, işlemeye başlamamış veya devam eden sürenin ilerlememesini; kesilme ise kanuni koşulları oluştuğunda yeni bir sürenin işlemesini ifade eder. Borçlunun borcu kabul etmesi, dava açılması veya icra takibine başvurulması gibi kesilme sebepleri, gerçekten ileri sürülen alacağın kapsamına göre incelenir. Her yazışma borç ikrarı olmadığı gibi, yalnız avukata danışılması da süreyi kesmez. [2]
Boşanma davasının açılış tarihi, mal rejiminin hangi malları kapsadığını belirleyen kesim tarihi bakımından önemlidir. Boşanma hükmünün kesinleşmesi ise tasfiye alacağında süre başlangıcı bakımından değerlendirilir. Aynı dosyada iki farklı hukuki işlev gören bu tarihler birbirinin yerine yazılmamalıdır.
Yabancı boşanmada neden tanımayı beklemek risklidir?
Hukuk Genel Kurulunun 29 Kasım 2023 tarihli, Esas 2022/1205, Karar 2023/1188 sayılı çoğunluk kararı, mal rejimi alacağının süresini yabancı boşanma hükmünün kesinleşmesinden başlatmıştır. Türkiye’de tanıma kararının daha sonra kesinleşmesi süreyi o tarihe taşımamıştır. Karşı görüş bulunması, pratikte bu riskin yok sayılmasına izin vermez. [5]
Kısmi dava bakımından güncel kontrol
2026’da eklenen 109. maddenin dördüncü fıkrası uyarınca artırılan talep kısmında zamanaşımı dava tarihinden kesilmiş sayılır. Ancak bunun için artırımın aynı davada, kanundaki kapsam ve zamanda yapılması gerekir. Yeni bir mal, bağımsız alacak veya önceden tamamlanmış usul işlemi yönünden ayrıca değerlendirme yapılmalıdır. [3, 4]
Süre hesabı için gereken belgeler
Kesinleşme şerhli boşanma kararı, yabancı karar ve kesinleşme belgesi, tanıma dosyası, önceki dava ve takipler, borç ikrarı, devir ve öğrenme tarihini gösteren belgeler birlikte hazırlanmalıdır. Görüşme veya uzlaşma girişiminin süreyi her durumda durdurduğu varsayılmamalıdır.
İlgili yazılar: Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır? Mal Rejimi Davaları Rehberi; Mal Paylaşımı Davası Nasıl Açılır? Mahkeme, Dava Türü, Harç ve Talepler; Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Mal Paylaşımı: Feragat ve Sonradan Dava Riski; Yurt Dışında Boşanan Eşlerin Türkiye’de Mal Paylaşımı: Uygulanacak Hukuk ve Tanıma.
Sık sorulan sorular
Mal paylaşımı davasını açmak için süre hangi tarihten başlar?
Mal rejimi tasfiyesinden doğan alacaklarda genel olarak on yıllık zamanaşımı uygulanır. Türkiye’de boşanmada başlangıç, boşanma hükmünün kesinleşmesidir. Yabancı boşanmada ise Hukuk Genel Kurulunun 29 Kasım 2023 tarihli kararında yabancı hükmün kesinleşmesi esas alınmıştır. Üçüncü kişiye karşı 241. madde davasındaki bir ve beş yıllık hak düşürücü süreler bu genel süreden ayrıdır.
Katkı payı alacağında dava süresi neye göre hesaplanır?
Katkı payı taleplerinde genel on yıllık zamanaşımı ve eşler arasındaki durma hükümleri birlikte değerlendirilir. Boşanma ile sona eren evlilikte kesinleşme tarihi önemlidir. Talep aslında bağımsız ödünç, sebepsiz zenginleşme veya başka bir ilişkiye dayanıyorsa aynı başlangıç ve süre ezbere uygulanmaz. Dava tarihi, muacceliyet ve kesilme sebepleri dosya üzerinden hesaplanmalıdır.
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme içindir. Somut uyuşmazlıkta olay tarihleri, belgeler, talep türü ve süreler birlikte değerlendirilir.