Yerleşme ve Seyahat Özgürlüğü: Sınırlamalar, Pasaport İşlemleri ve Hak Arama Yolları

Önemli ayrım: Anayasa’nın 23. maddesinde güvence bulunmasına rağmen seyahat özgürlüğü, tek başına her durumda AYM bireysel başvurusunun ortak koruma alanına girmez. Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne ek 4 No.lu Protokolü onaylamamıştır. Ancak müdahale, kişinin özel veya aile hayatını belirli ağırlıkta etkiliyorsa Anayasa’nın 20. maddesi kapsamında incelenebilir. Bu bağlantı, yalnız hak adı değiştirilerek değil somut olgularla kurulmalıdır. 2 3

Anayasa hangi özgürlükleri korur?

Yerleşme ve seyahat için sınırlama sebepleri farklıdır

Anayasa’nın 23. maddesi yerleşme ve seyahat özgürlüklerini birlikte düzenler; ancak sınırlama sebepleri aynı değildir. Yerleşme özgürlüğü suç işlenmesini önlemek, sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak, sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek ve kamu mallarını korumak amaçlarıyla kanunla sınırlandırılabilir. Seyahat özgürlüğünde ise suç soruşturması ve kovuşturması ile suç işlenmesini önleme sebepleri belirtilmiştir. 1

Bir idari işlemin kamu yararına yönelik olması, hangi anayasal yetkiye ve kanuna dayandığı sorusunu ortadan kaldırmaz. Örneğin bir bölgenin kullanımını düzenleyen imar kararı, kişiye yönelik ceza muhakemesi tedbiri gibi değerlendirilemez. Hakkın özüne dokunmama, öngörülebilirlik, demokratik toplum gerekleri ve ölçülülük Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca ayrıca incelenir.

Yerleşme özgürlüğü, başkasının taşınmazında mülkiyet veya kira hakkı olmadan kalmayı sınırsız biçimde güvenceye almaz. Buna karşılık hukuka uygun tahliye yetkisi de kişilerin yaşam koşullarını ve ilgili usul güvencelerini yok sayma yetkisi değildir. Mülkiyet, konut, aile hayatı ve yerleşme yönünden farklı iddialar aynı olayda ayrı temellere dayanabilir.

Vatandaşın yurt dışına çıkışı ve yurda girişi

Vatandaşın yurt dışına çıkma özgürlüğü, Anayasa’nın 23. maddesine göre ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlandırılabilir. Vatandaş sınır dışı edilemez ve yurda girme hakkından yoksun bırakılamaz. Bu anayasal kurallar, idari makamların pasaportla ilgili bütün uygulamalarında dikkate alınmalıdır. 1

Pasaport belgesinin biçimi, geçerlilik süresi ve verilme koşullarıyla bir kişinin ülkeden çıkışının yasaklanması birbirinden ayrılmalıdır. Eksik belge nedeniyle işlem tamamlanamamasıyla kişi hakkında uygulanan güvenlik tahdidi aynı değildir. Vergi veya özel hukuk borcunun varlığı, tek başına vatandaş hakkında genel bir idari yurt dışına çıkış yasağı yetkisi olarak kabul edilemez.

Yabancıların durumu ayrıca değerlendirilir. Anayasa’nın 16. maddesi ve 6458 sayılı Kanun kapsamındaki giriş, ikamet, uluslararası koruma ve sınır dışı rejimleri uygulanabilir. Vatandaşa özgü yurda giriş güvencesi yabancının her ülkeye koşulsuz giriş hakkı bulunduğu şeklinde genişletilemez. Bununla birlikte yaşam, kötü muamele yasağı ve aile hayatı bakımından doğan güvenceler yabancılar yönünden de önemini korur. 1 4

Pasaport işlemi ile adli çıkış yasağı nasıl ayrılır?

İdari pasaport işlemi

Pasaportun verilmemesi, iptali veya pasaport talebinin işleme alınmaması idari işlem niteliği taşıyabilir. İlgili makamdan işlemin yazılı gerekçesi ve dayanağı istenmelidir. Pasaport türü, önceki belgenin durumu, başvuru tarihi ve cevap tarihi dosyada bulunmalıdır. Sözlü olarak “sistemde engel var” denmesiyle yetinmek, doğru davalıyı ve dava konusunu belirlemeyi güçleştirir. 5

İdari işlem yargısal denetime götürülürken yalnız belgenin verilmesi talebi değil, işlemin neden hukuka aykırı olduğu açıklanmalıdır. Yetki, sebep, konu, şekil ve amaç yönünden iddialar; somut durum ve özel hayat üzerindeki etkilerle ilişkilendirilmelidir. İdarenin güçlü savunması güvenlik veya yasal belge koşulu olabilir. Başvurucu, engelin kendisiyle bağlantısını, güncelliğini ve ölçüsünü tartışmalıdır.

Genel güvenlik gerekçeli pasaport tahdidinde iptal kararı

AYM, E.2024/112, K.2024/160, 24/9/2024 kararında Pasaport Kanunu’nun 22. maddesindeki, ülkeden ayrılmasında genel güvenlik bakımından sakınca bulunduğu İçişleri Bakanlığınca belirlenen kişilere pasaport verilmemesine ilişkin bölümü iptal etmiştir. Karar 21/11/2024 tarihli, 32729 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Çoğunluk, idarenin yetkisinin kapsam ve sınırlarının belirsizliğini ve belirli kişilere yönelik çıkış sınırlamasında hâkim kararı güvencesini esas almıştır. Eski kanun metnindeki bu ibare güncel bir idari yasak yetkisi gibi aktarılamaz. 13, §§ 10–18

İptal, her pasaport sorununun kendiliğinden çözüldüğü anlamına gelmez. Devam eden adli kontrol, belgenin geçerliliği veya başka bir işlemin hukuki dayanağı ayrı incelenir. Önceki ret işlemine karşı başvuru yapılırken kararın yürürlük etkisi, işlemin tarihi ve mevcut yargılama aşaması değerlendirilmelidir. Norm denetimindeki iptal ile bireysel başvuruda kişiye özgü ihlal ve giderim kararı aynı sonuç değildir.

AYM aynı kararda, belirli kişilere yönelik sınırlamayla yurt dışına çıkışı genel olarak düzenleyen kuralların incelemesini ayırmıştır. Bu nedenle savaş veya salgın gibi durumlarla ilgili genel düzenlemeler, bireysel pasaport tahdidi için otomatik dayanak oluşturmaz. İşlemin gerçekten hangi kurala dayandığı saptanmadan bütün sınırlamalar hakkında tek sonuç kurulamaz. 13, §§ 15–17

Ceza muhakemesi kapsamında adli kontrol

CMK 109/3-a, yurt dışına çıkamamayı adli kontrol yükümlülüklerinden biri olarak düzenler. Bu tedbir ceza muhakemesinin amaçlarına hizmet eder; peşin ceza olarak uygulanamaz. İlk kararda olduğu gibi devam kararlarında da kişinin güncel durumu ve tedbirin gerekliliği değerlendirilmelidir. Soruşturmanın veya davanın sürüyor olması, tek başına sınırsız süreyle aynı tedbirin devamını haklı kılmaz. 6

Pasaport almak, yürürlükteki adli çıkış yasağını kendiliğinden kaldırmaz. Tersine adli yasağın kaldırılması da başka bir idari pasaport engelinin otomatik olarak silindiği anlamına gelmez. Bu nedenle seyahatten önce hem kararın kaldırıldığı hem ilgili kayıtların uygulamada güncellendiği kontrol edilmelidir. Yalnız uçak bileti almak veya vize edinmek hukuki engeli ortadan kaldırmaz.

Yurt dışına çıkış yasağına nasıl itiraz edilir?

Kaldırma, değiştirme ve geçici muafiyet talepleri

CMK 110 ve 111 çerçevesinde tedbirin kaldırılması, yükümlülüklerin değiştirilmesi veya belirli koşullarla muafiyet değerlendirmesi istenebilir. Talep, somut dosyanın bulunduğu aşamaya göre yetkili hâkim veya mahkemeye yöneltilir. Savcılık görüşü ve mahkemenin karar yetkisi birbirine karıştırılmamalıdır. 6

Dilekçede seyahatin amacı, tarihi, süresi, gidilecek yer ve geri dönüş planı açıklanmalıdır. Tedbirin konulmasından sonra değişen koşullar ayrıca gösterilir: ifadenin alınması, delillerin toplanması, duruşmalara düzenli katılım, yeni sağlık veya aile ihtiyacı gibi. Kaçma riskine karşı sabit ikamet, iş ve aile bağları ile önceki yükümlülüklere uyum sunulabilir. Bunlar otomatik kabul sebebi değil, ölçülülük değerlendirmesinin unsurlarıdır.

Sadece “mağdurum” demek yerine daha hafif tedbirin neden yeterli olacağı tartışılmalıdır. İmza yükümlülüğü, güvence veya belirli süreli izin gibi seçeneklerin uygulanabilirliği olayın niteliğine göre değerlendirilebilir. Mahkemenin bunları kabul etme zorunluluğu bulunduğu söylenemez; ancak ciddi ve somut taleplerin ilgili gerekçeyle incelenmesi gerekir.

İtiraz süresi ve inceleme mercii

Adli kontrole ilişkin kararlara itiraz mümkündür. CMK 268’deki genel süre, özel hüküm bulunmadıkça kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır. İtiraz, kararı veren mercie sunulur; bu merci kararını düzeltmezse yetkili inceleme merciine gönderir. Sulh ceza hâkimliğinin adli kontrol kararına itirazı inceleyen merci bakımından CMK 268/3-b’deki özel düzenleme dikkate alınmalıdır. 6

Tedbirin kaldırılmasının yeniden istenebilmesi, önceki karar için kaçırılan itiraz veya bireysel başvuru süresinin her durumda yeniden başladığı anlamına gelmez. Yeni olgulara dayalı yeni talep ile aynı gerekçeyi tekrarlayan başvuru ayrılmalıdır. Her ret kararının tarihi, öğrenilme biçimi ve buna karşı başvuru kaydı ayrı tutulmalıdır.

Adli kontrolün azami süresi

CMK 110/A, ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok iki yıl; zorunlu hâllerde gerekçeli olarak bir yıl uzatma öngörür. Ağır cezalık işlerde temel süre üç yıldır; uzatma toplam üç yılı, maddede belirtilen devlet güvenliği ve terör suçlarında dört yılı geçemez. Çocuklar bakımından bu süreler yarı oranında uygulanır. 6

Azami süre henüz dolmadığı için tedbirin mutlaka ölçülü olduğu söylenemez. Yasal tavan ile somut olayda gerekli süre farklıdır. Birkaç aylık yasak bile belirli tedavi veya aile ihtiyacında ağır etki doğurabilir. Diğer taraftan azami sürenin hesabında dosyanın suç vasfı, yargılama seyri ve uygulanabilir özel hükümler incelenmeden kesin bitiş tarihi verilmemelidir.

İdari yargıda hangi yollar kullanılabilir?

Pasaportla ilgili kesin ve yürütülmesi gereken idari işlem, görevli idari yargı merciinde iptal davasına konu olabilir. Özel süre yoksa idare mahkemesinde genel dava açma süresi yazılı bildirimi izleyen günden itibaren altmış gündür. İşlem yapılması için başvuru ve cevap verilmemesi durumları İYUK 10; mevcut işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi başvurusu ise İYUK 11 bakımından ayrıca değerlendirilir. 7

İYUK 11 kapsamında süresinde yapılan başvuru dava süresini durdurur; ret veya otuz günlük cevapsızlık sonrasında kalan süre işlemeye devam eder. Her kuruma yapılan her dilekçe bu sonucu doğurmaz. CİMER başvurusu, bilgi edinme talebi veya aynı içerikli tekrar dilekçelerin dava süresini kendiliğinden yenilediği varsayımı ciddi hak kaybına yol açabilir.

Dava açmak tek başına pasaport işlemini veya yasağı durdurmaz. Yürütmenin durdurulması talebinde açık hukuka aykırılık ve telafisi güç veya imkânsız zarar şartları birlikte açıklanmalıdır. Yaklaşan ameliyat, üniversite kayıt tarihi, çocukla kişisel ilişki veya iş sözleşmesinin sona erme riski gibi olgular tarihlendirilmiş belgelerle sunulmalıdır. Genel seyahat isteği ile belirli ve yakın zarar aynı ağırlıkta değildir.

Zarar doğmuşsa tam yargı talebi ayrıca değerlendirilebilir. Bilet bedeli, kaybedilen ücret veya sözleşme fırsatı için gerçek zarar ve nedensellik kurulmalıdır. Varsayımsal kazanç, belge bulunmadan kesin kayıp sayılmaz. İdari işlemin iptali, bütün tazminat taleplerinin otomatik kabulü anlamına gelmez; zarar ve diğer koşullar ayrıca incelenir. 7

AYM’ye başvuruda ortak koruma alanı neden önemlidir?

Yalnız Anayasa’nın 23. maddesini göstermek yeterli olmayabilir

6216 sayılı Kanun’un 45. maddesi, bireysel başvuruda Anayasa ile AİHS ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokoller arasındaki ortak korumayı esas alır. Türkiye’nin 4 No.lu Protokole taraf olmaması nedeniyle salt seyahat özgürlüğü şikâyeti konu bakımından kabul edilemezlikle sonuçlanabilir. Bu, Anayasa’nın 23. maddesinin önemsiz veya olağan mahkemelerde ileri sürülemez olduğu anlamına gelmez. 2 8

AYM’nin özel ve aile hayatı incelemesi için yurt dışıyla güçlü kişisel, ailevi veya mesleki bağlar ve bunların etkilenme biçimi gösterilmelidir. Yurt dışında yaşayan eş ve çocuklar, sürdürülen iş, oturum hakkı, somut akademik faaliyet veya tedavi ilişkisi bu değerlendirmede önem taşıyabilir. Sadece turistik seyahat planı bulunduğunu söylemekle aynı sonuç beklenmemelidir.

Pasaport kararlarında ihlal ile ihlal olmaması arasındaki fark

Onur Can Taştan [GK], B. No: 2018/32475, 27/10/2021 kararında AYM, başvurucunun mesleki bağlarını ve pasaport engelinin süresini değerlendirmiştir. Başvurucuya özgü gerekçeler ortaya konulmadan, hakkında yurt dışına çıkışa engel bir soruşturma veya mahkeme kararı bulunmayan koşullarda tedbirin uzun süre devam ettirilmesi özel hayata saygı hakkını ihlal etmiştir. Karar, yalnız kamu görevinden çıkarılmaya dayanılarak süresiz ve belirsiz engel uygulanmasının sorununu gösterir. 3, §§ 63–80

Yağmur Erşan [GK], B. No: 2018/36451, 27/10/2021 kararında ise ihlal olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. AYM, olağan dönem güvenceleri yönünden sorun saptamakla birlikte, somut ceza soruşturması, OHAL koşulları ve başvurunun ilgili döneme ilişkin kapsamını Anayasa’nın 15. maddesi çerçevesinde değerlendirmiştir. Bu özel bağlamı çıkartıp “soruşturma varsa pasaport süresiz iptal edilebilir” sonucu üretmek doğru değildir. 9, §§ 63–79

İki karar, aynı tedbir adının aynı sonucu doğurmadığını gösterir. Kişiye özgü gerekçe, dönem, süre, yurt dışı bağları ve dosyanın kapsamı belirleyicidir. Başvurucu, sonraki gelişmeleri bildirmediğinde inceleme de eksik kalan anlatımla sınırlanabilir. Devam eden yasağın yeni sonuçları tarih ve belgeleriyle güncellenmelidir.

Latife Akyüz ve Hakkı Gök kararları

Latife Akyüz, B. No: 2016/50822, 7/9/2021 kararında mesleki faaliyet ve araştırma imkânlarını etkileyen yurt dışına çıkış yasağı incelenmiştir. Tedbirin kaldırılması taleplerinin tekrarlayan soyut gerekçelerle reddedilmesi ve değişen koşulların değerlendirilmemesi önem taşımıştır. AYM özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. 10, §§ 54–59

Hakkı Gök, B. No: 2017/33469, 3/11/2022 kararında yurt dışındaki yaşam ve aile bağlarıyla birlikte uzun süre devam eden adli kontrol değerlendirilmiştir. Tedbirin geçiciliği, uzadıkça ağırlaşan etkileri ve etkili gerekçe gereği vurgulanmıştır. Özel ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu kararlar, ceza dosyasındaki gelişmeler ile kişinin yaşamındaki somut sonuçların birlikte sunulmasının önemini ortaya koyar. 11

Etkili başvuru için hangi belgeler gerekir?

Belgeler olay anlatımından kopuk eklenmemelidir. Örneğin yabancı dilde iş sözleşmesinin hangi hükmünün seyahat zorunluluğu doğurduğu açıklanmalıdır. Gerekli tercüme ve okunabilirlik sağlanmalı; ilgisiz sağlık veya üçüncü kişi verileri ölçüsüz biçimde dosyaya doldurulmamalıdır. Her belgenin hangi iddiayı desteklediği bir cümleyle gösterilmelidir.

Bireysel başvuruda sık yapılan hatalar

Yanlış işlemi dava konusu yapmak, idari ret ile adli yasağı karıştırmak, özel hayat üzerindeki etkiyi belgelememek ve yalnız başka bir kararın sonucuna dayanmak temel hatalardır. İhlal iddiası önce olağan merciler önünde özü itibarıyla ileri sürülmeli; başvuru formunda bu mercilerin cevabı gösterilmelidir. AYM’den yeni pasaport düzenlemesi veya ceza dosyasını genel olarak yeniden incelemesi beklenmemelidir. 8

AYM başvurusu kural olarak nihai kararın öğrenilmesinden itibaren otuz gün içinde yapılır. UYAP Avukat Portal üzerinden elektronik başvuru mümkündür. Sistem taslağı, tamamlanmış başvuru olarak görülmemeli; gönderim ve ek kaydı doğrulanmalıdır. Daha sonra yapılacak tebligatın önceki gerçek öğrenmeyi her durumda etkisiz kılacağı varsayılmamalıdır. 8 12

Bireysel başvuru, yasağı kendiliğinden kaldırmaz. Geçici tedbir talepleri istisnai şartlara bağlıdır; sırf seyahat planı bulunması otomatik tedbir hakkı yaratmaz. Olağan mercide yürütmenin durdurulması veya adli kontrolün değiştirilmesi imkânları kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. İhlal kararı verilirse yeniden yargılama ve tazminat gibi giderimler ihlalin niteliğine göre belirlenir.

Örnek dosyada geçici izin ve idari dava nasıl birlikte düşünülür?

Yurt dışında çalışan ve ailesi orada yaşayan bir kişinin Türkiye’deki ceza dosyası nedeniyle çıkış yasağı bulunduğunu düşünelim. Aynı kişinin pasaportu da idari işlemle iptal edilmiş olsun. Bu varsayımsal olayda yalnız idari dava kazanmak, hâkim tarafından konulan yasağı kaldırmaz. Yalnız adli kontrolün kaldırılması da pasaportun kullanılabilir duruma getirildiğini kanıtlamaz. İki işlem için karar ve kayıtlar ayrı izlenmelidir.

Adli dosyada işverenin belirli tarihe kadar dönüş istediği yazı, aile ikamet kayıtları ve duruşmalara katılım geçmişi sunulabilir. Talep yalnız tüm yasağın kaldırılması olarak kurulabileceği gibi dosyanın niteliğine uygun sınırlı bir muafiyet seçeneği de açıklanabilir. İdari davada ise pasaport işleminin kanuni sebebi ve mevcut koşullarla ilişkisi tartışılır. Aynı belgelerin iki dosyada bulunması yararlı olabilir; fakat gerekçe ve talep ilgili merciin yetkisine uygun yazılmalıdır. 6 7

Örnekte kişinin yurt dışında bir işinin bulunması kaçma riski tartışmasında farklı yorumlanabilir. Başvurucu bunu özel hayat bağı olarak ileri sürerken karşı taraf yurt dışına yerleşme ihtimalini risk sayabilir. Etkili dilekçe bu karşı savunmayı yok saymaz; önceki dönüşler, yargılamaya uyum ve önerilen güvencelerle neden daha hafif tedbirin yeterli olduğunu açıklar. Böylece aynı olgunun iki yönde kullanılabilmesi baştan tartışılmış olur.

Karar alındıktan sonra uygulama aşaması da izlenmelidir. Yasağın kaldırılmasına ilişkin kararın ilgili kayıtlara işlenmesi gecikirse, karar örneği ve yapılan bildirimler saklanarak yetkili merciden uygulanması istenir. Havalimanında son anda öğrenilen engelin kaynağı mümkün olduğunca yazılı belgeyle belirlenir. Sonradan zarar istenecekse seyahatin gerçekten mümkün ve gerekli olduğu, engel nedeniyle gerçekleşmediği ve yapılan giderlerin geri alınamadığı gösterilmelidir. Salt bilet fiyatı her olayda tazmin edilecek nihai zarar tutarı değildir.

Temsil, başvuru biçimi ve giderler

İdari davada davalı, işlemi tesis eden idari makam esas alınarak belirlenir; sınır kapısındaki görevli her durumda pasaport ret işleminin sahibi değildir. Adli kontrolde ise kararın ait olduğu soruşturma veya kovuşturma dosyası gösterilmelidir. Çocuk adına veya temsilci aracılığıyla yapılan başvuruda temsil yetkisi ayrıca belgelenir. Yurt dışında düzenlenen vekâlet ve belgelerde belgenin niteliğine göre konsolosluk, onay ve tercüme ihtiyacı kontrol edilir; her yabancı belge için tek biçimli işlem varsayılmaz.

AYM bireysel başvurusu, başvuru formu ve gerekli eklerle hazırlanır. Nihai karar, öğrenme kaydı ve olağan başvuruların sonuçları düzenli biçimde sunulmalı; formun yerine eklerdeki uzun dilekçelere genel gönderme yapılmamalıdır. Başvuru harca tabidir; ödeme gücü bulunmayanlar koşulları varsa adli yardım isteyebilir. Harç ve giderlerle avukatlık ücret sözleşmesi ayrı kalemlerdir. Başvuru tarihindeki tutar ve ödeme belgesi kontrol edilmeli; önceki yılın tarifesi kullanılmamalıdır. Harç ödenmesi veya adli yardım istenmesi, eksik formu, süresi geçmiş başvuruyu ya da tüketilmemiş yolu kendiliğinden düzeltmez. 8

Sonuç

Yerleşme ve seyahat uyuşmazlıklarında etkili hak arama, engelin kaynağını doğru belirlemekle başlar. İdari pasaport işlemi ve adli kontrol için farklı yollar kullanılmalı; somut yaşam etkileri, güncel gerekçe ve daha hafif tedbir seçenekleri gösterilmelidir. AYM aşamasında ortak koruma alanı ve otuz günlük süre özellikle önemlidir. Genel açıklamalar, somut dosyanın karar ve belgeleri üzerinden yapılacak incelemenin yerine geçmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Pasaportum varsa yurt dışına mutlaka çıkabilir miyim?

Hayır. Geçerli pasaport ile yürürlükte adli çıkış yasağı bulunmaması farklı koşullardır. Ayrıca gidilecek ülkenin giriş koşulları ayrı değerlendirilir.

Yasağın kaldırılması pasaport engelini otomatik siler mi?

Her zaman değil. Adli kararın kaldırılması ve idari kayıtların güncellenmesi doğrulanmalı; başka bir idari işlem bulunup bulunmadığı incelenmelidir.

Yurt dışına çıkış yasağına itiraz kaç gündür?

CMK’nin genel itiraz süresi, özel düzenleme yoksa öğrenmeden itibaren iki haftadır. Kararın tarihi ve uygulanabilir geçiş hükümleri dosya bazında kontrol edilmelidir.

İş veya tedavi için geçici izin istenebilir mi?

Koşulları varsa yükümlülüğün değiştirilmesi veya muafiyet talebi değerlendirilebilir. Tarih, amaç, zorunluluk ve dönüş planı belgelenmelidir; kabul garantisi yoktur.

İdari dava açılması seyahat engelini durdurur mu?

Kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulması talebi ve kanundaki iki şart ayrıca değerlendirilir.

Seyahat özgürlüğü için doğrudan AYM’ye gidilebilir mi?

Salt seyahat şikâyeti ortak koruma alanı sorunu doğurabilir. Özel veya aile hayatına somut etki varsa ilgili hak kapsamında inceleme mümkün olabilir; olağan yollar da tüketilmelidir.

Uzun süren her yasak otomatik ihlal midir?

Hayır. Süre, güncel gerekçe, kişinin davranışı, yargılama ihtiyacı ve yaşam etkileri birlikte değerlendirilir. Sürenin uzaması daha güçlü ve güncel gerekçe ihtiyacını artırır.

Aynı başvuruyu yeniden yapmak bütün süreleri başlatır mı?

Hayır. Tekrarlanan talep, önceki karara ilişkin kaçırılmış süreyi otomatik canlandırmaz. Yeni olguya dayalı karar ile eski başvurunun tekrarı ayrılmalıdır.

Kaynakça

1. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 13, 16, 20, 23 ve 148. Resmî metin.

2. Avrupa Konseyi, 4 No.lu Protokol, ETS No. 046, imza ve onay tablosu; Türkiye’nin onay durumu, 13/10/2026 kontrolü. Antlaşma kaydı.

3. AYM, Onur Can Taştan [GK], B. No: 2018/32475, 27/10/2021, özellikle §§ 47–51, 63–80. Resmî karar.

4. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu. Resmî metin.

5. 5682 sayılı Pasaport Kanunu. Resmî metin.

6. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 109–112 ve 267–269. Resmî metin.

7. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 7, 10–13 ve 27. Resmî metin.

8. 6216 sayılı Kanun, m. 45–50. Resmî metin.

9. AYM, Yağmur Erşan [GK], B. No: 2018/36451, 27/10/2021, özellikle §§ 63–79. Resmî karar.

10. AYM, Latife Akyüz, B. No: 2016/50822, 7/9/2021, özellikle §§ 54–59. Resmî karar.

11. AYM, Hakkı Gök, B. No: 2017/33469, 3/11/2022, özellikle §§ 43–56. Resmî karar.

12. AYM, Bireysel Başvurular UYAP Avukat Portalı Üzerinden Alınmaya Başlandı, 1/10/2025. Resmî duyuru.

13. AYM, E.2024/112, K.2024/160, 24/9/2024; RG 21/11/2024, 32729. Resmî karar.