Nafaka miktarı yalnızca maaş bordrosuna veya tarafın söylediği aylık kazanca göre belirlenmez. Kira gelirleri, şirketten elde edilen kazanç, düzenli banka hareketleri, malvarlığı ve zorunlu giderler birlikte değerlendirilir. Sosyal ve ekonomik durum araştırması bu incelemenin önemli bir parçasıdır; diğer delillerle çelişen bir raporun tek başına esas alınması doğru değildir. Bununla birlikte, bir kişinin pahalı bir araç kullanması veya hesabına yüksek tutarda para girmesi de o tutarın tamamının düzenli net gelir olduğunu kendiliğinden kanıtlamaz. [1–4]
Bu makale, nafaka isteyen veya nafaka ödemekle yükümlü olan kişinin gerçek ekonomik durumunun nasıl ortaya konulacağını açıklamaktadır. Odak noktası bir nafaka tarifesi oluşturmak değil; hangi iddianın hangi belgeyle desteklenebileceğini, eksik araştırmaya nasıl itiraz edileceğini ve mahkemeye denetlenebilir bir mali tablo nasıl sunulacağını göstermektir.
Gerçek gelir nafaka türüne göre neden önem taşır?
İhtiyaç ile ödeme gücü birlikte incelenir
İştirak nafakasında çocuğun ihtiyaçları, anne ve babanın yaşam koşulları ve ödeme güçleri; yoksulluk nafakasında boşanma nedeniyle yoksulluğa düşme ve karşı tarafın mali gücü önemlidir. Yardım nafakasında ise ihtiyaç sahibinin geçimi ile yükümlünün mali gücü arasında değerlendirme yapılır; kardeşler bakımından ayrıca refah koşulu vardır. Aynı gelir tablosu, farklı nafaka türlerinde aynı sonuca götürmeyebilir. [1, m.175, 330, 364–365]
Örneğin, çocukla birlikte yaşayan ebeveynin ücretli bir işte çalışması diğer ebeveynin katkı borcunu ortadan kaldırmaz. Çocuğun günlük bakımını üstlenmek de değerlendirmede dikkate alınır. Buna karşılık gelir sahibi olmak, yoksulluk nafakasında ihtiyaç ve geçim koşullarının incelenmesini gerektirir. “Çalışıyor, alamaz” veya “Çalışmıyor, mutlaka alır” biçiminde kesin sonuç çıkarılamaz. [1, 3]
Tek bir gelir yüzdesi kanuni tarife değildir
Nafakanın bütün davalarda maaşın belirli bir yüzdesi olacağına ilişkin genel bir kanuni tarife yoktur. İnternetteki yüzdelik hesaplar, dosyadaki giderleri ve diğer yükümlülükleri göstermedikçe sağlıklı değerlendirme sağlamaz. Mahkemenin takdirini yönlendiren, mali gücü ve ihtiyacı açıklayan somut verilerdir. [1] Nafaka alacağının maaş veya emekli aylığından haciz yoluyla tahsilinde uygulanan kesinti oranı ayrı bir konudur; bunun için Nafaka İçin Maaş ve Emekli Aylığı Haczi yazısına bakılabilir.
Sosyal ve ekonomik durum araştırması neyi gösterir?
SED araştırmasında meslek, çalışma durumu, gelir, taşınmazlar, kira gideri, birlikte yaşanan kişiler ve bakmakla yükümlü olunan aile bireyleri gibi bilgiler toplanabilir. Ancak raporun kapsamı ve dayandığı kaynaklar dosyadan dosyaya değişir. Rapor yalnızca kişinin kendi beyanını aktarıyorsa, bu husus belgenin değerlendirilmesinde açıkça belirtilmelidir. [3–4]
Rapor kesin ve değişmez bir gelir belgesi değildir
Araştırmada “aylık geliri şu kadardır” yazılması, banka ve tapu kayıtlarının incelenmesine engel olmaz. Raporun düzenlendiği tarihten sonra iş değişikliği, emeklilik, kira sözleşmesinin sona ermesi veya yeni bir işletme geliri ortaya çıkmış olabilir. Eski raporla güncel mali durumu özdeşleştirmek yerine ilgili dönemin verileri toplanmalıdır.
İtirazın yararlı olması için yalnızca “rapor gerçeği yansıtmıyor” denilmemelidir. Hangi bilginin yanlış olduğu, hangi belgeyle çeliştiği ve hangi kurumdan ne istenmesi gerektiği belirtilmelidir. Örneğin, raporda tek ücret geliri gösterilirken bilinen bir taşınmazın kiraya verildiğine ilişkin sözleşme varsa, o kira ilişkisi ve ilgili hesap hareketleri araştırma konusu yapılabilir. [2, m.194, 219–221; 3]
Hangi gelir için hangi belge istenir?
| Araştırma konusu | Başvurulabilecek kayıt | Değerlendirme sınırı |
|---|---|---|
| Ücret ve yan ödemeler | İşveren bordroları, SGK kayıtları, ücret hesabı | Bordro, prim ve ikramiyenin tamamını göstermeyebilir. |
| Taşınmaz geliri | Tapu bilgisi, kira sözleşmesi, kira tahsilatı | Taşınmaz sahibi olmak her ay kira elde etmek anlamına gelmez. |
| Şirket ortaklığı | Ticaret sicili, şirket kayıtları, kâr dağıtımı ve ortak hesabı | Şirket cirosu ortağın kişisel geliri değildir. |
| Serbest meslek kazancı | Vergi kayıtları, tahsilat belgeleri, mesleki giderler | Brüt tahsilat ile kullanılabilir kazanç ayrılır. |
| Düzenli banka hareketi | İlgili dönem hesap dökümleri ve işlem açıklamaları | Kredi, emanet ve hesaplar arası transfer ayıklanır. |
Bu tablo delil hazırlığı içindir. Banka, işveren veya kurum nezdindeki kayıtların getirtilmesi, yargılama usulüne uygun taleplerle yürütülür. İstenen kayıtların somut uyuşmazlıkla ilgisi ve dönemi açıklanmalı; başka kişilere ait ilgisiz bilgilerin toplanması amaçlanmamalıdır. [2]
Şirket cirosu ile kişisel kazanç nasıl ayrılır?
Bir işletmenin hesabından geçen bütün para, ortağın şahsi geliri olarak yazılamaz. Mal alımı, personel, vergi ve kira gibi işletme giderleri bulunabilir. Buna karşılık yalnızca düşük ücret bordrosuna dayanılması da şirketten sağlanan diğer ekonomik menfaatleri görünmez kılabilir. Kâr payı, düzenli çekişler ve kişisel giderlerin şirketçe ödenmesi gibi somut iddialar, kayıtlarıyla araştırılmalıdır.
Amaç ticari faaliyeti cezalandırmak değil, kullanılabilir ekonomik gücü doğru belirlemektir. Bir işlemin kişisel gelir sayılması teknik muhasebe incelemesi gerektiriyorsa, bilirkişiye açık sorular yöneltilmelidir. Hukuki takdir ve nafakanın miktarını belirleme yetkisi hâkime aittir. [1; 2, m.266]
Gelir gizleme iddiası nasıl somutlaştırılır?
Görünür yaşam koşulları araştırma başlangıcı olabilir
Kişinin beyan ettiği gelirle sürekli harcamaları arasında açıklanması gereken bir fark bulunması, daha ayrıntılı incelemeye gerekçe oluşturabilir. Ancak tatil fotoğrafı, sosyal medya paylaşımı veya kullanılan aracın görüntüsü tek başına kesin gelir hesabı sağlamaz. Harcama başka biri tarafından yapılmış, araç kiralanmış veya fotoğraf önceki yıllara ait olabilir.
Bu nedenle “yüksek yaşam standardı” iddiası; tarih, gider türü, mülkiyet veya kullanım ilişkisi ve ödeme kaynağıyla birlikte değerlendirilmelidir. Gerçeğe uygun olmayan suçlayıcı ifadeler yerine “bildirilen gelir ile şu kayıt arasında açıklanması gereken fark vardır” şeklinde somut bir anlatım tercih edilmelidir. [2, m.190, 194]
Hesap hareketi neden doğrudan aylık gelire bölünmez?
Örneğin, altı aylık hesap dökümünde görülen yüksek toplam giriş; konut satış bedeli, kredi kullanımı ve kişinin kendi hesapları arasındaki aktarmalardan oluşabilir. Bunların hepsini altıya bölerek aylık kazanç kabul etmek, aynı parayı birden fazla kez saymaya yol açabilir. Öte yandan düzenli kira veya iş tahsilatının kredi diye açıklanması da dayanağı olmadan kabul edilmemelidir.
İşlemler kaynağına göre sınıflandırıldığında uyuşmazlık daralır: ücret, kira, ticari tahsilat, borçlanma, malvarlığı satışı, üçüncü kişiden destek ve iç transfer. Belirsiz işlemler ayrıca işaretlenir; varsayım kesin veri gibi gösterilmez.
İspat yükü ve hukuka uygun delil sınırı
HMK m.190 uyarınca kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıadan kendi lehine hak çıkaran taraf o vakıayı ispatlar. Nafaka davalarında mahkemenin ekonomik araştırma yaptırması, tarafların iddialarını ve delillerini zamanında açıklama yükünü bütünüyle kaldırmaz. Çocuğun korunmasına ilişkin yetkiler ile bütün mali iddiaların kendiliğinden araştırılacağı düşüncesi birbirine karıştırılmamalıdır. [2]
Mahkemeden kayıt istenmesi ile hesaba izinsiz girilmesi farklıdır
Karşı tarafın internet bankacılığına, e-postasına veya özel mesajlarına izinsiz erişilmesi delil toplamanın olağan yolu değildir. HMK m.189/2 hukuka aykırı elde edilmiş delillerin dikkate alınamayacağını düzenler. İhtiyaç duyulan banka ve iş kayıtları için mahkeme aracılığıyla, konu ve dönem belirtilerek talepte bulunulmalıdır. [2]
Bir ekran görüntüsünün dosyaya eklenmesi, onun doğruluğunu, bütünlüğünü ve hukuka uygunluğunu tek başına kanıtlamaz. Paylaşımın kaynağı, tarihi ve nasıl elde edildiği açıklanabilmelidir. Uyuşmazlık çıktığında belgenin aslı ve diğer kayıtlarla uyumu önem kazanır.
Yargıtay kararları araştırmanın kapsamını nasıl açıklıyor?
Banka ve tapu kayıtları SED raporundan farklı sonuç gösteriyorsa
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 18.02.2016 tarihli, E.2015/16775, K.2016/2159 sayılı kararında; kolluk araştırmasındaki gelir bilgisi, çok sayıdaki taşınmaz, banka hareketleri ve tanık anlatımıyla birlikte değerlendirilmiştir. Daire, yalnızca kolluk tespitine bağlı kalınmasını yeterli bulmamış; kira ve diğer gelirlerin, başka nafaka yükümlülüğünün ve çocuğun okul giderlerinin araştırılması gerektiğini belirtmiştir. Karar, somut olaydaki eksik inceleme nedeniyle bozulmuştur. [3]
Bu karar “banka hareketi olan herkesin geliri yüksektir” sonucunu doğurmaz. Gösterdiği husus, birbiriyle çelişen ekonomik göstergelerin gerekçeli biçimde açıklığa kavuşturulması gerektiğidir.
Giderlerle uyuşmayan gelir beyanı da araştırılmalıdır
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 25.01.2017 tarihli, E.2016/21312, K.2017/595 sayılı yardım nafakası kararında; bildirilen düşük gelir ile işyeri kirası, kredi ödemeleri ve mevcut iştirak nafakası arasındaki çelişki üzerinde durulmuştur. Daire, ilgili yerlerden araştırma yapılarak gerçek gelir belirlendikten sonra ihtiyaç ve mali güç oranının değerlendirilmesini istemiştir. [4]
Karar nafaka talebinin mutlaka kabul edilmesini veya reddini değil, yeterli araştırma yapılmasını gerektirir. Bu ayrım, hem nafaka alacaklısının hem de yükümlüsünün haklarını korur.
Mahkemeye sunulacak mali dosya nasıl hazırlanır?
| Belge grubu | Hazırlık biçimi | Önlenen hata |
|---|---|---|
| Gelirler | Kaynak ve dönem bazında netleştirilmiş liste | Bir defalık tahsilatın aylık gelir sayılması |
| Zorunlu giderler | Güncel sözleşme, fatura ve ödeme kaydı | Beyana dayalı giderlerin denetimsiz kabulü |
| Çocuk giderleri | Aylık ve dönemlik giderlerin ayrılması | Yıllık okul ücretinin her ay yeniden yazılması |
| Araştırma talepleri | Kurum, dönem ve ispatlanacak olgunun belirtilmesi | Belirsiz ve sonuçsuz müzekkere talepleri |
Belge dosyasına kısa bir açıklama eklenmesi yararlıdır: hangi kayıt kesin, hangisi araştırılacak ve hangisi karşı tarafın iddiasıdır? Aynı tabloda tahmini tutarlarla belgeli tutarlar ayrı gösterilmelidir. Bakım emeği ve diğer çocuklara yönelik yükümlülükler de uygun belgelerle açıklanmalıdır. [1, 3–4]
Güneş & Güneş Hukuk Bürosuna nafaka değerlendirmesi için başvurulurken mevcut kararın, son gelir kayıtlarının, gider belgelerinin ve önceki araştırma raporlarının birlikte iletilmesi, uyuşmazlığın kapsamının belirlenmesini kolaylaştırır. Somut dosyada hukuki yol ve delil talepleri bu kayıtlar üzerinden değerlendirilir.
Sonuç
Gerçek gelirin tespiti, tek bir belgeye bakılarak yapılan mekanik bir hesap değildir. SED raporu, banka ve malvarlığı kayıtları, iş ilişkisi ve zorunlu giderler birbirini doğrulamalıdır. Çelişki varsa bunun giderilmesi istenmeli; ekonomik göstergelerden hareketle kanıtlanmamış kazançlar veya gizleme niyeti varsayılmamalıdır. Sağlıklı bir nafaka değerlendirmesi, ihtiyacın ve ödeme gücünün aynı dönem için somutlaştırılmasına dayanır.
İlgili yazılar: Nafaka türleri ve şartları; Nafaka artırım davası; İştirak nafakası: çocuğun giderleri, özel okul ücretleri ve ebeveynlerin katkısı; Birikmiş nafaka ve zamanaşımı: geçmiş dönem alacakları kaç yıl geriye istenebilir?; Nafaka ödemesi nasıl ispatlanır? Açıklamasız havale, elden ödeme ve mahsup; Dövizle nafaka TL’ye çevrilebilir mi? Yabancı para borcu, kur artışı ve uyarlama davası; Yurt dışından çocuk nafakası tahsili
Sıkça Sorulan Sorular
Maaş bordrosu nafaka miktarını tek başına belirler mi?
Hayır. Diğer gelirler, malvarlığı, ihtiyaçlar ve zorunlu giderler de değerlendirilir. Bordro önemli bir belgedir; bütün ekonomik gücü her zaman tek başına göstermez.
SED raporuna itiraz edilebilir mi?
Eksik veya çelişkili bulgular somut belgelerle açıklanarak ek araştırma talep edilebilir. Hangi bilginin neden yanlış olduğu belirtilmelidir.
Şirketin bütün cirosu ortağın geliri sayılır mı?
Hayır. İşletme giderleri ve şirket ile ortak arasındaki mali ilişki ayrıştırılmalıdır. Kişisel kazanç ve yararlanma somut kayıtlarla incelenir.
SGK kaydı bulunmayan kişinin geliri araştırılabilir mi?
Evet. Kayıt bulunmaması tek başına hiç gelir olmadığı anlamına gelmez. Meslek, kira, ticari faaliyet ve diğer deliller değerlendirilebilir.
Sosyal medya fotoğrafı gelir gizlemeyi kanıtlar mı?
Tek başına kesin gelir hesabı sağlamaz. Tarih, bağlam, harcamayı yapan kişi ve diğer kayıtlarla bağlantısı araştırılır.
Karşı tarafın banka hesabına erişmem gerekir mi?
Hayır. Gerekli kayıtlar hukuka uygun yargılama yollarıyla istenir. İzinsiz hesap erişimi, delilin kullanılabilirliği ve başka hukuki sorumluluklar bakımından sorun oluşturabilir.
Kira geliri nafaka hesabında dikkate alınır mı?
Gerçekten elde edilen kira geliri mali gücün değerlendirilmesinde önemlidir. Tapu kaydıyla birlikte kira ilişkisi ve tahsilat incelenir.
Gelirin zamanla değişmesi hâlinde yeni araştırma yapılabilir mi?
Uyuşmazlığın ilgili dönemi için güncel araştırma talep edilebilir. Değişikliğin tarihi ve nafaka üzerindeki etkisi açıklanmalıdır.
Tanık ekonomik durumu anlatabilir mi?
Doğrudan bilgisine dayanan olguları anlatabilir. Tahmini veya duyuma dayalı tutarlar, resmi ve mali kayıtlarla aynı kesinlikte kabul edilmemelidir.
Yüksek gider bildirilen gelirin mutlaka gizlendiğini gösterir mi?
Hayır. Borçlanma, birikim veya başkasının desteği bulunabilir. Fark, araştırılması gereken bir çelişkidir; tek başına kesin gizleme kanıtı değildir.
Kaynakça
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.4, 175, 182, 327–331, 364–365. İlgili hükümler için kontrol tarihi: 13.10.2026.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.189–194, 219–221, 266.
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 18.02.2016, E.2015/16775, K.2016/2159. Resmî tam metin.
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 25.01.2017, E.2016/21312, K.2017/595. Resmî tam metin.