Nafaka borcu için maaşa ve kanundaki koşullarla emekli aylığına haciz konulabilir. Ancak her ay işleyecek nafaka ile geçmişten biriken nafaka aynı kesinti rejimine tabi değildir. Cari nafakanın mahkemece belirlenen aylık tutarı, sıradan borçlara uygulanan dörtte bir hesabıyla kendiliğinden azaltılamaz. Birikmiş nafakada ise gelir türü, haciz sırası, geçim için gerekli tutar ve uygulanan kesinti ayrıca incelenir. [1–5]
Bu yazı, nafakanın miktarını belirleyen davadan sonraki tahsil aşamasını ele alır. Alacaklı açısından doğru haciz talebinin kurulması; borçlu açısından da hukuka aykırı veya mükerrer kesintinin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. “Maaşın tamamına haciz konur” veya “nafaka için de en fazla dörtte bir kesilir” şeklindeki tek cümlelik açıklamalar, farklı hukuki sorunları birbirine karıştırabilir.
Maaş haczinden önce hangi borcun tahsil edildiği belirlenmelidir?
Cari nafaka ile birikmiş nafaka ayrı yazılmalıdır
Cari nafaka, mevcut karar uyarınca işlemeye devam eden dönemsel ödemedir. Birikmiş nafaka ise önceki dönemlerden ödenmeden kalan aylıklardan oluşur. İcra dosyasında geçmiş alacak, işlemiş faiz, takip giderleri ve takipten sonra işleyecek aylık nafaka ayrı kalemler hâlinde gösterilmelidir. İcra müdürlüğünün işverene veya ilgili kuruma göndereceği yazı da bu ayrımı anlaşılır biçimde yansıtmalıdır. [1, 4]
Bir borcun birkaç ay ödenmemesi, o borcu doğuran nafaka kararını ortadan kaldırmaz. Buna karşılık geçmiş aylıkların toplamının cari aylık nafakaymış gibi her ay maaşın tamamından alınması da aynı şey değildir. Uyuşmazlıkta önce takip talebi, icra emri, haciz yazısı ve fiilî bordro kesintisi karşılaştırılır.
Kararın uygulanabilirliği ayrıca denetlenir
Maaş haczi istenebilmesi için dayanak kararın niteliği ve takip usulü doğru olmalıdır. Boşanma hükmünün eki olan nafaka ile tedbir nafakası; ara karar ile ilam; mevcut aylık ile sonradan verilen artırım kararı aynı usulî durumda değildir. Haciz hesabının aritmetik olarak doğru olması, uygulanabilir olmayan bir karara dayanılması sorununu gidermez. Bu nedenle kesinleşme ve takip usulü incelemesi kesinti hesabından önce yapılır.
Nafaka için maaşın dörtte birinden fazlası kesilebilir mi?
Kanundaki dörtte bir ifadeleri aynı anlama gelmez
İİK m.83, borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli tutar ayrıldıktan sonra haczi ve haczedilecek miktarın dörtte birden az olmamasını düzenler. İş Kanunu m.35 ise işçi ücretine ilişkin farklı bir koruma getirirken nafaka alacaklılarının haklarını saklı tutar. Dolayısıyla bütün ücret ve aylıklar için tek bir “dörtte bir tavanı” bulunduğu söylenemez. Çalışanın statüsü ve alacağın türü belirtilmeden verilen oran yanıltıcıdır. [1, 3]
Cari nafakanın tamamının kesilmesi, mahkemece belirlenen aylık nafaka tutarının kesilmesi demektir; her olayda maaşın tamamının kesilmesi demek değildir. Örneğin aylık nafaka maaştan düşükse “tamamı” ifadesi maaşa değil, nafakaya ilişkindir. Mahkemenin belirlediği nafaka tutarına karşı esas yönünden itiraz veya azaltma talebi ile icra müdürlüğünün yanlış kesinti uygulamasına karşı şikâyet farklı yollardır.
Diğer hacizler ve cari nafaka birlikte bulunabilir
Maaş üzerinde daha eski bir haciz bulunması cari nafakanın her durumda o haczin bitmesini bekleyeceği anlamına gelmez. İşleyen nafaka, geçim işlevi nedeniyle özel olarak değerlendirilir. Buna karşılık birikmiş nafakanın sıraya etkisi ayrıca incelenmeli; geçmiş borcun tamamı cari nafakanın önceliğine dayanılarak sıranın önüne geçirilmemelidir. İİK m.83'ün birden fazla hacze ilişkin hükümleri bu ayrımla birlikte uygulanır. [1, 5]
Emekli aylığı nafaka borcu için haczedilebilir mi?
5510 sayılı Kanun nafaka borcunu istisna tutar
5510 sayılı Kanun m.93 kapsamındaki gelir, aylık ve ödenekler yönünden haczedilmezlik korumasının istisnalarından biri nafaka borcudur. Bu nedenle yalnız “emekliyim ve muvafakatim yok” savunması, nafaka haczinin kaldırılması için yeterli değildir. Ancak ödemenin gerçekten bu kanun kapsamındaki aylık olup olmadığı ve haczin hangi alacak için uygulandığı belirlenmelidir. [2, 4]
Nafaka alacağı için emekli aylığına haciz uygulanması ile bankanın kredi sözleşmesine dayanarak hesap üzerinde kesinti yapması farklı hukuki işlemlerdir. Bankacılık işlemlerine ilişkin bir kararın sonucu, nafaka haczine doğrudan taşınamaz. Aynı şekilde bir hesaba emekli aylığı dışında para da yatıyorsa hesap hareketleri ve işlemin kaynağı ayrıştırılmalıdır.
Birikmiş nafaka emekli aylığından hiçbir koşulda alınamaz denilemez
Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 27.09.2018 tarihli, E.2018/3738, K.2018/8845 sayılı kararında; emekli aylığından işleyen nafakanın tamamının, birikmiş nafaka için de bakiye aylığın dörtte birinin haczinde hukuka aykırılık bulunmadığı açıklanmıştır. Hacze yönelik şikâyetin kabulü bu nedenle bozulmuştur. [4]
Bu karar iki aşamalı değerlendirmeyi gösterir: önce cari nafaka tutarı, sonra geçmiş borç için kalan gelir üzerinden yapılacak kesinti. Bununla birlikte karardaki yöntem, bütün ücret türleri ve bütün haciz birleşimleri için araştırmasız kullanılacak otomatik hesap aracı değildir. Kararda incelenen emekli aylığı ve takip kalemleri açıkça belirtilerek emsal gösterilmelidir.
| Alacak veya işlem | İncelenecek husus | Yaygın yanlış değerlendirme |
|---|---|---|
| Cari aylık nafaka | Mahkemece belirlenmiş aylık tutar | Nafakayı otomatik dörtte bire indirmek |
| Birikmiş nafaka | Bakiye gelir, sıra ve geçim değerlendirmesi | Geçmiş borcun tümünü cari ödeme saymak |
| Emekli aylığı | 5510 m.93 kapsamı ve nafaka istisnası | Muvafakat yoksa hiçbir haciz yapılamaz demek |
| Banka hesabından kesinti | İşlemin haciz mi sözleşmesel kesinti mi olduğu | Her kesintiyi aynı kurala bağlamak |
Kesinti hesabı hangi belgelerle kontrol edilir?
Bordro, haciz yazısı ve dosya hesabı birlikte okunur
Bordro yalnız sonucun bir parçasını gösterir. Haciz yazısında istenen cari nafaka ile birikmiş borç; işverenin uyguladığı sıra; başka dosyalara gönderilen tutarlar ve icra dosyasının tahsilat kayıtları birlikte incelenmelidir. Bankaya doğrudan yatırılan nafaka da aynı borcu ödüyorsa ikinci kez tahsil edilmemesi için belgeyle dosyaya bildirilmelidir.
Aşağıdaki örnek yalnız 2018 tarihli kararda açıklanan hesabın matematiksel gösterimidir. Gerçek dosya için gelir türü, diğer kesintiler ve icra müdürlüğünün değerlendirmesi ayrıca gereklidir. Faiz ve masraflar örneğe dahil değildir. [4]
| Hesap kalemi | Varsayımsal tutar | İşlem |
|---|---|---|
| Kesinti öncesi aylık | 40.000 TL | Başlangıç tutarı |
| Cari nafaka | 8.000 TL | Aylık nafaka kesintisi |
| Bakiye | 32.000 TL | 40.000 − 8.000 |
| Birikmiş borç kesintisi | 8.000 TL | Bakiye tutarın dörtte biri |
| Kalan ödeme | 24.000 TL | Örnekteki iki kesinti sonrası |
Miktar değişikliği dosyaya işlenmelidir
Artırım veya azaltma kararı verilmesi hâlinde bunun başlangıç tarihi, uygulanabilirliği ve eski haciz yazısına etkisi incelenir. İşveren, tarafların sözlü beyanıyla nafaka tutarını yeniden belirleyemez. Yeni karar, ödeme ve sona erme bilgileri usulüne uygun biçimde icra dosyasına sunulmalı; ilgili kuruma güncel talimatın iletilmesi sağlanmalıdır.
İşveren nafaka haczi yazısını uygulamazsa ne olur?
İİK m.355, maaş ve ücret haczi tebligatının kanuni muhataplarına bildirim, kesinti ve gönderim yükümlülükleri getirir. Maaş, görev veya işyerindeki değişikliklerin de bildirilmesi gerekir. İİK m.356, kesilmeyen veya gönderilmeyen tutarlar yönünden özel sorumluluk düzenler. Bu nedenle haciz yazısını alan işverenin sessiz kalması, yalnız borçlu ile alacaklı arasındaki bir sorun olarak görülemez. [1]
Bununla birlikte işverenin herhangi bir çalışanının kişisel olarak bütün borçtan sorumlu olduğu sonucu çıkarılamaz. Tebligatın muhatabı, yazının içeriği, kesilmesi gereken dönem ve fiilen yapılmayan işlem belirlenmelidir. Alacaklı, yazının gönderilmesiyle yetinmeyip cevabın ve tahsilatın dosyaya ulaşıp ulaşmadığını izlemelidir.
Fazla veya yanlış kesintiye nasıl başvurulur?
Şikâyet ile nafakanın azaltılması birbirinden ayrılır
İcra müdürlüğünün oran, sıra, mükerrerlik veya takip kapsamı bakımından hatalı işlemi icra mahkemesinde şikâyet konusu olabilir. İİK m.16'da genel süre öğrenmeden itibaren yedi gündür; kanuni istisnalar ve kamu düzenine ilişkin değerlendirmeler ayrıca vardır. Şikâyetin kendiliğinden icrayı durdurmadığı da gözetilmelidir. [1]
Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 09.04.2019 tarihli, E.2018/6682, K.2019/5934 sayılı kararında, her ay tekrarlanan maaş kesintisinde son kesinti bakımından yeniden şikâyet hakkı doğacağı kabul edilmiştir. Bozma gerekçesi, şikâyetin esasının incelenmemesidir; karar bütün kesintilerin hukuka aykırı olduğuna hükmetmemiştir. Bu ayrım, yalnız karar başlığından sonuç çıkarılmasını önler. [5]
Ekonomik güçlük ayrı bir yargılama gerektirebilir
Borçlunun sonradan işsiz kalması, gelirinin azalması veya sağlık giderlerinin artması nafakanın değiştirilmesi talebinde önem taşıyabilir. Fakat işverene “artık daha az kesin” demek mevcut hükmü değiştirmez. Borçlu hem yanlış icra işlemini hem nafaka miktarına ilişkin değişen koşulları ileri sürüyorsa taleplerin dayanakları ve mercileri ayrı kurulmalıdır.
Güneş & Güneş Hukuk Bürosuna yapılacak değerlendirme başvurusunda karar, icra emri, haciz yazıları, son bordrolar ve ödeme kayıtlarının birlikte sunulması; kesintinin hangi aşamada hatalı uygulandığını belirlemeyi kolaylaştırır.
Sonuç
Nafaka için maaş ve emekli aylığı haczinde doğru inceleme, gelir türü ile cari ve birikmiş alacak ayrımından başlar. Mahkemece belirlenen aylık nafaka, geçmiş borç, haciz sırası ve yapılan ödemeler aynı hesapta görünür olmalıdır. Kesinti oranına ilişkin kısa genellemeler yerine karar, haciz yazısı ve tahsilat kayıtları üzerinden somut denetim yapılması gerekir.
İlgili yazılar: Nafaka Kararı Kesinleşmeden İcraya Konulabilir mi? Tedbir Nafakası, Boşanma ve İstinaf Ayrımı; Nafaka Borçlusu veya Alacaklısı Ölürse Ne Olur? Birikmiş Alacaklar ve Mirasçıların Sorumluluğu; Velayet Değişince Nafaka Ne Olur? Çocuğun Fiilî Bakımı, Yeni Nafaka ve Geçmiş Borçlar; Nafaka Ödenmezse Ne Yapılır? İcra Takibi, Birikmiş Nafaka ve Tazyik Hapsi.
Sıkça Sorulan Sorular
Nafaka için maaşın dörtte birinden fazlası kesilebilir mi?
Cari nafaka tutarı dörtte bir oranını aşabilir. Gelir türü ve birikmiş alacak yönünden uygulanacak hükümler ayrıca incelenir.
Emekli aylığında borçlunun izni gerekir mi?
5510 m.93 kapsamındaki nafaka istisnasında yalnız izin verilmemesi haczi engellemez.
Cari nafakanın tamamı maaşın tamamı demek midir?
Hayır. Burada tamamı denilen, mahkemenin belirlediği aylık nafaka tutarıdır.
Birikmiş nafaka emekli aylığından tahsil edilebilir mi?
Evet, koşulları çerçevesinde mümkündür. İncelenen 2018 kararında cari nafaka sonrası bakiye aylığın dörtte biri kabul edilmiştir.
Daha eski banka haczi varsa nafaka bekler mi?
Cari nafaka özel olarak değerlendirilir. Birikmiş nafaka ve diğer hacizlerin sırası ayrıca incelenir.
İşveren tarafların sözüyle kesintiyi değiştirebilir mi?
Mevcut haciz yazısı ve icra dosyasındaki kararlar esas alınmalıdır. Sözlü beyan yeterli değildir.
Doğrudan yapılan ödeme tekrar kesilebilir mi?
Aynı borç ikinci kez tahsil edilmemelidir. Ödeme kaydı ve hangi döneme ait olduğu dosyaya bildirilmelidir.
Yanlış kesintiye karşı süre var mı?
Genel şikâyet süresi öğrenmeden itibaren yedi gündür. İstisna ve her ay tekrarlanan kesintinin etkisi somut dosyada değerlendirilir.
Şikâyet kesintiyi otomatik durdurur mu?
Hayır. İİK m.22 uyarınca mahkeme kararı bulunmadıkça şikâyet icrayı durdurmaz.
İşsiz kalmak mevcut nafakayı kendiliğinden azaltır mı?
Hayır. Değişiklik talebinin ilgili mahkemede değerlendirilmesi gerekir.
Kaynakça
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m.16, 22, 83, 355–356. Kontrol: 14.10.2026.
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m.93.
- 4857 sayılı İş Kanunu, m.35.
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 27.09.2018, E.2018/3738, K.2018/8845. Resmî tam metin.
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 09.04.2019, E.2018/6682, K.2019/5934. Resmî tam metin; bozma gerekçesi şikâyet incelemesine ilişkindir.