Arama ve Elkoyma Ne Zaman Hukuka Aykırıdır? Usulsüz Arama, Delil Yasakları ve Savunma Hakları

Arama ve elkoymanın hukuka uygunluğunun anayasal temeli

Arama, konut dokunulmazlığına ve özel hayata müdahaledir

Arama tedbiri, esas olarak Anayasa m.20'deki özel hayata saygı ve m.21'deki konut dokunulmazlığı güvenceleri kapsamında değerlendirilir. Elkoyma ise somut eşyanın niteliğine göre mülkiyet ve zilyetlik üzerindeki tasarrufun kısıtlanmasına yol açar; Anayasa m.35 de devreye girer. Bir bilgisayarın veya telefonun ele geçirilmesi, aynı zamanda haberleşme, kişisel veriler ve meslek sırrı bakımından da müdahale oluşturabilir. AİHS m.8 ve Ek 1 No.lu Protokol m.1 bu korumayı uluslararası düzeyde tamamlar.

Kanunilik, somut gerekçe ve ölçülülük birlikte aranır

Temel haklara sınırlama getiren arama ve elkoymada kanuni dayanak, yetkili karar mercii, somut şüphe veya tedbir şartı, meşru amaç, gereklilik, müdahalenin kapsamı ve etkili denetim birbirini tamamlayan koşullardır. Kolluğun işlem sonunda suç delili bulmuş olması, işlem başlamadan önce mevcut olması gereken yetki ve şartların yerini alamaz. İstisnai arama yetkilerinin gerekçesi, soyut "aciliyet" ifadesiyle değil, olayın zaman çizelgesi ve somut tehlikeyle gösterilmelidir.

Arama, elkoyma ve müsadere farklı hukuki kurumlardır

Arama kişi veya yerde delil ya da aranan kişiyi bulmaya yönelik araştırmadır. Muhafaza altına alma, CMK m.123'ün düzenlediği korumadır. Elkoyma, eşyanın teslim edilmemesi veya kanunda belirtilen diğer şartlarda fiili ya da hukuki tasarrufun sınırlandırılmasıdır. Müsadere ise TCK m.54–55'teki ayrı güvenlik tedbiridir. Aramanın hukuka uygunluğu, ardından uygulanan elkoymanın ve muhafazanın da kendiliğinden hukuka uygun olduğu anlamına gelmez.

Adli arama, önleme araması, durdurma ve kaba üst kontrolünün sınırları

Adli arama CMK m.116–117'ye dayanır

Şüpheli veya sanığın üstü, eşyası, konutu, işyeri ya da ona ait diğer yerlerde arama yapılabilmesi için, yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe bulunması gerekir (CMK m.116). Şüpheli veya sanık dışındaki kişilerin aranmasında, CMK m.117'deki ayrıca aranan olay ve bağlantı şartları değerlendirilir. Soruşturma açılmış olması, ilgisi olmayan üçüncü kişilerin her yerde aranmasına genel bir izin oluşturmaz.

Önleme araması adli aramanın yerine geçirilmemelidir

Önleme araması kamu düzeni ve güvenlik amaçlı ayrı bir yetkidir. Adli arama ise suçun araştırılmasına ve delil elde edilmesine yöneliktir. PVSK ve Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği kapsamındaki yetki, belirli suça ilişkin delil araştırmasını CMK'nin özel güvenceleri dışına çıkaramaz. İşlemin tutanaktaki adı değil, fiilen hangi amaçla ve nasıl yapıldığı esas alınmalıdır.

Önleme aramasından adli aramaya geçişte aranacak güvenceler

Önleme amaçlı bir kontrolde belirli bir suça ilişkin somut şüphe ortaya çıkmışsa, bundan sonra yapılacak daha ileri araştırmanın hukuki niteliği yeniden belirlenir. Kolluğun açıkça görülebilen bir eşyayı fark etmesi ile kapalı çanta veya poşeti açarak delil araştırması aynı değildir. Bu ayrım, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 19.11.2025 tarihli, E.2023/597, K.2025/492 sayılı kararında da somut olay üzerinden tartışılmıştır. Kararın sözlü emre ilişkin genel gerekçesi ise ayrı bir hukuki meseledir; bu makalede ayrıntılandırılmamıştır.

Durdurma yetkisi sınırsız arama yetkisi değildir

PVSK m.4/A uyarınca durdurma ve kimlik sorma ile kapalı eşyanın veya aracın gizli bölmelerinin delil amacıyla araştırılması birbirinden ayrılmalıdır. Durdurmanın hukuka uygun oluşu, durdurma sonrasında yapılan her aramanın hukuka uygun olduğunu göstermez. İşlemin süresi, durdurmanın sebebi, kontrolün amacı ve aramanın başladığı an tespit edilmelidir.

Kaba üst kontrolü adli üst aramasına dönüştürülemez

Görevlinin güvenliği amacıyla yapılan sınırlı dıştan kontrol ile kişinin ceplerinin, kapalı eşyalarının veya telefonunun delil elde etmek üzere incelenmesi aynı değildir. Güvenlik tedbiri adı altında delil araştırması yapılmışsa işlemin dayanağı, kapsamı ve arama kararına ihtiyaç bulunup bulunmadığı araştırılır.

Arama kararı hangi sebeplerle hukuka aykırı olabilir?

Makul şüphe bulunmaması ve gerekçenin soyut kalması

CMK m.116'daki makul şüphe, sonradan bulunan eşya üzerinden geriye dönük olarak oluşturulamaz. İhbarın içeriği, somut gözlemler, kişi veya yer ile suç arasındaki bağlantı, aramanın öncesindeki kayıtlarla denetlenmelidir. Sadece kişinin geçmişi, dış görünüşü veya gerekçesiz kolluk kanaati tek başına her aramayı haklı kılmaz.

Yetkili karar veya kanuni yazılı emir bulunmaması

CMK m.119 uyarınca aramada esas yetki hâkimdedir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde kanunun belirlediği istisnai yazılı emir rejimi uygulanır. Konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda kolluk amirinin yazılı emri yeterli değildir; hâkim kararı veya kanuni şartlarda Cumhuriyet savcısının yazılı emri gerekir. Genel soruşturma sözlü emri ile özel yazılılık şartı arasındaki içtihadi tartışma bağımsız makalenin konusudur; burada sözlü emrin bütün hallerde kesin geçerli ya da kesin geçersiz olduğu ileri sürülmemektedir.

Kararın yer, kişi, eşya veya süre bakımından aşılması

CMK m.119/2 gereğince karar veya emirde aramanın nedenini oluşturan fiil, aranacak kişi, konut/diğer yer ya da eşya ve kararın geçerli olacağı süre açıkça gösterilmelidir. Belirli adrese ilişkin karar, kararda bulunmayan başka adrese genel arama yetkisi vermez. Arama fiilen hangi katta, odada, depoda, araçta ve hangi saatlerde gerçekleştirilmişse kararın kapsamıyla karşılaştırılmalıdır.

Gece araması yasağı ve istisnalarının yanlış uygulanması

CMK m.118, konut, işyeri ve diğer kapalı yerlerde gece aramasını kural olarak yasaklar; suçüstü, gecikmesinde sakınca bulunan haller ve kanunda belirtilen yeniden yakalama amaçlı işlemler için istisnalar düzenler. Gece vakti kavramı somut yer ve tarih bakımından ilgili kanuni tanımla belirlenmelidir. Tutanağın başlama ve bitiş saatleri ile istisnanın gerekçesi kontrol edilmelidir.

Aramanın icrasında hukuka aykırılık: CMK m.119–120

İki arama tanığı ne zaman gerekir?

CMK m.119/4'e göre Cumhuriyet savcısı hazır değilken konut, işyeri veya diğer kapalı yerlerde yapılan aramada o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişinin bulundurulması gerekir. Bu kişilerin görevi, aramanın icrasını dışarıdan gözlemleyebilecek bir güvence sağlamaktır. Arama tanığının adı ve imzasının tutanakta bulunması, fiilen aramaya katıldığını tek başına kanıtlamaz.

Hiç işlem tanığı bulunmaması

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 18.06.2025 tarihli, E.2024/381, K.2025/259 sayılı kararı, hiç işlem tanığı bulunmadan yapılan aramayı icrası bakımından hukuka aykırı kabul eden önceki içtihat çizgisini açıkça ele almaktadır. İşlem tanığının hiç bulunmadığı durumda, aramada ele geçirilen delilin hükme esas alınabilirliği sorunu özel ağırlık taşır.

Yalnızca bir işlem tanığı bulunması

Aynı karar, yalnız bir kişinin hazır bulunmasının sonucunu otomatik ve her olayda aynı saymamaktadır. Savunmanın delilin gerçekliğine yönelik somut itirazları, eşyanın nerede ve nasıl bulunduğu, aramanın başka kimler tarafından gözlemlendiği, delilin tek veya belirleyici olup olmadığı ve işlemin güvenilirliği birlikte değerlendirilmektedir. Kararın bir kişilik eksikliği meşrulaştıran genel izin olarak okunması da, bütün tek tanıklı aramaları tartışmasız hükümsüz saymak da isabetli değildir.

Muhtar aramadan sonra tutanak imzalamışsa

Anayasa Mahkemesinin Mehmet Cengiz ve Rıdvan Cengiz, B. No: 2019/21704, 20.09.2023 tarihli kararında, muhtarın aramaya katılmadığı, buna rağmen sonradan getirilen tutanağı imzaladığı tanık anlatımıyla ortaya çıkmıştır. Mahkeme, konut dokunulmazlığı ve özel hayata saygı hakları ile hukuka aykırı delillerin mahkûmiyetin belirleyici dayanağı olması yönünden adil yargılanma hakkının ihlaline karar vermiştir. Bu karar, tutanaktaki imza ile fiili hazır bulunmanın farklı olduğunu gösterir.

Aranan yerin sahibi, zilyet veya temsilcisinin katılımı

CMK m.120/1, aranan yerin sahibi veya eşyanın zilyedinin aramada hazır bulunabilmesini düzenler; bulunmaması durumunda kanunda belirtilen kişinin hazır bulundurulması gerekir. Bu kişilerin hazır bulunmasıyla CMK m.119/4'teki iki işlem tanığı güvencesi aynı değildir. Birinin varlığı ötekinin yokluğunu kendiliğinden telafi etmez.

Avukatın aramada hazır bulunmasının engellenmesi

CMK m.120/3 uyarınca kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamaz. Avukatın ne zaman geldiği, hangi bölüme alınmadığı, müdahaleyi izlemesinin fiilen engellenip engellenmediği ve itirazlarının tutanağa geçirilip geçirilmediği somutlaştırılmalıdır. Bununla birlikte avukatın gelişini beklemek için her aramanın zorunlu olarak ertelenmesi gerektiği şeklinde genel bir kural bulunmadığı da gözetilmelidir.

Arama sonunda belge verilmesi ve eşyanın kayda alınması: CMK m.121

Arama yapılan kişi hangi belgeleri isteyebilir?

CMK m.121/1, ilgiliye istemi üzerine aramanın hangi kanuni dayanakla ve hangi fiille ilgili gerçekleştirildiğini belirten belge ile elkonulan veya koruma altına alınan eşyanın listesini içeren kayıt verilmesini öngörür. Şüpheyi haklı kılan bir şey elde edilmemişse bu durumun belgelendirilmesi de gerekir. Buradaki istem üzerine şartı ile diğer tutanak düzenleme yükümlülükleri karıştırılmamalıdır.

Eşyanın tam dökümü ve mühürleme neden önemlidir?

CMK m.121/2–3, mülkiyete ilişkin görüş ve iddiaların kayda geçirilmesini, koruma altına alınan veya elkonulan eşyanın tam bir defterinin yapılmasını ve eşyanın resmi mühürle mühürlenmesini veya işaretlenmesini düzenler. Seri numarası, ayırt edici özellik, miktar, bulunduğu yer, paket veya mühür numarası ve teslim saati uyuşmazlık varsa ayrı ayrı karşılaştırılmalıdır. Liste ile emanet kaydı arasında fark bulunması, eşyanın elde ediliş biçimi ve muhafazası bakımından araştırılmalıdır.

Arama boş çıkmışsa hangi kayıt talep edilmelidir?

Aramada şüpheyi haklı kılan herhangi bir unsur bulunmadığı halde bu sonucun kayda geçirilmemesi, ileride ortaya çıkabilecek iddialar bakımından önemlidir. İlgili kişinin CMK m.121'deki belge isteme hakkı açıkça kullanılmalı; verilen belgeler, görüntüler ve diğer kayıtlar muhafaza edilmelidir.

Belgeleri inceleme yetkisinin sınırları: CMK m.122

Kolluğun belgeye ulaşması, içeriğini sınırsız inceleme yetkisi vermez

CMK m.122/1 uyarınca hakkında arama işlemi uygulanan kişinin belge veya kağıtlarını inceleme yetkisi Cumhuriyet savcısı ve hâkime aittir. Bu hüküm, belgeye rastlanması ile içeriğinin yetkili merci tarafından incelenmesi arasındaki sınırı ortaya koyar. Özel mevzuat hükümleri ve dijital verilerin farklı inceleme rejimleri ayrıca gözetilmelidir.

Zilyedin mühür ve hazır bulunma güvencesi

CMK m.122/2'ye göre belge veya kağıtların zilyedi ya da temsilcisi kendi mührünü koyabilir veya imzasını atabilir. Mührün kaldırılması ve inceleme aşamasında hazır bulunma için zilyet, temsilci, müdafi veya vekil çağrılır; çağrıya uyulmaması halinde kanundaki işlem yapılır. Bu haklar, içeriğin sonradan değiştirilmediğinin ve incelemenin kapsamının denetlenebilmesi için önemlidir.

Suçla ilgisiz belgelerin iadesi

CMK m.122/3, inceleme sonunda soruşturma veya kovuşturma konusu suçla ilgisi olmadığı anlaşılan belgelerin ilgilisine geri verilmesini düzenler. Bu nedenle tek bir belgeyi bulmak amacıyla ilgisiz bütün ticari evrakın, aile yazışmalarının veya mesleki belgelerin belirsiz süreyle tutulması ayrıca gerekçelendirilmelidir.

Aramada bulunan eşyanın elkoyma ve iade rejimi

Rızayla muhafaza altına alma ve zorlayıcı elkoyma

CMK m.123–124'teki koruma ve teslim düzenlemeleri, genel elkoyma usulüyle birlikte değerlendirilir. Eşyanın rızayla teslim edilmiş olması, öncesindeki hukuka aykırı aramayı kendiliğinden düzeltmez. Eşyanın teslimine rıza gösterildiğinin tutanakta yazılması, gerçek iradeye ve teslimin kapsamına ilişkin uyuşmazlığı otomatik bitirmez.

Genel elkoymada hâkim onayının süreleri

CMK m.127/3'e göre hâkim kararı olmaksızın yapılan genel elkoyma 24 saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur; hâkim elkoymadan itibaren 48 saat içinde kararını açıklamazsa elkoyma kendiliğinden kalkar. 48 saat, 24 saatin sonundan itibaren yeniden başlamaz. Bu süreler bütün özel elkoyma türlerine hiçbir ayrım gözetmeksizin uygulanamaz.

Hukuka uygun sonradan muhafaza, hukuka aykırı ilk aramayı düzeltir mi?

Bir eşya ilk kez hukuka aykırı aramada bulunmuşsa, daha sonra usulüne uygun emanet kaydı açılması veya inceleme yaptırılması ilk elde ediliş biçimini geçmişe etkili biçimde hukuka uygun kılmaz. Bununla birlikte eşyanın başka, bağımsız ve hukuka uygun bir yoldan elde edilip edilmediği ayrı incelenir. İlk aramanın hukukiliği, sonraki muhafaza ve delilin ispat değeri birbirinden ayrılmalıdır.

CMK m.138: Tesadüfen elde edilen deliller

Hukuka uygun şekilde yürütülen arama veya elkoymada soruşturulan suç dışındaki başka bir suça ilişkin delilin ortaya çıkması halinde CMK m.138'in kapsamı ve Cumhuriyet savcısına bildirim güvenceleri değerlendirilir. "Tesadüfen elde edilme" niteliği, hukuka aykırı ilk aramayı kendiliğinden meşrulaştırmaz.

Dijital kayıtların ve avukat belgelerinin korunması

Telefon, bilgisayar ve kopyalama işlemleri

Cihazın fiziksel olarak ele geçirilmesi ile içindeki bütün verilerin incelenmesi aynı işlem değildir. CMK m.134'ün özel koşulları, ilgili cihaz ve veri türü bakımından uygulanabilirliği, inceleme kararı, adli kopya, yetkili erişim, muhafaza koşulları ve iade ayrı araştırılmalıdır. Teknik hash değeri, kayıt bütünlüğünü incelemeye yardımcıdır; kanuni arama kararının yerine geçmez.

Anayasa Mahkemesinin 12.02.2026 tarihli, E.2023/128, K.2026/36 sayılı kararıyla CMK m.134'e ilişkin iptal hükmünün yürürlüğü 25.02.2027 tarihine ertelenmiştir. 11.11.2026 tarihi itibarıyla bu iptal henüz yürürlüğe girmemiştir; iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihten önce yeni bir kanuni düzenleme yapılırsa güncel durum yeniden kontrol edilmelidir.

Avukat bürosu araması ve müvekkil gizliliği

CMK m.130, avukat bürolarında arama için mahkeme kararı, Cumhuriyet savcısının denetimi ve baro başkanı veya temsilcisinin hazır bulunması gibi özel güvenceler getirir. Müvekkil ile avukat arasındaki mesleki ilişkiye ait belgeler yönünden mühürleme ve hâkim incelemesi usulü ayrıca uygulanır. Bu rejim, üçüncü kişilerin mesleki sırlarının ilgisiz soruşturmalarda sınırsız biçimde incelenmesini önlemeye yöneliktir.

Hukuka aykırı delil yasağı: Anayasa m.38/6 ve CMK m.206, 217, 230

Hukuka aykırılığın tespiti ile ispat gücü ayrı konulardır

Anayasa m.38/6, kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulguların delil olarak kabul edilemeyeceğini düzenler. CMK m.206/2-a kanuna aykırı elde edilen delilin reddini, m.217/2 suçun hukuka uygun şekilde elde edilen delillerle ispatını ve m.230/1-b hukuka aykırı delillerin gerekçeli kararda ayrıca gösterilmesini öngörür. Bu normlar, delilin doğru olabileceği iddiasıyla elde edilişindeki hukuka aykırılığın görmezden gelinmesini engeller.

Hukuka uygun fakat güvenilir olmayan delil de olabilir

Bir görüntü kaydı veya tanık anlatımı hukuka uygun elde edilmiş olabilir; ancak doğruluğu, aidiyeti veya ispat gücü tartışmalı kalabilir. Tersine, maddi olay hakkında güçlü bilgi veren bir delil, hukuka aykırı yöntemle elde edildiği için hükme esas alınamaz. Mahkeme elde edilişin hukuka uygunluğu ile delilin suçun unsurlarını ispat gücünü ayrı ayrı ele almalıdır.

Hukuka aykırı delilin sonraki incelemelerle dosyaya alınması

Hukuka aykırı elde edilen eşyanın bilirkişi tarafından incelenmesi veya duruşmada okunması, ilk müdahaleye ilişkin hukuka aykırılığı kendiliğinden gidermez. Sonraki bulguların ilk hukuka aykırı işlemden bağımsız kaynağı bulunup bulunmadığı ise her delil yönünden somut olarak belirlenmelidir; yabancı hukukta kullanılan bir doktrinin Türk hukukuna istisnasız biçimde taşınması doğru değildir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 18.06.2025 tarihli kararı: Arama tanığı denetimi

Kararın somut olayı ve uyuşmazlığı

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 18.06.2025, E.2024/381, K.2025/259 kararında, marka hakkına tecavüz suçuna ilişkin bir işyeri aramasında işlem tanıklarının bulundurulmaması ve aramada bulunan tek bir taklit ürünün hükme etkisi incelenmiştir. Arama kararının mevcut olması, icranın CMK m.119/4'e uygun yürütülmesi sorununu ortadan kaldırmamıştır.

Hiç tanık bulunmaması ile tek tanık bulunması arasındaki değerlendirme

Ceza Genel Kurulu, önceki kararlarını da anarak hiç işlem tanığı bulundurulmayan aramaların icrasına ilişkin hukuka aykırılık yaklaşımını sürdürmüş; tek işlem tanığı bulunan aramalar bakımından ise delilin gerçekliği ve güvenilirliğine yöneltilen somut itirazların, diğer gözlemcilerin ve delilin mahkûmiyetteki rolünün birlikte incelenmesi gerektiğini belirtmiştir. Her iki durumu aynı gerekçeyle değerlendirmek, kararın anlamını eksiltir.

Kararın hükme etkisi

Somut olayda arama sonucu bulunan eşya dışında, suçun unsurlarını ispatlayacak yeterli delil bulunmadığı değerlendirilmiş ve beraate ilişkin direnme hükmü onanmıştır. Bu karar, savunmanın yalnızca işlem eksikliğini değil, delilin bulunma koşullarını ve hukuka uygun diğer delillerin yeterliliğini birlikte tartışması gerektiğini göstermektedir.

Anayasa Mahkemesi içtihadı: Arama usulü ve adil yargılanma

Yaşar Yılmaz: Arama tanıkları olmadan elde edilen belirleyici delil

Anayasa Mahkemesi, Yaşar Yılmaz, B. No: 2013/6183, 19.11.2014 kararında, arama tanıklarının bulunmadığı işlemle elde edilen delillerin tek ve belirleyici delil olarak kullanılmasının yargılamanın hakkaniyetini zedelemesi üzerinde durmuştur. Bu karar, sonraki Yargıtay içtihadının gelişiminde de etkili olmuştur.

Orhan Kılıç: Hukuka aykırı konut aramasının hükme etkisi

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Orhan Kılıç, B. No: 2014/4704, 01.02.2018 kararında, konuta yönelik hukuka aykırı müdahaleyle elde edilen uyuşturucu maddeler ve bunlara ilişkin tutanakların mahkûmiyetin esaslı dayanağı olması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır. Kolluğun ilk işlemden uzun süre sonra savcılığa bildirim yapması ve olayın başka hukuki sorunlar içermesi de dosya bağlamında önem taşımaktadır. Karar, delilin mahkûmiyetteki tek veya belirleyici rolünün incelenmesi gerektiğini gösterir.

Mehmet Cengiz ve Rıdvan Cengiz: Sonradan imzalatılan arama tutanağı

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, B. No: 2019/21704, 20.09.2023 kararında, muhtarın arama sırasında konutta bulunmadığı, fakat arama sonrasında tutanağı imzaladığı ortaya çıkmıştır. Mahkeme, özel hayata saygı ve konut dokunulmazlığı haklarının yanı sıra, hukuka aykırı elde edilen delillerin mahkûmiyetin belirleyici dayanağı yapılması nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Önemli sonuç şudur: İmza vardır demek, arama tanığı fiilen hazırdır demek değildir.

AİHM içtihadı: Etkili denetim, aramanın kapsamı ve mesleki sır

Brazzi / İtalya: Sonradan etkili yargısal denetim bulunmaması

AİHM, Brazzi / İtalya, B. No: 57278/11, 27.09.2018 kararında, vergi soruşturması kapsamında konutta yapılan aramanın etkili hukuki denetime tabi tutulamamasını AİHS m.8 güvenceleri açısından değerlendirmiş ve ihlal kararı vermiştir. Aramada herhangi bir eşya ele geçirilmemiş olması, konut ve özel hayat hakkına müdahale bulunmadığı anlamına gelmemiştir. Aramanın kendisi de bağımsız bir hak müdahalesidir. Kararda ayrıca AİHS m.13 yönünden ayrı bir ihlal incelemesi yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kırdök ve Diğerleri / Türkiye: Avukatların ilgisiz dijital verileri

AİHM, Kırdök ve Diğerleri / Türkiye, B. No: 14704/12, 03.12.2019 kararında, soruşturmanın hedefi olmayan avukatların aynı büroda bulunan ortak bilgisayar ve USB aygıtındaki dijital verilerinin kopyalanması, mesleki gizlilik kapsamındaki bilgilerin yeterince ayrıştırılmaması ve verilerin iade veya imha edilmemesi nedeniyle AİHS m.8 ihlali tespit edilmiştir. Baro temsilcisinin aramada bulunması ve verilerin mühürlenmesi, özel mesleki sır güvencelerinin eksikliğini tek başına gidermemiştir.

AİHM'in hakkaniyet denetimi ile Türk delil yasağı farklıdır

AİHM, AİHS m.6 kapsamında ulusal mahkemelerin delil kabul kararları yerine geçmez; esasen yargılamanın bütününün hakkaniyetini, itiraz fırsatlarını ve delilin güvenilirliğini değerlendirir. Buna karşılık Anayasa m.38/6 ve CMK m.217/2, Türk ceza mahkemesinin hukuka aykırı delile ilişkin doğrudan uygulamakla yükümlü olduğu normlardır. AİHM'in genel hakkaniyet ölçütü, iç hukuktaki açık delil yasağını daraltmak için kullanılmamalıdır.

Hukuka aykırı delilin mahkûmiyete, beraate ve gerekçeli karara etkisi

Delil tek veya belirleyici ise

Mahkûmiyetin tek dayanağı hukuka aykırı delilse bu delil dışlandığında ispat temelinin kalıp kalmadığı değerlendirilir. Birden çok delilin bulunması da tek başına yeterli değildir; hukuka aykırı delilin belirleyici rolü ve diğer delillerin bağımsız ispat gücü ortaya konulmalıdır. Mahkemenin gerekçesi, hangi hukuka uygun delilin suçun hangi unsurunu ispatladığını göstermelidir.

Hukuka aykırı delilin dışlanması otomatik beraat değildir

Bir delilin hükme esas alınamaması, sanık hakkında mutlaka beraat verilmesini kendiliğinden gerektirmez. Geriye kalan hukuka uygun deliller isnat edilen fiili ispatlamaya yeterliyse mahkeme bunları değerlendirir. Yeterli değilse CMK m.223 kapsamında beraat gündeme gelir. Delil yasakları, ispatın kalan kısmını tartışmaya engel değildir.

Savunmanın itirazının gerekçede karşılanması

Delilin elde edilişine ilişkin hükme etkili itiraz, yalnızca "tutanak vardır" veya "delil ele geçirilmiştir" açıklamasıyla geçiştirilemez. CMK m.230 kapsamında mahkemenin delilin hukuka uygunluğunu, reddedilen delilleri ve hükümde esas alınan delillerin nedenlerini denetlenebilir biçimde göstermesi gerekir.

Duruşmada hukuka aykırı arama iddiası nasıl araştırılır?

Karar, tutanak ve saat bilgilerinin karşılaştırılması

Arama kararı veya emri, savcılık işlem kayıtları, aramanın başlangıç–bitiş tutanağı, kamera kayıtları, olay yeri kayıtları, zilyet ve tanık imzaları, emanet teslim saatleri birlikte incelenmelidir. İşlem sırasındaki kronoloji kurulmadan yalnızca tek bir tutanağa dayanmak, önemli çelişkileri görünmez kılabilir.

Arama tanıkları ve kolluk görevlilerinin dinlenmesi

Tanığın gerçekten hazır bulunup bulunmadığı, aramayı başından sonuna kadar izleyip izlemediği ve eşyanın bulunduğu anı görüp görmediği tartışmalıysa tanık dinletme talebi somutlaştırılmalıdır. Kolluk görevlilerinin açıklamalarına ihtiyaç olup olmadığı, tutanaklarla diğer deliller arasındaki somut çelişkiye göre belirlenmelidir. Her dosyada otomatik tanık dinletme talebi zorunlu değildir.

Delilin gerçekliği ve güvenilirliğine karşı etkin itiraz

Eşyanın nerede bulunduğu, kimin tarafından tespit edildiği, paketleme ve mühürleme, emanet teslim kayıtları ve varsa teknik inceleme yöntemi araştırılmalıdır. Savunma, hangi bilginin neden çelişkili olduğunu ve bunun isnat edilen suçun ispatı bakımından ne sonuç doğurduğunu açıkça göstermelidir.

İstinaf ve temyizde hukuka aykırı delilin ileri sürülmesi

İstinaf başvurusunda uyuşmazlığın somutlaştırılması

CMK m.272 ve devamı kapsamında istinafta; hukuka aykırı işlemin hangi kanun hükmünü ihlal ettiği, hangi delili etkilediği, delilin hükümde nasıl kullanıldığı ve diğer hukuka uygun delillerin yeterliliği birlikte açıklanmalıdır. Yalnızca "arama hukuka aykırıdır" ifadesi, karardaki somut ispat yanılgısını ortaya koymaya yetmeyebilir.

CMK m.289/1-i: Hukuka aykırı delile dayanan hüküm

CMK m.289/1-i, hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delile dayanmasını hukuka kesin aykırılık hali olarak düzenler. Bu hüküm açısından yalnızca aramada eksiklik bulunduğu değil, hükmün hukuka aykırı elde edilen delile dayandığı gösterilmelidir.

Kanun yolu gerekçesinin kurulması

Denetlenebilir gerekçe şu sırayı izler: somut işlem → ihlal edilen hüküm → hukuka aykırı elde edilen delil → delilin gerekçeli karardaki kullanımı → kanun yolu sonucu. Bu, soyut usulsüzlük iddiasından daha etkilidir.

CMK m.289/1-g ve gerekçeli karar

CMK m.230'un gerektirdiği gerekçeyi içermeyen hüküm, CMK m.289/1-g kapsamında ayrıca hukuka kesin aykırılık oluşturabilir. Ancak her itirazın reddedilmesi tek başına bu sonucu doğurmaz; belirleyici savunma iddiasının neden kabul edilmediğine dair yeterli gerekçe bulunup bulunmadığı incelenmelidir.

İtiraz, eşyanın iadesi ve Anayasa Mahkemesine başvuru

Karara itiraz süresi ve mercii

CMK m.268'deki genel itiraz süresi, özel hüküm bulunmadığı hallerde öğrenmeden itibaren iki haftadır. Fakat her fiili arama işlemine aynı yolla itiraz edileceği varsayılamaz. İşlemin karara dayanıp dayanmadığı, kanunun özel düzenlemesi, tebliğ ve öğrenme tarihi ayrıca araştırılmalıdır. CMK m.127/4 uyarınca zilyedindeki eşyaya elkonulan kişi hâkimden her zaman karar verilmesini isteyebilir; bunun genel itiraz süresiyle karıştırılmaması gerekir.

Eşyanın iadesi için hükmün kesinleşmesini beklemek her zaman gerekmez

CMK m.131 kapsamında muhafazasına ihtiyaç kalmayan veya müsadereye tabi tutulmayacağı anlaşılan eşyanın iadesi değerlendirilebilir. Elkonulan eşyanın aynen iadesine engel özel sebep yoksa, yargılama sürerken de iade istemi gündeme gelebilir. Somut olayda delil ihtiyacının sona erip ermediği ve üçüncü kişilerin hakları açıklanmalıdır.

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru

Etkili ve tüketilmesi gerekli olağan başvuru yolları kullanıldıktan sonra, anayasal hak ihlali yönünden bireysel başvuru gündeme gelebilir. Genel bireysel başvuru süresi 30 gündür; başlangıç, nihai kararın öğrenilmesi ve somut başvuru usulü ayrıca kontrol edilmelidir. AYM, her devam eden elkoyma için otomatik ilk başvuru mercii değildir.

Ölçüsüz arama ve hukuka aykırı elkoyma nedeniyle tazminat

CMK m.141/1-i: Ölçüsüz uygulanan arama kararı

CMK m.141/1-i, hakkındaki arama kararı ölçüsüz bir şekilde gerçekleştirilen kişinin, kanuni şartlarla maddi ve manevi zararlarının tazminini istemesine imkân tanır. Örneğin aramanın amacıyla ilgisi olmayan gereksiz fiziki tahribat, aramanın şekli veya müdahalenin ağırlığına ilişkin iddialar bu kapsamda değerlendirilmelidir. Her usul eksikliği otomatik ve aynı tutarda tazminat doğurmaz; zarar, hukuka aykırılık ve illiyet bağı ortaya konulmalıdır.

CMK m.141/1-j: Elkoymaya ilişkin tazminat sebepleri

Bu bent; koşulları oluşmadan elkoyma, eşyanın korunması için gerekli önlemlerin alınmaması, amaç dışı kullanım veya eşyanın zamanında geri verilmemesi durumlarına ilişkindir. Eşyanın değer kaybı, muhafaza masrafı veya kanıtlanabilen diğer zararların niteliği ve miktarı ayrıca belirlenmelidir.

CMK m.142: Görevli merci, süre ve başvuru içeriği

CMK m.142/1'de, karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her halde kesinleşmeyi izleyen bir yıl içinde tazminat istemi öngörülmüştür. Süre başlangıcı ve istemin ön koşulları somut olayın ve talebin hukuki niteliğine göre denetlenmelidir. Genel görevli merci CMK m.142/2'de düzenlenen ağır ceza mahkemesidir. 7499 sayılı Kanun sonrasında CMK m.141/1-(e), (f) ve (l) istemlerinde Tazminat Komisyonu usulü uygulanır; (i) ve (j) bentleri bu devredilen grup içinde değildir.

Başvuru dilekçesinde işlem, zarar, zarar miktarı, nedensellik ilişkisi ve destekleyici belgeler somutlaştırılmalıdır. Yargılamanın hangi aşamasında hangi istemin ileri sürülebileceği, ayrıca özel içtihat veya geçiş hükmü varsa kontrol edilmelidir.

Hukuka aykırı arama ile kamu görevlisinin cezai sorumluluğu

TCK m.120: Haksız arama

TCK m.120, hukuka aykırı olarak bir kimsenin üstünü veya eşyasını arayan kamu görevlisine ilişkin haksız arama suçunu düzenler. Ancak ceza muhakemesindeki usul eksikliğinin bulunması, ilgili kamu görevlisinin kendiliğinden bu suçu işlediği anlamına gelmez. Tipiklik, kast, görev ve fiilin somut koşulları ayrıca değerlendirilmelidir. Başka suç tipleri veya disiplin sorumluluğu bakımından da otomatik sonuç çıkarılamaz.

Uygulama örnekleri: Somut hukuki sorunu doğru belirlemek

Örnek: Arama kararında bulunmayan depo aranmışsa

Kararın adres ve kapsamı ile deponun fiziki ve hukuki konumu karşılaştırılır; bağımsız yasal arama dayanağı olup olmadığı araştırılır. Depodan çıkan eşyanın elde edilişi ile sonraki emanet kaydı ayrı ele alınır.

Örnek: Komşular arama bittikten sonra tutanağı imzalamışsa

Komşuların geliş zamanları, kamera kayıtları ve olayı gerçekten görüp görmedikleri araştırılır. Mehmet Cengiz ve Rıdvan Cengiz kararı ile CGK E.2024/381, K.2025/259 kararı, farklı hukuki ölçütler bakımından birlikte kullanılır.

Örnek: Aramada bulunan cihazın içeriği sonradan taranmışsa

Cihazın alınma kararı, içerik incelemesine ilişkin ayrı hukuki dayanak, kopyalama yöntemi ve ilgisiz verilerin korunması araştırılır. Fiziksel elkoyma, bütün dijital içerik üzerinde sınırsız inceleme yetkisi olarak kabul edilmez.

Örnek: Hukuka aykırı elde edilen eşya mahkûmiyetin tek deliliyse

Hukuka aykırılık ile hükmün dayanağı arasındaki bağlantı kurulur. Delil dışlandıktan sonra hukuka uygun diğer delillerin suçun unsurlarını ispatlayıp ispatlamadığı CMK m.223, 217 ve 289 çerçevesinde tartışılır.

Savunma makamı için arama ve elkoyma hukuka uygunluk kontrol tablosu

Bu tablo tüm davalarda bütün taleplerin ileri sürülmesini değil, dosyada gerçekten ortaya çıkan ve hükme etkili hususların seçilmesini amaçlar. Somut olguya dayanmayan, kanuni karşılığı veya ispat etkisi olmayan itirazlar savunmanın gücünü azaltabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Arama kararı varsa aramanın icrası yine de hukuka aykırı olabilir mi?

Evet. Kararın geçerliliği ile aramada hazır bulunması gereken kişiler, işlemin kapsamı, saatleri ve tutanak güvenceleri ayrı değerlendirilir.

Cumhuriyet savcısı yokken konutta kaç arama tanığı bulunmalıdır?

CMK m.119/4'ün koşulları bulunuyorsa ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulmalıdır. Hiç tanık ile bir tanık hali aynı sonuçla değerlendirilmez; güncel Yargıtay içtihadı incelenmelidir.

Muhtar yalnız arama tutanağını imzaladıysa yeterli midir?

Hayır. İmza, fiilen aramaya katılmış olmayı kendiliğinden kanıtlamaz. AYM'nin Mehmet Cengiz ve Rıdvan Cengiz kararı buna ilişkin somut örnektir.

Arama sonunda belge ve eşya listesi talep edilebilir mi?

Evet. CMK m.121, kanunda belirtilen belge ve eşya dökümünün istem üzerine verilmesini düzenler. Eşyanın mühürlenmesi ve tam kayda alınması ayrıca önemlidir.

Polis aramada bulduğu her kâğıdı inceleyebilir mi?

CMK m.122'de, hakkında arama yapılanın belge veya kağıtlarını inceleme yetkisi Cumhuriyet savcısı ve hâkime tanınmıştır. Özel düzenlemeler ve dijital veri rejimleri ayrıca değerlendirilir.

Hukuka aykırı aramada bulunan delil mahkûmiyete esas olabilir mi?

Anayasa m.38/6 ile CMK m.206 ve 217, hukuka aykırı delilin kabul ve kullanımını sınırlar. Delilin elde ediliş biçimi ile gerekçeli karardaki rolü somutlaştırılmalıdır.

Hukuka aykırı delil bulunması davanın kendiliğinden düşmesi anlamına gelir mi?

Hayır. Hukuka aykırı delil dışlandıktan sonra kalan hukuka uygun delillerin suçun unsurlarını ispatlamaya yeterli olup olmadığı değerlendirilir.

Hukuka aykırı delile dayanan mahkûmiyet temyizde bozulabilir mi?

Evet. Hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delile dayanması CMK m.289/1-i kapsamında hukuka kesin aykırılık hâlidir.

Ölçüsüz arama nedeniyle tazminat istenebilir mi?

Koşulları varsa CMK m.141/1-i uygulanabilir. Hukuka aykırı elkoymanın sonuçları için m.141/1-j ayrıca değerlendirilir.

Tazminat başvurusu her zaman Tazminat Komisyonuna mı yapılır?

Hayır. CMK m.141/1-(e), (f) ve (l) kapsamındaki istemler için Komisyon rejimi bulunurken, ölçüsüz arama ve elkoymaya ilişkin (i), (j) bentlerinde CMK m.142'deki ağır ceza mahkemesi rejimi gündeme gelir.

Aramanın hukuka aykırı olması kamu görevlisinin mutlaka suç işlediği anlamına gelir mi?

Hayır. TCK m.120'deki haksız arama suçunun unsurları ayrıca incelenir; her usul eksikliği kendiliğinden cezai sorumluluk doğurmaz.

İlgili yazılar: Arama ve Elkoymada Sözlü Emir Geçerli mi? Muhafaza Altına Alma, Malvarlığını Dondurma ve Hesap Askıya Alma Tedbirleri

Sonuç: Aramanın hukuka uygunluğu, delilin bulunmasıyla değil, elde ediliş biçimiyle belirlenir

Hukuka uygun arama, yalnızca geçerli kararın varlığını değil, kararın yetkili makamdan alınmasını, kapsam sınırlarına uyulmasını ve kanunda öngörülen icra güvencelerinin gerçekleşmesini gerektirir. Hukuka uygun elkoyma, eşyanın suça ilişkin olmasının ötesinde kanuni yetki, gerekli kayıtlar ve yargısal denetim şartlarına bağlıdır. Hükme esas alınabilir delil ise hukuka uygun elde edilmekle kalmamalı, isnat edilen suçun unsurlarını ispatlamaya da yeterli olmalıdır.

Arama tanıklarının fiilen bulunması, avukatın hazır bulunmasının engellenmemesi, CMK m.121–122 güvenceleri, tutanakların gerçeği yansıtması ve muhafazanın denetlenebilirliği yalnızca şekli ayrıntılar değildir. Bunlar, devlet müdahalesi karşısında temel hakların korunması ve delilin güvenilirliğinin sınanması bakımından önemlidir.

Maddi gerçeğin araştırılması ile hukuk devleti güvenceleri birbirinin alternatifi değildir. Ceza yargılamasında ulaşılan sonucun hukuki meşruiyeti, büyük ölçüde o sonuca hangi yöntemlerle ulaşıldığına bağlıdır.

Kaynakça

1. Başlıca mevzuat: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.13, 20, 21, 35, 36, 38; 5271 sayılı CMK m.116–127, 130–131, 134, 138, 141–142, 206, 217, 223, 230, 267–271, 272 ve devamı, 289; 5237 sayılı TCK m.54–55 ve m.120; PVSK m.4/A; Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği; AİHS m.6, 8 ve Ek 1 No.lu Protokol m.1.
2. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 18.06.2025, E.2024/381, K.2025/259 — arama tanıkları, tek işlem tanığı ayrımı ve beraat hükmünün onanması. Karar metni.
3. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 19.11.2025, E.2023/597, K.2025/492 — durdurma, kapalı eşya araması ve hukuka aykırı delil. Karar metni.
4. AYM, Yaşar Yılmaz, B. No: 2013/6183, 19.11.2014 — arama tanıkları olmaksızın elde edilen belirleyici delil. Kararlar Bilgi Bankası.
5. AYM Genel Kurul, Orhan Kılıç, B. No: 2014/4704, 01.02.2018 — hukuka aykırı konut araması ve hakkaniyete uygun yargılanma. Kararlar Bilgi Bankası.
6. AYM İkinci Bölüm, Mehmet Cengiz ve Rıdvan Cengiz, B. No: 2019/21704, 20.09.2023 — sonradan imzalanan arama tutanağı ve ihlal. Kararlar Bilgi Bankası.
7. AİHM, Brazzi / İtalya, B. No: 57278/11, 27.09.2018 — konut aramasına karşı etkili denetim ve AİHS m.8. Karar metni — İtalya Parlamentosu yayını.
8. AİHM, Kırdök ve Diğerleri / Türkiye, B. No: 14704/12, 03.12.2019 — avukat–müvekkil gizliliğine ilişkin dijital verilerin korunması. AİHM resmi karar duyurusu.
9. Resmi mevzuat: Mevzuat Bilgi Sistemi ve Adalet Bakanlığı Mevzuat Portalı.