Denetimli serbestlik yükümlülüğünün yerine getirilememesi, her durumda mazeretsiz ve kasıtlı bir ihlal değildir. Hastalık, acil müdahale, hastanede zorunlu refakat veya gözaltı, somut olayın koşullarına göre geçerli mazeret oluşturabilir. Bununla birlikte yalnızca bir sağlık raporu sunulması yeterli olmayabilir: belgenin ihlal tarihiyle ve yerine getirilemeyen yükümlülükle bağlantısı açıklanmalıdır.
Bu makale, 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesi kapsamında cezanın denetimli serbestlikle infazına ilişkindir. Adli kontrol, uyuşturucu kullanma suçuna bağlı denetim ve koşullu salıverilme sonrasındaki yükümlülüklerin kuralları aynı değildir. Dosyanın hangi düzenlemeye dayandığı belirlenmeden “üç ihlal hakkı” gibi genellemeler yapılmamalıdır.
Denetimli serbestlikte hangi davranış ihlal sayılır?
Yükümlülüğün ve bildirimin belirli olması
İlk inceleme, hükümlüden hangi gün, saat ve yerde ne yapmasının istendiğidir. İmza için başvuru, konutta bulunma, programa katılma ve kamuya yararlı işte çalışma farklı davranışlardır. Bir yükümlülüğe ilişkin mazeret, diğer bütün yükümlülükleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Denetim planı, plan değişiklikleri, tebliğ belgeleri ve ihlal tutanağı birlikte değerlendirilmelidir. Gün veya adres değişikliği bildirilmemişse, uyuşmazlık yalnız mazeret meselesi olmaktan çıkar; yükümlülüğün usulüne uygun belirlenip bildirilmesi de tartışılır. Genel süreç için denetimli serbestlik ihlali ve cezaevine iade incelememiz tamamlayıcıdır.
Üçüncü ihlal otomatik olarak cezaevine dönüş anlamına gelir mi?
Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m.44, yetişkinler bakımından bir yıl içinde mazeretsiz ve kasıtlı üç ihlali, yükümlülüğe uymamakta ısrar kapsamında düzenler. İkinci uyarının ardından üçüncü ihlalin belirlenmesiyle dosyanın kapatılması süreci başlatılır. Uyarıların yazılı bildirimi ve sonuçlarının açıklanması önemlidir. İade hakkında karar veren makam infaz hâkimliğidir; müdürlüğün tutanağı tek başına hâkimlik kararı değildir. [1]
Çocuklar ile denetim başladıktan sonra on sekiz yaşını dolduranlar için aynı maddede ayrı uyarı ve dördüncü ihlal düzenlemesi vardır. Ayrıca ilk başvuru süresinin geçirilmesi ayrı bir iade nedenidir. Dolayısıyla üç ihlal düzenlemesi, bütün yükümlüler için kullanılabilecek bir devamsızlık kotası değildir.
Sağlık raporu hangi koşullarda mazereti destekler?
Rapor tarihi ile ihlal saatinin ilişkisi
Sağlık belgesi, kişinin hastalığını gösterebilir; fakat yükümlülüğün neden yerine getirilemediğini ayrıca açıklamak gerekir. Sabah yapılan kısa bir muayene ile akşamki başvurunun kaçırılması arasında zorunlu bir ilişki bulunmayabilir. Buna karşılık aynı saatlerde acil müdahale, yatış, hareket kısıtlılığı veya hekimce öngörülen istirahat, somut açıklamayı güçlendirir.
Başvuruda şu sorular cevaplandırılmalıdır: Rahatsızlık ne zaman başladı? Sağlık kuruluşuna ne zaman başvuruldu? Hangi işlem yapıldı? Yükümlülüğün yerine getirilmesi tıbben veya fiilen neden mümkün değildi? Müdürlüğe bildirim yapılabildi mi; yapılamadıysa engel neydi? Bunlar, her hastalığın aynı sonucu doğurduğunu varsaymadan kişisel durumun değerlendirilmesini sağlar.
İş göremezlik raporu ve eksik inceleme
Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2025/3863 E., 2026/3038 K., 17.04.2026 tarihli kararında, ihlal günlerini kapsayan özel sağlık merkezi raporlarının fotokopileri sunulmuştur. Daire, tedavi belgeleriyle raporların asıl veya onaylı örneklerinin getirtilmesini ve mazeretin bundan sonra değerlendirilmesini gerekli görmüştür. Kararın sonucu, her iş göremezlik raporunun denetim yükümlülüğünü kaldırması değildir; araştırılması gereken sağlık iddiası eksik incelemeyle reddedilemez. [5]
Bu nedenle okunaklı rapor, doğrulanabilir kayıt ve tedavinin niteliğini gösteren belge birlikte sunulmalıdır. Belgeyi doğrudan temin etmek mümkün değilse, sağlık kuruluşundan getirtilmesi açıkça istenebilir. Sağlık verileri kamuya açık dilekçe örneklerinde paylaşılmamalı; dosyaya yalnız uyuşmazlıkla ilgili kayıtlar sunulmalıdır.
Acil servis kaydı tek başına yeterli mi?
Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2025/4910 E., 2026/2530 K., 03.04.2026 tarihli kararında bisiklet kazası, gece hastane başvurusu ve konutta bulunma yükümlülüğü tartışılmıştır. E-Nabız giriş kaydı üzerine başvuru nedeninin ve yapılan işlemlerin araştırılması gerektiği kabul edilmiştir. Daire mazereti doğrudan kesinleşmiş saymamış; araştırma yapılmadan verilen ret kararını kanun yararına bozmuştur. [4]
Gece yarısını aşan olaylarda takvim günleri özellikle önemlidir. İhlalin başladığı akşam ile hastane kaydının oluştuğu ertesi gün ayrı tarihler taşıyabilir. Başvuru, bu kronolojiyi saklamadan saat sırasıyla açıklamalıdır.
Hastanede refakat ve gözaltı nasıl değerlendirilir?
Refakat ile ziyaret arasındaki fark
Bir yakının hastanede bulunması, kendiliğinden bütün yükümlülükler için mazeret oluşturmaz. Refakatin gerekli olup olmadığı, fiilen kimin refakat ettiği, tarih aralığı ve ilgili yükümlülükle çakışması açıklanmalıdır. Refakatçi belgesi, yatış ve taburcu kayıtları ile gerekiyorsa hekim açıklaması bu konuda önem taşır. Sadece hastane ziyareti yapıldığını gösteren kayıt aynı ispat gücüne sahip olmayabilir.
Gözaltının belgelendirilmesi
Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2025/4886 E., 2025/9625 K., 26.12.2025 tarihli kararında gözaltı tutanağı ile hastanede anne ve babaya refakat edildiğini gösteren uzman hekim belgesi değerlendirilmiştir. Daire, dosyadaki belgeler karşısında mazeretin geçerli ve kabul edilebilir olduğunu belirterek itirazın reddini hukuka aykırı bulmuştur. [3]
Gözaltı nedeniyle mazeret ileri sürülürken yakalama, gözaltına alma ve serbest bırakma saatleri gösterilmelidir. Gözaltı, ilgili günkü yükümlülüğün yerine getirilememesini açıklayabilir; hakkında soruşturma yürütülmesi ise tek başına aynı sonucu doğurmaz. Ayrıca yeni suç iddiasının infaza etkisi, mazeret değerlendirmesinden ayrı bir konudur. Bir olayın hem mazeret hem başka bir infaz işlemi bakımından incelenmesi mümkündür.
Mazeret başvurusu nasıl hazırlanmalı?
Olay, belge ve talep bağlantısı
Etkili başvuru, yalnız “hastaydım” açıklamasıyla sınırlı kalmaz. Her ihlal için ayrı bir tarih ve belge eşleştirmesi yapılır. Önceki uyarıların hukuka uygunluğu tartışılacaksa bunun gerekçesi de ayrı gösterilir.
| Konu | Dosyada gösterilecek bilgi | İstenen inceleme |
|---|---|---|
| Sağlık engeli | Rapor, tedavi ve saat kayıtları | Yükümlülüğü engelleyip engellemediği |
| Refakat | Refakatçi belgesi ve yatış tarihleri | Zorunluluk ve zaman çakışması |
| Gözaltı | Resmî tutanak ve süreler | Fiilî imkânsızlık |
| Uyarı | Uyarı metni ve tebliğ belgesi | Bildirim ve ihlal sıralaması |
| İade kararı | Gerekçeli karar ve tebliğ tarihi | İade şartlarının oluşup oluşmadığı |
Talep; mazeretin kabulü, ilgili olayın mazeretsiz ihlal sayılmaması, eksik belgenin getirtilmesi veya verilmiş iade kararının kaldırılması şeklinde somutlaştırılabilir. Süregelen hastalıkta gelecekteki denetim planının değiştirilmesi de ayrıca değerlendirilmelidir. Geçmiş bir devamsızlığın mazereti ile sonraki ayların yükümlülüğünü değiştirme talebi farklı işlemlerdir.
Bildirim gecikirse ne yapılmalı?
Mazeret ve belgeler mümkün olan ilk anda müdürlüğe sunulmalı, kayıt veya alındı belgesi saklanmalıdır. Bilinç kaybı, yatış veya gözaltı nedeniyle zamanında bildirim yapılamadıysa gecikmenin nedeni de belgeyle açıklanır. Bildirimde gecikme, sağlık olayının hiç gerçekleşmediği anlamına gelmez; buna karşılık açıklanmayan gecikme iddianın değerlendirilmesini güçleştirebilir.
Şikâyet ve itiraz süreleri nelerdir?
Müdürlük işlemi ile hâkimlik kararı ayrılmalı
Yönetmelik m.48 ve 4675 sayılı Kanun m.5 uyarınca ilgili işlem veya faaliyetin öğrenilmesinden itibaren 15 gün, her hâlde yapılmasından itibaren 30 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet yolu düzenlenmiştir. İnfaz hâkimliği kararına karşı ise 4675 sayılı Kanun m.6 kapsamında tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz söz konusudur. Bunlar aynı başvurunun alternatif süreleri değildir. [1, 2]
Müdürlüğe mazeret dilekçesi vermenin veya komisyondan yeniden değerlendirme istemenin, yargısal başvuru süresini kendiliğinden durdurduğu varsayılmamalıdır. Hangi işlemin hangi tarihte öğrenildiği ve hangi kararın ne zaman tebliğ edildiği dosyada ayrı ayrı kayıt altına alınmalıdır. Başvuru usulü için infaz hâkimliğine başvuru ve itiraz makalemiz incelenebilir.
Başvuru yapılınca yükümlülükler durur mu?
Şikâyet, işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Açık hukuka aykırılık ile giderilmesi güç veya imkânsız sonuç şartları birlikte varsa, durdurma veya erteleme talebi gerekçelendirilmelidir. Dosyanın iade için hâkimliğe gönderilmesi de hükümlüye kendiliğinden denetimi bırakma yetkisi vermez; Yönetmelik m.87/1 karar gelene kadar infazın devamını öngörür. [1]
Mazeretin kabul edilmemesi hâlinde başvuru, yalnız son olayın açıklamasından ibaret tutulmamalıdır. Tutanak, bildirim, uyarı sırası, kasıt ve ısrar koşulları ile kararın gerekçesi birlikte incelenir. Kanun yararına bozma kararlarının bulunması, olağan şikâyet ve itiraz yollarının süresinde kullanılmasını gereksiz kılmaz.
Sonuç
Denetimli serbestlikte mazeret değerlendirmesinin merkezi, gerçek engelin ilgili yükümlülükle ilişkisidir. Sağlık raporu, refakat belgesi veya gözaltı tutanağı bu ilişkiyi ortaya koyacak şekilde sunulmalıdır. Bazı dosyalarda belge mazeretin kabulünü sağlar; bazılarında ise önce araştırma yapılması gerekir. Bu ayrım korunarak hazırlanan başvuru, hem ihlal sayısını hem cezaevine iadenin hukuki dayanağını denetlenebilir hâle getirir.
İlgili yazılar: Denetimli Serbestlik Yükümlülüklerinin Değiştirilmesi: Çalışma, Sağlık, İkamet ve Başvuru Yolları; Denetimli Serbestlik Sonrası Cezaevine Teslim Olmama: Firar Suçu, Tebligat ve İhtarat; Denetimli Serbestlikte Yeni Suç İddiası: Kamu Davası, Cezaevine İade ve İnfaz Süresinin Hesabı.
Sıkça Sorulan Sorular
Sağlık raporu alınca imzaya gitmek zorunluluğu kalkar mı?
Kendiliğinden kalkmaz. Raporun ilgili gün ve yükümlülük bakımından neyi engellediği değerlendirilir. Müdürlük bilgilendirilmeli, gerekli belge sunulmalı ve varsa plan değişikliği ayrıca istenmelidir.
Özel hastane raporu kullanılamaz mı?
Sırf özel sağlık kuruluşundan düzenlendiği için yok sayılması doğru değildir. Belgenin doğruluğu, aslı veya onaylı örneği ve tedavi kayıtları araştırılarak mazeretin geçerliliği değerlendirilir.
Gözaltına alınmak otomatik olarak denetimli serbestliği sona erdirir mi?
Gözaltı nedeniyle yükümlülüğe katılamama ile yeni suç iddiasına bağlı iade koşulları ayrı konulardır. Gözaltı tutanağı mazereti destekleyebilir; diğer infaz sonuçları ilgili özel düzenlemeye göre incelenir.
Üçüncü ihlal tutanağına karşı hastane kaydı sonradan sunulabilir mi?
Belgenin dosyaya sunulması ve değerlendirilmesi istenebilir. Ancak bildirim ve başvuru süreleri ihmal edilmemeli, belgenin neden daha önce sunulamadığı açıklanmalıdır.
İtiraz edersem cezaevine teslim süresi bekler mi?
Başvuru otomatik durdurma sağlamaz. İade kararı, tebligat ve varsa durdurma kararı birlikte incelenmeli; itiraz edildiği gerekçesiyle teslim yükümlülüğünün kalktığı varsayılmamalıdır.
Kaynakça
- Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği, özellikle m.44, 45, 48, 87; Resmî Gazete 10.11.2021, sayı 31655. Adalet Bakanlığı yayımlı metin.
- 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu, m.5–6; iki haftalık itiraz süresi için 7499 sayılı Kanun m.37. 4675 metni, 7499 değişikliği.
- Yargıtay 1. CD, 26.12.2025, E.2025/4886, K.2025/9625. Karar metni.
- Yargıtay 1. CD, 03.04.2026, E.2025/4910, K.2026/2530. Karar metni.
- Yargıtay 1. CD, 17.04.2026, E.2025/3863, K.2026/3038. Karar metni.
Kararlar, bağlantısı verilen erişilebilir tam metin yayımlarından incelenmiştir; bu bağlantılar resmî karar sureti yerine geçmez.