Banka hesabının yalnız bir eş adına açılmış olması, hesaptaki paranın tamamının kişisel mal olduğu anlamına gelmez. Buna karşılık evlilik sırasında hesapta görünen her tutar da paylaşılacak kazanç değildir. Hesabın sahibi, paranın kaynağı, edinilme zamanı ve mal rejiminin sona erdiği tarihteki durum birlikte incelenmelidir. Aynı yöntem hisse senedi, yatırım fonu, vadeli mevduat ve yabancı para hesaplarında da uygulanır.
Hesaptaki paranın hukuki niteliği nasıl belirlenir?
Türk Medeni Kanunu’nun 219, 220 ve 222. maddeleri, edinilmiş mal ile kişisel mal ayrımının temelini oluşturur. Rejim dönemindeki çalışma gelirinden biriktirilen tutar ile evlilik öncesinden gelen birikim aynı hukuki temele dayanmaz. Miras veya bağış yoluyla edinilen para, bunun yerine alınan yatırım aracı ve bu varlığın geliri de ayrı değerlendirilir. Para başka hesaba aktarıldığında yalnız hesap numarası değişir; hukuki niteliğin belirlenmesi için kaynak araştırması devam eder. [1]
| Para veya yatırımın kaynağı | İlk değerlendirme | İncelenecek belge |
|---|---|---|
| Rejim döneminde kazanılan ücret | Birikmiş ve mevcut kısmı yönünden edinilmiş mal incelemesi | Ücret bordrosu ve dönem hesap hareketleri |
| Evlilik öncesi birikim | Kişisel mal ve yerine geçen değer araştırması | Evlilik öncesi bakiye ve kesintisiz transfer kayıtları |
| Miras veya bağış | Karşılıksız edinim ile sonradan oluşan gelir ayrımı | Veraset, bağış ve ödeme belgeleri |
| Başka kişiye ait para | Hesap sahibinin gerçek hak sahipliği ayrıca araştırılır | İşlemin amacı, sözleşme ve iade kayıtları |
| Kredi kullanılarak alınan yatırım | Yatırım değeri ve bağlantılı gerçek borç birlikte incelenir | Kredi sözleşmesi, kullandırım ve geri ödeme kayıtları |
Kişisel paranın faizi veya kâr payı da kişisel mal mıdır?
Kişisel malın kendisi ile geliri aynı kabul edilmemelidir. Kanuni rejimde kişisel malların gelirleri kural olarak edinilmiş maldır; Türk Medeni Kanunu’nun 221. maddesine uygun bir sözleşmeyle farklı düzenleme yapılmış olabilir. Evlilik öncesi mevduatın anaparası, evlilik sırasında doğan faizi ve faizle yeniden alınan varlıklar bu nedenle ayrı satırlarda gösterilmelidir. [1]
Hisse veya fon fiyatındaki artış, dağıtılan gelirle aynı mıdır?
Hayır. Evlilik öncesi alınmış bir payın piyasa fiyatının değişmesi, dağıtılmış kâr payı elde edilmesi, yeni pay satın alınması ve sermaye artırımına katılma farklı işlemlerdir. Her fiyat artışını gelir saymak da bütün getirileri anaparanın niteliğine bağlamak da hatalı olabilir. Fonun türü, dağıtım yapısı, alım-satım hareketleri ve birim sayısındaki değişiklik bilirkişi tarafından açıklanmalıdır. Buradaki ayrım, her yatırım ürünü için otomatik sonuç veren bir formül değil, kanundaki mal gruplarının somut yatırıma uygulanmasıdır.
Hangi tarihin bakiyesi ve hangi değer esas alınır?
Boşanmayla sonuçlanan davada rejimin sona erme anı ile malın değerinin belirlendiği an ayrılır. Türk Medeni Kanunu’nun 225 ve 228. maddeleri rejimin sonu ve mal gruplarının ayrılması bakımından; 232 ve 235. maddeleri değerleme bakımından birlikte değerlendirilir. Yalnız bugünkü hesap bakiyesini istemek, dava açıldığı tarihteki varlığı ve sonradan yapılan işlemleri görünmez bırakabilir. [1]
Mahkemeden istenecek kayıt dönemi, incelenen mal ve iddiayla bağlantılı belirlenmelidir. Rejimin sona erdiği tarihteki adet ve bakiye, öncesindeki edinim kaynağı, sonrasındaki satış veya transferler ayrı gösterilir. Vadeli mevduatta vade, faiz tahakkuku ve stopaj; yatırımda adet, fiyat ve işlem gideri; dövizde para birimi ve çevrim gerekçesi açık yazılmalıdır. Bütün ürünlere bugünkü kurun uygulanması, tek başına denetlenebilir hesap oluşturmaz.
Ortak hesap, eşlerin yarı yarıya hak sahibi olduğunu kesinleştirir mi?
Bankaya karşı para çekme yetkisi ile eşler arasındaki gerçek hak sahipliği aynı mesele değildir. Ortak hesabın sözleşmesi, hesaba kimlerin hangi amaçla para yatırdığı ve paranın kaynağı incelenir. Bir eşin hesaptan para çekebilmesi, diğer eşin bütün iddialarını ortadan kaldırmaz; ortak hesap açılması da her transferin yarısının bağışlandığını kendiliğinden göstermez.
Çocuk adına açılmış hesaplarda ayrıca hak sahibinin çocuk olup olmadığı, gerçek bir bağış yapılıp yapılmadığı ve yönetim yetkisinin sınırları değerlendirilmelidir. Çocuğa ait malvarlığı, sırf anne veya baba tarafından yönetiliyor diye eşlerin tasfiye hesabına alınamaz. Çocuk adına görünüşte işlem yapıldığı iddiası ise ayrıca delillendirilmelidir.
Banka ve yatırım kayıtları nasıl elde edilir?
Kişi kendi hesap ekstrelerini bankasından ve yatırım kuruluşundan isteyebilir. Merkezi Kayıt Kuruluşunun e-Yatırımcı hizmeti, kişinin kendi adına sistemde bulunan yatırım hesaplarını ve işlemlerini izlemesine imkân verir. Bu hizmet, eşin hesabına izinsiz erişme yetkisi sağlamaz; bütün yurt dışı yatırımların tek yerde bulunacağını da göstermez. [4]
Diğer eşe ve üçüncü kişilere ait kayıtlar için uyuşmazlıkla bağlantılı, kurum ve dönem bakımından açıklanmış talepler mahkemeye sunulmalıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun belge ibrazına ilişkin hükümleri gözetilir. Bilinen hesap veya kuruluş bilgisi yoksa, somut edinim ve transfer emareleri araştırmanın yönünü belirler. Hukuka aykırı erişimle elde edilen kayıtlar ayrıca ispat ve sorumluluk sorunu doğurabilir. [3]
Talep edilen kayıt yalnız hesap özetiyle sınırlı kalmalı mı?
İşlem tarihi, gönderen ve alıcı, açıklama, yatırım emri, fon veya pay adedi, takas kaydı, kredi ilişkisi ve kapanan hesap bilgisi gerektiğinde birlikte istenir. Ekran görüntüsü başlangıç bilgisi sağlayabilir; kuruluştan gelen asıl kayıtla işlem bağının kurulması daha güçlü inceleme sağlar. Gereksiz kişisel veriler dosyaya yığılmamalı, talep uyuşmazlığın konusu ve dönemiyle sınırlandırılmalıdır.
Hesaptan çekilen para her durumda hesaba geri eklenir mi?
Hayır. Aile gideri, borç ödemesi, başka yatırım alımı, gerçek satış bedeli ve karşılıksız kazandırma farklı sebeplerdir. Türk Medeni Kanunu’nun 229. maddesindeki koşullar oluşuyorsa eklenecek değer incelemesi yapılır. Olağan bir harcamayla alacağı azaltmak amacı taşıyan devir aynı değerlendirmeye tabi tutulamaz. Çekilen para başka bir malın alımında kullanılmışsa o mal da araştırılır. [1]
Aynı para iki kez hesaplanmamalıdır
Örnek olarak, rejim dönemindeki gelirden biriktirilmiş 800.000 Türk lirasının tamamıyla fon alındığını düşünelim. Hesapta kalan nakit, fondaki birim sayısı ve daha sonra gerçekleşen satışlar ayrı izlenmelidir. Çıkışı yapılmış 800.000 Türk lirasını hâlen bankada mevcut kabul edip fon değerini de ayrıca eklemek mükerrer hesap yaratır. Bu örnek bir tasfiye tutarı belirlemez; kayıtların birbiriyle uzlaştırılmasının önemini gösterir.
Aynı kontrol satılan taşınmazın bedeli, şirketten gelen ödeme ve kredi kapamasında da yapılır. Bilirkişi raporu her tutarın hangi kaynaktan geldiğini, nereye geçtiğini ve hangi satırda dikkate alındığını göstermelidir.
Dava hazırlığında hangi belgeler düzenlenmelidir?
- Hesap ve yatırım kuruluşu listesi; hesapların açılış ve kapanış bilgileri.
- Evlilik öncesi bakiye ile rejim dönemi giriş ve çıkışları.
- Miras, bağış, satış, ücret ve krediye ilişkin dayanak belgeler.
- Fon ve hisse alım-satım emirleri, adet değişiklikleri ve dağıtılan gelirler.
- Uyuşmazlık konusu transferler için tarih, tutar, alıcı ve açıklama tablosu.
- Eksik kayıtların hangi kurumdan, hangi dönem için isteneceğine ilişkin liste.
Sağlam bir mal paylaşımı hesabı, tek bakiye görüntüsünden değil; kaynak, tarih, varlık ve borç bilgilerinin birlikte incelenmesinden çıkar.
İlgili yazılar: Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır? Mal Rejimi Davaları Rehberi; Boşanmada Hangi Mallar Paylaşılır? Edinilmiş Mal ve Kişisel Mal Ayrımı; Katılma Alacağı Nasıl Hesaplanır? Borçlar, Denkleştirme ve Artık Değer; Mal Paylaşımı Davasında Malvarlığı Nasıl Araştırılır? Banka, Tapu ve Diğer Deliller; Boşanmada Kripto Varlıklar Nasıl Tespit Edilir ve Paylaşılır?.
Sık sorulan sorular
Eşim adına olan banka hesabındaki paradan hak isteyebilir miyim?
Hesabın yalnız eş adına olması talebi tek başına engellemez. Paranın edinim tarihi, kaynağı, mevcut olup olmadığı ve geçerli mal rejimi incelenir. Kişisel para, edinilmiş birikim ve üçüncü kişiye ait tutarlar ayrılmalıdır.
Yatırım fonundaki paranın tamamı boşanmada yarıya bölünür mü?
Önce fonun hangi kaynakla ve ne zaman alındığı, ilgili borçlar, mal grupları ve değerleme yöntemi belirlenir. Katılma alacağı, her hesabın brüt değerinin otomatik yarısı değildir; tasfiye bütünlüğü içinde hesaplanır.
Evlilikten önceki birikimimin faiz geliri paylaşılır mı?
Kanuni rejimde kişisel mal gelirleri kural olarak edinilmiş maldır. Geçerli sözleşme, gelirin doğduğu dönem, mevcut varlık ve harcamalar araştırılır. Anapara ile gelir aynı kalemde değerlendirilmemelidir.
Ortak hesaptan para çekilmesi mal kaçırma sayılır mı?
Tek başına para çekmek yeterli değildir. Kullanım amacı, sonraki transfer, karşılık ve alacağı azaltma iddiasının delilleri incelenir. Koşulları varsa eklenecek değer veya farklı bir alacak değerlendirmesi yapılır.
Merkezi Kayıt Kuruluşundan eşimin bütün yatırımlarını görebilir miyim?
Kişinin kendi hesabına erişim hizmeti, diğer eşin kayıtlarını inceleme yetkisi vermez. Başkasına ait kayıtlar uygun usulle mahkemeden istenir. Yurt dışı veya farklı saklama yapılarındaki varlıklar için ayrıca araştırma gerekir.
Görüşmeye hazırlık belgeleri
Malvarlığınızı ve borçlarınızı ayrı kaydetmek, olay tarihlerini düzenlemek ve eksik belgeleri belirlemek için malvarlığı ve borç envanteri, olay ve ödeme tarihleri çizelgesi ve ilk avukat görüşmesine hazırlık formu kullanılabilir. Bu çalışma belgeleri kendiliğinden dava veya hukuki süre hesabı oluşturmaz.
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme içindir. Somut uyuşmazlıkta olay tarihleri, belgeler, talep türü ve süreler birlikte değerlendirilir.