HUKUK SÖZLÜĞÜ
Tazminat
Tazminat, bir kişinin uğradığı zararın, hukuken bundan sorumlu tutulan kişi tarafından, çoğunlukla para ödenerek giderilmesidir. Sorumluluk çoğunlukla haksız fiilden (Türk Borçlar Kanunu m. 49 vd.) veya sözleşmeye aykırılıktan (m. 112 vd.) doğar; kanunun öngördüğü bazı hâllerde hukuka uygun bir davranış da tazminat gerektirebilir. Maddi tazminat malvarlığındaki azalmayı ve kazanç kaybını, manevi tazminat ise bedensel bütünlüğün veya kişilik hakkının zedelenmesinden doğan manevi zararı karşılar.
Kapsam
Tazminat yükümlülüğü bir sorumluluk sebebine bağlıdır. Başlıca sebepler kusurlu ve hukuka aykırı fiil (Türk Borçlar Kanunu m. 49), borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi (m. 112) ve borçlunun temerrüdüdür (m. 118). Bunların yanında adam çalıştıranın sorumluluğu (m. 66) ve önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmenin sahibi ile işletenin sorumluluğu (m. 71) gibi kusur aranmayan hâller de vardır. Haksız fiilde zarar gören zararını ve kusuru ispat eder; zararın miktarı tam ispat edilemezse hâkim hakkaniyete uygun bir miktar belirler (m. 50). Hâkim tazminatı kusurun ağırlığını gözeterek belirler (m. 51) ve zarar görenin katkısı gibi hâllerde indirebilir (m. 52). Bedensel zarar ve kişilik hakkı ihlalinde manevi tazminat da istenebilir (m. 56, 58).
Uygulamadaki önemi
Zararın belgelenmesi, illiyet bağının kurulması ve zamanaşımının izlenmesi belirleyicidir. Haksız fiilden doğan istem kural olarak, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; fiil, ceza kanunlarının daha uzun zamanaşımı öngördüğü bir suç oluşturuyorsa o süre uygulanır (m. 72). Özel kanunlarda farklı süreler bulunabilir. Sözleşmeden doğan alacaklarda kanunda aksi öngörülmedikçe on yıllık genel süre esastır (m. 146). Sözleşme sorumluluğu önceden yapılan bir anlaşmayla belirli ölçüde sınırlandırılabilir; ancak ağır kusurdan sorumsuzluk anlaşması, hizmet sözleşmesinden doğan borçlara ilişkin her türlü önceden sorumsuzluk anlaşması ve yalnızca kanun ya da yetkili makam izniyle yürütülebilen uzmanlık gerektiren hizmet, meslek veya sanatlarda hafif kusurdan sorumsuzluk anlaşması kesin olarak hükümsüzdür (m. 115).
Karıştırılan kavramlar
Cezai şart, ifa edilmeme hâli için önceden kararlaştırılan bir edimdir (m. 179) ve alacaklı hiçbir zarara uğramamış olsa bile istenebilir (m. 180); tazminat ise gerçekleşmiş zararı giderir. Sebepsiz zenginleşmede amaç zararın giderilmesi değil, haklı sebebe dayanmayan zenginleşmenin geri verilmesidir (m. 77). İş hukukundaki kıdem tazminatı (1475 sayılı İş Kanunu m. 14), ihbar tazminatı (4857 sayılı İş Kanunu m. 17) ve işe başlatmama tazminatı (4857 sayılı İş Kanunu m. 21) ise adlarında 'tazminat' geçse de bir zararın ispatına bağlı değildir; tutarları kanunda ücret esas alınarak belirlenir. Haksız fiil ve temerrüt tazminata yol açan sebeplerdir; tazminat bunların sonucudur.
Kaynaklar ve kapsam
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu · m. 49–52, 56, 58, 64, 66, 71, 72, 77, 112, 115, 118, 146, 179, 180(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 4857 sayılı İş Kanunu · m. 17, 21(erişim: 24 Eylül 2026)
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi — 1475 sayılı İş Kanunu · m. 14(erişim: 24 Eylül 2026)
Açıklama genel bilgilendirme içindir; somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.