Haksız fiil

Hukukî anlamı

Zarar malvarlığında azalma, kazanç kaybı veya kişilik değerlerindeki ihlal biçiminde ortaya çıkabilir. Davacı kural olarak fiili, zararı, kusuru ve nedensellik bağını ispat eder. Hukuka uygunluk nedenleri veya illiyet bağını kesen olaylar sorumluluğu etkileyebilir.

Tazminatın kapsamı zararın miktarı, tarafların kusuru, zarar görenin davranışı ve hakkaniyet ölçütleriyle belirlenir. Bedensel zarar, ölüm, kişilik hakkı ihlali ve malvarlığı zararları için farklı zarar kalemleri gündeme gelebilir.

TBK m. 72 uyarınca tazminat istemi, zarar ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki ve her hâlde fiilin işlenmesinden itibaren on yılda zamanaşımına uğrar. Fiil için ceza kanunları daha uzun zamanaşımı öngörüyorsa bu süre uygulanır; özel sorumluluk düzenlemeleri ayrıca incelenir. TBK m. 49/2, yasaklayıcı bir hüküm olmasa da ahlaka aykırı fiille başkasına kasten zarar verilmesini ayrıca düzenler.

Temel unsurlar ve uygulama ölçütleri

• Fiil, hukuka aykırılık, zarar, kusur ve illiyet bağı incelenir.
• Zarar gören kural olarak unsurları ispat eder.
• Kusursuz sorumluluk hâlleri özel düzenlenir.
• Maddî ve manevî tazminat koşulları farklıdır.

Uygulamadaki önemi

Olayın hemen ardından sağlık belgeleri, fotoğraflar, kamera kayıtları, faturalar, gelir belgeleri ve tanık bilgileri hukuka uygun biçimde korunmalıdır. Tazminat kalemleri ve süreler olay türüne göre belirlenir.

Karıştırılan kavramlar

• Sözleşmeye aykırılık taraflar arasındaki borç ilişkisine; haksız fiil genel davranış yükümlülüğünün ihlaline dayanır.
• Sebepsiz zenginleşmede hukuka aykırı ve kusurlu fiil değil, haklı neden olmaksızın malvarlığı kayması esas alınır.

Uygulama örneği

Trafik kazasında sürücünün davranışı, araç işletenin sorumluluğu, zarar kalemleri, kusur oranı ve olayla zarar arasındaki bağ birlikte incelenir.

Sık sorulan sorular

Haksız fiilde kusur her zaman gerekli midir?

Genel kuralda kusur aranır; ancak kanun bazı durumlarda kusursuz sorumluluk öngörür.

Ceza davası olmadan tazminat davası açılabilir mi?

Evet. Hukukî ve cezaî sorumluluk farklıdır; ancak deliller ve bekletici mesele ihtiyacı somut olaya göre değerlendirilir.