TCK m. 226 ve çocukların korunmasına yönelik özel ceza politikası
TCK 226 yalnız çocukla ilgili değildir
TCK m. 226, müstehcenliğe ilişkin farklı suçları ve çocuklara özgü ağır düzenlemeleri birlikte içerir. Kanunun birinci ve ikinci fıkraları ile üçüncü fıkrasının konusu aynı değildir. Çocukların kullanıldığı içerikler yönünden m. 226/3 özel olarak incelenmelidir.
Korunan hukuki menfaat ve çocuğun üstün yararı
Çocukların cinsel sömürüye maruz bırakılmasını önlemek, görüntülerin sonraki dolaşımından doğan zararları azaltmak ve kişisel mahremiyeti korumak önemlidir. Mağdurun kimliği ve görüntüleri yayımlanan karar incelemelerinde dahi gereksiz biçimde açıklanmamalıdır.
İlgili rehber: Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçlar: TCK 102–105, Suçların Unsurları, Cezalar, Deliller ve Yargıtay İçtihatları.
Üretimde çocuk kullanılması ile bulundurma ve yayma arasındaki ceza ayrımı
Birinci cümle: üretimde çocuk kullanma
TCK m. 226/3’ün birinci cümlesi müstehcen ürünün üretiminde çocukları, temsili çocuk görüntülerini veya çocuk gibi görünen kişileri kullanmayı düzenler; beş yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası öngörür. Üretim fiilinin kim tarafından ve hangi davranışla gerçekleştirildiği somutlaştırılmalıdır.
İkinci cümle: çoğaltma, depolama, bulundurma ve paylaşım
Aynı fıkranın ikinci cümlesi bu ürünleri ülkeye sokma, çoğaltma, satışa arz etme, satma, nakletme, depolama, ihraç etme, bulundurma veya başkalarının kullanımına sunma hareketlerini ayrıca düzenler; iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası öngörür. Hangi seçimlik hareketin isnat edildiği açıkça ortaya konulmalıdır.
Temsili çocuk görüntüsü ve çocuk gibi görünen kişi
Kanun metni gerçek çocukların yanı sıra temsili çocuk görüntülerini ve çocuk gibi görünen kişileri de saymaktadır. Görüntünün kaynağı, üretim yöntemi ve kanuni kategoriye girip girmediği gerektiğinde teknik inceleme gerektirir; bütün yapay görseller kendiliğinden aynı kategoriye girmez.
Dijital kayıtların teknik niteliği ve kastın belirlenmesi
Cihazda dosya bulunması ve isnat edilen kullanım
Bir bilgisayar veya telefonda belirli bir dosyanın teknik olarak bulunmasıyla sanığın dosyayı bilerek elde edip depoladığı veya başkasına sunduğu iddiası farklı olgulardır. Kayıt yolu, erişim izleri, kullanıcı hesapları, uygulama önbelleği, tarih bilgileri ve kast birlikte değerlendirilmelidir.
Otomatik önbellek, senkronizasyon ve paylaşım kayıtları
Otomatik oluşturulan dosyalar, eşzamanlama işlemleri ve cihazın ortak kullanımda bulunması olayın teknik değerlendirmesini değiştirebilir. Bu olasılıklar tek başına beraat gerekçesi de değildir; somut kayıtla araştırılmalı ve karşı delillerle sınanmalıdır.
Teknik bilirkişinin sınırı
Bilirkişi dosyanın niteliği, elde edilme yöntemi ve dijital bulgular konusunda görüş sunabilir. Suçun hukuki vasfı, manevi unsur ve mahkûmiyete yeterli delilin bulunup bulunmadığı mahkemenin değerlendirmesine aittir.
Çocuk görüntüsünün elde edilmesi ve muhafazasında hassas veri
Adli kopya, erişim sınırı ve kişisel veri güvenliği
İlgili dijital kayıtların elde edilmesi, muhafazası ve incelemesi CMK hükümleri ile kişisel veri güvenliği gözetilerek yürütülmelidir. Özellikle çocuk görüntülerinin soruşturma dışındaki kişilere veya kamuya açık kaynaklara aktarılması yeni mağduriyetler doğurabilir.
Yayın ve akademik araştırmada örnek görüntü kullanılmaması
Yargı kararına ilişkin incelemede çocuğa ait gerçek veya yeniden oluşturulmuş cinsel içerikli görsel kullanılmaz. Fiilin niteliği hukuki terminolojiyle tarif edilir; karar ve kayıt bilgileri anonimleştirilir.
Yargıtay içtihatlarında üretim ile bulundurma ayrımı
Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 2017/2091
22.02.2017 tarihli ve 2015/29886 E., 2017/2091 K. sayılı kararda internet üzerinden elde edilen görüntünün kaydedilmesi ve üretimde çocuk kullanma fiili tartışılmıştır. Karar, fiziki çekim araçları dışındaki dijital üretim yöntemlerinin de hukuken incelenmesi gerektiğini göstermektedir.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2025/4840
26.05.2025 tarihli ve 2025/58 E., 2025/4840 K. sayılı kararda çocuğun görüntülü görüşme sırasında kaydedilmesi eylemi üretimde çocuk kullanma kapsamında değerlendirilmiştir. Kararda adli para cezası bileşeninin de göz önünde tutulması vurgulanmıştır.
Karşıt hukuki nitelendirme: üretim değil özel yaşam ihlali
Yargıtay 9. Ceza Dairesinin 27.04.2023 tarihli 2021/15468 E., 2023/2562 K. kararına ilişkin erişilen pasajlarda, dosyanın bulundurulması ve görüntünün kaydedilmesi bakımından m. 226 ve m. 134’ün sınırları tartışılmıştır. Her bulundurmanın üretim sayılması mümkün değildir; ilgili olayın farklı delilleri ve hüküm sonucu ayrıca incelenmelidir.
TCK 103, 105, 107 ve 134 ile ilişki
Cinsel istismar fiili ile görüntünün üretilmesi
Çocuğa yönelen cinsel istismar fiili ile bu fiilin görüntüsünün elde edilmesi farklı kanuni unsurlara sahip olabilir. Birlikte suç oluşumu ve içtima, somut eylemler ve kanuni sınırlar üzerinden tartışılır.
Şantaj ve özel hayatın gizliliği
Çocuk görüntüsü üzerinden baskı kurulması TCK m. 107’yi, özel yaşam görüntüsünün ifşası m. 134’ü gündeme getirebilir. Aynı olayda tüm suçların otomatik oluştuğu söylenemez.
Yargılamada delil ve gerekçe denetimi
İçerik sınıflandırmasının gerekçeli yapılması
Görüntülerin kanundaki kategoriye neden girdiği, hangi seçimlik hareketin gerçekleştiği ve suçun manevi unsurunun hangi delille belirlendiği gerekçede bulunmalıdır. İçeriğin adı veya dosya uzantısı tek başına hukuki vasıf değildir.
Zaman bakımından uygulama ve kanun değişiklikleri
TCK m. 226 tarih içinde değişikliğe uğradığından fiil tarihindeki hüküm, sonraki düzenlemeler ve lehe kanun ilkesi birlikte gözetilmelidir. Resmi metne erişilemeyen bir düzenleme hakkında kesin güncellik iddiası ileri sürülmemelidir.
TCK m. 226/3 içinde iki bağımsız seçimlik hareket grubu
Üretimde çocuk kullanılması ile bulundurma aynı fiil değildir
TCK m. 226/3'ün ilk cümlesi, müstehcen ürünlerin üretiminde çocukları, temsili çocuk görüntülerini veya çocuk gibi görünen kişileri kullanmayı düzenler. İkinci cümle ise kanunda sayılan nitelikteki ürünlerin çoğaltılması, satışı, taşınması, depolanması, bulundurulması veya başkalarına sunulması gibi farklı hareketleri içerir. Bir bilgisayarda dosyanın bulunması, o dosyayı kişinin kendisinin ürettiğini otomatik olarak kanıtlamaz. Buna karşılık üretimi teknik olarak gerçekleştiren kişinin ayrıca dosyayı da tutması durumunda içtima ve suç hareketleri ayrıca değerlendirilir.
Temsili çocuk görüntüsü, gerçek çocuk görüntüsü ve teknik nitelendirme
Kanun metninde gerçek çocukların yanında temsili çocuk görüntüleri ve çocuk gibi görünen kişiler de geçmektedir. Bu kategoriler salt teknik dosya uzantısı, görselin yapay zeka kullanılarak üretilmiş olması veya dosya adı esas alınarak belirlenemez. İçeriğin mahiyeti, isnat edilen fiil ve kanuni tanım arasındaki ilişki uzman incelemesinin olgusal bulguları ile mahkemenin hukuki nitelendirmesi ayrılarak ortaya konulmalıdır. Çocuk mağdurun kimliğini veya görüntüsünü kamuya açık karar incelemesinde çoğaltmak kabul edilemez.
Yargıtay'ın 2025 ve önceki kararlarında üretim fiili
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 26.05.2025, E.2025/58, K.2025/4840
Erişilen karar pasajında failin çocuğu görüntülü görüşmeye zorladığı ve görüşme sırasında çocuğa ait görüntüyü izinsiz kaydettiği olayın TCK m. 226/3'teki üretimde çocuk kullanılması kapsamında değerlendirildiği görülmektedir. Aynı kararda hapis cezası yanında adli para cezasının da öngörüldüğü, fakat aleyhe temyiz bulunmaması nedeniyle eksik cezanın bozma konusu yapılmadığı belirtilmektedir. Bu durum, suçun yalnız hapis yaptırımı üzerinden anlatılmaması gerektiğini gösterir. Kararın erişilen kısmındaki bu tespit, diğer fıkralara ve tüm dosya türlerine genellenmemelidir.
Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 22.02.2017, E.2015/29886, K.2017/2091
Kararın erişilen gerekçesinde çocuğun müstehcen nitelikteki görüntülerinin internet kamerası ve yazılım yardımıyla kaydedilmesi, üretim hareketi yönünden değerlendirilmiştir. Hukuki sonuç kayıt işlemini kimin ve nasıl yaptığına bağlıdır. Yalnızca cihazda daha önce oluşturulmuş görüntünün bulunması ile görüşmenin kaydedilmesi birbirine eşit değildir.
Görüntünün niteliği ve mahremiyet suçu arasındaki sınır
Yargıtay 9. Ceza Dairesinin 27.04.2023 tarihli E.2021/15468, K.2023/2562 sayılı kararının erişilen pasajlarında, çocuk görüntülerinin bir depolama aygıtında bulunması ile TCK m. 226/3 kapsamında kanuni bir ürünün üretimi veya sistematik bulundurulması arasındaki ayrım tartışılmıştır. Bu kayıtların hangi şartlarda TCK m. 134 kapsamında kalabileceği olayın tam gerekçesiyle değerlendirilmelidir. Tek bir kararın bütün olasılıkları çözdüğü ileri sürülemez.
Dijital cihaz incelemesi ve delillerin hükme esas alınabilirliği
Dosya yolunun ve oluşturulma tarihinin anlamı
Cihazda bulunan bir görüntünün kullanıcı tarafından bilerek indirilip indirilmediği, otomatik önbelleğe kaydedilip kaydedilmediği, eşzamanlama yoluyla gelip gelmediği ve dosyaya kimlerin erişebildiği birbirinden ayrı teknik sorulardır. İnceleme; özgün aygıt, imaj alma tutanağı, dosya özellikleri, kullanıcı profilleri ve erişim kayıtlarıyla birlikte yapılmalıdır. Dosyanın salt varlığı, her bir seçimlik hareketin ve kastın gerçekleştiğinin kanıtı sayılamaz.
Hukuka aykırı elde etme ve çocuk mağdurun görüntüsünü koruma
Arama, elkoyma, dijital imaj alma ve içerik incelemesinde CMK'nın uygulanabilir güvenceleri gözetilmelidir. Kayıtların hukuka uygun elde edilmesi ve bütünlüğü denetlenmeden yalnız bilirkişi özeti üzerinden kesin sonuca varılması risklidir. Çocuk mağdura ilişkin görüntüler, mahkeme dışında dolaşıma sokulmamalı ve açık dosya eklerinde gereksiz çoğaltılmamalıdır. Yayında görsel delil içeriklerinin betimlenmesi dahi zorunlulukla sınırlanmalıdır.
Mağdur hakları, yayılmanın durdurulması ve karşılaştırmalı başvuru
İçeriğin dolaşımı ve çocuk mağdurun korunması
Soruşturma, görüntülerin internet ortamında yeniden yayılmasının önlenmesine yönelik tedbirlerden ayrı yürütülebilir. İlgili platformun bildirim ve içerik çıkarma mekanizmaları, gerekirse mevzuatta öngörülen yargısal başvurular ile birlikte değerlendirilmelidir. Kamuya açık paylaşımlar üzerinden delil toplama görüntünün tekrar dolaşıma girmesine yol açmamalıdır.
TCK 103, TCK 107 ve TCK 226 arasında içtima
Çocuğa yönelen cinsel fiil, görüntü üretimi ve daha sonra bu görüntünün açıklanacağı tehdidiyle yarar isteme birbirinden farklı davranışlar olabilir. Olayın bütünlüğü, her suçun maddi ve manevi unsurları, failin fiili ve içtima kuralları ayrı incelenmelidir. Bu fiillerin tümünün bir dosyada bulunması otomatik olarak aynı sonuç cezayı doğurmaz.
Dijital görüntü suçlarında üretim, bulundurma ve yaymanın ayrıştırılması
TCK m. 226/3 birinci ve ikinci cümle farklı hareketleri cezalandırır
TCK m. 226/3 kapsamında müstehcen ürünün üretiminde çocukların, temsili çocuk görüntülerinin veya çocuk gibi görünen kişilerin kullanılması ile bu ürünün ülkeye sokulması, çoğaltılması, satılması, nakledilmesi, depolanması, bulundurulması veya başkalarının kullanımına sunulması ayrı seçimlik hareket gruplarıdır. Bu nedenle tek bir dijital dosyanın bilgisayarda bulunması olgusundan, dosyanın üretiminde sanığın çocuk kullandığı sonucuna gidilemez. Her isnat bakımından ürünün niteliği, ilgili kişinin hangi hareketi gerçekleştirdiği ve manevi unsur ayrı belirlenmelidir. Çocukların korunmasına ilişkin ceza normunun ağırlığı, fiilin somut olarak ispatlanması şartını ortadan kaldırmaz.
Teknik kopya ile bilinçli bulundurma
Önbellek, geçici dosya, mesajlaşma uygulamasının otomatik indirmesi, bulut senkronizasyonu, yedekleme ve kişinin bilinçli olarak ayrılmış bir klasörde sakladığı dosya aynı teknik olay değildir. Dijital adli incelemede dosyanın bulunduğu tam yol, oluşturma ve son erişim zamanları, dosyayı hangi uygulamanın kaydettiği, kullanıcının erişim yetkisi ve uygulamanın varsayılan indirme davranışı araştırılmalıdır. Otomatik kopya oluşturulduğunun ileri sürülmesi tek başına sorumluluğu kaldırmaz; buna karşılık otomatik oluşum ihtimali hiç incelenmeden bilerek bulundurma ve kastın varlığı kabul edilmemelidir.
Yargıtay kararlarının kapsamı
Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 22.02.2017, E.2015/29886, K.2017/2091 sayılı kararında çocuğun görüntüsünün bilgisayar kamerası ve özel yazılım aracılığıyla kaydedilmesi, TCK m. 226/3'ün üretim fiili yönünden değerlendirilmiştir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 26.05.2025, E.2025/58, K.2025/4840 sayılı kararda internet görüşmesinde çocuğa yönelik baskı ve izinsiz video kaydı ile çocukların kullanıldığı müstehcen ürün üretimi incelenmiştir. Bu kararlar her dosyanın oluşturulma, indirilme ve bulundurulma durumunun aynı olduğunu göstermemektedir. Başka bir suçun, örneğin şantajın, aynı olayda bulunup bulunmadığı ayrı kanuni vasıf incelemesidir.
Dijital bilirkişi raporunun denetlenmesi ve mağdurun korunması
Raporun doğrulaması gereken teknik olgular
Bilirkişi raporunda inceleme konusu aygıtın nasıl teslim alındığı, adli kopyalama usulü, dosya bütünlüğünü doğrulayan özet değerleri, arama yöntemi, dosyaların konumu ve aygıt kullanıcısıyla bağlantıyı kuran veriler açıklanmalıdır. Raporda yalnız dosya sayısı yazılması; her dosyanın bağımsız suç oluşturduğu, dosyaları bizzat sanığın ürettiği veya bütün dosyaların kasten tutulduğu anlamına gelmez. Adli bilişim uzmanı teknik bulguları açıklar; hangi suç tipinin oluştuğuna nihai olarak mahkeme karar verir.
Karşı inceleme ve delillerin hükme esas alınabilirliği
CMK m. 134'e göre bilgisayar ve dijital veriler üzerinde gerçekleştirilen arama, kopyalama ve elkoyma işlemlerinin kanuni koşulları; CMK m. 206 ve 217 uyarınca delillerin hukuka uygun elde edilmesi ve duruşmada tartışılması ayrıca incelenmelidir. Teknik rapordaki eksik yol, tarih veya aidiyet bilgisi tamamlatılabilir; gerekli hallerde ek rapor veya yeni uzman incelemesi istenebilir. Bu yöntem, çocuklara ilişkin görüntünün kopyalarının yayılmasını gerektirmez; inceleme güvenli ve erişimi sınırlandırılmış ortamda yürütülmelidir.
Çocuk mağdurun kimliğinin ve görüntülerinin korunması
Müstehcen içeriklerin işlendiği dosyada çocukların kişisel bilgilerini, görüntülerini veya ayırt edici özelliklerini kamuya açık hukuki yayınlarda paylaşmak ayrıca ağır zarar doğurabilir. Makale, teknik delil tartışmasını gerçek çocuk içeriği göstermeden yürütür. Mağdurun ifade ve korunma süreçleriyle sanığın savunma ve delilleri sınama hakları, özel usuller çerçevesinde birlikte değerlendirilmelidir.
İlgili yazılar: Çocukların Cinsel İstismarı Suçu: TCK 103, Yaş Sınırları, Cezalar, Nitelikli Haller ve Yargıtay İçtihatları; Cinsel Görüntülerle Şantaj ve Tehdit: TCK 107, Dijital Deliller, Suç Vasfı ve Mağdur Hakları.
Sonuç
Çocukların kullanıldığı müstehcen içeriklere ilişkin ceza sorumluluğu, üretim, depolama, bulundurma ve başkasına sunma hareketlerinin kanuni unsurlarının ayrı ayrı ispatına bağlıdır. Dijital inceleme mağdurun yeniden örselenmesine yol açmadan yapılmalı; teknik rapor ile mahkemenin hukuki nitelendirmesi birbirinden ayrılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
TCK 226/3 üretim suçunun cezası nedir?
Kanundaki koşullarda beş–on yıl hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası öngörülür.
Bulundurma ile üretim aynı suç mudur?
Hayır; aynı fıkranın farklı cümlelerinde seçimlik hareketler ve ayrı yaptırımlar düzenlenmiştir.
Dosyanın bilgisayarda bulunması otomatik mahkûmiyet midir?
Hayır; dosya, fiilin kanuni niteliği, kast ve hukuka uygun deliller birlikte değerlendirilir.
Çocuk mağdurun görüntüsü makalede örnek olarak yayımlanabilir mi?
Hayır; böyle bir yayımın hukuki ve etik sakıncaları ağırdır, gerçek mağdur görüntüleri hukuk yayınının parçası yapılmamalıdır.
Yapay görüntüler de kanun kapsamında olabilir mi?
TCK 226/3 temsili çocuk görüntülerini ve çocuk gibi görünen kişileri sayar; somut içeriğin yasal kategoriye girip girmediği ayrıca belirlenir.
Kaynakça
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (özellikle ilgili maddeler), Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat. mevzuat.adalet.gov.tr
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, ilgili usul ve delil hükümleri. mevzuat.adalet.gov.tr
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (konuya uygulandığı ölçüde). mevzuat.gov.tr
- Yargıtay 18. CD, E. 2015/29886, K. 2017/2091, 22.02.2017
- Yargıtay 12. CD, E. 2025/58, K. 2025/4840, 26.05.2025
- Yargıtay 9. CD, E. 2021/15468, K. 2023/2562, 27.04.2023