Cinsel tacizde amaç ve hareket
Bedensel temas olmaksızın gerçekleştirilen davranışın cinsel amaçlı taciz niteliğinde bulunması gerekir. Her rahatsız edici söz, flört girişimi veya kaba mesaj kendiliğinden suç değildir. Mesajların bütün içeriği, önceki ilişki, muhatabın tepkisi ve ısrarın niteliği somut değerlendirme gerektirir. İlgili fiilin başka suçlarla birlikte gerçekleşme ihtimali ayrıca gözetilmelidir.
İlgili rehber: Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçlar: TCK 102–105, Suçların Unsurları, Cezalar, Deliller ve Yargıtay İçtihatları.
Elektronik haberleşmenin sağladığı kolaylık
TCK m. 105/2 kapsamında posta veya elektronik haberleşme araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanılması ağırlaştırıcı nedenler arasında yer alır. Yargıtay 9. Ceza Dairesinin 16.03.2023 tarihli E.2021/16795, K.2023/1450 sayılı kararında Facebook üzerinden cinsel içerikli mesajların gönderilmesi üzerine nitelikli hal artırımı yapılmaması hukuka aykırı bulunmuştur. Bu sonuç, mesajı gerçekten gönderen kişiyle hesabın aidiyeti ispatlandıktan sonra anlam taşır.
Dijital delillerin güvenilirliği
Ekran görüntüsü, sohbet dışa aktarımı, hesap kayıtları, cihaz inceleme raporu ve sunucu bilgileri farklı ispat işlevleri taşır. Görüntünün tek başına kime ait hesapla yazışıldığını, mesajın gönderilme tarihini veya bütün bağlamı kesin biçimde kanıtladığı varsayılmamalıdır. Kayıtların elde edilme yöntemi, bütünlüğü, doğrulanabilirliği ve dosyaya alınma usulü değerlendirilmelidir.
Şikâyet ve kamu davası ayrımı
TCK m. 105/1 temel suçta şikâyet düzenlenmiştir. Nitelikli fiiller bakımından şikâyet durumu farklı olabilir. Yargıtay 9. Ceza Dairesinin 21.03.2023 tarihli E.2021/15534, K.2023/1566 sayılı kararında elektronik haberleşme suretiyle işlenen nitelikli cinsel tacizde suçun şikâyete bağlı olmadığı değerlendirilmiştir. Somut olay ve suç tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.
Cinsel taciz, ısrarlı takip ve tehdit ilişkisi
Sürekli mesaj gönderilmesi, takip, özel bilgileri yayma tehdidi veya kişiyi baskı altına alma, fiilin diğer suç tipleriyle ilişkisini gündeme getirebilir. Aynı eylemin her hukuki nitelendirme altında tekrar cezalandırılmasının sınırları içtima kuralları üzerinden incelenmelidir. TCK m. 123/A ısrarlı takip, TCK m. 106 tehdit ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin hükümler koşulları oluştuğunda değerlendirilir.
Mağdur hakları ve savunma
Mağdurun iletişimlerini güvenli biçimde muhafaza etmesi ve koruma ihtiyacını yetkili mercilere iletmesi önemlidir. Şüpheli bakımından ise hesabın aidiyeti, erişim imkânı, mesajın tam bağlamı ve hukuka uygun delil esastır. Suçlamanın dijital platformda görünmesi otomatik kimlik tespiti veya kesin suçluluk kararı anlamına gelmez.
Hesap aidiyeti ve üçüncü kişi erişimi
Dijital hesap isminin şüpheliye benzemesi tek başına kullanıcının kimliğini kanıtlamaz. Hesabın açılış ve kullanım bilgileri, cihaz kayıtları, oturum verileri, karşı tarafın anlatımı ve teknik inceleme birlikte değerlendirilebilir. Başkasına ait hesapla sahte iletişim veya hesabın ele geçirilmesi iddiasında hangi alternatif açıklamanın nasıl sınandığı gerekçelendirilmelidir. Sosyal medya sağlayıcısından gelen verinin teknik niteliği ayrıca açıklanmalıdır.
Mağdurun dijital güvenliği ve hukuka uygun kayıt
İstenmeyen iletişimler bakımından mesajların orijinal hali, tarih ve hesap bilgilerinin korunması önemlidir. Ancak kişisel bir kişinin başkasının hesabına izinsiz girerek delil toplaması başka hukuki sorunlar doğurabilir. Ekran görüntülerinin bütünlüğü, gerektiğinde bilirkişi incelemesi ve hukuka uygun elde edilme usulü gözetilmelidir. Mesaj içeriğini kamuya açık paylaşmak yerine yetkili makama güvenli biçimde sunmak daha uygun olabilir.
Elektronik tacizde sınır ve diğer suçlar
Israrlı takip, cinsel taciz, tehdit, hakaret ve kişisel verilerin ifşası farklı suç tipleridir. Dijital davranışın her bir unsuru ayrı araştırılmalı; sırf aynı çevrim içi konuşmada yer aldıkları için otomatik olarak hepsinin işlendiği varsayılmamalıdır. TCK m. 105/2 bakımından elektronik araçların sağladığı kolaylığın somut fiille ilişkisi ortaya konmalıdır. Ceza artırımının uygulanması ile takip şartı birbirine karıştırılmamalıdır.
Dijital hesap aidiyetinin teknik olarak doğrulanması
İletiyi gönderen görünen hesap ismi ile mesajı fiilen gönderen kişi her zaman aynı olmayabilir. IP ve oturum bilgileri, cihaz kayıtları, platform verileri, adli bilişim incelemesi, tanık anlatımı ve hesap sahibinin açıklamaları birlikte değerlendirilmelidir. Hesabın ele geçirilmesi veya üçüncü kişinin kullanması savunması, soyut biçimde kabul ya da reddedilmeden somut verilerle sınanmalıdır.
Elektronik haberleşme nedeniyle nitelikli hal
TCK m. 105/2'de elektronik haberleşme araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanma özel artırım nedenidir. Yargıtay 9. Ceza Dairesinin 16.03.2023, E.2021/16795, K.2023/1450 sayılı kararının erişilen pasajı, Facebook üzerinden cinsel taciz içerikli mesaj gönderme fiilinde ilgili artırımın değerlendirilmesini göstermektedir. Karar kaydı. Bu karar her çevrim içi iletişimin otomatik olarak suç olduğu anlamına gelmez; mesajın taciz niteliği ve manevi unsur ispatlanmalıdır.
Şikâyet koşulu ve diğer dijital suçlardan ayrım
TCK m. 105/1 ile m. 105/2 koşulları birbirine karıştırılmamalıdır. Yargıtay 9. Ceza Dairesinin 21.03.2023, E.2021/15534, K.2023/1566 sayılı kararında nitelikli elektronik tacizin şikâyete bağlı olmadığına ilişkin gerekçe yer almaktadır. Karar kaydı. Israrlı takip, tehdit ve kişisel verilerin hukuka aykırı ifşası bağımsız suç tipleridir; her biri kendi kanuni unsurlarıyla incelenmelidir.
Ekran görüntülerinin korunması ve mahremiyet
Orijinal mesajlar, iletişim zamanları, hesabın kaynağı ve varsa mesajın silinme bilgileri korunmalıdır. Bir ekran görüntüsünün düzenlenebilir veya bağlam dışı olabileceği dikkate alınarak güvenilirlik araştırılır. Delil toplama bahanesiyle üçüncü kişinin hesabına izinsiz girmek yeni bir hukuka aykırılık doğurabilir. Cinsel içerikli görüntüler, mağdurun mahremiyetini yeniden ihlal edecek şekilde kamuya açıklanmamalıdır.
Dijital kayıtların değiştirilmediğinin gösterilmesi
Ekran görüntüsünün hangi cihaz ve uygulamadan alındığı, mesajların orijinal kayıtları, tarih-saat bilgileri ve varsa silinme veya düzenlenme ihtimali değerlendirilmelidir. Teknik olarak doğrulanmamış bir görsel, aidiyet ve gönderim tarihi bakımından tek başına kesin kabul edilmemelidir. İlgili platformdan veri temini mümkünse usulüne uygun müzekkere ve adli bilişim incelemesi ayrı seçeneklerdir.
Cinsel taciz ile ısrarlı takip ve tehdit arasındaki sınırlar
TCK m. 105 kapsamında cinsel amaç ve taciz niteliği önem taşırken, ısrarlı takip veya tehdit bağımsız suç unsurlarına sahiptir. Eylemlerin aynı mesaj dizisinde bulunması her suçu otomatik olarak oluşturmaz. Tekrar sayısı, muhataba ulaşma biçimi, cinsel içerik, korkutma ve kişinin huzuruna etkisi ilgili suç tipine göre ayrı değerlendirilmelidir.
Dijital mesajın faili kim: hesap aidiyeti ve delil güvenilirliği
Bir hesabın görünür adının belli olması, mesajı gönderen gerçek kişinin kesin biçimde belirlendiği anlamına gelmez. Hesap erişim bilgileri, cihaz kullanımı, tarih ve saat, mesajın tam akışı, varsa resmi platform kayıtları ile diğer deliller birlikte incelenmelidir. Ekran görüntüsü üzerinde kesme veya bağlam kaybı olasılığı varsa asıl verinin usulüne uygun temini gündeme gelmelidir. Aynı şekilde hesabın başkası tarafından kullanıldığı savunması salt ileri sürülmekle kesin kabul edilemez; somut göstergelerle değerlendirilmelidir.
Elektronik haberleşme nedeniyle artırımın hukuki sonucu
Yargıtay 9. Ceza Dairesinin 16.03.2023 tarihli E.2021/16795, K.2023/1450 sayılı kararında Facebook üzerinden cinsel içerikli mesaj gönderilmesinin elektronik haberleşme araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanma yönünden değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Aynı Dairenin 21.03.2023 tarihli E.2021/15534, K.2023/1566 sayılı kararında bu nitelikli halin şikâyet rejimi bakımından da sonucu tartışılmıştır. Dolayısıyla dijital eylem hem ceza artırımını hem de takip koşullarını değiştirebilir. İlk karar · İkinci karar.
Cinsel taciz, tehdit ve ısrarlı takibin birbirinden ayrılması
Israrlı mesajlaşma cinsel taciz dışında tehdit veya ısrarlı takip suçlarının unsurlarını da gündeme getirebilir. Ancak mesaj sayısı tek başına bütün suçları oluşturmaz. Her suç için kanuni hareket, manevi unsur, mağdur bakımından doğan sonuç ve gerekiyorsa şikâyet koşulları ayrı belirlenmelidir. Aynı mesajın birden fazla suçta nasıl değerlendirileceği içtima kurallarına bağlıdır. Çocuğun bulunduğu olaylarda ekran görüntülerinin yayılması suretiyle ikinci kez mahremiyet ihlali yaratılmaması önemlidir.
Sonuç
Dijital ortamda cinsel taciz suçuna ilişkin değerlendirmelerde, suç veya işlem türünün kanuni unsurları ile somut deliller arasındaki ilişki açık biçimde kurulmalıdır. Mahkeme kararının gerekçesi, iddia ve savunmanın belirleyici noktalarını karşılamalı; olay tarihindeki uygulanabilir mevzuat gözetilmelidir. Mağdurun korunması ve adil yargılanma güvenceleri birbirine karşıt değil, hukuk devletinin tamamlayıcı yükümlülükleridir.
Sıkça Sorulan Sorular
Instagram üzerinden cinsel taciz suçu oluşabilir mi?
Evet, kanuni unsurlar gerçekleşirse TCK m. 105 uygulanabilir.
Mesaj görüntüsü tek başına yeterli midir?
Her durumda değil; aidiyet, bütünlük ve bağlam değerlendirilmelidir.
Dijital taciz şikâyete bağlı mıdır?
Nitelikli halde farklı takip rejimi vardır; suç tarihindeki hüküm kontrol edilir.
Israrlı mesajlar her zaman cinsel taciz midir?
Hayır; cinsel amaç ve diğer kanuni unsurlar gerekir.
Kaynakça
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (ilgili maddeler ve genel hükümler)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (ilgili delil ve usul hükümleri)
- Güneş & Güneş — TCK ve özel kanunlarda suçlar madde dizini
- Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 16.03.2023, E.2021/16795, K.2023/1450
- Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 21.03.2023, E.2021/15534, K.2023/1566