Çekişmeli Boşanma, Dava ve Deliller

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir; ayrı aile mahkemesi bulunmayan yerlerde dava, aile mahkemesi sıfatıyla görev yapan asliye hukuk mahkemesinde görülür. Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesine göre yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

Yerleşim yerinin tartışmalı olması, tarafın yurt dışında bulunması, ceza infaz kurumunda olması veya birden fazla ülkede dava bulunması görev, yer itibarıyla yetki, milletlerarası yetki ve tebligat bakımından ayrıca incelenmelidir. Yanlış mahkemeye başvuru zaman ve masraf kaybına yol açabileceğinden mahkeme seçimi dosya başında kontrol edilmelidir.

Çekişmeli Boşanma Davası

Tarafların boşanma, boşanma sebebi, kusur, velayet, nafaka, tazminat veya diğer sonuçlardan biri üzerinde anlaşamaması hâlinde çekişmeli boşanma süreci gündeme gelir. İddia ve savunmaların maddi vakıalarla açıklanması, taleplerin açıkça gösterilmesi ve her vakıanın süresinde sunulan hukuka uygun delillerle ilişkilendirilmesi gerekir.

Boşanma Sebepleri

Türk Medeni Kanunu’nda;

• Zina
• Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış
• Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme
• Terk
• Akıl hastalığı
• Evlilik birliğinin temelinden sarsılması
• Kanuni koşullarla ortak hayatın yeniden kurulamaması

boşanma sebepleri arasında düzenlenmiştir.

Her sebebin koşulları, dava açma süreleri ve ispat ölçütleri aynı değildir. Somut olayda birden fazla sebep bulunabilir; ancak olayların hangi hukuki sebebe dayandırılacağı ve taleplerle nasıl ilişkilendirileceği dosyaya göre belirlenmelidir. Özel boşanma sebeplerindeki hak düşürücü süreler ile affetme niteliğinde değerlendirilebilecek davranışlar ayrıca önem taşır.

Önceki Davanın Reddi Sonrasında Ortak Hayatın Kurulamaması

Boşanma sebeplerinden biriyle açılmış önceki davanın reddine ilişkin kararın kesinleşmesinden başlayarak bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, Türk Medeni Kanunu’nun 166/4. maddesindeki koşullarla evlilik birliğinin temelden sarsılmış sayılması gündeme gelebilir. Bu süre, 2024 yılında yapılan kanun değişikliğiyle üç yıldan bir yıla indirilmiştir. Anayasa Mahkemesi, 12 Şubat 2026 tarihli kararında “bir yıl” ibaresini Anayasa’ya aykırı bulmamıştır.

Bu yolun koşulları değerlendirilirken önceki kararın kesinleşme tarihi, tarafların bu tarihten sonraki ortak yaşam durumu ve yeni davanın açılış tarihi belge üzerinden kontrol edilmelidir.

Kusur, Karşı Dava ve Usul Süreleri

Kusur değerlendirmesi, boşanma kararı yanında yoksulluk nafakası ve maddi–manevi tazminat talepleri bakımından da önem taşır. Her olayın gerçekleşip gerçekleşmediği, evlilik birliğine etkisi, diğer olaylarla ilişkisi ve ispat durumu ayrı ayrı incelenir.

Davalı eş, cevap dilekçesinde savunmalarını ileri sürebilir ve koşulları varsa karşı dava açabilir. Cevap ve karşı dava süreleri ile iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı gözetilmeden sonradan ileri sürülen vakıa veya deliller dikkate alınmayabilir. Dava ve cevap stratejisinin dosyanın başlangıcında mevcut bilgi ve belgeler üzerinden kurulması önemlidir.

Çekişmeli Davanın Anlaşmalı Boşanmaya Dönüşmesi

Çekişmeli başlayan dava sırasında taraflar, boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında anlaşabilir. Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve diğer kanuni koşulların karşılanması hâlinde dava anlaşmalı boşanma usulüyle sonuçlandırılabilir. Protokolün dosyadaki güncel taleplerle uyumlu olması ve tarafların iradelerini hâkim önünde bizzat açıklaması gerekir.

Tarafların yalnız bazı konularda anlaşması hâlinde, üzerinde uzlaşılan hususlar ile uyuşmazlık konusu olmaya devam eden talepler ayrılarak incelenmelidir. Boşanma ve çocukların kişisel durumuna ilişkin sonuçlar yalnız tarafların sözleşmesiyle değil, mahkeme kararıyla doğar.

Boşanma davalarında dava şartı olarak zorunlu arabuluculuk bulunmamaktadır. Boşanmanın kendisi, velayet ve çocuğun kişisel durumu tarafların yalnızca kendi iradeleriyle sona erdirebilecekleri veya kesin olarak düzenleyebilecekleri konular değildir; mahkeme kararı ve hâkim denetimi gerekir. Bununla birlikte taraflar veya vekilleri, boşanmanın mali sonuçları ile diğer fer’î sonuçları hakkında müzakere yürütebilir. Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıkların arabuluculuğa elverişli olmadığı ayrıca gözetilmelidir.

Eşim bana boşanma davası açtı; ne yapmalıyım?

Dava dilekçesini, eklerini, tebligat zarfını veya elektronik tebliğ kaydını saklayın. Tebliğ tarihi ve dosya incelenerek cevap, ilk itiraz, karşı dava ve delil sunma gereksinimi değerlendirilir. Yalnızca boşanmayı kabul etmek, bütün bağımsız taleplerinizi ileri sürdüğünüz anlamına gelmeyebilir. Büroya başvurmanız usul sürelerini durdurmaz.

Ayrılık Davası

Boşanma sebebinin gerçekleştiği hâllerde, koşullarına göre boşanma yerine ayrılık talep edilebilir. Yalnız ayrılık istenmişse hâkim boşanmaya karar veremez; boşanma talep edilmişse ortak hayatın yeniden kurulma ihtimali bulunduğu ölçüde ayrılık kararı gündeme gelebilir.

Ayrılık kararı evliliği sona erdirmez. Ayrılık süresinde eşlerin barınması ve geçimi, çocukların velayeti ve kişisel ilişki gibi konular ayrıca düzenlenir. Kanuni ayrılık süresi sonunda ortak hayat yeniden kurulamamışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir.

Boşanma Davasında Deliller ve İspat

Karar, tarafların yalnız iddialarına değil; usulüne uygun biçimde dosyaya sunulan ve yargılamada tartışılan delillere dayanır. Delil planında hangi vakıanın kim tarafından ispatlanacağı, delilin neyi gösterebildiği, nasıl elde edildiği ve süresinde sunulup sunulmadığı birlikte incelenir.

Uyuşmazlığın niteliğine göre tanık beyanları, mesajlar, e-postalar, fotoğraf ve görüntüler, banka ve ödeme kayıtları, sağlık kayıtları, kolluk ve savcılık belgeleri, sosyal ve ekonomik durum araştırması, sosyal inceleme veya uzman raporları, tapu ve şirket kayıtları ile ilgili kurumlardan getirilecek kayıtlar gündeme gelebilir.

Özel yaşamın gizliliğini ihlal eden, kişisel verilere hukuka aykırı erişimle elde edilen veya hukuka aykırı ses ve görüntü kaydı niteliği taşıyan içerikler delil olarak kullanılamama riskinin yanında hukuki ve cezai sorumluluk doğurabilir. Elektronik kayıtlar silinmeden, değiştirilmeden veya bağlamından koparılmadan önce hukuka uygun tespit ve muhafaza yöntemi belirlenmelidir.

Duruşmaya Katılım, Avukatla Temsil ve Yargılamanın Mahremiyeti

Anlaşmalı boşanmada hâkimin tarafları bizzat dinlemesi kanuni koşuldur. Çekişmeli davada taraflar avukatla temsil edilebilir; mahkeme gerektiğinde tarafın bizzat dinlenmesine veya belirli bir işlem için hazır bulunmasına karar verebilir. Duruşmaya katılmamanın sonucu, tarafın davacı veya davalı olmasına, usulüne uygun davet edilip edilmediğine ve yapılacak işleme göre değişir.

Boşanma davasının avukat aracılığıyla açılması veya takip edilmesi için vekâletnamede kişiye sıkı sıkıya bağlı haklara ilişkin dava açma ve takip etme konusunda özel yetki bulunmalıdır. Yurt dışında düzenlenecek vekâletnamenin Türk konsolosluğunda veya ilgili ülkenin yetkili makamı önünde düzenlenmesi; düzenlendiği ülkeye ve belgenin niteliğine göre apostil ya da tasdik ile Türkçe tercüme işlemlerinin tamamlanması gerekebilir. Vekâletnamenin biçimi ve kapsamı dava açılmadan önce kontrol edilmelidir.

Duruşmalar kural olarak alenidir. Bununla birlikte Türk Medeni Kanunu m. 184/6 uyarınca boşanma davasında hâkim, taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir. Bu, talep üzerine hâkimin değerlendireceği bir konudur; dosyanın her durumda otomatik olarak gizli olduğu anlamına gelmez. Çocukların, sağlık bilgilerinin ve özel hayatın korunması için yalnız uyuşmazlıkla ilgili veriler paylaşılmalıdır.

Boşanma Davası Ne Kadar Sürer?

Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davalarının süresi aynı değildir. Tebligat işlemleri, karşı dava, tanık ve kurum kayıtları, sosyal inceleme veya uzman raporu, yurt dışı tebligatı, geçici tedbirlere ilişkin uyuşmazlıklar ve kanun yolu başvuruları süreyi etkileyebilir.

Anlaşmalı boşanmada protokolün uygulanabilir olması, tarafların duruşmada hazır bulunması, gerekçeli karar ve kesinleşme işlemleri gerekir. Çekişmeli davada dilekçeler, ön inceleme, tahkikat, delillerin toplanması, sözlü yargılama ve varsa kanun yolları ayrı aşamalardır. Mahkemenin iş yükü ile dosyanın özellikleri bilinmeden kesin sonuçlanma tarihi veya duruşma sayısı verilemez.