İzinsiz Çalışma Nedeniyle Ç-117 ve Ç-119 Tahdit Kodları: Sınır Dışı, Para Cezası ve İşverenin Sorumluluğu

Çalışma izni olmadan çalışıldığı iddiası, yabancı ve işveren bakımından birden fazla hukuki süreç doğurabilir: idari para cezası, sınır dışı kararı, giriş yasağı, tahdit kaydı ve belirli masrafların işverenden tahsili. Bunlardan birine yapılan ödeme veya başvuru diğer işlemlerin tamamını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ç-117 ve Ç-119 dosyalarında öncelikle fiilî çalışma, izin veya muafiyet durumu ve her işlemin ayrı tebligatı incelenmelidir.

Uygulamada Ç-117 izinsiz çalışmayla, Ç-119 ise bu nedenle verilen idari para cezasının ödenmemesiyle ilişkilendirilmektedir. Ancak kod adı tek başına geçerli bir çalışma tespitinin, kesinleşmiş borcun veya belirli süreli yasağın yerine geçmez. Bu yazıda çalışanın savunmasıyla işverenin yükümlülükleri aynı olayın farklı hukuki yönleri olarak ele alınmaktadır.

Hangi faaliyet izinsiz çalışma sayılır?

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu'nun 6. maddesine göre, kapsamındaki yabancıların çalışma izni olmaksızın çalışması veya çalıştırılması yasaktır. Kanunlarda veya Türkiye'nin taraf olduğu anlaşmalarda tanınan istisnalar ile çalışma izni muafiyeti hükümleri saklıdır. İnceleme, yabancının yalnız Türkiye'de bulunmasına değil, yaptığı faaliyete ve o faaliyet için geçerli yetkiye dayanmalıdır. Çalışma izni türleri ve başvuru süreci Türkiye’de yabancıların çalışma izni yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır. [K1]

Bir işyerinde bulunmak ile orada çalışmak aynı olgu değildir. Müşteri, ziyaretçi veya aile üyesi olarak bulunulduğu savunması varsa kişinin yaptığı iş, bulunduğu bölüm, denetim anındaki faaliyet, çalışma süresi ve ödeme ilişkisi araştırılır. Buna karşılık yalnız “ücret almıyordum” demek, gerçekten yürütülen çalışmayı her durumda izin kapsamı dışında bırakmaz. Faaliyetin gerçek niteliği belirleyicidir.

İşverenin “izin başvurusu yapacağız” demesi, gerekli izin alınmadan işe başlamayı hukuka uygun hâle getirmez. Başvurunun yapılmasıyla iznin verilmesi de ayrı aşamalardır. Uzatma başvurularında çalışmanın devamına ilişkin özel hükümler bulunabileceğinden, ilk başvuru ile usulüne uygun uzatma başvurusu aynı şekilde değerlendirilmemelidir. Belgenin türü, önceki izin ve başvuru tarihi birlikte incelenir.

İkamet izni, şirket ortaklığı ve öğrenci belgesi yeterli midir?

İkamet izni ile çalışma izni arasındaki fark

İkamet izni, genel olarak ülkede kalış statüsünü düzenler; tek başına her işte çalışma yetkisi vermez. Buna karşılık geçerli çalışma izninin ikamet bakımından doğurduğu etki, 6458 ve 6735 sayılı kanunların birlikte okunmasını gerektirir. Koruma statüleri gibi özel durumlarda çalışma belgesinin etkisi ayrıca düzenlenmiştir. [K1; K2]

İzin kartının bulunması da bütün incelemeyi bitirmez. Süreli izin belirli işveren, işyeri ve iş kapsamında verilmiş olabilir. Denetim başka işverenin işyerinde veya izin kapsamı dışında bir faaliyette yapılmışsa mevcut belgenin bu çalışmaya izin verip vermediği araştırılır. Başka işverene ait eski bir kart, yeni iş ilişkisini kendiliğinden kapsamaz.

Şirket ortağı veya yönetici olan yabancı

Şirket hissesi edinmek, şirket içinde her türlü faaliyeti çalışma izni olmadan yürütme yetkisi değildir. Ortağın hukuki konumu, yöneticilik görevi, Türkiye'deki fiilî faaliyeti ve kanunda öngörülen izin veya muafiyet rejimi birlikte belirlenir. 6735 sayılı Kanun m.10 ve m.13'te şirket ortakları ve bazı yönetim kurulu üyeleri bakımından farklı hükümler vardır. [K1]

Şirket kayıtları, imza yetkisi, görevlendirme ve kişinin Türkiye'de yaptığı iş bu nedenle önemlidir. “Kendi şirketimde çalışıyorum” açıklamasıyla dosya kapatılamaz. Buna karşılık sırf ortaklık kaydından hareketle fiilen izinsiz çalışıldığı da varsayılamaz.

Öğrenciler ve koruma kapsamındaki yabancılar

Yabancı öğrencilerin hiçbir koşulda çalışamayacağı doğru değildir. 6735 sayılı Kanun m.19, çalışma izni alınarak çalışmaya olanak tanır. Ön lisans ve lisans öğrencilerinde ilk yılın tamamlanması ve kısmi süreli çalışma koşulları bulunur; örgün lisansüstü öğrenciler için bu sınırlamalar uygulanmaz. Bu ayrılık, gerekli çalışma izninin aranmadığı anlamına gelmez. [K1]

Geçici koruma kimliği de genel ve sınırsız çalışma izni değildir. Uluslararası koruma başvuru sahibi, şartlı mülteci, mülteci ve ikincil koruma sahibi aynı çalışma rejimine tabi değildir. Statü belgesi, çalışma izni veya muafiyet ve varsa il, süre, sektör sınırlamaları ayrı incelenir. Bir kişiye ait özel hak, bütün yabancılara genellenmemelidir. [K1; K2]

Denetim tutanağı ve diğer deliller nasıl değerlendirilir?

Denetim tutanağının kim tarafından, hangi yetkiyle ve hangi somut gözlemler üzerine düzenlendiği belirlenmelidir. Tutanağın yalnız sonuç bildiren bir cümle içermesiyle, yapılan işin ve kişinin açıklamasının ayrıntılı kaydedilmesi aynı ispat değerinde değildir. Yabancının Türkçe bilip bilmediği, tercüman bulunup bulunmadığı ve imzalatılan metni anlayıp anlamadığı da savunma açısından önemlidir.

SGK bildirimi, gerekli çalışma izninin yerine geçmez. Çalışma izni bulunması da sosyal güvenlik yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Örneğin izin geçerliyken yalnız SGK bildirimi yönünden eksiklik bulunması ile hiç çalışma izni olmadan çalışılması farklı hukuki nitelendirmelerdir. Bir ihlalin varlığı, başka bir ihlalin unsurlarının araştırılmasını gereksiz kılmaz.

Deliller korunurken gerçek tarih ve içerik esas alınmalıdır. Sonradan düzenlenen sözleşme, geçmişte verilmiş gibi sunulmamalıdır. İşveren ile çalışanın açıklamaları çelişiyorsa, bu çelişki somut kayıtlarla açıklanmalıdır. İşverenin kendi para cezasından kaçınma amacıyla yaptığı beyan, yabancının dosyasında bağımsız doğrulama gerektirebilir.

2026 yılında izinsiz çalışmanın idari para cezası ne kadardır?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 2026 tablosunda aşağıdaki tutarlar açıklanmıştır. Tablo, 2026 için yayımlanmış idari para cezalarını gösterir; her dosyanın toplam maliyetini veya sonraki yılların tutarlarını göstermez. Fiilin tarihi, uygulanacak hüküm, tekrar durumu ve kişi sayısı ayrıca değerlendirilir. [K3]

6735 sayılı Kanun m.23/6, ilgili fiillerin tekrarı hâlinde para cezasının bir kat artırılmasını öngörür. Çalışanın cezası ile işverenin cezası ayrı yükümlülüklerdir. İşverenin kendi adına düzenlenen cezayı ödemesi, yabancının adına tahakkuk eden başka borcu kendiliğinden kapatmaz. [K1]

Ödeme süresiyle başvuru süresi de farklıdır. 6735 sayılı Kanun m.23/4'te cezaların tebliğden itibaren bir ay içinde ödenmesi düzenlenmiştir. Bu, itiraz için de her durumda bir ay bulunduğu anlamına gelmez. Para cezasına ilişkin genel yargısal başvuru süresi ve görev kuralları aşağıda ayrıca açıklanmaktadır.

Ç-117 ile Ç-119 arasındaki ayrım neden önemlidir?

Ç-117 incelemesinin merkezinde çalışma fiili ve izin durumu bulunur. Ç-119 bakımından ise para cezasının hukuki durumu, borcun kime ait olduğu, ödeme ve kayıt eşleştirmesi öne çıkar. Birinci olayın ispatı ile ikinci kayıttaki mali yükümlülüğün sürmesi aynı soru değildir.

Ödenmiş borç için kaydın devam ettiği iddia ediliyorsa makbuzdaki kimlik, tahakkuk veya dosya numarası ve ödeme kalemi kontrol edilmelidir. Aynı kişinin vize ihlali borcu, çalışma nedeniyle para cezası ve başka kamu alacağı bulunabilir. Bir ödeme belgesinin bütün borçları kapattığı varsayılmamalıdır.

Ç-117 için bir yıl, Ç-119 için beş yıl gibi süreler uygulama yazılarında sıkça aktarılmaktadır. Ancak güncel kişisel işlem görülmeden bu süreler herkes için değişmez kural veya kesin giriş tarihi olarak sunulamaz. Giriş yasağının sebebi, başlangıcı, bitişi, ön izin şartı ve diğer kayıtlar birlikte belirlenmelidir. Borcun ödenmesi ile ayrı giriş yasağının kaldırılması arasındaki fark korunmalıdır. Vize ve ikamet ihlallerinde giriş yasağı süreleri ayrıca vize ve ikamet ihlalinde Türkiye’ye giriş yasağı yazısında ele alınmıştır. [K2]

İzinsiz çalışma sınır dışı edilmeyi zorunlu kılar mı?

6458 sayılı Kanun m.54/1-ğ, çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenleri sınır dışı kararı alınacak kişiler arasında sayar. 6735 sayılı Kanun m.23/8 de izinsiz çalıştığı belirlenen yabancının İçişleri Bakanlığına bildirilmesini düzenler. Bununla birlikte bildirim, bireysel sınır dışı değerlendirmesinin yerine geçmez. [K1; K2]

Öncelikle gerçekten izinsiz çalışma bulunup bulunmadığı incelenir. Ardından geri gönderme yasağı ve 6458 sayılı Kanun m.55'teki istisnalar değerlendirilir. Ciddi sağlık durumu, seyahat riski, belirli mağduriyetler veya gönderilecek ülkede yaşam ve kötü muamele riski dosyanın sonucunu etkileyebilir. Türk vatandaşıyla evlilik ise tek başına bütün sınır dışı işlemlerini engelleyen bir muafiyet değildir; gerçek aile hayatı ve çocuk üzerindeki etki bireysel değerlendirmede önem taşır. Bu konuda Sağlık ve Hamilelik Nedeniyle Sınır Dışı Edilememe başlıklı yazı da yol gösterici olabilir.

Geri gönderme merkezine alınma da her izinsiz çalışma tespitinin otomatik sonucu değildir. İdari gözetim için m.57'deki şartlar ayrıca aranır; alternatif yükümlülükler değerlendirilir. İşyerinin sabit olması veya aile adresinin bulunması, kaçma riskine ilişkin incelemeyi etkileyebilir; fakat tek başına bütün gözetim gerekçelerini ortadan kaldırdığı söylenemez. Yakını geri gönderme merkezinde bulunanlar için geri gönderme merkezinde yakınım var yazısındaki haklar ve belgeler de incelenebilir.

İşveren sınır dışı masraflarından ne ölçüde sorumludur?

23 Temmuz 2025 tarihli ve 32964 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan masraf tahsili yönetmeliği, yayımından altı ay sonra, 23 Ocak 2026'da yürürlüğe girmiştir. Düzenleme, izinsiz çalışması nedeniyle hakkında sınır dışı kararı alınan yabancı ve varsa eşi ile çocukları için Göç İdaresi Başkanlığı bütçesinden yapılan ve yabancıdan tahsil edilemeyen belirli giderlerin işveren veya işveren vekilinden tahsilini düzenler. [K4]

Yönetmeliğin 7. maddesi, işlemlerin geri gönderme merkezinden yürütülmesiyle merkez dışından yürütülmesini ayırır. Merkezden yürütülen süreçte konaklama, ülkeye dönüş ve gerektiğinde sağlık giderleri; merkez dışındaki süreçte dönüş masrafları düzenleme kapsamındadır. İşverene ilgili tutarların bir aylık sürede ödenmesi yazılı olarak bildirilir; süresinde ödeme yapılmazsa 6183 sayılı Kanun çerçevesinde takip gündeme gelir.

Gözetim maliyetinin işverenden tahsilinde yönetmelik en fazla üç aylık dönem öngörür. Bu sınır, yabancının idari gözetiminin azami süresinin üç ay olduğu anlamına gelmez. Gözetimin kanuni süreleri başka; belirli maliyetin işverene yöneltilmesinin sınırı başkadır. Bu ayrım, hem çalışanın özgürlük hakkı hem işverenin borç hesabı bakımından önemlidir.

İşveren, yalnız toplam tutarı değil; hakkında işlem yapılan kişiyi, sınır dışı kararını, gider dönemini, gider kalemlerini, varsa yabancıdan yapılan tahsilatı ve tebligatı incelemelidir. Konaklama için yıllık belirlenen tutar görülmeden günlük sabit bir bedel hesaplanmamalıdır. Sonradan gönderilecek ödeme emri ile önceki masraf bildiriminin başvuru yolları ve süreleri de aynı kabul edilmemelidir.

Başvuru yolları neden ayrı takip edilmelidir?

İdari para cezası

5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.27/1 uyarınca genel başvuru süresi tebliğ veya tefhimden itibaren on beş gündür ve genel merci sulh ceza hâkimliğidir. Ancak m.27/8'de, aynı kişi hakkında aynı işlem kapsamında idari yargının görev alanına giren kararlarla birlikte verilen yaptırımlara ilişkin görev istisnası vardır. Somut kararlar görülmeden her dosyaya tek merci söylenmemelidir. [K5]

Para cezasının ödenmesi, kanunun tanıdığı başvuru hakkından vazgeçildiği anlamına gelmez. Buna karşılık ödeme belgesinin korunması ve hangi cezaya ilişkin olduğunun açık olması gerekir. Başvuru, izinsiz çalışma fiili, izin kapsamı, yetki, kişi veya miktar yönünden somut hukuka aykırılığa dayanmalıdır.

Çalışma izni başvurusunun reddi veya iptali

Çalışma izni kararı başka bir işlemdir. 6735 sayılı Kanun m.21, Bakanlığın ilgili kararlarına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz yolunu ve ret hâlinde idari yargıyı düzenler. Bu süre, çalışma nedeniyle verilen bütün para cezalarına veya sınır dışı kararına uygulanacak ortak süre değildir. [K1]

Tahdit, giriş yasağı ve sınır dışı kararı

Tahdit veya giriş yasağına karşı, özel süre yoksa genel altmış günlük idari dava süresi esas alınır. İYUK m.11 kapsamındaki başvuru koşulları oluşursa süre durur; ret sonrasında kalan süre devam eder. Tahdit davası açmak işlemi kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulmasında açık hukuka aykırılık ile telafisi güç veya imkânsız zarar şartları birlikte incelenir. Tahdit ve giriş yasağı işlemlerinin genel çerçevesi tahdit kodu ve giriş yasağının kaldırılması yazısında ele alınmaktadır. [K6]

Sınır dışı kararında ise tebliğden itibaren yedi günlük özel dava süresi vardır. Yabancının rızası saklı olmak üzere bu süre içinde ve yargılama sürerken sınır dışı edilmemesi güvencesi uygulanır. İşverenden gelecek açıklamayı veya para cezasına itiraz sonucunu beklemek bu süreyi korumaz. İdari gözetim için sulh ceza hâkimine yapılacak başvuru ayrıca ele alınır. Yedi günlük sürenin ayrıntıları sınır dışı kararına itiraz: tebligat ve yedi günlük dava süresi yazısında incelenmiştir. [K2]

Ç-117 ve Ç-119 işlemlerinin aynı dilekçede dava edilip edilemeyeceği de somut işlemler, taraflar, bağlantı, görev ve yetki kurallarıyla belirlenir. Birbirleriyle ilişkili olmaları, yabancıya ve işverene ait bütün farklı işlemlerin mutlaka tek davada görüleceği anlamına gelmez.

Karar veya ödeme sonrasında kayıtlar nasıl izlenir?

Para cezasının iptali, ödeme veya tahdit işleminin kaldırılması sonrasında, hukuki sonucun ilgili kayıtlara yansıyıp yansımadığı kontrol edilir. Makbuz veya mahkeme kararı ilgili birime sunulurken doğru kişi ve dosya eşleştirmesi yapılır. Başka bir aktif giriş yasağı veya borç bulunup bulunmadığı araştırılır.

Çalışma izni sonradan alınmışsa bu izin geçmişteki fiili kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez. Bununla birlikte ileriye dönük çalışma durumunu ve güncel değerlendirmeyi etkileyebilir. Meşruhatlı vize başvurusu da tahdit kaydını otomatik silen bir işlem değildir; seyahatin amacı ve gerekli izinler ayrıca değerlendirilir.

Sonuç

İzinsiz çalışma dosyası, yalnız bir tahdit kodundan ibaret değildir. Fiilin doğru tespiti, geçerli izin veya muafiyet, ayrı para cezaları, sınır dışı güvenceleri ve işverenin masraf sorumluluğu birlikte incelenmelidir. Her karara ait belge ve süre ayrı takip edildiğinde, çalışanın savunması ile işverenin mali itirazları somut ve denetlenebilir bir temele oturur.

İlgili yazılar: Beraat ve takipsizlik tahdit kodunu kaldırır mı?; N-82 ve N-99: ön izin ve meşruhatlı vize; V84 şartlı giriş kaldırıldı mı? Güncel hukuki rehber; Sınır dışı kararının sebepleri ve istisnalar; İdari gözetim kararına itiraz; Çalışma İzni İptali: İkamet ve İşveren Değişikliği.

Sıkça Sorulan Sorular

İkamet iznim varsa çalışma izni almadan çalışabilir miyim?

Genel olarak hayır. İkamet hakkı ile çalışma yetkisi ayrıdır. Kişinin özel statüsünden veya kanundan doğan istisna bulunup bulunmadığı ayrıca incelenir.

Çalışma izni başvurusu yapılınca işe başlanabilir mi?

Başvuru yapılması, gerekli iznin verildiği anlamına gelmez. İlk başvuru ile usulüne uygun uzatma başvurusunun etkileri farklı olabilir; belge ve tarihler kontrol edilmelidir.

İşyerinde ziyaretçi olmam izinsiz çalışma sayılır mı?

Yalnız işyerinde bulunmak yeterli değildir. Gerçek faaliyet, tutanak, açıklamalar ve diğer deliller değerlendirilir. Ziyaret savunmasının somut kayıtlarla desteklenmesi önemlidir.

İşveren cezayı öderse Ç-119 kaydı kalkar mı?

Ödemenin hangi kişiye ve hangi borca ait olduğu belirlenmelidir. İşverenin kendi cezasını ödemesi çalışanın borcunu kapatmaz. İlgili borç ödense bile başka giriş yasağı veya kayıt varsa ayrıca değerlendirilir.

2026 yılında işverene uygulanacak ceza kaç liradır?

Bakanlığın 2026 tablosunda izinsiz çalıştırılan her bir yabancı için 102.503 TL açıklanmıştır. Fiilin tekrarı ve başka yükümlülükler sonucu değiştirebilir; bu tutar bütün dosya maliyeti değildir.

İşveren bütün geri gönderme merkezi giderlerini süresiz öder mi?

Yönetmelikte giderin türü, tahsil koşulları ve gözetim maliyeti bakımından en fazla üç aylık dönem düzenlenmiştir. Somut hesap, tebligat ve yapılan tahsilatlar incelenmelidir.

Para cezasına itiraz sınır dışı işlemini de durdurur mu?

Kendiliğinden böyle bir sonuç doğurmaz. Sınır dışı kararına karşı yedi günlük özel sürede ayrı hukuki değerlendirme yapılmalıdır. Gözetim kararı da kendi başvuru yoluna tabidir.

Kaynakça

K1 — 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, özellikle m.6–7, 10, 13, 17, 19, 21–23.

K2 — 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, özellikle m.4, 9, 27, 53–57/A, 60 ve 89.

K3 — Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü, İdari Para Cezaları; 2026 tablosu.

K4 — İzinsiz Çalıştığı İçin Haklarında Sınır Dışı Etme Kararı Alınan Yabancıların Çeşitli Masraflarının İşverenlerinden Tahsili Hakkında Yönetmelik; RG 23.07.2025, 32964, özellikle m.2, 6–7 ve 9.

K5 — 5326 sayılı Kabahatler Kanunu, özellikle m.17 ve 27.

K6 — 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, özellikle m.5, 7, 11, 27 ve 28.

İdari para cezası tablosu yalnız belirtilen yıl içindir; somut fiile uygulanacak tutar ayrıca belirlenmelidir.