Uzun Dönem İkamet İzni: 8 Yıl Şartı, Başvuru Belgeleri, Haklar, Ret ve İptal Süreci

Uzun dönem ikamet izni nedir?

Uzun dönem ikamet izni, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 42 ila 45. maddelerinde düzenlenen, belirli koşulları taşıyan yabancılara süresiz olarak verilebilen ikamet izni türüdür. İzin, İçişleri Bakanlığının onayı üzerine valilikler tarafından düzenlenir.

Bu statünün üç temel özelliği vardır:

• Belirli bir bitiş tarihiyle sınırlı değildir.
• Yabancıya, Kanunda sayılan istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan birçok haktan yararlanma imkânı verir.
• Vatandaşlık veya çalışma izni değildir; bu iki kurumdan ayrı değerlendirilir.

Süresiz ikamet, vatandaşlık ve çalışma izni aynı şey değildir

Uzun dönem ikamet izni Türkiye'de süresiz kalma hakkı sağlayan güçlü bir ikamet statüsüdür; ancak kişiyi Türk vatandaşı yapmaz, seçme ve seçilme hakkı kazandırmaz ve kamu görevine girme hakkı vermez.

Ayrıca ikamet izni, türü ne olursa olsun, Türkiye'de çalışma hakkını kendiliğinden sağlamaz. Uzun dönem ikamet izni sahibi bir yabancının çalışabilmesi için 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti bulunmalıdır. Uzun dönem ikamet izni sahibi olmak, süresiz çalışma iznine başvuru imkânı sağlar; şartları taşımak süresiz çalışma izninin mutlaka verileceği anlamına gelmez.

Kimler uzun dönem ikamet iznine başvurabilir?

Temel kural, Türkiye'de en az sekiz yıl kesintisiz ikamet izniyle kalan yabancının başvurabilmesidir. Bunun yanında Kanun m.42, Göç Politikaları Kurulunun belirlediği şartlara uyan yabancılar için özel bir yol öngörür.

Sekiz yıllık ikamet yoluyla başvuru

Başvurucu, başvuru tarihinden geriye doğru sekiz yıllık dönemde Kanunun kabul ettiği ikamet sürelerini tamamlamış olmalıdır. Bu süre yalnız Türkiye'de fiziksel olarak bulunma süresi değildir; yasal ikamet statüsü ve kesinti kuralları birlikte incelenir.

Bakanlıkça belirlenen özel koşullar kapsamındaki başvuru

6458 sayılı Kanun m.42, Göç Politikaları Kurulunun belirlediği şartlara uyan yabancılar için sekiz yıllık ikametten ayrı bir başvuru yolu öngörür. Kanun m.43/2 ise Bakanlığın belirlediği şartlara sahip olması nedeniyle uzun dönem ikamet izni verilmesi uygun görülen yabancılar bakımından, kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmama koşulu dışında m.43/1'deki diğer şartların aranmayacağını düzenler. Bu istisna genel ve otomatik bir hak değil, ilgili idarî politika ve somut değerlendirmeye bağlı özel bir yoldur.

Kimler uzun dönem ikamet iznine geçemez?

Kanun aşağıdaki statülerde bulunan yabancıların uzun dönem ikamet iznine geçemeyeceğini düzenler:

• Mülteciler,
• Şartlı mülteciler,
• İkincil koruma statüsü sahipleri,
• İnsani ikamet izni sahipleri,
• Geçici koruma kapsamındaki yabancılar.

Bu statüler altında Türkiye'de geçirilen süreler, uzun dönem ikamet iznine geçiş bakımından genel sekiz yıllık yolun doğrudan parçası hâline gelmez.

Uzun dönem ikamet izninin şartları nelerdir?

6458 sayılı Kanun m.43 uyarınca, sekiz yıllık ikamet şartına dayalı başvurularda aşağıdaki koşullar birlikte aranır:

• Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle Türkiye'de bulunmak,
• Son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak,
• Kendisi ve varsa ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir kaynağına sahip olmak,
• Geçerli sağlık sigortasına sahip olmak,
• Kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından tehdit oluşturmamak.

Bu şartlardan birinin eksikliği başvurunun reddine yol açabilir. İdare, başvuru dosyasındaki beyanlarla yetinmeyip ek bilgi ve belge isteyebilir.

Sekiz yıllık kesintisiz ikamet süresi nasıl hesaplanır?

Sekiz yıllık süre hesabı, uzun dönem ikamet başvurularındaki en önemli ve en fazla hata yapılan alandır. Hesaplama, başvuru tarihinden geriye doğru yapılır ve 6458 sayılı Kanun m.28'deki kesinti kuralları uygulanır.

Hangi süreler tam olarak sayılır?

Öğrenci ikamet izni dışındaki kanuna uygun ikamet izinleri kural olarak tam olarak hesaba katılır. Geçerli çalışma izni de Kanun m.27 uyarınca ikamet izni sayıldığından, kanunî çalışma izniyle geçen süreler ikamet hesabında dikkate alınabilir.

Öğrenci ikamet izni neden yarım sayılır?

Öğrenci ikamet izniyle geçirilen sürenin yarısı, diğer ikamet izni türleriyle geçirilen sürenin tamamı hesaplanır.

Örneğin yalnız öğrenci ikamet izniyle sekiz yıl Türkiye'de bulunan bir kişinin uzun dönem ikamet hesabındaki süresi dört yıl olarak değerlendirilir. Dört yıl öğrenci ikameti ve altı yıl başka geçerli ikamet izni bulunan bir kişi bakımından hesap, iki yıl artı altı yıl olmak üzere sekiz yıl olabilir.

Çalışma izni süreleri nasıl değerlendirilir?

Geçerli çalışma izinleri ikamet izni yerine geçtiği için sekiz yıllık hesapta esas alınabilir. Ancak kayıtların çalışma izni başlangıç-bitiş tarihleri, varsa iptal dönemleri ve izinler arasındaki boşluklar üzerinden gün gün incelenmesi gerekir.

Çalışma izni muafiyeti süreleri sayılır mı?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının güncel idarî açıklamasına göre, çalışma izni muafiyeti geçerli olduğu sürece ikamet hakkı sağlasa da muafiyetle geçirilen süreler kanunî çalışma izni veya ikamet izni sürelerinin hesabında dikkate alınmaz. Bu nedenle çalışma izni ile çalışma izni muafiyeti aynı kabul edilmemelidir.

Vize veya vize muafiyeti süreleri sayılır mı?

Vize veya vize muafiyeti, ikamet izni değildir. Uzun dönem ikamet izninin sekiz yıllık hesabında esas olan, Kanuna uygun ikamet izni veya ikamet izni yerine geçen geçerli çalışma izni süreleridir.

İkamet izni olmadan geçirilen süreler sayılır mı?

İkamet izni zorunlu olduğu hâlde izinsiz geçirilen dönemler hesapta dikkate alınmaz. İkamet izni başvuruları arasındaki boşluklar, başvuru belgeleri, müracaat belgeleri ve karar tarihleri birlikte incelenmelidir.

Aile ikamet izni formalite evlilik nedeniyle iptal edilirse ne olur?

Aile ikamet izninin formalite evlilik nedeniyle iptal edilmesi hâlinde bu izinle geçirilen süreler ikamet süresi toplamında dikkate alınmaz. Bu sonuç, yalnız evliliğin sona ermesinden değil, iznin formalite evlilik nedeniyle iptal edilmesinden kaynaklanır.

Yurt dışında kalışlar sekiz yıllık ikameti ne zaman keser?

Başvuru öncesindeki sekiz yıllık sürenin hesabında, zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleri dışında:

• Bir yıl içinde toplam altı aydan fazla,
• Son beş yıl içinde toplam bir yıldan fazla

Türkiye dışında kalınması ikamette kesinti sayılır. Kesinti oluştuğunda, kesinti tarihinden önceki ikamet süreleri sekiz yıllık hesapta dikkate alınmaz.

Toplam süre ve kesintisiz süre ayrımı

Başvuru öncesindeki m.28 hesabında “toplam” yurt dışı kalış süreleri önemlidir. İzin verildikten sonra iptal bakımından uygulanacak m.45 ise, belirli istisnalar dışında kesintisiz bir yıldan fazla Türkiye dışında kalmayı esas alır.

Bu iki kural birbirine karıştırılmamalıdır.

Yurt dışı giriş-çıkış hesabı nasıl hazırlanmalıdır?

Başvurudan önce yalnız e-Devlet ekranındaki toplam süreye güvenilmemeli; pasaportlar, eski pasaportlar, giriş-çıkış dökümü, ikamet ve çalışma izinleri aynı zaman çizelgesine işlenmelidir. Mükerrer kayıtlar, sınır kapısı tarih farklılıkları, aynı gün giriş-çıkışlar ve başvuru dönemlerindeki müracaat belgeleri ayrıca kontrol edilmelidir.

Yeterli ve düzenli gelir şartı nasıl değerlendirilir?

Başvurucunun kendisinin ve varsa ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelire sahip olması gerekir.

Göç İdaresinin güncel belge listesinde, toplam gelirin asgari ücretten az olmaması ve başvurucu dâhil her aile bireyi için asgari ücretin üçte biri oranında gideri karşılaması aranır. Üçüncü kişilerin gelir konusunda vereceği taahhütler kabul edilmez.

Gelirin düzenli olması ne demektir?

Gelirin yalnız başvuru gününde banka hesabında bulunması yeterli görülmeyebilir. İdare, gelir kaynağının sürekliliğini ve doğrulanabilirliğini inceler. Ücret, emekli aylığı, kira geliri, şirket kazancı, banka mevduat geliri veya diğer yasal gelirler belgelendirilebilir.

Gelir belgeleri hangi dönemi kapsamalıdır?

Güncel bordro, banka hesap hareketleri, vergi belgeleri, kira sözleşmeleri, tapu kayıtları veya şirket belgeleri kullanılabilir. Dosyanın özelliklerine göre İl Göç İdaresi Müdürlüğü ek belge isteyebilir.

Son üç yılda sosyal yardım almamış olma şartı

Başvurucu, başvurudan önceki üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmalıdır. Güncel belge listesinde bu durumun valilik veya kaymakamlık bünyesindeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarından alınacak e-imzalı, imzalı ve mühürlü belgeyle gösterilmesi istenir.

Sosyal yardım ile kişinin prim karşılığı kazandığı sosyal güvenlik ödemeleri aynı değildir. Emekli aylığı veya sigorta kapsamında sağlanan haklar, her olayda “sosyal yardım” olarak nitelendirilmemelidir.

Geçerli sağlık sigortası şartı

Başvuru sahibinin geçerli sağlık sigortası bulunmalıdır. Aşağıdaki belgelerden uygun olanı kullanılabilir:

• İkili sosyal güvenlik sözleşmesi kapsamında Türkiye'deki sağlık hizmetlerinden yararlanıldığını gösteren SGK belgesi,
• SGK'dan alınan provizyon belgesi,
• Genel sağlık sigortalısı olmak için SGK'ya yapılan başvuruyu gösteren belge,
• Geçerli özel sağlık sigortası poliçesi.

Uzun dönem ikamet izni için genel başvuru açıklamalarında en az bir yıllık sağlık sigortası ve en az altı ay geçerli pasaport veya pasaport yerine geçen belge aranacağı belirtilir.

Kamu düzeni ve kamu güvenliği değerlendirmesi

Başvurucunun kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından tehdit oluşturmaması gerekir. Bu değerlendirme, yalnız kesinleşmiş mahkûmiyet bulunup bulunmadığıyla sınırlı değildir; ancak soyut, denetlenemez ve dosyayla ilişkisiz değerlendirmelerin hukukî denetimi mümkündür.

Başvuru dosyasında hem Türkiye'den hem de başvurucunun ülkesinden adlî sicil kaydı istenir. Yabancı ülkeden alınan belgenin apostil, konsolosluk tasdiki ve noter onaylı Türkçe tercüme şartları ülkeye göre değişebilir.

Uzun dönem ikamet izni başvurusu nasıl yapılır?

Uzun dönem ikamet iznine geçiş başvurusu, e-İkamet sistemi üzerinden yapılır. Başvuru, yabancının yerleşim yerinin bulunduğu ildeki İl Göç İdaresi Müdürlüğü tarafından incelenir; nihai izin İçişleri Bakanlığının onayıyla valilik tarafından düzenlenir.

Başvuru türü neden “geçiş” başvurusu olarak önemlidir?

Uzun dönem ikamet izni, Türkiye'de mevcut ve geçerli bir ikamet statüsünden uzun dönem statüsüne geçiş niteliğindedir. e-İkamet sisteminde doğru başvuru türünün seçilmesi ve mevcut izin sona ermeden işlemlerin başlatılması önemlidir.

Başvuruyu kim yapabilir?

Başvuru:

• Yabancı tarafından şahsen,
• Yasal temsilci tarafından,
• Özel vekâletnameye sahip avukat aracılığıyla

yapılabilir. Bununla birlikte idare, başvurucunun bizzat hazır bulunmasını isteyebilir.

Randevu için ücret ödenir mi?

e-İkamet sistemi üzerinden alınan ikamet izni randevuları ücretsizdir. Resmî randevu sağladığını söyleyerek ücret isteyen üçüncü kişilere karşı dikkatli olunmalıdır.

Güncel başvuru belgeleri nelerdir?

Göç İdaresinin güncel uzun dönem ikamet izni belge listesinde şu belgeler yer alır:

• İkamet İzni Başvuru Formu,
• Pasaport veya pasaport yerine geçen belgenin kimlik, fotoğraf ve varsa vize sayfalarının fotokopileri; randevuda aslı,
• Son altı ay içinde çekilmiş, beyaz fonlu, ICAO standartlarına uygun iki biyometrik fotoğraf,
• İkamet izni belge bedelinin ödendiğini gösteren makbuz,
• Güncel yerleşim yeri belgesi,
• Elektrik, su, doğal gaz veya sabit telefon faturası ya da yeni abonelik sözleşmesi,
• Geçerli sağlık sigortası,
• Başvurucunun kendi ülkesinden ve Türkiye'den adlî sicil kayıtları,
• Yeterli ve düzenli geliri gösteren belge,
• Son üç yılda sosyal yardım alınmadığını gösteren belge,
• PTT merkez şubelerinden alınacak Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi - UETS adres belgesi.

Güncel belge listesinde dört değil iki fotoğraf istenir

Eski makalelerde dört biyometrik fotoğraf yazabilmektedir. Güncel resmî uzun dönem ikamet izni belge listesinde iki biyometrik fotoğraf istenir.

Adres belgeleri neden iki aşamalıdır?

Güncel yerleşim yeri belgesinin yanında, başvurucunun fiilî adresini destekleyen abonelik veya fatura da istenir. Üçüncü kişinin yanında kalanlar bakımından noter taahhüdü veren kişinin adına düzenlenmiş güncel fatura veya abonelik belgesi sunulabilir.

UETS zorunluluğu

Güncel belge listesi, PTT merkez şubelerinden alınacak UETS adres belgesini başvuru evrakları arasında saymaktadır. Elektronik tebligat adresinin doğru kurulması, başvuru sonucu ve sonraki idarî işlemlerin takibi bakımından önemlidir.

Yabancı belgelerde apostil ve tercüme

Yurt dışından alınan belgeler bakımından:

• Belgenin düzenlendiği ülkenin Apostil Sözleşmesi tarafı olup olmadığı,
• Apostil şerhi,
• Konsolosluk veya dışişleri tasdiki,
• Noter onaylı Türkçe tercüme

kontrol edilmelidir. Aynı yöntem bütün ülkeler için otomatik olarak uygulanmaz.

Çocuk adına başvuruda ek belgeler

Çocuk adına yapılan başvurularda olayın niteliğine göre doğum belgesi, velayet kararı, diğer ebeveynin muvafakati, ölüm veya gaiplik belgesi ve yurt dışındaki yasal temsilcinin muvafakati gibi ek belgeler istenebilir.

Başvuru harcı ve belge bedeli

Uzun dönem ikamet izni başvurusunda güncel resmî belge listesi ikamet izni belge bedelinin ödendiğine dair makbuz istemektedir. Uzun dönem ikamet izni sahipleri ikamet izni harcından muaf tutulmakla birlikte, kart/belge bedeli ve somut dosyada doğabilecek resmî giderler ayrıca kontrol edilmelidir.

Ücretler ve ödeme kanalları dönemsel olarak değişebildiğinden, başvurunun yapıldığı tarihte Göç İdaresinin resmî ödeme ekranı esas alınmalıdır.

Başvuru ne kadar sürede sonuçlanır?

İkamet izni başvuruları, gerekli bilgi ve belgelerin tam olarak teslim edilmesinden itibaren en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır. Bu süre, e-İkamet formunun çevrim içi doldurulduğu gün değil, başvurunun eksiksiz olarak değerlendirmeye alınabildiği tarih bakımından önem taşır.

Eksik belge varsa İl Göç İdaresi Müdürlüğü, eksikliğin tamamlanması için otuz güne kadar süre verebilir. Verilen sürede eksiklik tamamlanmazsa başvuru iptal edilebilir.

Müracaat belgesi ne sağlar?

Başvurusu alınan yabancıya verilen ikamet izni müracaat belgesi, başvuru tarihinden itibaren doksan gün yasal kalış hakkı sağlar. Bu belge çalışma hakkı değildir ve yurt dışına çıkış-giriş bakımından ilgili şartların ayrıca kontrol edilmesi gerekir.

Uzun dönem ikamet izninin sağladığı haklar

Uzun dönem ikamet izni sahipleri, özel kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla, sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları korunarak ve bu hakların kullanımında ilgili mevzuata tabi olmak şartıyla Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır.

İstisna tutulan haklar

Uzun dönem ikamet izni sahibi:

• Askerlik hizmeti yapma yükümlülüğüne tabi değildir,
• Seçme ve seçilme hakkına sahip değildir,
• Kamu görevine girme hakkından yararlanamaz,
• Muaf olarak araç ithal etme hakkına sahip değildir.

Cumhurbaşkanı, uzun dönem ikamet izni sahibinin haklarını kısmen veya tamamen sınırlandırabilir.

Sosyal güvenlik ve kamu hizmetlerinden yararlanma

Hakların kullanımı, ilgili özel mevzuatın koşullarına tabidir. “Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanma” hükmü, vatandaşlığa özgü bütün hakların koşulsuz kazanıldığı anlamına gelmez.

Çalışma hakkı bakımından doğru ayrım

Uzun dönem ikamet izni, tek başına çalışma izni değildir. Bununla birlikte uzun dönem ikamet izni sahibi:

• Süresiz çalışma iznine başvurabilir,
• Güncel çalışma izni değerlendirme kriterlerinde belirli istihdam, mali yeterlilik ve ücret kriterlerinden muaf tutulan gruplar arasında yer alabilir,
• Çalışma hakkını ancak geçerli çalışma izni veya muafiyet belgesiyle kullanabilir.

Uzun dönem ikamet izni sahibi adres değişikliğini bildirmeli midir?

İkamet süresi içinde adres değişikliği gerçekleşirse, gerekli belgelerle birlikte İl Göç İdaresi Müdürlüğüne ve İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğüne yirmi iş günü içinde bildirim yapılmalıdır.

İzin süresiz olsa da adres, pasaport, medeni hâl ve kimlik bilgilerindeki değişiklikler bakımından ilgili bildirim yükümlülükleri devam eder.

Uzun dönem ikamet izni hangi hâllerde iptal edilir?

6458 sayılı Kanun m.45 uyarınca uzun dönem ikamet izni:

• Yabancının kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturması,
• Sağlık, eğitim ve ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla Türkiye dışında bulunması

hâllerinde iptal edilir.

İptal işlemi valilik tarafından tesis edilir.

Başvuru öncesi kesintiyle izin sonrası iptal aynı değildir

Başvuru öncesinde bir yıl içinde toplam altı ay veya son beş yıl içinde toplam bir yıl yurt dışı kalış, sekiz yıllık sürenin hesabını kesebilir. İzin verildikten sonra ise iptal bakımından kural, istisnalar dışında kesintisiz bir yıldan fazla yurt dışında kalmaktır.

İptal edilen uzun dönem ikamet izni yeniden alınabilir mi?

Yurt dışında kesintisiz bir yıldan fazla kalma nedeniyle izni iptal edilen yabancı, yeniden uzun dönem ikamet iznine başvurabilir.

Bu yeniden başvuruda sekiz yıllık kesintisiz ikamet şartı tekrar aranmaz. Değerlendirmede:

• Türkiye'de yerleşme amacı,
• Taşınmaz ve diğer malvarlığı,
• Türkiye'deki yakınları,
• Sosyal, ekonomik ve kültürel bağları,
• Türkiye'de faal bir işinin bulunup bulunmadığı

gibi hususlar dikkate alınır. Bu başvurular öncelikli değerlendirilir ve en geç bir ay içinde sonuçlandırılır.

Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturma nedeniyle iptal edilen izinler bakımından aynı kolaylaştırılmış yeniden başvuru yolunun uygulanacağı varsayılmamalıdır.

Başvuru hangi nedenlerle reddedilebilir?

Başlıca ret sebepleri şunlardır:

• Sekiz yıllık sürenin tamamlanmamış veya kesintiye uğramış olması,
• Öğrenci ikamet sürelerinin tamamının yanlışlıkla hesaba katılması,
• Çalışma izni muafiyeti sürelerinin ikamet hesabına eklenmesi,
• Son üç yılda sosyal yardım alınmış olması,
• Yeterli ve düzenli gelirin belgelendirilememesi,
• Geçerli sağlık sigortasının bulunmaması,
• Kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından olumsuz değerlendirme,
• Eksik belgenin verilen sürede tamamlanmaması,
• Sahte veya yanıltıcı belge ya da beyanda bulunulması,
• Başvurucunun uzun dönem iznine geçemeyecek statülerden birinde bulunması.

Ret veya iptal kararına karşı hangi hukukî yollar vardır?

Uzun dönem ikamet izni başvurusunun reddi veya iznin iptali, kesin ve icraî idarî işlem niteliğindedir. Kararın tebliğ tarihi, dava süresinin başlangıcı bakımından kritik önemdedir.

İptal davası süresi

Özel bir süre öngörülmemişse, ret veya iptal işleminin usulüne uygun tebliğini izleyen günden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.

İYUK m.11 kapsamında idarî başvuru

Dava açma süresi içinde işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması için üst makama; üst makam yoksa işlemi tesis eden makama başvurulabilir.

Bu başvuru, işlemekte olan dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; ret veya zımnî ret sonrasında kalan dava süresi yeniden işlemeye başlar.

İdarî başvuru zorunlu değildir. Somut dosyada süre kaybı riski doğurabileceği için tebliğ, başvuru ve cevap tarihleri gün gün hesaplanmalıdır.

Yetkili mahkeme

Kural olarak işlemi tesis eden valilik veya İl Göç İdaresi Müdürlüğünün bulunduğu yerdeki idare mahkemesi yetkilidir. Bir ilde birden fazla idare mahkemesi varsa iş bölümü kuralları ayrıca uygulanır.

Dava açmak işlemi kendiliğinden durdurur mu?

Hayır. İptal davası açılması ret veya iptal işleminin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. İşlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması şartları birlikte bulunuyorsa yürütmenin durdurulması talep edilebilir.

Sınır dışı etme kararı ayrıca verilmişse

İkamet izni ret veya iptalinden ayrı olarak sınır dışı etme kararı verilmişse, bu işlem için YUKK m.53'teki özel yedi günlük dava süresi uygulanır. İkamet izni davasındaki altmış günlük genel süre, sınır dışı etme kararının özel süresi yerine geçmez.

Ret ve iptal davalarında hangi deliller önemlidir?

Sekiz yıllık ikamet hesabı için

• Tüm eski ve yeni pasaportlar,
• Giriş-çıkış kayıtları,
• İkamet izin kartları ve kararları,
• Çalışma izinleri,
• İkamet müracaat belgeleri,
• İzinler arasındaki boşlukları açıklayan kayıtlar,
• Eğitim ve sağlık nedeniyle yurt dışında kalışı gösteren belgeler.

Gelir ve sosyal yardım şartı için

• Bordro ve çalışma izni,
• Banka hesap hareketleri,
• Vergi ve şirket kayıtları,
• Kira geliri belgeleri,
• Emekli aylığı kayıtları,
• Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı yazısı.

Kamu düzeni ve güvenliği bakımından

• Adlî sicil belgeleri,
• Beraat, kovuşturmaya yer olmadığı veya düşme kararları,
• Tahdit ve idarî kayıtların dayanakları,
• İdarenin değerlendirmesine esas somut bilgi ve belgeler.

Danıştay kararları uzun dönem ikamet uyuşmazlıklarında ne gösteriyor?

Yurt dışı kalış hesabı doğru yapılmalıdır

Danıştay 10. Dairesinin 10.06.2021 tarihli E.2016/13651, K.2021/3225 sayılı kararında, uzun dönem ikamet izni başvurusunun yurt dışında kalış nedeniyle reddedildiği uyuşmazlıkta, başvurucunun Kanundaki kesinti sınırını ihlal etmediği anlaşıldığından diğer koşullar incelenmeden yapılan ret işleminin hukuka uygun olmadığı yönündeki değerlendirme önem taşımaktadır.

Bu karar, ret işleminin yalnız genel bir “yurt dışında fazla kalış” ifadesine değil, doğru dönem ve doğru toplam süre hesabına dayanması gerektiğini gösterir.

Başvurunun gerçek sebebi ve bütün şartlar incelenmelidir

Danıştay 10. Dairesinin ikamet izni uyuşmazlıklarındaki yerleşik yaklaşımı, idarenin başvuruyu doğru izin türünün şartları bakımından incelemesini ve eksik araştırmayla ret kararı vermemesini gerektirir. Uzun dönem ikamet dosyasında da sekiz yıllık süre tek başına yeterli olmadığı gibi, yanlış hesaplanan tek bir unsur diğer şartların hiç incelenmemesine gerekçe yapılmamalıdır.

Tebliğ, aile bağları ve ikamet süresi önemlidir

6458 sayılı Kanun m.25 uyarınca Türkiye içinden verilen ret, uzatmama veya iptal kararlarında yabancının Türkiye'deki aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durumu ve çocuğun yüksek yararı gibi hususlar dikkate alınabilir. Bu ilkeler, işlem gerekçesinin somut ve ölçülü kurulması bakımından önem taşır.

Uzun dönem ikamet izni ile süresiz çalışma izni arasındaki fark

Uzun dönem ikamet izni Türk vatandaşlığına geçiş sağlar mı?

Uzun dönem ikamet izni, Türk vatandaşlığını otomatik olarak kazandırmaz ve vatandaşlık başvurusunun kabul edileceği yönünde kazanılmış hak oluşturmaz.

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'na göre genel yolla vatandaşlık başvurusunda beş yıllık kesintisiz ikamet dâhil farklı şartlar ve yetkili makam değerlendirmesi bulunur. Vatandaşlık için uygulanan kesintisiz ikamet hesabı ile uzun dönem ikamet iznindeki sekiz yıllık hesap aynı değildir.

Uzun dönem ikamet statüsü, Türkiye'deki yerleşiklik ve yasal ikamet bakımından önemli bir unsur olabilir; ancak vatandaşlık dosyası kendi şartlarıyla ayrıca değerlendirilir.

Başvuru öncesi kontrol listesi

İkamet zaman çizelgesi

• Başvuru tarihinden geriye doğru bütün ikamet ve çalışma izinlerini sıralayın.
• Öğrenci ikamet sürelerinin yalnız yarısını hesaba katın.
• Çalışma izni muafiyeti sürelerini ayrı gösterin.
• İzinler arasındaki boşlukları ve müracaat belgelerini kontrol edin.
• Son sekiz yıldaki bütün giriş-çıkışları gün gün hesaplayın.

Belgeler

• Pasaportun ve eski pasaportların tam kopyalarını hazırlayın.
• İki güncel biyometrik fotoğraf kullanın.
• UETS belgesini önceden alın.
• Hem Türkiye hem uyruğu bulunduğunuz ülke adlî sicil belgelerini hazırlayın.
• Apostil, konsolosluk tasdiki ve tercüme yöntemini ülkeye göre doğrulayın.
• Gelir ve sosyal yardım şartlarını resmî belgelerle destekleyin.
• Sağlık sigortasının kapsam ve süresini kontrol edin.

Süre ve tebligat

• Başvuru, ek belge ve randevu bildirimlerini UETS ve iletişim kanallarından takip edin.
• Ret veya iptal tebligatının tarihini kaydedin.
• İkamet izni işlemi ile varsa sınır dışı etme işleminin farklı dava sürelerini karıştırmayın.

Sık yapılan hatalar

Sekiz yılı yalnız takvim hesabıyla toplamak

Yasal ikamet türü, öğrenci izninin yarım sayılması ve yurt dışı kesinti kuralları uygulanmadan yapılan takvim hesabı hatalı sonuç verebilir.

Çalışma izni ile çalışma izni muafiyetini aynı saymak

Geçerli çalışma izni ikamet izni yerine geçer; güncel idarî uygulamaya göre çalışma izni muafiyeti süreleri ise ikamet süresi hesabına alınmaz.

Dört fotoğraf hazırlamak

Güncel uzun dönem ikamet izni belge listesinde iki biyometrik fotoğraf istenir.

Uzun dönem ikametin çalışma hakkı verdiğini sanmak

İkamet izni çalışma hakkını kendiliğinden vermez. Geçerli çalışma izni veya muafiyet gerekir.

Başvurunun bir ayda sonuçlanacağını varsaymak

İlk veya geçiş başvurularında genel kanunî sonuçlandırma süresi, eksiksiz belgelerin tesliminden itibaren en çok doksan gündür. Bir aylık süre, yurt dışında kesintisiz bir yıldan fazla kalış nedeniyle iptal edilen uzun dönem iznine yeniden başvuru gibi özel durumda uygulanır.

Ret işlemine karşı zorunlu “30 günlük itiraz” bulunduğunu varsaymak

Uzun dönem ikamet izni ret veya iptaline karşı genel olarak doğrudan altmış günlük iptal davası yolu açıktır. İYUK m.11 başvurusu isteğe bağlıdır; yapılıyorsa dava süresine etkisi dikkatle hesaplanmalıdır.

Sonuç

Uzun dönem ikamet izni, Türkiye'de uzun süre yasal olarak yaşayan yabancılar bakımından güçlü ve süresiz bir ikamet statüsüdür. Ancak sekiz yıllık sürenin dolması tek başına izin verilmesi için yeterli değildir. Yurt dışı kalışlar, öğrenci ikametinin yarım sayılması, çalışma izni ve çalışma izni muafiyeti ayrımı, son üç yıldaki sosyal yardım durumu, gelir, sağlık sigortası ve kamu düzeni incelemesi birlikte değerlendirilir.

2026 itibarıyla başvuru dosyasında iki biyometrik fotoğraf, güncel adres ve abonelik belgesi, hem Türkiye hem yabancı ülke adlî sicil kaydı, gelir ve sosyal yardım belgeleri ile UETS adresi özellikle önemlidir. İzin, çalışma hakkını veya vatandaşlığı kendiliğinden doğurmaz.

Ret veya iptal hâlinde tebliğ tarihi, işlemi tesis eden makam, ret gerekçesi ve varsa ayrı sınır dışı etme kararı derhâl incelenmelidir. Uzun dönem ikamet iznine ilişkin altmış günlük genel dava süresiyle, sınır dışı etme kararındaki yedi günlük özel süre birbirinden tamamen farklıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Uzun dönem ikamet izni kaç yıl süreyle verilir?

Uzun dönem ikamet izni süresiz olarak verilir. Bununla birlikte adres, kimlik, pasaport ve diğer bildirim yükümlülükleri devam eder; iptal sebepleri gerçekleşirse izin sona erdirilebilir.

Uzun dönem ikamet izni için kaç yıl Türkiye'de yaşamak gerekir?

Kural olarak başvuru tarihinden geriye doğru en az sekiz yıl kesintisiz ve yasal ikamet gerekir. Öğrenci ikametinin yarısı, diğer geçerli ikamet izinlerinin tamamı hesaba katılır.

Öğrenci ikamet izni sekiz yıllık sürede sayılır mı?

Evet; ancak öğrenci ikamet izniyle geçirilen sürenin yalnız yarısı hesaplanır.

Çalışma izni süresi uzun dönem ikamet hesabına katılır mı?

Geçerli çalışma izni ikamet izni yerine geçtiği için süre hesabında dikkate alınabilir. İzinlerin başlangıç-bitiş ve varsa iptal tarihleri ayrıca kontrol edilir.

Çalışma izni muafiyeti süresi sayılır mı?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının güncel idarî açıklamasına göre çalışma izni muafiyeti süreleri, kanunî çalışma izni veya ikamet izni sürelerinin hesabında dikkate alınmaz.

Yurt dışında kalmak sekiz yıllık süreyi keser mi?

Zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleri dışında bir yıl içinde toplam altı aydan veya son beş yıl içinde toplam bir yıldan fazla yurt dışında kalış, ikamet süresini keser ve kesinti öncesi süreler hesaba alınmaz.

Uzun dönem ikamet izni çalışma hakkı verir mi?

Hayır. Çalışmak için ayrıca çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti gerekir. Uzun dönem ikamet izni sahibi süresiz çalışma iznine başvurabilir; başvuru şartlarını taşımak izin verilmesini garanti etmez.

Uzun dönem ikamet izni için ev satın almak gerekir mi?

Hayır. Taşınmaz edinme, uzun dönem ikamet izninin kanunî şartları arasında değildir. Gelir, adres ve Türkiye ile bağlar bakımından yardımcı belge olabilir; ancak mülkiyet zorunlu değildir.

Uzun dönem ikamet izni vatandaşlık sağlar mı?

Hayır. Vatandaşlık ayrı bir hukukî statüdür ve 5901 sayılı Kanundaki şartlara göre ayrıca başvuru ve yetkili makam kararı gerektirir.

Başvuru kaç günde sonuçlanır?

Gerekli bilgi ve belgelerin tamamlanmasından itibaren ikamet izni başvuruları en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır. Eksik belgeler için otuz güne kadar süre verilebilir.

Başvuru reddedilirse kaç gün içinde dava açılır?

Özel bir süre yoksa ret işleminin tebliğini izleyen günden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Ayrı bir sınır dışı etme kararı varsa o işleme karşı yedi günlük özel süre uygulanır.

Uzun dönem ikamet izni iptal edilirse yeniden başvurulabilir mi?

İzin, sağlık, eğitim veya zorunlu kamu hizmeti dışındaki bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla yurt dışında kalış sebebiyle iptal edilmişse yeniden başvuru mümkündür. Sekiz yıllık şart tekrar aranmaz ve başvuru öncelikli olarak en geç bir ayda sonuçlandırılır.

Kaynakça

Mevzuat

• 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, özellikle m.25, m.27, m.28 ve m.42-45.
• Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik.
• 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu.
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, özellikle m.7, m.11, m.27 ve m.32.
• 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu.

Resmî uygulama kaynakları

• Göç İdaresi Başkanlığı - Uzun Dönem İkamet İzni Başvurularında İstenen Belgeler.
• Göç İdaresi Başkanlığı - e-İkamet.
• Göç İdaresi Başkanlığı - İkamet İzni Çeşitleri.
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı - Çalışma İzni Türleri.
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı - Çalışma İzni Muafiyeti Sıkça Sorulan Sorular.

Seçilmiş yargı kararları

• Danıştay 10. Daire, E.2016/13651, K.2021/3225, 10.06.2021.
• Danıştay 10. Daire, E.2016/857, K.2021/4596, 06.10.2021.
• Danıştay 10. Daire, E.2021/6544, K.2021/5567, 16.11.2021.