Adi Ortaklık Tasfiye Davasında Bilirkişi Raporuna İtiraz: Eksik Hesap ve Hatalı Değerleme

Adi ortaklık tasfiye davasında bilirkişi raporuna itiraz, raporun hangi işlem veya hesap yönünden hatalı olduğunu belgeleriyle göstermek ve mahkemeden bu eksikliğin giderilmesini istemektir. HMK m. 281 uyarınca esas süre, raporun tarafa tebliğinden itibaren iki haftadır. Koşulları varsa ilk süre içinde istenmek üzere bir defaya mahsus, en çok iki haftalık ek süre verilebilir. İtiraz; eksik malvarlığı, yanlış değerleme, çift mahsup ve hatalı paylaşım hesabı bakımından ayrı ayrı somutlaştırılmalıdır.

Tasfiye raporunun sonunda tek bir rakam bulunması, bütün ortaklık hesabının doğru incelendiğini göstermez. Sonuç tutarı matematiksel olarak doğru toplanmış olsa bile başlangıç verileri eksik olabilir. Bir banka hesabının dışarıda bırakılması, ortağın verdiği avansın sermaye gibi değerlendirilmesi veya aynı faturanın iki kez gider yazılması tasfiye sonucunu değiştirebilir. Etkili inceleme, önce hesabın kapsamını, ardından veri kaynağını ve hesaplama yöntemini denetler.

Bilirkişi raporuna itiraz süresi ne zaman başlar?

Raporun dosyaya sunulması ile tebliğ tarihi aynı değildir

HMK m. 281'de süre, raporun tarafa tebliğinden itibaren başlar. Raporun yazıldığı, mahkemeye sunulduğu veya UYAP dosyasında görüldüğü tarih ile usulüne uygun tebliğ tarihi ayrıştırılmalıdır. Elektronik tebligatta da Tebligat Kanunu m. 7/a'daki hukuki tebliğ tarihi esas alınır; belgeyi erken açmanın veya bildirimi geç fark etmenin sonucu dosyanın tebligat kaydı üzerinden değerlendirilir.

Süre hesabında başlangıç ve bitiş günü, resmî tatil ve gerekiyorsa adli tatil hükümleri birlikte incelenmelidir. “Rapor iki hafta önce yüklenmiş” gibi yaklaşık ifadeler güvenli bir süre hesabı sağlamaz. Rapor tebligatı, elektronik tebligat mazbatası ve mahkemenin ara kararı aynı dosyada saklanmalıdır.

Ek süre otomatik olarak verilmez

İtirazın iki hafta içinde hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel veya teknik çalışma gerektiriyorsa, ilk iki haftalık süre içinde mahkemeden ek süre istenebilir. Kanun, bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmeyecek bir ek süreye izin verir. Talebin yapılması, ek sürenin verilmiş olduğu anlamına gelmez.

Örneğin raporda yüzlerce banka hareketi farklı işletmelerle birleştirilmişse, hangi hesapların ne kadar dönemi kapsadığı ve neden uzman incelemesine ihtiyaç duyulduğu açıklanmalıdır. Yalnız “rapor uzundur” demek yerine teknik güçlük somutlaştırılır. Henüz elde edilemeyen banka kayıtlarının hangi kurumdan istenmesi gerektiği de ayrıca belirtilir.

İncelenen belge gerçekten bilirkişi raporu mu?

Tasfiye dosyasında bilirkişi raporu, tasfiye görevlisinin ara hesabı, yönetici ortağın sunduğu hesap listesi ve tarafın aldığı uzman görüşü bir arada bulunabilir. Bu belgelerin hepsi aynı hukuki statüde değildir. Öncelikle görevlendirme kararı okunmalı; belgenin kim tarafından, hangi soruyu cevaplamak için düzenlendiği belirlenmelidir.

Bilirkişi raporuna ilişkin HMK m. 281 düzenlemesi, her hesap belgesine sadece “rapor” denildiği için otomatik olarak uygulanmaz. Tasfiye görevlisinin işlem ve sonuç hesabına yönelik uyuşmazlıkta TBK m. 644 ile mahkemenin verdiği süreler de önemlidir. Buna karşılık gerçek bir bilirkişi raporu söz konusuysa, tasfiyenin uzun süreceği düşüncesiyle itiraz süresinin geçirilmesi ciddi usul riski doğurur.

HMK m. 282 uyarınca hâkim bilirkişi görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Ancak bu kural, tarafın süresinde ve somut itiraz sunmasına gerek olmadığı anlamına gelmez. Süresinde ileri sürülmeyen hususlar, usulî kazanılmış hak ve sonraki incelemenin sınırı bakımından tartışma yaratabilir. Her geç itirazın kesin olarak kabul edileceği veya her hatanın kendiliğinden düzeltileceği varsayılmamalıdır.

Tasfiye hesabında ilk olarak hangi belgeler karşılaştırılır?

İncelemenin başlangıcında ortaklık sözleşmesi ve değişiklikleri, katılım payı kayıtları, ortak cari hesapları, banka ve POS hareketleri, faturalar, stok ve demirbaş listeleri, borç mutabakatları ve önceki ödeme belgeleri yan yana getirilmelidir. Raporda hangi belgenin kullanıldığı ve hangi kaydın dışarıda bırakıldığı izlenebilmelidir.

Her para girişi kazanç, her para çıkışı gider değildir. Ortak tarafından yatırılan ek para bir avans veya borç olabilir. Bankadan çekilen tutar ortaklık giderine harcanmış olabileceği gibi ortağın kişisel kullanımına da gitmiş olabilir. Sınıflandırma yapılmadan yalnız banka toplamları üzerinden net kâr çıkarılması yanıltıcıdır.

Raporun eki olan tablolar okunabilir değilse, formüller açıklanmamışsa veya hesap dayanakları dosyada bulunmuyorsa bunun giderilmesi istenmelidir. Tarafın neye itiraz edeceğini anlayamadığı bir hesap, yalnız sonuç rakamı açık diye denetlenebilir sayılmaz. Bununla birlikte bütün muhasebenin yeniden yapılması talebi de somut bir eksikliğe dayanmalıdır.

En sık görülen altı hesap hatası nasıl gösterilir?

Hesaba alınmayan malvarlığı ve tahsilatlar

Bir stok grubu, teminat iadesi, müşteri alacağı, banka bakiyesi veya satış bedeli raporda bulunmayabilir. İtirazda bu kalemin ortaklıkla ilişkisi, ilgili tarih ve mevcut delil belirtilir. Malın fiilen bulunmaması, değerinin tasfiyede hiç dikkate alınmayacağı anlamına gelmez; kim tarafından ne zaman elden çıkarıldığı araştırılır.

Bir alacağın tahsil edilmemiş olmasıyla tahsil edilip kayda geçirilmemesi farklıdır. İlkinde alacağın varlığı, tahsil olanağı ve tasfiye içindeki değerlendirilmesi; ikincisinde paranın akıbeti ve ilgili ortağın hesabı incelenir. Aynı müşteri alacağını hem tahsil edilecek aktif hem de banka mevcudu olarak saymak da ters yönde bir mükerrerlik yaratabilir.

Belgesiz veya ortaklıkla ilgisiz gider

Bir gider için fatura bulunmaması, her durumda giderin hiç yapılmadığını kesin olarak göstermez. Öte yandan yönetici ortağın tek taraflı listesi de giderin varlığını ve ortaklıkla ilişkisini kendiliğinden kanıtlamaz. Ödeme kaydı, teslim belgesi, işin niteliği ve diğer deliller birlikte incelenmelidir.

İtiraz, “bütün giderler belgesizdir” yerine belge numarası ve tutar üzerinden kurulmalıdır. Kişisel seyahat, başka işletmenin faturası veya sona ermeden sonra yalnız bir ortağın yeni işi için yapılan harcama bulunuyorsa hangi nedenle ortaklığa yüklenemeyeceği açıklanır. Gerekli ortaklık gideri ile kişisel harcamayı ayıran olgular gösterilir.

Yanlış değerleme tarihi ve yöntemi

Sona erme tarihi, fiilî satış tarihi, teslim tarihi ve rapor tarihi farklı hukuki işlevler taşır. Her varlığın rapor günündeki değerinin alınması veya bütün kalemlerin sona erme günündeki nominal tutarla dondurulması otomatik bir çözüm değildir. Satılmış mal, elde duran stok, kullanım hakkı ve çekişmeli alacak bakımından değerleme konusu ayrı belirlenir.

Değerleme itirazında kullanılan emsallerin tarihi, malın durumu, amortisman yaklaşımı, satışın gerçekliği ve karşılaştırılan işlemlerin uygunluğu incelenebilir. “Bugün daha pahalı” açıklaması tek başına yeterli olmaz. Hukuki olarak hangi tarihin esas alınması gerektiğini mahkeme belirler; uzman bu kabule uygun teknik hesap yapar. Alternatif tarih kabulü tartışmalıysa, karşılaştırılabilir seçenekli hesap istenmesi yararlı olabilir.

Aynı kalemin iki kez mahsup edilmesi

Faturanın gider kaydı ile o faturanın banka ödeme kaydı iki ayrı gider değildir. Benzer şekilde ortağa yapılan ara ödeme önce cari hesaptan düşülmüşse, sonuç payından yeniden düşülmesi mükerrer mahsup yaratabilir. İtirazda iki satırın aynı ekonomik işleme ait olduğunu gösteren tarih, açıklama ve belge bağı kurulmalıdır.

Kâr ve zarar oranının yanlış uygulanması

Katılım payının büyüklüğü ile kâr ve zarar paylaşım oranı her zaman aynı değildir. TBK m. 623 ve ortaklık sözleşmesi birlikte değerlendirilmelidir. Sermayenin iadesi, avansın geri verilmesi ve kalan kazancın paylaşılması farklı hesap adımlarıdır. Raporda bu adımların tek oranla yürütülmesi, sözleşmeye aykırı sonuca yol açabilir.

Banka kayıtlarıyla çelişen sonuç hesabı

POS tahsilatları, komisyon, iade ve bloke çözülmesi nedeniyle satış gününden farklı tarihte bankaya yansıyabilir. Bankaya geçen net tutarın brüt satış gibi alınması veya POS raporuyla banka hareketinin iki ayrı gelir sayılması doğru değildir. Dönem mutabakatında işlem tarihi, valör tarihi, komisyon, iade ve aktarım açıklamaları birlikte kontrol edilir.

Somut bir itiraz tablosu nasıl hazırlanır?

Aşağıdaki örnek gerçek bir dava hesabı değildir. İtirazın belge ve talep bağlantısını göstermek için varsayımsal olarak hazırlanmıştır. İddia edilen düzeltmenin kabulü, delillerin değerlendirilmesine bağlıdır.

Bu örnekte ilk iki kalem toplam aktif veya dağıtılabilir sonucu etkileyebilir; avans kalemi ise hem borç hem ortak hesabı boyutuyla ele alınır. Düzeltme tutarlarını doğrudan toplayıp “davacının alacağı bu kadar artar” demek doğru değildir. Önce net tasfiye sonucu, sonra uygulanacak paylaşım ve kişisel mahsuplar hesaplanır.

İtiraz eklerinde belgeler numaralandırılmalı ve her satır ilgili eke bağlanmalıdır. Çok sayıda kayıt varsa kısa bir açıklama tablosu yanında asıl kayıt veya doğrulanabilir örneği sunulur. Belge henüz elde değilse hangi kurumda bulunduğu ve hangi dönem için getirtilmesi gerektiği belirtilir. Dosyada daha önce sunulmuş belgeye de tarih ve ek numarasıyla işaret edilmesi incelemeyi kolaylaştırır.

Ek rapor, yeni bilirkişi ve uzman görüşü hangi durumda istenir?

Eksiklik mevcut uzman tarafından giderilebilecek nitelikteyse ek rapor istenebilir. Örneğin unutulmuş bir banka hesabının hesaba eklenmesi veya belirli bir formülün açıklanması buna elverişli olabilir. Ek rapor talebinde sorular tek tek yazılmalı; ilk rapordaki hangi belirsizliğin giderileceği gösterilmelidir.

Uzmanlık alanı uygun değilse, temel yöntem sorunu giderilmemişse veya kök ve ek rapor arasında açıklanamayan çelişki varsa yeni bilirkişi incelemesi talep edilebilir. Yeni heyet istemek, sadece sonuçtan memnun olmamaya dayandırılmamalıdır. Bir restoranın işleyişi, inşaat maliyeti veya makine değerlemesi için gereken uzmanlık farklı olabilir.

HMK m. 293 kapsamında alınan uzman görüşü, teknik itirazı açıklamaya yardımcı olabilir. Bu görüş mahkeme bilirkişisinin raporunu kendiliğinden hükümsüz kılmaz ve mahkemenin değerlendirmesinin yerini almaz. Görüşün yöntemi, dayandığı belgeler ve hesap tekrar edilebilirliği önem taşır. Bilirkişinin reddi, disiplin şikâyeti ve rapora teknik itiraz ise ayrı koşulları bulunan işlemlerdir; biri diğerinin yerine geçmez.

Yargıtay eksik hesap incelemesini nasıl değerlendiriyor?

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 26 Eylül 2024 tarihli, 2023/4233 E., 2024/2600 K. sayılı kararında bir restoran işletmesinin hesapları başka bir şirketin hesapları içinde yer almıştır. Tasfiye raporunda kasa ve banka bakiyelerinin net belirlenememesi nedeniyle sıfır kabul edilmesi yeterli görülmemiştir. Daire, raporun bu hâliyle hüküm kurmaya ve denetime elverişli olmadığı sonucuna varmıştır.

Kararda muhasebe kayıtları ve dayanak belgelerin toplanması, yönetici ortaktan yapılan iş ve harcamalar hakkında hesap istenmesi ve uygun sektör bilgisiyle inceleme yapılması gerektiği açıklanmıştır. Kararın uygulama bakımından önemi, “belirlenemedi” ile “yoktur” arasındaki farktır. Bununla birlikte bu karar, her kayıtsız işletmede iddia edilen gelir tutarının aynen kabul edileceği veya emsal işletme verilerinin her dosyada doğrudan kullanılacağı anlamına gelmez.

İtiraz dilekçesi sonuç bölümünde ne istenmelidir?

Sonuç talebi, raporun tamamının reddi gibi genel bir ifadeye sıkışmamalıdır. Eksik belgelerin getirtilmesi, belirli hesap satırlarının düzeltilmesi, değerleme tarihinin mahkemece açıklanması, ek rapor alınması veya uygun uzmanlıkta yeni inceleme yapılması ayrı ayrı istenebilir. Gerekirse bilirkişinin duruşmada açıklama yapması da değerlendirilir.

Hukuki yorum bilirkişiye bırakılmamalıdır. Sözleşmenin geçerliliği, tarafın hangi borçtan sorumlu olduğu veya kesin hüküm gibi konularda karar mercii mahkemedir. Bilirkişiden istenen, mahkemenin belirlediği hukuki çerçevede teknik veriyi açıklamak ve denetlenebilir hesap oluşturmaktır. İtirazın sonunda hangi kabulün hangi hesap sonucunu değiştirdiği mümkün olduğunca açık gösterilmelidir.

İlgili yazılar: Adi Ortaklıkta Tasfiye Görevlisi ve Yetkileri; Adi Ortaklık Sonrası İşletmenin Kullanılması; Adi Ortaklık Tasfiye Kararının İcrası ve Faiz; Adi Ortaklıkta Hesap Vermeyen Ortak ve Kâr Payı Talebi; Adi Ortaklıkta Tasfiye Payı Nasıl Hesaplanır?; Bilirkişi Raporuna İtiraz: Süre ve İtiraz Gerekçeleri.

Sonuç

Adi ortaklık tasfiye raporuna etkili itiraz, süreyi koruyan ve hesap hatasını belgesiyle gösteren itirazdır. Malvarlığı, borç, avans, sermaye ve paylaşım oranları birbirinden ayrılmalı; aynı işlem iki kez hesaba alınmamalıdır. Ek rapor veya yeni inceleme talebi, dosyada gerçekten çözülmemiş sorulara yöneltilmelidir. Böylece mahkemenin hükmüne esas olacak son hesabın nasıl kurulduğu taraflarca ve kanun yolu merciince izlenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bilirkişi raporuna itiraz süresi kaç haftadır?

HMK m. 281'e göre raporun tarafa tebliğinden itibaren iki haftadır. Kanundaki koşullar varsa, ilk süre içinde talep edilerek bir defaya mahsus en çok iki haftalık ek süre alınabilir.

Ek süre talep etmek süreyi kendiliğinden uzatır mı?

Hayır. Mahkemenin talebi değerlendirmesi ve ek süre vermesi gerekir. Bu nedenle ilk sürede belirlenebilen itirazların sunulması ve ek süre gerekçesinin açıklanması önemlidir.

Raporda banka hesabı belirlenemiyorsa sıfır kabul edilir mi?

Kendiliğinden edilemez. Kayıtların tamamlanması ve hesapların ayrıştırılması araştırılmalıdır. Anılan Yargıtay kararı, belirlenemeyen kasa ve banka bakiyelerinin sıfır sayılmasını somut dosyada yetersiz bulmuştur.

Yeni bilirkişi istemek için ilk raporun aleyhe olması yeterli mi?

Hayır. Uzmanlık eksikliği, giderilmeyen çelişki, yöntem hatası veya denetlenemeyen hesap gibi somut nedenler açıklanmalıdır. Kararı mahkeme verir.

İtirazda alternatif hesap sunulabilir mi?

Evet. Kullanılan belgeler, varsayımlar ve paylaşım adımları açık gösterilmelidir. Alternatif hesabın sunulması, dayandığı hukuki kabulün mahkemece benimsendiği anlamına gelmez.

Kaynakça

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, özellikle m. 27, 90–93, 266–282 ve 293.
2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, özellikle m. 623, 630–631 ve 642–644.
3. 7201 sayılı Tebligat Kanunu, m. 7/a.
4. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 26.09.2024, 2023/4233 E., 2024/2600 K., karar tam metni; veri tabanında erişim hesabı gerekebilir.