Temel İlke: Şirket Hesabı Ortağın Kişisel Hesabı Değildir
Anonim ve limited şirketler ayrı tüzel kişiliğe ve ayrı malvarlığına sahiptir. Ortağın pay sahibi olması, şirket banka hesabındaki parayı kişisel malvarlığı gibi serbestçe kullanma hakkı vermez. Şirketten çıkan her para hareketinin şirket yönünden hukuki ve ekonomik bir sebebi, uygun muhasebe kaydı ve gerektiğinde organ kararı bulunmalıdır.
“Şirket benim, para da benim” yaklaşımı özellikle aile şirketlerinde ve tek ortaklı yapılarda sık görülür. Tek ortaklı şirketin de tüzel kişiliği ortaktan ayrıdır. Bu ayrımın göz ardı edilmesi; vergi incelemesi, ortaklar arası hesaplaşma, yönetici sorumluluğu ve şirket alacaklıları bakımından sorun doğurabilir.
TTK m.358 Uyarınca Pay Sahibi Şirkete Borçlanabilir mi?
TTK m.358 pay sahiplerinin şirkete borçlanmasını tamamen yasaklamaz; ancak iki temel koşula bağlar. Pay sahibi, sermaye taahhüdünden doğan vadesi gelmiş borcunu yerine getirmemişse şirkete borçlanamaz. Ayrıca şirketin serbest yedek akçelerle birlikte kârı geçmiş yıl zararlarını karşılayacak düzeyde olmalıdır.
Bu hükmün amacı şirket sermayesinin ve alacaklıların korunmasıdır. Dolayısıyla “ortak cari hesap” adı altında şirket kaynaklarının koşulsuz ve sınırsız biçimde ortağa aktarılması TTK'nın sistemine uygun değildir.
Limited şirket ortağı bakımından da aynı kural uygulanır
TTK m.644, anonim şirketlerdeki şirkete borçlanma yasağına ilişkin 358. maddenin limited şirketlere de uygulanacağını açıkça düzenler. Bu nedenle limited şirket ortağının şirketten para çekmesinde de m.358 koşulları dikkate alınmalıdır.
Müdür veya yönetim kurulu üyesi açısından ek sınırlamalar olabilir
TTK m.395/2, pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyeleri ile maddede belirtilen pay sahibi olmayan yakınlarının şirkete nakit borçlanmasını yasaklar; şirketin bunlar için kefalet, garanti ve teminat vermesine veya borçlarını devralmasına da sınırlama getirir. TTK m.644 bu hükmün belirli kısmını limited şirketlere de taşır. Kişinin hem ortak hem yönetici olması hâlinde sıfatlar ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Şirket Ortağı Şirketten Hangi Hukuki Sebeplerle Para Alabilir?
Kâr payı dağıtımı
Şirketin dağıtılabilir kârı bulunuyorsa ve gerekli genel kurul kararı alınmışsa ortak kâr payı alabilir. Kâr payı dağıtımı, şirket hesabından açıklamasız para çekip daha sonra bu işlemi “temettü” olarak adlandırmaktan farklıdır. Finansal tablolar, kanuni yedekler, dağıtılabilir kâr ve vergi kesintileri birlikte değerlendirilmelidir.
Ücret, huzur hakkı, prim veya benzeri yönetici ödemeleri
Ortak aynı zamanda yönetim kurulu üyesi, müdür veya şirket çalışanı olabilir. Yönetim kurulu üyelerine TTK m.394 kapsamında esas sözleşme veya genel kurul kararıyla huzur hakkı, ücret, ikramiye, prim ve yıllık kârdan pay ödenebilir. Limited şirkette müdür ücretlerinin hukuki dayanağı ve yetkili organ kararı ayrıca değerlendirilmelidir. Ödeme, gerçek hizmet ve doğru bordro/vergi uygulamasıyla uyumlu olmalıdır.
Gerçek şirket giderinin ortağa iadesi
Ortak şirket adına kişisel kartı veya hesabıyla gerçek bir şirket gideri ödemişse, uygun belgelendirme şartıyla şirket bu tutarı ortağa iade edebilir. Burada para çekme değil, şirket adına yapılan harcamanın geri ödenmesi söz konusudur. Belgenin şirket faaliyetiyle ilgisi ve kimin adına düzenlendiği önemlidir.
İş avansı veya masraf avansı
Seyahat, satın alma veya belirli bir şirket işi için avans verilebilir. Ancak avansın kullanım amacı, süresi ve kapanış belgeleri açık olmalıdır. Süresiz ve açıklamasız avans bakiyeleri fiilen ortak borcuna dönüşebilir.
Şirketin ortağa borç vermesi veya cari hesap ilişkisi
TTK m.358'in şartları sağlanıyorsa ve işlem şirket menfaatine, vergi kurallarına ve şirket içi yetkilere uygun biçimde kuruluyorsa şirket ile ortak arasında borç ilişkisi gündeme gelebilir. Ancak tutar, vade, faiz, geri ödeme, yetkili organ ve muhasebe kaydı açık olmalıdır. “Ortak cari hesap” yalnız muhasebe hesabının adıdır; hukuki sebep yerine geçmez.
Ortak Cari Hesap Nedir ve Neden Risklidir?
Ortak cari hesap, şirket ile ortak arasındaki karşılıklı para hareketlerini muhasebede izlemeye yarayan bir hesaptır. Ortağın şirkete verdiği para, şirket adına yaptığı ödeme veya şirketten aldığı tutar bu hesapta izlenebilir. Fakat cari hesap bakiyesinin bulunması, para çekişinin kendiliğinden hukuka ve vergi mevzuatına uygun olduğu anlamına gelmez.
Cari hesabın sürekli borç bakiyesi vermesi ne anlama gelir?
Şirketin ortaktan alacaklı hâle gelmesi, ortağın şirket kaynağını kullandığını gösterebilir. Tutarın yüksekliği, süresi, geri ödeme hareketleri ve faiz uygulanıp uygulanmadığı incelenmelidir. Yıl sonunda açıklama değiştirerek hesabın kapatılması, gerçek ekonomik işlemin niteliğini değiştirmez.
Her para hareketinin gerçek hukuki sebebi belirlenmelidir
Aynı banka transferi, somut olaya göre kâr payı, ücret, gider iadesi, borç veya avans olabilir. Muhasebe açıklamasının hukuki ilişkiyle çelişmesi ileride ispat ve vergi sorunu doğurur.
Vergi Hukuku Bakımından Ortak Şirkete “İlişkili Kişi”dir
KVK m.13, kurumların ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı bedel veya fiyat üzerinden yaptığı işlemlerde kazancın transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü olarak dağıtılmış sayılmasını düzenler. Kanun, ödünç para alınması ve verilmesini de açıkça mal veya hizmet alım-satımı kapsamındaki işlemler arasında sayar. Ortaklar ise ilişkili kişi tanımı içindedir.
Bu nedenle şirketin ortağa faizsiz veya emsallere uygun olmayan koşullarda uzun süre kaynak kullandırması, yalnız şirketler hukuku değil vergi hukuku bakımından da incelenir.
Emsal faiz ve transfer fiyatlandırması riski
Şirket üçüncü bir kişiye borç verirken talep edeceği ekonomik karşılığı ortağından hiç istemiyorsa veya emsalin çok altında belirliyorsa, vergi idaresi emsallere uygunluk ilkesini gündeme getirebilir. Bu değerlendirme otomatik bir sabit faiz oranına indirgenemez; işlem tarihi, tutar, vade, para birimi, teminat ve piyasa şartları önemlidir.
Örtülü kazanç dağıtımının sonucu
KVK m.13/6 uyarınca tamamen veya kısmen transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü olarak dağıtılan kazanç, ilgili hesap döneminin son günü itibarıyla dağıtılmış kâr payı sayılır. Bu sonuç kurumlar vergisi matrahı ve kâr dağıtımına bağlı vergisel sonuçlar bakımından ayrıca değerlendirme gerektirir.
Kişisel Harcamaların Şirket Hesabından Ödenmesi Neden Sorunludur?
Ortağın ev gideri, kişisel seyahati, özel alışverişi veya aile harcaması şirket hesabından ödendiğinde bu tutarın şirket gideri olduğu varsayılamaz. İşletme faaliyetiyle ilgisi olmayan kişisel harcamanın gider kaydedilmesi vergi matrahı bakımından risk doğurur; işlem ortağın borcu veya sağlanan menfaat olarak ayrıca sınıflandırılabilir.
Kişisel harcama ile şirket giderinin aynı kredi kartı veya banka hesabında karışması, belge düzenini ve iç denetimi zayıflatır. Şirket ölçeği küçük olsa dahi ayrı hesap ve ödeme politikası kurulması gerekir.
Kâr Payı ile Borç Para Arasındaki Fark Nedir?
Kâr payı geri ödenmek üzere verilmez
Kâr payı, dağıtılabilir kârdan ve yetkili organ kararıyla ortağa yapılan dağıtımdır. Vergi kesintisi ve diğer şartlar gündeme gelir.
Borç geri ödeme yükümlülüğü doğurur
Borç ilişkisinde ortağın şirkete karşı geri ödeme yükümlülüğü vardır. Vade, faiz ve teminat koşulları işlemin gerçek niteliğini gösterir. Geri ödenmesi beklenmeyen “borç” kayıtları, işlemin gerçekte kâr aktarımı olup olmadığı tartışmasını doğurabilir.
Şirketin Ortağa Borç Vermesinde Hangi Belgeler Bulunmalıdır?
- Borç ilişkisinin hukuki sebebini gösteren yazılı sözleşme veya karar.
- Tutar, para birimi, vade ve geri ödeme planı.
- Emsallere uygunluk değerlendirmesi ve gerekiyorsa faiz oranının dayanağı.
- Yetkili organ ve temsil kontrolü.
- Banka dekontları ve açıklamaları.
- Ortak cari hesap ekstresi ve dönemsel mutabakat.
- Geri ödeme kayıtları.
- Vergi ve muhasebe işlemlerinin işlemin gerçek niteliğiyle uyumu.
Yönetici Sorumluluğu Ne Zaman Gündeme Gelebilir?
Şirket kaynaklarının bir ortak lehine şirket menfaatine aykırı biçimde kullandırılması diğer ortakların ve şirket alacaklılarının menfaatini zedeleyebilir. Yönetim kurulu üyeleri, müdürler ve yöneticiler kanun ve esas/şirket sözleşmesinden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ederek şirkete zarar verirlerse TTK'daki sorumluluk hükümleri gündeme gelebilir.
Bu değerlendirme, her cari hesap bakiyesini otomatik olarak yönetici sorumluluğuna dönüştürmez. İşlemin şirket menfaatine uygunluğu, karar süreci, emsal şartları, ödeme gücü ve zararın oluşup oluşmadığı somut olarak incelenir.
Ortaklar Arasında Uyuşmazlık Çıktığında Hangi Kayıtlar Önem Kazanır?
- Banka hesap hareketleri.
- Ortak cari hesap ve mizanda ilgili hesaplar.
- Genel kurul, yönetim kurulu veya müdürler kurulu kararları.
- Borç sözleşmeleri ve ödeme planları.
- Kâr dağıtım kararları.
- Gider belgeleri ve masraf formları.
- E-posta ve yazışmalar.
- Şirket sözleşmesi ve ortaklar sözleşmesi.
Bir ortağın yıllarca şirket hesabından düzenli para çekmesine diğer ortakların sessiz kalmış olması, her işlemi kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez. Ancak tarafların bilgisi, onayı, yerleşik muhasebe düzeni ve sonradan yapılan mutabakatlar uyuşmazlıkta delil değerine sahip olabilir.
Şirketten Para Çekmeden Önce Uygulanabilecek Beş Adımlı Kontrol
- Hukuki sebebi belirleyin: Kâr payı mı, ücret mi, borç mu, avans mı, gider iadesi mi?
- Yetkiyi kontrol edin: Ödemeye veya borçlandırmaya hangi organ/personel yetkili?
- TTK m.358 şartlarını inceleyin: Sermaye borcu ve geçmiş yıl zararlarını karşılama koşulları sağlanıyor mu?
- Vergi ve emsal şartlarını değerlendirin: İlişkili kişi işlemi için fiyat/faiz koşulları makul mü?
- Belgelendirin ve mutabakat yapın: Banka açıklaması, karar, sözleşme, cari hesap ve geri ödeme birbirini doğruluyor mu?
Sonuç
Şirket ortağının şirket hesabından para çekmesi, işlemin adıyla değil gerçek hukuki ve ekonomik sebebiyle değerlendirilir. Kâr payı, ücret, gider iadesi ve borç birbirinden farklı rejimlere tabidir. TTK m.358 ve limited şirketler bakımından m.644 atfı, şirket kaynaklarının ortağa kullandırılmasını koşullara bağlar. Vergi hukukunda da ortağa verilen borç ilişkili kişi işlemi olup emsallere uygunluk ilkesine tabidir. Şirket hesabının kişisel hesap gibi kullanılması yerine her para hareketinin önceden sınıflandırıldığı ve belgelendirildiği bir sistem kurulmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Şirket ortağı şirket hesabından istediği zaman para çekebilir mi?
Hayır. Ortaklık payı şirket hesabı üzerinde sınırsız kişisel tasarruf hakkı vermez. Ödemenin kâr payı, ücret, gider iadesi, avans veya borç gibi hukuki bir sebebe dayanması ve ilgili şartları sağlaması gerekir.
TTK m.358 limited şirketler için de uygulanır mı?
Evet. TTK m.644, pay sahiplerinin şirkete borçlanma yasağına ilişkin m.358'i limited şirketlere de uygular.
Ortak cari hesapta borç bakiyesi bulunması yasak mıdır?
Tek başına muhasebe bakiyesinin varlığı otomatik yasak anlamına gelmez. Ancak borcun gerçek sebebi, TTK m.358 şartları, vade, geri ödeme ve vergi yönünden emsallere uygunluk incelenmelidir.
Şirket ortağa faizsiz borç verebilir mi?
Bu konuda yalnız şirketler hukuku değil vergi hukuku da önemlidir. KVK m.13 ödünç para işlemlerini transfer fiyatlandırması kapsamına alır. Faizsiz veya emsale aykırı kaynak kullandırılması vergisel eleştiri doğurabilir; somut işlem koşulları analiz edilmelidir.
Şirketten çekilen para sonradan kâr payı sayılabilir mi?
Kâr payı için dağıtılabilir kâr ve yetkili organ kararı başta olmak üzere şirketler hukuku ve vergi şartları aranır. Açıklamasız para çekişini sonradan tek taraflı muhasebe kaydıyla kâr payına dönüştürmek güvenli bir yöntem değildir.
Ortağın kişisel kredi kartı borcu şirket hesabından ödenebilir mi?
Kişisel borcun şirketçe ödenmesi şirket gideri sayılmaz. İşlemin ortak borcu veya sağlanan menfaat olarak kaydı ve vergi sonucu ayrıca değerlendirilmelidir.
Ortak şirket adına yaptığı masrafı geri alabilir mi?
Evet. Harcamanın gerçek şirket gideri olması, uygun belge bulunması ve muhasebe kaydının doğru yapılması koşuluyla ortağa masraf iadesi yapılabilir.
Yönetim kurulu üyesi veya müdür şirkete borçlanabilir mi?
Kişinin pay sahibi olup olmadığı ve sıfatı önemlidir. Pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyeleri ve kanunda sayılan yakınları bakımından TTK m.395/2 özel yasaklar içerir; limited şirketlerde m.644 atfı dikkate alınır. Somut sıfat yapısı ayrı incelenmelidir.
Ortak cari hesap bakiyesi ne sıklıkla kontrol edilmelidir?
Yalnız yıl sonunda değil, dönem içinde düzenli olarak kontrol edilmelidir. Özellikle yüksek tutarlı veya uzun süredir kapanmayan bakiyeler için hukuki sebep, mutabakat, geri ödeme ve vergi değerlendirmesi yapılmalıdır.
Kaynakça
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, özellikle m.358, m.394-395, m.553 ve m.644.
- T.C. Ticaret Bakanlığı, Türk Ticaret Kanunu tam metni. Kaynak
- 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu m.13, Gelir İdaresi Başkanlığı mevzuat sayfası. Kaynak
- Gelir İdaresi Başkanlığı, Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı Hakkında Genel Tebliğ (Seri No:1). Kaynak
- T.C. Ticaret Bakanlığı, “Şirket Bilgileri”. Kaynak