Gerçekleşmeyen Fon Satış Emirlerinde Banka ve Aracı Kurumların Sorumluluğu

Fon satış emrinin gerçekleşmemesi, banka veya aracı kurumun kendiliğinden bütün yatırım zararından sorumlu olduğu anlamına gelmez; sorumluluk, üstlenilen yükümlülüğün ihlali ile yatırımcının kaybı arasındaki bağlantıya göre belirlenir. Emrin alınması, TEFAS’a iletilmesi, fiyatının belirlenmesi ve bedelin ödenmesi ayrı aşamalardır; özellikle 16–17 Eylül 2026 ayrımı, belirli fonların tasfiyesinde uygulanacak ödeme rejimini etkileyebilir. Geç iletim, dayanaksız iptal veya teknik aksaklık nedeniyle doğan taleplerde işlem kayıtları, geçerli fon koşulları, zamanında işlem yapılsaydı elde edilebilecek sonuç ve tasfiyeden alınan ödemeler birlikte incelenmelidir. Başvuru yolu, zamanaşımı ve dava türü de yatırımcının ilişkisine ve güncel mevzuata göre ayrıca belirlenir. [1] [2] [4]

Gerçekleşmeyen fon satış emri hangi aşamada sorun yaşandığını gösterir?

Yatırım fonu katılma payının satışı, uygulamada çoğunlukla payın fona iadesi yoluyla gerçekleştirilir. Yatırımcının bankacılık uygulamasındaki satış düğmesine basması ile satış bedelinin kullanılabilir bakiyeye geçmesi arasında birden fazla işlem bulunur. “Emriniz alındı” bildirimi, emrin platforma ulaştığını veya satış bedelinin kesinleştiğini tek başına göstermez.

Sorumluluk incelemesinde bu aşamaların her biri kendi kaydıyla açıklanmalıdır:

Bu ayrımın pratik sonucu şudur: Kurumun aldığı talimatı bekletmesi, zamanında iletilen talimatın fonun ödeme güçlüğü nedeniyle sonuçlanmaması ve gerçekleşmiş satış bedelinin yatırımcı hesabına aktarılmaması, farklı yükümlülüklere dayanır. Dava hazırlığında yalnız son ekran bildiriminin açıklanması yeterli olmaz; işlemin nerede durduğu belirlenmelidir. [3]

Fiyat valörü, emre uygulanacak fiyatın hangi güne ait olacağını; ödeme veya takas valörü ise ilgili işlemin tamamlanmasının öngörüldüğü günü ifade eder. Bunların ileri tarihli olması, emrin kurum bünyesinde o tarihe kadar tutulabileceği sonucunu doğurmaz. Emrin iletilmesi gereken an ayrıca saptanır.

16 ve 17 Eylül 2026 tarihli emirler tasfiyede neden farklı sonuç doğurabilir?

TEFAS’a iletim tarihi ödeme rejimini etkileyebilir

SPK’nın 2026/61 sayılı Bülteni’nin A/6 hükmü, kapsamındaki gerçekleşmemiş iade talimatları karşılığında oluşan tutarın fon hesabına borç kaydedilmesini ve tasfiyede elde edilen nakitten öncelikle bu borçların ödenmesini düzenler. A/5 ise nakde dönüştürme ve pay sahipliği oranında dağıtım esaslarını içerir. Bu özel hükümler, bütün yatırım fonlarına uygulanabilecek genel bir ödeme garantisi değildir. [1]

28 Eylül 2026 tarihli SPK açıklaması, uygulamadaki tarih ayrımını ortaya koymaktadır:

Açıklamada, 16 Eylül saat 13.30 sonrası ile 17 Eylül saat 13.30 öncesi talimatların aynı fiyat valörüne tabi olduğu da belirtilmektedir. Aynı fiyat valörü, aynı iletim tarihi ve aynı ödeme hakkı anlamına gelmez. Bu nedenle yalnız bankaya talimat verilen güne veya ekranda gösterilen valöre bakılarak yatırımcının hangi grupta olduğu söylenemez. [2]

Öncelikli ödeme tam ve derhâl tahsil garantisi oluşturmaz

A/6 kapsamında fon borcu kaydedilmesi ile bu borcun fiilen tahsil edilebilmesi ayrı konulardır. Ödeme, fon varlıklarının nakde dönüşümüne ve uygulanacak tasfiye hükümlerine bağlıdır. Düzenlemeden, görevlendirilen bankanın eksik kalan her tutarı kendi malvarlığından tamamlayacağı veya alacağın diğer bütün fon borçları karşısında koşulsuz üstünlüğü bulunduğu sonucu çıkarılamaz.

Alacak tutarı da ekranda son görülen portföy değerine doğrudan eşitlenemez. İlgili emrin fiyat valörü, olay tarihinde geçerli izahname ve mutabakat kayıtları incelenir. Fiyatın açıklanmadığı durumda, son yayımlanan değeri hiçbir değerlendirme yapmadan kesin satış bedeli kabul etmek isabetli olmaz.

Kurumun önceki gecikmesi ayrıca incelenir

16 Eylül’de iletilmesi gereken bir talimatın kurumun yükümlülüğüne aykırı biçimde 17 Eylül’e bırakılması, yatırımcının ödeme rejimini değiştirmiş olabilir. Ancak tarih farkı tek başına ihlali kanıtlamaz. Emrin ne zaman iletilmesi gerektiği ve zamanında iletilseydi hangi hakkın doğacağı birlikte ortaya konulmalıdır.

Zamanında iletilen emrin de fonun temerrüdü nedeniyle ödenmeyeceği, fakat A/6 kapsamına gireceği bir durumda tartışılacak zarar, otomatik olarak satış bedelinin tamamı değildir. Öncelikli ödeme hakkı korunsaydı elde edilebilecek tahsilat ile mevcut durumda alınan ve alınabilecek ödemeler karşılaştırılır. İşlem kısıtlaması, daha önce gerçekleşmiş bir gecikmenin sonuçlarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Banka ve aracı kurum hangi yükümlülükleri ihlal ettiğinde sorumlu olabilir?

Geçerli emrin doğru kaydedilmesi ve süresinde iletilmesi

İlk inceleme, müşteri sözleşmesi ve fiilen sunulan hizmet üzerinden yapılır. Kurum yalnız emir iletimine mi aracılık etmektedir; başka bir yatırım kuruluşuyla hangi iş bölümünü kurmuştur; fon dağıtımında hangi görevi üstlenmiştir? Aynı şirketin farklı hizmetlerdeki konumu, sorumluluğun kapsamını değiştirebilir. İlgili SPK düzenlemeleri ile işlem tarihinde yürürlükte bulunan fon koşulları bu sözleşmesel ilişkiyle birlikte okunur. [5]

Emrin yanlış fon koduyla kaydedilmesi, miktarının değiştirilmesi, zamanında iletilmemesi, gerçekleşmeyen işlem için yanıltıcı bildirim verilmesi veya geçerli bir neden bulunmaksızın iptal edilmesi sorumluluk incelemesine konu olabilir. Buna karşılık, usulüne uygun bir işlem kısıtlamasının uygulanması nedeniyle emrin yerine getirilememesi, ayrıca kuruma yüklenebilecek ihlal bulunmadan tazminat sonucuna bağlanamaz.

Saat 13.30 ile iletim için son saat birbirine karıştırılmamalıdır

Takasbank’ın 20 Temmuz 2026 tarihli TEFAS Uygulama Esasları, normal işgünlerinde ileri valörlü talimat kabulünü 09.00–17.45 aralığında; valör atlatma saatini 13.30 olarak düzenlemektedir. Fon için sistemde tanımlanan farklı işlem saatleri ve istisnalar ayrıca incelenir. Dolayısıyla 13.30’dan sonra verilen her emrin ertesi gün iletilmesi gerektiği söylenemez. [3]

Uygulanacak inceleme; kurumun taahhüdü, fonun işlem saatleri, platformun kabul aralığı ve fiilî iletim zamanı arasında yapılır. Bir bankanın uygulama ekranı gün boyunca talimat kabul ediyor olabilir; bu durumun platforma iletim ve fiyatlandırma yönünden ne anlama geldiği yatırımcıya açıklanmış olmalıdır. Kurum içi işleyiş, sözleşme ve düzenlemelerdeki yükümlülüklerin yerine geçmez.

Aynı esaslarda fon satış talimatlarının TEFAS limiti ve teminat koşulu aranmaksızın iletileceği belirtilmektedir. Bu nedenle alım emirlerine özgü bir teminat yetersizliği açıklaması, satış emrinin bekletilmesini kendiliğinden açıklamaz. Savunmanın, somut işlem türüne ve gerçek ret nedenine uygunluğu denetlenmelidir. [3]

Kusur ve sorumsuzluk kayıtları

TBK m.112 bakımından yatırımcı; yükümlülüğe aykırılığı, zararı ve uygun nedensellik bağını ortaya koyar; borçlu kurum ise kusursuzluğunu ispatla yükümlüdür. TBK m.115, ağır kusurdan önceden sorumsuzluk anlaşmalarını; izinle yürütülen uzmanlık hizmetlerinde hafif kusurdan sorumsuzluk anlaşmalarını da kesin hükümsüz sayar. Yardımcı kişiler bakımından TBK m.116 ayrıca değerlendirilir. [4]

Bu çerçevede sözleşmedeki “teknik aksaklıklardan sorumluluk kabul edilmez” benzeri genel bir kayıt, tek başına uyuşmazlığı çözmez. Kaydın geçerliliği, hizmetin niteliği ve somut aksaklığın kuruma yüklenebilirliği incelenir. İşlemin dış hizmet sağlayıcı veya başka bir kurum üzerinden yürütülmesi de sorumluluk incelemesini ortadan kaldırmaz; görev paylaşımı ve aksaklığın meydana geldiği aşama açıklanmalıdır.

Fonun piyasa riski ile kurumun işlem hatası ayrı değerlendirilir. Yatırımcının fon değerindeki değişimi kabul etmesi, kurumun geçerli talimatı gereği gibi işleme koymamasının sonuçlarını da üstlendiği anlamına gelmez. Bununla birlikte, kurumun ihlali bulunmadan yalnız yatırımın değer kaybetmesi tazminat için yeterli değildir.

Talep hangi kuruluşa yöneltilmelidir?

Banka, aracı kurum, fon kurucusu, yönetici, saklayıcı ve tasfiyeyi yürüten kuruluşun sorumlulukları birbirinin yerine geçmez. Aynı kuruluş birden fazla sıfat taşıyorsa her görevi ayrıca incelenir.

Sermaye Piyasası Kanunu m.56, portföy saklayıcısının yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle katılma payı sahiplerine verdiği zararlara ilişkin sorumluluğunu düzenler. Fon varlığının ve farklı kuruluşların malvarlıklarının ayrılığı da gözetilmelidir. [6]

Takasbank’ın platform altyapısına ilişkin görevi ile üyelerin yatırımcılara karşı edimleri aynı kapsamda değildir. TEFAS Uygulama Esasları m.11, üyelerin yükümlülükleri ve takasın tamamlanması yönünden Takasbank’ın genel garanti vermediğini açıklar. Bu hüküm, altyapıya ilişkin somut bir ihlal iddiasının ayrıca incelenmesine engel oluşturacak biçimde genişletilemez. [3]

Birden fazla kuruluşa yöneltilecek davada, her davalıya isnat edilen işlem ve zarar bağlantısı somutlaştırılmalıdır. Aynı işlemde birden fazla kurum bulunması, hepsinin her zarardan müteselsilen sorumlu olduğu sonucunu kendiliğinden doğurmaz.

Hangi yatırımcıların alacak veya tazminat talebi gündeme gelebilir?

Sistemde emir bulunmaması, yatırımcının işlem yapmaya hiç teşebbüs etmediğini tek başına kanıtlamaz. Ancak yalnız “satmayı düşünüyordum” beyanı da engellenmiş bir satış talimatının yerine geçmez. Emir verilemeyen olaylarda, işlem girişiminin zamanını ve neden sonuçlanamadığını gösteren eş zamanlı kayıtlar özellikle önemlidir.

Emir iptal edilmişse yatırımcının kendisinin verdiği iptal talimatı, kurumun yaptığı iptal ve platformun düzenleyici karar gereği uyguladığı iptal ayrılmalıdır. Bildirimin aynı kelimeyle gösterilmesi, işlemlerin aynı hukuki nitelikte olduğunu göstermez.

Teknik sorun savunması nasıl değerlendirilir?

Teknik sorun ileri süren kurumdan; aksaklığın başlangıç ve bitişi, etkilenen sistem ve işlem türleri, emrin aldığı hata kodu, tekrar iletim girişimleri, varsa kullanılabilir alternatif kanal ve yatırımcıya yapılan bildirim açıklanmalıdır. Genel bir kesinti duyurusu, belirli emrin neden gerçekleşmediğini her durumda ispatlamaz.

Aynı zaman aralığında başka müşterilerin benzer emirlerinin işlendiği iddiası, karşılaştırılabilirlik denetimini gerektirir. Fon, kanal, saat, emir türü ve işlem koşulları farklıysa sırf eş zamanlılık yeterli olmaz. Karşılaştırılabilir kayıtlar varsa, kurumun genel teknik imkânsızlık savunmasının değerlendirilmesinde etkili olabilir.

Yatırımcının başka kanaldan işlem yapabileceği savunması da somutlaştırılmalıdır. Alternatif kanal gerçekten açık mıydı, ilgili fonu işleme alıyor muydu, yatırımcıya bildirilmiş miydi ve zamanında kullanılabilir miydi? Satışı bütün kanallarda durdurulan bir fonda, yalnız başka bir bankada hesap bulunması zararı önleme imkânı sayılmaz. 2026/61 sayılı Bülten’in TEFAS dışı işlemlere ilişkin B bölümündeki kısıtlamalar bu açıdan ayrıca dikkate alınır. [1]

Gerçekleşmeyen emirlerle ilgili yargı kararları hangi ilkeleri gösteriyor?

Teknik hata savunması ve farklı zarar kalemleri

İstanbul BAM 13. Hukuk Dairesinin 21.11.2024 tarihli, E.2022/713, K.2024/1825 sayılı kararı, Forex işlemlerindeki gerçekleşmeyen kâr-al emirlerine ilişkindir. Yayımlanan karar metninde, ileri sürülen fiyat hatasının ispatlanmaması ve diğer müşterilerin işlemleri değerlendirilerek kâr kaybı yönünden sorumluluk kabulü isabetli bulunmuştur. Yatırımcının pozisyonlarını kapatma imkânına rağmen işlemleri sürdürmesi nedeniyle sonraki teminat kaybı ile kurumun ihlali arasındaki nedensellik bağının kesildiği kabul edilmiş; tarafların istinaf başvuruları esastan reddedilmiştir. [7]

Kararın bu konuya katkısı, teknik savunmanın somut kayıtlarla ve her zarar kaleminin kendi nedensellik ilişkisi içinde incelenmesidir. Forex işleminin özellikleri fon iadesine aynen taşınamaz. İşlem yasağı nedeniyle satamayan fon yatırımcısına, kullanılabilir kapatma imkânı olan yatırımcıyla aynı sonuç yüklenemez.

Ekran fiyatı ile hukuken korunabilecek tutar

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 30.03.2022 tarihli, E.2020/5562, K.2022/2600 sayılı kararı ile bozma sonrası verilen hükmü onayan 08.05.2024 tarihli, E.2023/1165, K.2024/3688 sayılı kararı, aynı Forex uyuşmazlığının iki aşamasıdır. Hatalı fiyat verisiyle yapılan işlemlerden doğan kazanç korunmamış; işlem öncesi bakiyenin korunması esas alınmıştır. [8]

Bu kararlar, ekranda görülen değerin doğruluğunun gerektiğinde inceleneceğini gösterir. Fonun usulüne uygun belirlenmiş fiyatının gerekçesiz reddedilmesine dayanak oluşturmaz. 2022 kararındaki karşıoy da çoğunluğun gerekçesiyle karıştırılmamalıdır.

Görevli mahkeme bakımından somut ilişkinin önemi

Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 20.09.2016 tarihli, E.2016/8375, K.2016/8081 sayılı kararı, fon hesabındaki isim hatası nedeniyle paranın çekilememesine ilişkindir ve tüketici mahkemesini görevli belirlemiştir. Karar, geç iletim veya tasfiye zararının esası hakkında değildir. [9]

BAM’ın yukarıdaki Forex kararında ise sözleşmedeki ticari amaç kaydı ve işlem hacmi birlikte değerlendirilmiştir. Bu örnekler, bütün yatırım uyuşmazlıkları için tek görev sonucu üretmek yerine somut sözleşmenin ve işlem amacının incelenmesini gerektirir.

Tazminat tutarı nasıl hesaplanır?

Hesabın çıkış noktası, ihlal olmasaydı yatırımcının içinde bulunacağı ekonomik durum ile gerçekleşen durum arasındaki farktır. Hesap, emrin mutlaka en yüksek fiyattan satılacağı veya tasfiyeden hiçbir ödeme yapılmayacağı varsayımına dayandırılamaz. Geçerli işlem fiyatı, tahsil imkânı, gerçekleşen ödemeler ve kalan haklar birlikte değerlendirilir.

Gecikme daha düşük satış fiyatına yol açmışsa

Emir zamanında işlenseydi uygulanacak geçerli fiyat ile fiilen uygulanan fiyat karşılaştırılır. Öğretici örnek olarak, 100.000 payın 10 TL yerine kurumun gecikmesi nedeniyle 8,50 TL’den satıldığı kabul edilirse fiyat farkı 100.000 × (10 − 8,50) = 150.000 TL olur. Bu örnekte vergi, kesinti ve faiz etkileri dışarıda bırakılmıştır; 10 TL’nin ilgili emre uygulanması gereken fiyat olduğu ayrıca ispatlanmalıdır.

Sonradan görülen en yüksek fiyatı seçmek veya emir anındaki gösterge fiyatını kesin satış fiyatı kabul etmek, gerçek işlem koşullarını gözden kaçırabilir. Hesap, ilgili fonun emre uygulaması gereken fiyatlandırma yöntemine dayanır.

Satış tamamen gerçekleşmemişse

Zamanında işlem yapılsaydı elde edilebilecek bedel ve tahsil olasılığı belirlenir. Öğretici ikinci örnekte, yatırımcının 1.000.000 TL tahsil edebileceği ispatlanmış, nihai tasfiyede toplam 720.000 TL almış ve geriye başka ekonomik hak kalmamışsa fark 280.000 TL olur.

Bu sonucun kullanılabilmesi için varsayımların olayda gerçekleşmesi gerekir. Zamanında iletilen talimat da fon temerrüdü nedeniyle ödenmeyecekse, 1.000.000 TL’nin derhâl tahsil edileceği varsayımı doğru olmaz. Böyle bir durumda öncelik hakkının veya tahsil zamanının farklılaşması ayrıca incelenir.

Öncelikli ödeme hakkı kaybedilmişse

Önceliğin kaybı, emir tutarının tamamının zarar olduğu anlamına gelmez. Öncelik korunmuş olsaydı ne kadar ve ne zaman ödeme yapılabileceği; mevcut ödeme rejiminde ne alındığı ve ne alınabileceği araştırılır. Fonun gerçek varlıkları, borçları, nakde dönüşüm imkânı ve ilgili ödeme sırası, bu karşılaştırmanın verileridir.

Tasfiye sürerken ödenmeyen tutarın tamamı kesin zarar kabul edilemez. Bunun karşısında, tahsili belirsiz bir hak da üzerindeki nominal tutar kadar nakit varmış gibi değerlendirilemez. Kalan tasfiye hakkının ekonomik değeri gerekçelendirilmelidir; belirsizlik, hakkı bütünüyle yok saymayı veya eksiksiz tahsil edilecek kabul etmeyi haklı kılmaz.

Ara ödemeler ve 15 Ekim 2026 tarihli değişiklik

SPK’nın 1 Ekim 2026 tarihli duyurusunda, o tarihte kapsamda bulunan Tera, Pusula, Atlas ve Hedef Portföy fonları için ara ödemenin nihai tasfiye tutarından düşüleceği, payların ise nihai ödeme sırasında iade edileceği açıklanmıştır. Bu düzenleme bakımından payların hesapta görünmeye devam etmesi, ara ödeme ile payın tam değerinin birlikte ve mükerrer biçimde hesaba katılmasını gerektirmez. [10]

Hedef Portföy fonları yönünden sonraki değişiklik dikkate alınmalıdır: 16 Ekim 2026 tarihli 2026/70 sayılı Bülten’de duyurulan 15.10.2026 tarihli ve 70/1821 sayılı kararla, ilgili Hedef fonları 64/1775 sayılı ek ara ödeme düzenlemesinden çıkarılmış; A1 Capital, Bulls ve Pardus fonları için belirlenen 64/1770 sayılı tasfiye esaslarına tabi tutulmuştur. Bu değişiklik, Hedef fonlarının tasfiyeden çıkarıldığı anlamına gelmez. [11]

Dolayısıyla her yatırımcı için fon kodu ve güncel kararlar esas alınmalı; geçmiş bir duyurudaki kurum listesi bugünkü ödeme rejimiymiş gibi kullanılmamalıdır. Alınmış ödeme ile kalan hakkın değeri, aynı tutar iki kez sayılmadan belirlenmelidir.

Birden fazla zarar kalemi birlikte isteniyorsa

Fiyat farkı, tahsil edilemeyen tutar, öncelik kaybı ve gecikme zararı ayrı hesaplanabilir; fakat aynı ekonomik kayıp farklı adlarla tekrar istenemez. Sonraki tasfiye ödemeleri dava hesabına işlenir. Yatırımcının zararı azaltma imkânı bulunduğu savunuluyorsa bunun fiilen kullanılabilirliği gösterilir. Varsayımsal alternatif kazançlar veya gerçekleşmesi belirsiz fırsatlar, kesin zarar kalemi hâline getirilemez.

Temerrüt faizi ve faizi aşan zarar ne zaman talep edilebilir?

Satış emrini işleme koyma yükümlülüğü ile para ödeme borcunun temerrüdü ayrıdır. TBK m.117 uyarınca muacceliyet ve kural olarak ihtar; kararlaştırılan belirli vade gibi ihtarsız temerrüt hâlleri ayrıca değerlendirilir. TBK m.122 bakımından, temerrüt faizini aşan zarar ile gecikme arasındaki bağlantının ortaya konulması gerekir. [4]

Fon bedelinin tamamı sonradan ödenmiş olsa bile, gecikmenin doğurduğu ve hukuki koşulları oluşan talepler ayrıca incelenebilir. Kullanılmak zorunda kalınan finansmanın maliyeti veya gecikmeyle bağlantılı somut ödeme yükleri belgelendirilmelidir. “Başka yatırım yapsaydım kazanırdım” düşüncesi, belirlenebilir bir ek zararın ispatının yerine geçmez. Enflasyon, döviz veya yatırım getirisi üzerinden talep kuruluyorsa uygulanacak güncel içtihat ve somut ekonomik veriler birlikte değerlendirilir.

Faiz oranı dönem belirtilmeden sabit bir yüzdeyle yazılmamalıdır. 7589 sayılı Kanun’un 10. maddesi, 3095 sayılı Kanun m.1’deki kanuni faiz belirleme yöntemini değiştirmiştir. İlgili dönem, sözleşme, borcun ticari niteliği ve uygulanacak kanuni düzenleme kontrol edilmelidir. TEFAS’ın üyeler arasındaki temerrüt ve mağduriyet ödemesi mekanizması da yatırımcıya karşı borcun faiz hesabıyla kendiliğinden özdeş değildir. [12] [3]

Davada hangi kayıtlar ve bilirkişi incelemesi belirleyici olur?

Emir geçmişi eksiksiz ortaya konulmalıdır

Talebin dayanağı, yalnız yatırımcının gördüğü son ekran olmamalıdır. Emrin verilmesinden ödeme veya iptale kadar kayıtlar karşılaştırılmalı; özellikle kurum saati ile platform saati arasındaki fark ve zaman dilimi açıklanmalıdır. III-45.1 sayılı Tebliğ kapsamındaki emir ve işlem kayıtları, kuruluştan istenecek belgelerin belirlenmesinde dikkate alınır. [13]

III-45.1 m.8/4 uyarınca, emir verdiği hâlde işlem yapılmadığını ileri süren yatırımcı emri verdiğini ispatlar. Kurumun sözlü emre dayanarak yaptığı işlemde emrin varlığını ispat yükü ise m.8/3 uyarınca kurumdadır. Emrin varlığının ispatı, kurumun TBK m.112 kapsamında kusursuzluğunu ispatından ayrı bir konudur. [13]

Tarih ve saat içeren ekran görüntülerinin özgün dosyaları saklanmalıdır. Ekranın kesilmiş veya sonradan değiştirilmiş kopyası yerine mümkünse işlem numarasıyla ilişkilendirilebilen kayıt tercih edilir. Kuruma yapılan başvuruda, ilgili emir ve zaman aralığı açıkça belirtilerek kayıtların korunması ve işlemin neden gerçekleşmediğinin yazılı açıklanması istenir.

Kayıtların kurumda bulunması delile erişimi ortadan kaldırmaz

HMK m.199 elektronik verilerin belge niteliğini; m.219–221 belge ibrazını düzenler. İbraz etmemenin sonuçları, mahkemenin değerlendirmesi ve kanundaki koşullarla bağlantılıdır; belge sunulmaması otomatik olarak davanın kazanılması demek değildir. Kaybolma veya sonradan kullanılmasının ciddi biçimde güçleşmesi tehlikesinde, hukuki yarar koşuluyla HMK m.400 kapsamında delil tespiti değerlendirilebilir. [14]

İbraz istemi, ilgisiz bütün müşteri verilerinin açıklanması şeklinde kurulmaz. Karşılaştırma gerekiyorsa inceleme için gerekli zaman aralığı, fon ve işlem türü belirlenir; üçüncü kişilerin verileri bakımından uygun koruma ve sınırlamalar gözetilir.

Bilirkişinin cevaplaması gereken somut sorular

1. Emir hangi aşamada, hangi nedenle ve kimin işleminden dolayı durmuştur?
2. Geçerli kurallar uyarınca ne zaman iletilmesi ve hangi fiyatla işlenmesi gerekirdi?
3. Zamanında iletim hâlinde satışın gerçekleşmesi, ödeme veya tasfiyede farklı hak elde edilmesi mümkün müydü?
4. Alınan ödemeler ve kalan ekonomik haklar dikkate alındığında her zarar kalemi ne kadardır?
5. Hesapta aynı kayıp iki kez sayılmış mıdır; kullanılan varsayımlar hangi kayıtlarla doğrulanmaktadır?

Bankacılık veya sermaye piyasası bilgisi ile gerektiğinde bilişim uzmanlığı birlikte gerekebilir. Teknik işlem geçmişi ve mali hesap bilirkişi incelemesinin konusu olabilir; sözleşmenin hukuki niteliği, sorumluluğun dayanağı ve hükmün kurulması mahkemeye aittir. HMK m.266 bu ayrım yönünden gözetilir. [14]

Başvuru yolu ve görevli mahkeme nasıl belirlenir?

Kuruma başvuru ve SPK şikâyeti farklı amaçlara hizmet eder

Yazılı kurum başvurusunda talimatın ve talebin kapsamı, istenen kayıtlar, gerçekleşmeme nedeni ve zarara ilişkin açıklama bulunmalıdır. Hesap mutabakatı veya ödeme sırasında imzalanacak bir belgenin ibra, feragat ya da sulh içerip içermediği ayrıca incelenmelidir. Ara ödeme alınması ile diğer taleplerden vazgeçilmesi aynı işlem olarak kabul edilmemelidir.

SPK’ya yapılan başvuru, sermaye piyasası düzenlemelerine aykırılığın incelenmesine hizmet eder. Özel hukuk tazminatının mahkemece değerlendirilmesinin yerini kendiliğinden almaz. SPK’nın başvuru açıklamasında, borsa dışı uyuşmazlıklarda TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti yolu da belirtilmektedir; bu yolun kapsamı, kabul koşulları ve süreleri somut uyuşmazlık için ayrıca incelenir. Başka bir başvuru yapılmış olması, gerekli dava şartlarının yerine getirildiği varsayımını doğurmaz. [15]

Tüketici işlemi ve ticari uyuşmazlık ayrımı

Yatırımcının gerçek kişi veya karşı tarafın banka olması tek başına görevli mahkemeyi belirlemez. Ticari veya mesleki amaç, sözleşmenin niteliği ve somut işlem özellikleri incelenir. Sermaye piyasası mevzuatındaki müşteri sınıflandırmasının, tüketici hukukundaki işlem amacı incelemesini tek başına sonuçlandırdığı kabul edilmemelidir. [16]

Tüketici işlemi niteliği taşıyan ve değeri 2026 için 186.000 TL’nin altında kalan uyuşmazlıklar tüketici hakem heyeti kapsamındadır. Bu tutar ve üzerindeki uyuşmazlıklarda, kanuni istisnalar dışında dava şartı arabuluculuk sonrasında tüketici mahkemesine başvurulur. Hakem heyeti kapsamındaki uyuşmazlıklarda ve heyet kararına itirazlarda arabuluculuk istisnası ayrıca gözetilir. Parasal sınır başvuru yılına göre değiştiğinden yeni yılda yeniden kontrol edilir. [17] [16]

Ticari dava niteliğindeki alacak ve tazminat taleplerinde TTK m.5/A kapsamında dava şartı arabuluculuk gündeme gelir; uyuşmazlık asliye ticaret mahkemesinde görülür. Görev kadar yetki, davalıların doğru belirlenmesi ve talep sonucunun niteliği de dava hazırlığında açıklığa kavuşturulmalıdır. [18]

Fon tasfiyesi Yatırımcı Tazmin Merkezi güvencesiyle karıştırılmamalıdır

Yatırımcı Tazmin Merkezi’nin koruma kapsamı, mevzuatta tanımlanan nakit ödeme veya sermaye piyasası aracı teslim yükümlülüklerine ilişkindir. Piyasa fiyat hareketlerinden ve yatırım danışmanlığından doğan zararlar bu kapsamda değildir. Bir fonun tasfiyeye girmesi, bütün fon zararlarının YTM tarafından ödeneceğini göstermez. İlgili kuruluş hakkında uygulanacak karar ve talebin kapsamı ayrıca aranır. [19]

Dava için tasfiyenin bitmesi beklenmeli midir?

Her uyuşmazlıkta tasfiyenin sonunu beklemek zorunlu değildir. Alacak talebinde muacceliyet; tazminatta zararın doğması ve ihlalle bağlantısı değerlendirilir. Zararın henüz doğmamış olması ile doğmuş zararın tutarının tam hesaplanamaması farklıdır. Tasfiye devam ediyor diye her dava erken sayılamayacağı gibi, yalnız ödeme yapılmaması bütün tutarın kesin zarar hâline geldiğini de göstermez.

HMK m.107 ve m.109 bakımından 2026 değişikliği

31 Temmuz 2026’da yayımlanan 7589 sayılı Kanun’un 19. maddesiyle HMK m.107 kaldırılmış; 20. maddesiyle m.109’a dördüncü fıkra eklenmiştir. Yeni düzenleme, kısmi davada talebin aynı davada bir kez ve tahkikat sona erinceye kadar iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmadan artırılmasını; artırılan kısım bakımından zamanaşımının dava tarihinde kesilmiş sayılmasını öngörür. Geçici m.1/10, kaldırılmadan önce açılmış belirsiz alacak davalarında eski m.107’nin uygulanmasını sürdürür. [12]

Bu nedenle yeni açılacak dava için eski belirsiz alacak davası anlatımının otomatik kullanılması doğru değildir. Kısmi dava seçeneğinde talebin bölünebilirliği, başlangıç tutarı, harç ve artırma işlemi değerlendirilir. Düzenleme, dava açılmadan önce dolmuş bir zamanaşımını canlandırmaz; hangi zarar kaleminin hangi olaydan doğduğunu açıklama gereğini de ortadan kaldırmaz.

Zamanaşımı bakımından hangi hatalardan kaçınılmalıdır?

TBK m.146’daki genel on yıllık süre bütün yatırım uyuşmazlıklarına otomatik uygulanmaz. Vekâlet veya komisyon niteliğindeki ilişkilerde m.147/5’teki beş yıllık süre; haksız fiil taleplerinde m.72’deki ayrı süreler ve başlangıç koşulları gündeme gelebilir. Sözleşmesel talepte muacceliyet ve varsa özel hükümler değerlendirilir. [4]

Bu inceleme her borçlu ve talep için ayrı yapılmalıdır. Fonun tasfiye alacağı ile bir bankanın kusurlu emir iletiminden doğan tazminat borcu aynı başlangıca veya aynı süreye tabi kabul edilemez. Başka bir kuruluşa karşı yürütülen süreç, bütün muhataplara karşı süreyi koruduğu varsayımıyla takip edilmemelidir.

Tasfiyeyi beklemek, kuruma şikâyet veya yalnız bilgi istemek zamanaşımını kendiliğinden durdurmaz. TBK m.154’teki kesilme sebepleri somut işlemle karşılaştırılır. Fonun ara ödemesi de ayrı bir bankanın tazminat borcunu ikrar ettiği şeklinde değerlendirilmemelidir. Dava şartı arabuluculukta, arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. [4] [20]

Fon veya yatırım hesabında uzun süre talep edilmeyen emanet ve alacakların YTM’ye aktarılmasına ilişkin özel kurallar da ayrı bir konudur. Bu kurallardaki süre, kurumun işlem ihlaline dayalı tazminat davasının süresiymiş gibi kullanılmamalıdır. [21]

Dava hazırlığı hangi sırayla yürütülmelidir?

1. İşlemi tanımlayın: Fon kodu, pay miktarı, emir numarası, tarih, saat ve kullanılan kanal belirlenir.
2. Kayıtları koruyun: Özgün ekran dosyaları, bildirimler, sözleşme, yazışmalar ve hesap hareketleri bir araya getirilir; kurum kayıtlarının korunması istenir.
3. Uygulanacak koşulları saptayın: Olay tarihindeki izahname, işlem saatleri, valör ve ilgili SPK kararları eşleştirilir.
4. Sorumluyu ve ihlali somutlaştırın: Her kuruluşun görevi, fiilî işlemi ve yatırımcıya etkisi ayrı açıklanır.
5. Talep hesabını kurun: Gereği gibi ifa hâlindeki ekonomik sonuç, alınmış ödemeler ve kalan haklar karşılaştırılır.
6. Usul ve süreyi belirleyin: Görev, yetki, arabuluculuk, dava türü ve zamanaşımı kontrol edilir; gerekiyorsa delil tespiti değerlendirilir.

Bu hazırlıkta üç soru birlikte cevaplanmalıdır: Hangi kuruluş hangi yükümlülüğü ihlal etti? İhlal olmasaydı hangi bedel veya ödeme hakkı elde edilecekti? Yatırımcının bu nedenle doğan ve ispatlanabilen kaybı nedir?

İlgili yazılar: Delil Tespiti Nedir? Dava Açmadan Önce Delillerinizi Nasıl Korursunuz?; Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler: Dava Açma Süresi Nasıl Belirlenir?; Gerçekleşmeyen Fon İade Talimatlarında Temerrüt Faizi ve Aşkın Zarar Talepleri; Yatırım Hesabında Unutulan Varlıklar: 10 Yıllık Süre, YTM’ye Devir ve İade Başvurusu; SPK’nın Tasfiyesine Karar Verdiği Yatırım Fonlarında Ceza Soruşturması ve Zararın Giderilmesi; SPK Fon Tasfiyesi: Yatırımcı Hakları, Ödeme Süreci ve Hukuki Başvuru Yolları.

Sonuç

Gerçekleşmeyen fon satış emrine dayalı talep, kurumun üstlendiği görevin, işlem geçmişinin ve zarar hesabının birlikte ortaya konulmasıyla güçlenir. Emrin kabul tarihi, platforma iletim zamanı, fiyat valörü ve ödeme tarihi birbirinin yerine kullanılamaz. Özellikle 16–17 Eylül 2026 uygulamasında bu ayrım, tasfiyedeki ödeme hakkının değerlendirilmesini doğrudan etkileyebilir.

Banka veya aracı kurumun kendi ihlaliyle oluşan kayıp, fonun piyasa zararı ve tasfiye borcuyla karıştırılmamalıdır. Alınan ara ödemeler, kalan haklar ve sonraki karar değişiklikleri hesaba işlenmeli; dava türü ve zamanaşımı güncel düzenlemeler üzerinden belirlenmelidir. Talebin gücü, yatırımın değer kaybetmiş olmasından önce, bu kaybın hangi somut yükümlülük ihlalinden doğduğunun gösterilmesine bağlıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bankada satış emri vermiş olmam tazminat için yeterli midir?

Tek başına yeterli değildir. Emrin geçerliliği, kurumun yapması gereken işlem, ihlal, zarar ve nedensellik bağlantısı birlikte ortaya konulmalıdır. Emrin banka tarafından alınması ile TEFAS’a iletilmesi aynı kayıt değildir.

Emir saat 13.30’dan sonra verilmişse mutlaka ertesi gün mü iletilir?

Hayır. İleri valörlü işlemlerde platformun kabul saatleri ile fiyat valörünü değiştiren saat ayrıdır. Fonun ve kanalın geçerli işlem koşulları ayrıca incelenmelidir. [3]

“İptal edildi” bildirimi bankanın kusurlu olduğunu gösterir mi?

Tek başına göstermez. İptalin yatırımcıdan, kurumdan veya platformdan kaynaklanıp kaynaklanmadığı ve hukuki gerekçesi belirlenmelidir. Düzenleyici karar nedeniyle yapılan iptal ile dayanaksız kurum iptali farklıdır.

Öncelikli ödeme hakkı kaybedilmişse emrin tamamı istenebilir mi?

Emir tutarının tamamı otomatik zarar sayılmaz. Öncelik korunsaydı alınabilecek ödeme ile mevcut durumda alınan ve alınabilecek tutarlar karşılaştırılır; tahsil zamanı da değerlendirilir.

Sistem hatası nedeniyle emir oluşturamadıysam hakkımı nasıl gösterebilirim?

İşlem girişimini tarih ve saat içeren hata kayıtları, çağrı merkezi başvuruları ve eş zamanlı yazışmalarla desteklemek gerekir. Somut girişim, yalnız satış düşüncesinden ayrılmalıdır.

Tasfiye devam ederken dava açılabilir mi?

Koşulları oluşmuş alacak veya tazminat taleplerinde mümkündür. Muacceliyet, zararın doğması ve miktarının belirlenebilirliği ayrı incelenir. Tasfiyeyi beklemenin sürelere etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

Ara ödeme alınması bütün talepleri sona erdirir mi?

Her durumda sona erdirmez. Ödeme zarar hesabında dikkate alınır; ayrıca imzalanan belgelerde ibra, feragat veya sulh bulunup bulunmadığı incelenir. Aynı kayıp birden fazla kez tahsil edilemez.

Gerçek kişi yatırımcı her zaman tüketici mahkemesine mi başvurur?

Hayır. İşlemin amacı ve ilişkinin niteliği belirleyicidir. Tüketici işlemi varsa parasal sınıra göre hakem heyeti veya mahkeme; ticari dava varsa ilgili ticari yargılama yolu değerlendirilir.

Yeni dava hâlâ HMK m.107 uyarınca belirsiz alacak davası olarak açılabilir mi?

31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren değişiklikten sonra yeni dava için kaldırılan m.107’ye dayanılmamalıdır. Yeni kısmi dava düzenlemesi ve eski davaları koruyan geçiş hükmü somut başvuru tarihine göre uygulanır. [12]

SPK’ya şikâyet etmek veya tasfiyeyi beklemek dava süresini korur mu?

Bu işlemler tek başına zamanaşımını durduran veya kesen işlem kabul edilmemelidir. Talebin dayanağı, borçlu, süre başlangıcı ve kanuni süre etkisi olan başvurular ayrı belirlenmelidir.

Fon zararı Yatırımcı Tazmin Merkezi tarafından ödenir mi?

Fonun tasfiyeye girmesi bütün yatırım zararlarını YTM kapsamına sokmaz. Kuruluş, karar ve talep bakımından kanuni koşullar aranır; piyasadaki fiyat hareketlerinden doğan zararlar kapsam dışındadır. [19]

Kaynakça

1. SPK, 17.09.2026 tarihli 2026/61 sayılı Bülten. A/1–6 ve TEFAS dışı işlemlere ilişkin B bölümü. Resmî bülten.
2. SPK, 28.09.2026 tarihli Tasfiye Süresine İlişkin Basın Duyurusu. Resmî açıklama.
3. Takasbank, TEFAS Uygulama Esasları, 20.07.2026. Özellikle m.11–14, 16, 19–20 ve 25. Resmî metin.
4. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu. Özellikle m.72, 112, 115–117, 122, 146–149 ve 154. TBMM kanun metni.
5. SPK, Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ, III-37.1. Emir iletimine aracılık ve ilgili faaliyet esasları. SPK Türkçe Tebliğ metni.
6. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu. Özellikle m.52–56; fon yapısı ve portföy saklama sorumluluğu. TBMM kanun metni; SPK portföy saklama kuruluşları rehberi.
7. İstanbul BAM 13. Hukuk Dairesi, 21.11.2024, E.2022/713, K.2024/1825. Forex uyuşmazlığı; teknik savunma, zarar ve görev değerlendirmesi. Hukukihaber’de yayımlanan karar metni.
8. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 30.03.2022, E.2020/5562, K.2022/2600; 08.05.2024, E.2023/1165, K.2024/3688. Aynı Forex uyuşmazlığının bozma ve onama aşamaları. Hukukihaber’de yayımlanan karar metinleri.
9. Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, 20.09.2016, E.2016/8375, K.2016/8081. Fon hesabındaki isim hatasına ilişkin görev uyuşmazlığı. Hukukihaber’de yayımlanan karar metni.
10. SPK, 01.10.2026 tarihli Tasfiyedeki Fonlara İlişkin Ara Ödeme Duyurusu. Resmî açıklama.
11. SPK, 16.10.2026 tarihli 2026/70 sayılı Bülten. E bölümü; 15.10.2026 tarihli 70/1821 sayılı Hedef Portföy fonları kararı. Resmî bülten.
12. 7589 sayılı Kanun. 31.07.2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete; m.10, 19–20, 26 ve geçici m.1/10. TBMM kanun kaydı; kanunun tam metni.
13. SPK, Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Belge ve Kayıt Düzeni Hakkında Tebliğ, III-45.1. Özellikle m.8/3–4. SPK İngilizce Tebliğ metni; SPL, SPK uzmanlarınca hazırlanan 31.12.2025 tarihli çalışma notu, s.105.
14. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu. Özellikle m.199, 219–221, 266 ve 400. Adalet Bakanlığı mevzuat kaydı; TBMM kanun metni.
15. SPK, Şikâyet Başvurusu Nereye, Nasıl Yapılır? Resmî başvuru açıklaması.
16. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun. Özellikle m.3, 68, 73 ve 73/A. Ticaret Bakanlığı kanun ve düzenlemeler yayını.
17. Ticaret Bakanlığı, 2026 yılı tüketici hakem heyeti parasal sınırları. Resmî duyuru.
18. Adalet Bakanlığı, Uzman Arabuluculuğa Giriş Kitabı. TTK m.5/A ve ticari dava şartı arabuluculuk açıklamaları. Resmî yayın.
19. Yatırımcı Tazmin Merkezi, Koruma Kapsamı. Resmî kapsam açıklaması.
20. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu. Özellikle m.18/A; dava şartı arabuluculukta sürelerin etkisi. Adalet Bakanlığı kanun yayını; güncel mevzuat kaydı.
21. Yatırımcı Tazmin Merkezi, Sermaye Piyasası Kanunu m.83. Talep edilmeyen emanet ve alacaklara ilişkin özel düzenleme. Resmî açıklama.