Sermaye Piyasası ve
Yatırım Fonları Hukuku

Planlanan faaliyet, ürün, platform veya finansman modelinin 6362 sayılı Kanun ve ikincil düzenlemeler bakımından niteliği değerlendirilir. İhraççı, halka arz eden, yatırım kuruluşu, portföy yönetim şirketi, fon kurucusu, saklayıcı, dağıtıcı ve teknoloji sağlayıcısının görevleri ayrıştırılır; izin, onay, bildirim ve üyelik gereklilikleri belirlenir.

Emir iletimi, işlem aracılığı, portföy aracılığı, bireysel portföy yöneticiliği, yatırım danışmanlığı, halka arza aracılık ve saklama gibi faaliyetlerde yetki kapsamı incelenir. Türkiye’de yerleşik kişilere yurt dışından sunulan hizmetler ile dijital kanallardaki hedefleme, tanıtım ve müşteri kabul yöntemleri ayrıca değerlendirilir.

Payları borsada işlem gören veya ortak sayısı nedeniyle halka açık sayılan ortaklıkların statüsü; esas sözleşme, kayıtlı sermaye, yönetim, finansal raporlama, bağımsız denetim, KAP, yatırımcı ilişkileri ve kurumsal yönetim yükümlülükleriyle birlikte ele alınır.

Halka arz öncesinde şirket yapısı, sermaye ve pay grupları, imtiyazlar, bağlı ortaklıklar, önemli sözleşmeler, izinler, davalar, teminatlar, ilişkili taraf işlemleri, fikrî haklar ve düzenleyici riskler incelenir. Dönüşüm, esas sözleşme değişikliği, organ kararları ve hukukî inceleme raporları işlem takvimine bağlanır.

İzahname, ihraç belgesi, tasarruf sahiplerine satış duyurusu ve eklerinin tam, tutarlı, anlaşılabilir ve güncel olması için hukukî inceleme yapılır. Risk faktörleri ile hukukî açıklamalar doğrulanabilir kayıtlara bağlanır; ihraççı, halka arz eden, lider aracı kurum ve diğer sorumlular bakımından sorumluluk dağılımı değerlendirilir.

Halka açık veya kapalı ortaklıklarda pay ihracı; bedelli, bedelsiz, tahsisli ve nitelikli yatırımcıya satış yöntemleri; yeni pay alma hakları, prim, pay grubu ve esas sözleşme hükümleriyle birlikte planlanır. Ticaret sicili, SPK, MKK, Borsa ve KAP adımları uyumlu takvime dönüştürülür.

Mevcut ortak paylarının halka arzı veya pay ihracıyla birleşen karma işlemlerde satışa yetki, pay üzerindeki sınırlamalar, fiyat ve tahsis düzeni, izahname açıklamaları, gelir kullanım anlatımı ve satış sonrası ortaklık yapısı incelenir.

Halka arz, halka arz edilmeksizin nitelikli yatırımcıya satış ve tahsisli satışta kullanılacak yöntem, yatırımcı grupları, talep toplama, tahsis, dağıtım ve iade düzeni ele alınır. Onay öncesi iletişim ile satış dönemi tanıtımlarının izahname ve mevzuatla uyumu kontrol edilir.

Kotasyon başvurusu, pazar seçimi, işlem görme koşulları, halka açıklık, fiilî dolaşım, Borsa bilgi talepleri ve işlem sırası kararları hukukî takvim içinde izlenir. Borsa düzenlemeleri ile SPK başvurusunun birbirine bağlı adımları ayrıştırılır.

Tahvil, finansman bonosu, sermaye benzeri borçlanma aracı ve yapılandırılmış borçlanma işlemlerinde ihraç limiti, yetkili organ kararları, tertip ihraç belgesi, yatırımcı grubu, faiz veya getiri yapısı, teminatlar, erken itfa ve temerrüt hükümleri hazırlanır veya incelenir.

Sahipliğe, yönetim sözleşmesine, alım-satıma, ortaklığa, eser sözleşmesine veya karma yapıya dayalı kira sertifikalarında kaynak kuruluş, fon kullanıcısı ve varlık kiralama şirketi ilişkileri yapılandırılır. Varlık devri, nakit akışı, yatırımcı hakları, temerrüt ve tasfiye senaryoları hukukî belgelerde açıklaştırılır.

Dayanak varlık, fiyatlama yöntemi, kullanım koşulu, nakdî uzlaşı, piyasa yapıcılığı, erken sona erme ve yatırımcı riskleri hukuken incelenir. Ürünün adının ekonomik ve hukukî niteliği doğru yansıtması, tanıtım ile ihraç belgelerinin çelişmemesi gözetilir.

Yurt dışında ihraç, yabancı sermaye piyasası aracının Türkiye’de satışı, depo sertifikası, Eurobond ve çifte kotasyon işlemlerinde uygulanacak hukuk, satış kısıtları, yetki, vergi koordinasyonu, dil, yatırımcı sınıfı ve kamuyu aydınlatma gereklilikleri incelenir.

Varlık finansmanı fonu, ipotek finansmanı kuruluşu, varlığa veya ipoteğe dayalı menkul kıymet ve teminatlı menkul kıymet yapılarında devredilecek alacaklar, gerçek satış, hizmet sağlayıcı, teminat havuzu, nakit akışı ve yatırımcı hakları incelenir.

Pay veya borçlanmaya dayalı kitle fonlamasında platformun listeye alınması, girişimci ve girişim şirketi koşulları, kampanya bilgi formu, yatırım sınırları, toplanan fonların kullanımı, saklama ve raporlama yükümlülükleri ele alınır.

Platform ve saklama hizmeti sağlayıcılarının kuruluş, faaliyet, listeleme, müşteri varlıkları, transfer, sermaye yeterliliği, iç sistemler, bilgi sistemleri ve kayıt düzeni; 6362 sayılı Kanun ile III-35/B.1 ve III-35/B.2 sayılı Tebliğler çerçevesinde değerlendirilir. Bir kripto varlığın diğer sermaye piyasası aracı niteliği taşıyıp taşımadığı ayrıca incelenir.

Pay, borçlanma aracı ve katılma paylarının kayden ihracı; ISIN, hak sahipliği, haciz ve rehin kayıtları, kurumsal eylemler, genel kurul ve kâr payı süreçleri bakımından MKK altyapısıyla hukukî belgeler arasındaki tutarlılık incelenir.

Finansal raporlar, özel durumlar, yönetim kurulu kararları, sermaye işlemleri, birleşme ve bölünme, pay alım teklifleri, ilişkili taraf işlemleri ve diğer açıklamalar için karar-açıklama kontrolü kurulur. Metnin doğru, açık, yeterli ve yanıltıcı olmayan biçimde, yetkili kişi tarafından zamanında yayımlanması hedeflenir.

Bilginin içsel veya sürekli bilgi niteliği, meşru çıkar, yatırımcının yanıltılmaması ve gizliliğin sağlanması koşulları çerçevesinde değerlendirilir. Erteleme kararı, gizlilik listeleri, erişim sınırları, gelişme takibi ve sonradan yapılacak açıklama kayıt altına alınır.

Yönetici, çalışan, danışman, hizmet sağlayıcı ve bağlantılı kişilerin bilgiye erişimi ile kendi hesaplarındaki işlemleri için politika ve kapalı dönem mekanizmaları hazırlanır. Şüpheli işlem, emir, iletişim veya bilgi paylaşımında işlem kayıtları korunur; idarî ve cezaî riskler birlikte incelenir.

Yönetim kurulu yapısı, bağımsız üyeler, komiteler, yatırımcı ilişkileri bölümü, bilgi politikası, ücretlendirme, bağış, kâr dağıtımı, menfaat sahipleri ve genel kurul süreçleri uygulanacak kurumsal yönetim ilkelerine göre değerlendirilir.

İlişkili tarafın belirlenmesi, yönetim kurulu değerlendirmesi, değerleme, bağımsız üye oyu, kamuya açıklama ve genel kurul gereklilikleri işlem öncesinde incelenir. Düzenli ticari ilişkilerde eşik ve raporlama sistemi kurulmasına hukukî destek verilir.

Halka açık ortaklık genel kurulları, elektronik katılım, temsil, gündem, bilgi dokümanı, kâr dağıtım politikası, kâr payı avansı ve geri alım programları sermaye piyasası ile şirketler hukuku hükümleri birlikte uygulanarak hazırlanır.

Yönetim kontrolünün kazanılması, zorunlu veya gönüllü pay alım teklifi, muafiyet başvurusu, teklif bilgi formu, fiyat, teminat, süre ve yatırımcıya ödeme adımları değerlendirilir. Pay devri sözleşmesindeki kapanış koşulları düzenleyici takvimle uyumlaştırılır.

İşlemin önemli nitelikte olup olmadığı, önemlilik ölçütleri, yönetim kurulu ve genel kurul kararları, muhalefet, ayrılma hakkı fiyatı, kullanım dönemi ve kamuyu aydınlatma yükümlülükleri belirlenir.

Oy haklarında belirleyici eşiğin aşılması sonrasında doğabilecek çıkarma ve satma haklarında pay sahipliği kayıtları, hak kullanım fiyatı, başvuru, duyuru, fonların hazır bulundurulması ve pay devri adımları incelenir.

Birleşme, bölünme, malvarlığı devri, pay değişimi ve kontrol işlemlerinde şirketler hukuku, SPK düzenlemeleri, Borsa kuralları, kamuyu aydınlatma, değerleme, yatırımcı hakları ve rekabet izni süreçleri birlikte planlanır.

Kuruluş ve faaliyet izni, pay sahipliği, yöneticiler, organizasyon, sermaye yeterliliği, iç kontrol, risk yönetimi, teftiş, bilgi sistemleri, dışarıdan hizmet ve pay devri işlemleri için hukukî başvuru ve uyum desteği verilir.

Şemsiye fon içtüzüğü, fon izahnamesi, yatırımcı bilgi formu, katılma payı ihracı, fonun yatırım stratejisi, risk değeri, ücretler ve dağıtım modeli mevzuata ve fiilî operasyon yapısına göre hazırlanır veya incelenir.

Borçlanma araçları, hisse senedi, kıymetli madenler, fon sepeti, para piyasası, katılım ve değişken şemsiye fonlara bağlı fonların unvan, yatırım stratejisi, portföy sınırlamaları ve yatırımcı açıklamaları ele alınır.

Endeks takibi, fon portföyü, yetkilendirilmiş katılımcı ve piyasa yapıcılığı, katılma paylarının oluşturulması ve geri alınması, Borsa işlemleri, kamuyu aydınlatma ve yatırımcı belgeleri hukukî açıdan koordine edilir.

Serbest fon katılma paylarının nitelikli yatırımcılara satışı; yatırımcı statüsü, risk açıklamaları, performans ücreti, likidite ve dağıtım kanalları incelenir. Serbest fon ifadesi kuralsız veya risksiz yönetim anlamına gelmez.

Özel fon, katılma paylarının önceden belirlenmiş kişi veya kuruluşlara tahsis edilmesiyle ilgili ayrı bir niteliktir. Her özel fon yalnız adı nedeniyle serbest fon sayılmaz; fon türü, satış koşulları ve yatırımcı sınırlamaları belgeler üzerinden belirlenir.

Fon kuruluşu, nitelikli yatırımcıya satış, taşınmaz ve gayrimenkule dayalı hak yatırımları, değerleme, tapu işlemleri, geliştirici ve işletmeci sözleşmeleri, portföy saklama ve çıkar çatışmaları birlikte değerlendirilir.

Girişim şirketi yatırımları, pay sahipliği ve borçlanma araçları, yatırım sözleşmeleri, pay sahipleri sözleşmeleri, dönüştürülebilir araçlar, değerleme, takip yatırımı ve çıkış hükümleri fon belgeleriyle uyumlaştırılır.

Emeklilik yatırım fonlarının portföy yönetimi, saklama, fon işletim gideri, yatırım sınırlamaları ve kamuyu aydınlatma süreçlerinde 4632 sayılı Kanun ile sermaye piyasası düzenlemelerinin kesişimi incelenir; ilgili kurumlarla görev dağılımı belirlenir.

Yatırım ortaklığının kuruluşu, dönüşümü, halka arzı, portföyü, yönetimi, imtiyazları, değerleme ve açıklama yükümlülükleri ele alınır. Ortaklık yapısı ile fon yapısı arasındaki hukukî ve operasyonel farklar işlem başında açıklığa kavuşturulur.

Fon malvarlığının kurucu ve yöneticinin malvarlığından ayrılığı, portföy saklayıcısının gözetim işlevi, nakit ve varlık hareketleri, talimat, mutabakat ve ihlal bildirimleri sözleşme ve prosedür düzeyinde incelenir.

Değerleme kuruluşu seçimi, fiyat kaynakları, net varlık değeri, hata düzeltme, yönetim ve performans ücretleri, fon toplam gideri, finansal raporlar ve bağımsız denetim açıklamalarının hukukî belgelerle uyumu sağlanır.

Fon türüne göre yatırım yapılabilecek varlıklar, yoğunlaşma, grup riski, likidite, repo, ödünç, kredili işlem, türev araç ve kaldıraç sınırları için kontrol matrisi oluşturulur. İhlal hâlinde düzeltme, bildirim ve yatırımcı iletişimi planlanır.

Dağıtım sözleşmeleri, Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu süreçleri, müşteri sınıflandırması, uygunluk ve yerindelik testleri, risk bildirimleri, uzaktan müşteri edinimi ve pazarlama iletişimi incelenir.

Yabancı fon paylarının Türkiye’de sunumu ile yerli fonların yurt dışında pazarlanmasında izin, yatırımcı hedefleme, yerel temsil, satış kısıtı, açıklama dili, veri aktarımı ve çifte düzenleme riskleri değerlendirilir.

Kurul bilgi ve belge talepleri, gözetim ve denetim süreçleri, idarî para cezaları, işlem yasakları, suç duyuruları, tedbirler ve düzenleyici savunmalar hukukî takvimle yönetilir. Yatırım kuruluşu–müşteri, ihraççı–yatırımcı, fon–katılma payı sahibi ve ortaklık uyuşmazlıklarında uygun kurum başvurusu, dava, tahkim veya diğer çözüm yolları değerlendirilir.

6362 sayılı Kanun kapsamında verilen idarî para cezalarına karşı m. 105/4 uyarınca idarî yargı yolu değerlendirilir. Diğer karar, tedbir ve cezaî işlemler için aynı başvuru usulü varsayılmaz; karar ve tebliğ belgesi esas alınır.

Bir yatırımın zarar etmesi tek başına sorumluluk doğurduğunu göstermez. Buna karşılık yanıltıcı veya eksik bilgilendirme, yetkisiz işlem, talimata aykırı emir, sözleşme ihlali ya da saklama ve yönetim yükümlülüğünün ihlali ayrı inceleme gerektirir.

• Yatırımcının amacı, bilgisi, deneyimi, müşteri sınıflandırması ve ürünün riskleri.
• Uygunluk ile yerindelik değerlendirmesinin hangi hizmette gerektiği; istisna ve uyarılar.
• Emrin verilmesi, iletilmesi, gerçekleştirilmesi ve iptalinin zaman kayıtları.
• Banka, aracı kurum, yönetici, kurucu veya diğer sorumluların somut fiili; zarar ve illiyet.
• Mali/teknik inceleme, delil tespiti, uygun geçici koruma ve dava stratejisi.

İzahname sorumluluğu, yatırım hizmeti sözleşmesi ve fon yönetimi aynı sorumluluk rejimine tabi değildir. İdari veya cezaî inceleme sonucu, hukuk davasındaki bütün şartların yerine geçtiği varsayılmadan değerlendirilir.

Fon payının iadesi; talimat zamanı, fiyat hesaplama ve valör kuralları, fon belgeleri ve varsa özel SPK kararlarıyla birlikte incelenir. İşleme kapatma, tasfiye, ara ödeme ve nihai ödeme farklı aşamalardır.

• Fon adı ve kodu, katılma payı sayısı, yatırım maliyeti ve saklama kaydının doğrulanması.
• Alım/iade emrinin tarih ve saati, gerçekleşme veya iptal kaydı ve valörünün belgelenmesi.
• KAP açıklamaları, mutabakat, tasfiye yöntemi ve tahakkuk eden ödemelerin izlenmesi.
• Olası ayrı zarar talebinde sorumlu, fiil, illiyet ve sürelerin incelenmesi.

Tasfiye sürecinin varlığı ana paranın tamamının veya belirli bir getirinin kesin olarak ödeneceği anlamına gelmez. Her fon ve yatırımcı kaydı için geçerli karar ayrıca okunmalıdır.

YTM sistemi, kanunî koşulları ve tazmin kararı çerçevesinde yatırım kuruluşunun nakit ödeme veya sermaye piyasası aracı teslim yükümlülüğünü yerine getirememesine ilişkin belirli talepleri kapsar. Piyasa fiyat hareketi ve yatırım danışmanlığından doğan zararlar aynı koruma kapsamında değildir.

Fon malvarlığının ayrılığı, mevduat sigortası, tasfiye ödemesi ve YTM tazmini farklı hukukî kurumlardır. Hak sahibi, kuruluş, kapsam dışı durumlar, güncel üst sınır ve başvuru koşulları ayrı incelenir.

İşlem ekranının tek görüntüsü bütün uyuşmazlığı açıklamayabilir. Sözleşmenin ilgili sürümü, bilgilendirme, uygunluk/yerindelik kayıtları, emir zamanı, müşteri talimatı, hesap hareketi ve saklama kaydı birlikte değerlendirilir.

• Mevcut ekstre, dekont, e-posta, bildirim ve görüşme kayıtlarının asıllarını koruma.
• Eksik kurum kayıtlarının usulüne uygun talebi ve gerektiğinde delil tespiti.
• İşlem ve zarar hesabının tarih, fiyat, adet, ücret ve ödeme bazında ayrıştırılması.

İnceleme ve belge paylaşımı meslekî sır ve kişisel verilerin korunması gözetilerek yürütülür. Hesap erişim bilgisi veya başkasının hesabına erişim talep edilmez.