Aile Hayatına Saygı Hakkı: Aile Birliği, Çocukla Kişisel İlişki ve Başvuru Yolları

Aile hayatına saygı hakkı, aile bağlarının keyfî müdahalelerden korunmasını ve belirli durumlarda bu bağların sürdürülebilmesi için etkili önlemler alınmasını gerektirir. Çocukla kişisel ilişki kararının verilmesi kadar uygulanması da önemlidir. Ancak ebeveynin görüşme isteği mutlak değildir; çocuğun üstün yararı ve güvenliği belirleyicidir. Velayet, kişisel ilişki, kararın yerine getirilmesi ve anayasal başvuru birbirinden ayrı hukuki aşamalardır. [1–3]

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Çocuğun yaşı, gelişimi, görüşü, güvenlik riski ve aile üyelerinin yaşadığı ülkeler dosyanın çözümünü değiştirebilir.

Aile hayatı nasıl belirlenir?

Anayasa’nın 20 ve 41. maddeleri ile AİHS’nin 8. maddesi temel dayanaklardır. Aile hayatı yalnız resmî kayıtların varlığıyla açıklanmaz; gerçek kişisel bağlar da önemlidir. Boşanma, ebeveyn ile çocuk arasındaki aile bağını kendiliğinden sona erdirmez. Bununla birlikte her uzak akrabalık ilişkisi aynı yoğunlukta koruma doğurmaz. [1; 2]

Devletin müdahale etmeme yükümlülüğünün yanında, aile ilişkilerinin sürdürülebilmesi için uygun hukuki ve idari mekanizmalar kurma yükümlülüğü vardır. Özel kişiler arasındaki uyuşmazlıkta da mahkemelerin ve uygulayıcı makamların davranışı anayasal denetime konu olabilir. Diğer ebeveynin her engellemesi doğrudan devlete yüklenmez; makamların bildikleri soruna karşı yeterli ve süratli önlem alıp almadığı incelenir.

Çocuğun üstün yararı nasıl somutlaştırılır?

Çocuğun üstün yararı, gerekçesiz bir etiket değildir. Yaş, sağlık, eğitim, bakım düzeni, bağların niteliği, şiddet riski ve çocuğun görüşü gibi olgular üzerinden açıklanmalıdır. Çocuğun görüşü gelişim düzeyine uygun yöntemle alınmalı; ebeveynler arasındaki çatışmanın aracı hâline getirilmemelidir.

Ebeveynin isteği ile çocuğun yararı çatışabilir. Kişisel ilişkinin uzman eşliğinde veya belirli koşullarla kurulması gerekebilir. Ağır risk bulunan hâllerde ilişkinin sınırlandırılması da mümkündür. Buna karşılık yalnız ebeveynler arasındaki anlaşmazlık, aile bağının fiilen kopmasına kayıtsız kalınmasını haklı kılmaz. [3, m. 182, 323–324]

Velayet ve kişisel ilişki aynı hak değildir

Velayet, çocuğun bakım ve temsilini de içeren daha geniş bir hukuki sorumluluktur. Kişisel ilişki ise velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin çocukla ilişkisinin düzenlenmesini sağlar. Kişisel ilişki kararının bulunması, çocuğu istenen zamanda ve istenen yere götürme yetkisi vermez. Kararın gün, saat, teslim yeri ve diğer koşulları uygulanmalıdır. [3]

Koşullar değiştiğinde kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi istenebilir. Uzak mesafe, okul düzeni, sağlık veya çocuğun yaşındaki değişim mevcut takvimi işlevsiz hâle getirebilir. Kararın değiştirilmesi talebi ile mevcut kararın uygulanması talebi birbirine karıştırılmamalıdır. Uygulama makamı, hükmü kendi takdiriyle baştan kuran merci değildir.

Nafaka ödenmemesi ile kişisel ilişki hakkı da ayrı konulardır. Görüşmeyi engellemek, nafaka alacağını tahsil yöntemi olarak kullanılamaz. Aynı şekilde görüşmenin engellenmesi de nafaka yükümlülüğünü kendiliğinden kaldırmaz.

Çocuk teslimi artık hangi makam üzerinden yürütülür?

5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 41/A ve devamı maddeleri, çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesini adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri üzerinden düzenler. Müdürlük bulunmayan yerde kanundaki görevlendirme düzeni uygulanır. Eski icra müdürlüğü uygulaması güncel genel yol gibi anlatılmamalıdır. [4]

Hak sahibi, ilam veya tedbir kararını ilgili müdürlüğe sunar. Müdürlük, yükümlüyle iletişim, teslim yeri ve gerekli uzman desteği bakımından kanuni işlemleri yürütür. Kararın kapsamı, tarafların ulaşılabilir bilgileri ve daha önceki yerine getirmeme olayları açıkça bildirilmelidir. Çocuğun üstün yararı süreç boyunca korunur.

Müdürlük işlemi ile teslim emrine aykırılık farklıdır

Müdürlüğün işlem veya kararına karşı 5395 sayılı Kanun 41/E uyarınca öğrenme veya tebliğden itibaren bir hafta içinde, müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesine şikâyet edilebilir. Şikâyet üzerine verilen karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz mümkündür. Bu iki süre aynı değildir. [4]

Teslim emrine aykırılık veya kişisel ilişki kararının yerine getirilmesinin engellenmesi ise 41/F kapsamında ayrıca düzenlenmiştir. Kanundaki koşullarla bir ay içinde şikâyet üzerine disiplin hapsi gündeme gelebilir. Müdürlük işlemine şikâyetle yükümlünün emre aykırı davranışına yönelik şikâyet birbirinin yerine kullanılamaz. Disiplin hapsi otomatik değildir; usul, bildirim, savunma ve somut davranış incelenir.

Murat Atılgan kararı: zaman aile bağlarını etkiler

AYM’nin Murat Atılgan, B. No: 2013/9047, 7/5/2015 kararında çocukla kişisel ilişki bağlamında aile hayatına saygı hakkı değerlendirilmiştir. Mahkeme, ilgili makamların süreci aile bağlarını koruyacak biçimde yürütme yükümlülüğünü inceleyerek ihlal sonucuna ulaşmış ve yeniden yargılama kararı vermiştir. [5, §§ 32–52]

Kararın temel önemi, aile uyuşmazlıklarında zamanın tarafsız bir unsur olmamasıdır. Gecikme, ebeveyn ile çocuk arasındaki ilişkinin zayıflamasına yol açabilir. Bununla birlikte bu karar eski uygulama dönemine aittir; bugünkü çocuk teslimi mercii 5395 sayılı Kanun’a göre belirlenir. Kararın anayasal ilkeleriyle eski icra usulü birbirine karıştırılmamalıdır.

Şiddet riski ve kişisel ilişkinin sınırlandırılması

Aile hayatı iddiası, şiddet veya istismar riskinin göz ardı edilmesini gerektirmez. Koruma kararları, sağlık kayıtları, uzman raporları ve somut olaylar değerlendirilmelidir. Gerekli durumlarda güvenli teslim, uzman eşliği veya ilişkinin yeniden düzenlenmesi istenebilir. Genel suçlamalarla ağır kısıtlama uygulanması kadar, güvenilir risk işaretlerinin hiç incelenmemesi de sorun yaratır.

Başvurucu karşı tarafın en güçlü iddiasını cevaplandırmalıdır. Çocuğun görüşmek istemediği belirtiliyorsa bunun nasıl ve hangi koşullarda tespit edildiği; güvenlik riski ileri sürülüyorsa hangi belgelere dayandığı incelenir. Çocuğu zorlayarak delil üretmek veya görüşünü yönlendirmek kabul edilebilir bir yöntem değildir.

Mahkeme, kararını uzman raporuna bırakmış gibi davranmamalı; raporun gerekçesi ve tarafların itirazlarını değerlendirmelidir. Uzman görüşü, hukuki kararın yerine geçmez. Çocuğun gelişimi nedeniyle eski raporun güncelliği de önem taşıyabilir.

Yurt dışı bağlantısı ve aile birliği

Ebeveynlerden birinin yurt dışında bulunması, seyahat, okul tatili, teslim ve dönüş koşullarının açık düzenlenmesini gerektirebilir. Yabancı kararın Türkiye’de etkisi, tanıma veya tenfiz ihtiyacı ve uygulanabilir uluslararası sözleşme ayrı incelenir. Yabancı kararın varlığı, her durumda doğrudan yerel uygulama yapılabileceği anlamına gelmez.

Uluslararası çocuk kaçırma iddiasındaki iade süreci, velayetin esasını belirleyen davayla aynı değildir. Çocuğun mutat meskeni, götürülme veya alıkonulma tarihi ve istisnalar önemlidir. Bu yazı bütün ülkeler için tek iade prosedürü önermemektedir; ülke ve sözleşme bağlantısı ayrıca araştırılmalıdır.

Yabancılar bakımından aile hayatı, istenen ülkede koşulsuz oturma hakkı doğurmaz. İkamet veya sınır dışı işleminin aileye etkisi, aile bağlarının gerçekliği, çocukların durumu ve kamusal gerekçeler birlikte değerlendirilir. Göç işlemlerinin özel süreleri, aile mahkemesi süreleriyle karıştırılmamalıdır. [2; 8]

Belge ve işlem planı

Görüşme gerçekleşmediğinde tarih, saat, hazır bulunma ve engelin nedeni kayıt altına alınmalıdır. Çocuğun mahremiyetini zedeleyen açık sosyal medya paylaşımları yerine yetkili makama belgeli başvuru yapılmalıdır. Sağlık veya eğitim bilgileri amaçla sınırlı kullanılmalıdır.

AYM başvurusunda hangi eksiklik gösterilmelidir?

AYM, velayeti baştan takdir eden bir aile mahkemesi değildir. Makamların ilgili menfaatleri dengeleyip dengelemediği, çocuğun yararını somutlaştırıp somutlaştırmadığı ve kararın etkili uygulanması için yeterli özen gösterip göstermediği incelenir. Olağan yolların tüketilmesi ve kural olarak otuz günlük süre önemlidir. Devam eden uygulama sorununda hangi kararın nihai olduğu ayrıca belirlenir. [6]

Avukatlar UYAP Avukat Portalı üzerinden başvurabilir. Başvuru; aile ilişkisinin niteliği, önceki talepler, uygulama kayıtları, yargı kararları ve öğrenme belgelerini içermelidir. Ebeveynin kendi hakkı ile çocuk adına temsil ettiği hak ayrılmalı; çıkar çatışması varsa temsil meselesi ayrıca çözülmelidir. [6; 7]

İhlal kararı sonrası yeniden yargılama veya uygulama, çocuğun güncel durumunu da gözetmelidir. Eski görüşme takviminin mekanik biçimde uygulanması her zaman yeterli giderim değildir. Tazminat ise aile bağının yeniden kurulması için gerekli işlemlerin yerine geçmez.

Yurt dışında yaşayan ebeveynin çocukla görüşme hakkı yazısı sınır ötesi uygulama bakımından tamamlayıcıdır.

Aile hayatı yalnız velayet uyuşmazlığı değildir

Özlem Usta’nın incelemesi, aile hayatına ilişkin korumanın çocuğun soyadı, fiilî aile ilişkileri, eş durumu ve ceza infaz kurumundaki aile bağları gibi farklı alanlarda gündeme geldiğini göstermektedir. Bu çeşitlilik, her aile ilişkisinin aynı hukuki statüde olduğu anlamına gelmez. Başvuruda fiilî bağın niteliği, bağımlılık, birlikte yaşama ve ilişkinin sürdürülmesine yönelik çabalar somutlaştırılmalıdır. Tarihsel düzenleme veya içtihat tartışmaları güncel mevzuat yerine geçirilmemelidir. [9]

Çocukla ilişki dosyasında etkili uygulama nasıl izlenir?

Karar alınması ile kararın uygulanması ayrı aşamalardır

Kişisel ilişki kararı hangi gün ve saatte görüşme yapılacağını düzenleyebilir; ancak bu kararın fiilen uygulanması için ilgili birime başvurulması ve işlemlerin izlenmesi gerekir. Başarısız her teslim veya görüşme girişiminin tarihi, bildirilen neden ve düzenlenen tutanak korunmalıdır. Yalnız “çocuğumu göremiyorum” açıklaması yerine kararın hangi bölümünün kaç kez uygulanamadığı gösterilir. Gecikmenin çocukla bağ üzerindeki etkisi, somut süreç üzerinden anlatılır. [3; 4; 5]

Çocuğun görüşmek istemediği ileri sürülüyorsa bu beyanın yaşı, gelişimi, güvenliği ve uzman değerlendirmesiyle birlikte incelenmesi gerekir. Çocuğun iradesini yok sayan zorlayıcı yaklaşım da, hiçbir araştırma yapmadan bütün uygulamayı durduran yaklaşım da sorun yaratabilir. Tarafların kendi yorumlarıyla yetinilmemeli; gerektiğinde uzman desteği ve uygun görüşme koşulları talep edilmelidir.

Değişen koşullar yeni bir düzenleme gerektirebilir

Çocuğun yaşı, eğitim programı, sağlık durumu veya tarafların yaşadığı yer değişmiş olabilir. Eski kararın artık uygulanabilir olmadığı iddiası, tek taraflı olarak görüşmeyi kesmek yerine yetkili mahkeme önünde somutlaştırılmalıdır. Şiddet ya da istismar riski varsa çocuğun güvenliği önceliklidir; istenen kısıtlama veya koruma tedbiri güncel olaylarla açıklanmalıdır. Buna karşılık ebeveynler arasındaki her anlaşmazlık, çocuğun diğeriyle bağının kesilmesini haklı kılmaz. [1; 3]

Görüşmenin uzman gözetiminde yapılması, süresinin değiştirilmesi veya başka bir düzenleme istenmesi olayın koşullarına göre değerlendirilir. Başvuruda uygulanabilir bir çözüm talep edilmesi önemlidir. Çocuğun üstün yararı, yetişkin tarafın istediği sonucu ifade eden soyut bir etiket olarak kullanılmamalıdır.

Sınır dışı ve ikamet işlemlerinde aile bağları nasıl gösterilir?

Aile hayatının varlığı yalnız evlilik cüzdanıyla değerlendirilmez. Birlikte yaşam, çocukların yaşı ve eğitimi, bakım bağımlılığı, düzenli kişisel ilişki ve aile bağlarının gerçekliği önemlidir. Bununla birlikte aile bağının bulunması her yabancıya koşulsuz ikamet hakkı sağlamaz. Göç kontrolüne ilişkin kamu yararı ile aile hayatına müdahalenin ağırlığı arasında somut değerlendirme gerekir. [2; 8]

Başvuruda ailenin başka ülkede birlikte yaşamasının gerçekçi olup olmadığı, ayrılığın süresi ve çocuk üzerindeki etkisi açıklanmalıdır. Sınır dışı işlemine karşı kullanılacak özel yol ve süre, çocukla kişisel ilişki davasındaki usulle aynı değildir. İdari gözetim kararı da sınır dışı kararından ayrı denetlenir. Yanlış mercie başvuru aile bağlarına ilişkin güçlü iddiaların esasının hiç incelenmemesine yol açabilir.

AYM’ye sunulacak aile dosyasında çocuğun kimlik ve sağlık bilgileri gereksiz ölçüde çoğaltılmamalıdır. Başvurunun kamuya açık kararlarla sonuçlanabileceği de düşünülerek mahremiyet ihtiyacı değerlendirilir. İstenen giderim, yalnız geçmişteki gecikmenin tespiti değil, aile bağının korunmasına yarayan uygulanabilir işlemlerle ilişkilendirilmelidir. [6]

Aile hayatına ilişkin kararın alınma süreci de önemlidir

Aile hayatına müdahalenin değerlendirilmesinde yalnız kararın sonucu değil, kararın nasıl alındığı da önem taşır. Ebeveynlerin esaslı açıklamalarını sunabilmesi, çocuğun durumunun uygun biçimde araştırılması ve güncel bilgiye dayanılması gerekir. Yıllar önce hazırlanmış bir rapor, değişen yaş, sağlık veya yaşam koşullarını açıklamakta yetersiz kalabilir. Başvurucu raporun eski olduğunu söylemekle yetinmemeli; hangi değişikliğin yeni incelemeyi gerekli kıldığını göstermelidir. [1, 2, 5]

Uzman raporuna itirazda da kişisel memnuniyetsizlik ile inceleme eksikliği ayrılmalıdır. Görüşülmeyen kişi, araştırılmayan yaşam koşulu veya rapor içindeki çelişki somut olarak belirtilmelidir. Mahkemenin her yeni rapor talebini kabul etmesi zorunlu değildir; ancak sonucu etkileyebilecek ciddi bir itirazın değerlendirilmesi gerekir. Uzmanın önerisi ile mahkemenin kararı arasındaki fark varsa, bu farkın gerekçesi kararın bütününden anlaşılmalıdır. Çocuğun üstün yararı ifadesi, somut değerlendirmelerin yerine geçen genel bir formül olarak kullanılmamalıdır.

Çocukla görüşme isteği ile çocuğun güvenliği nasıl dengelenir?

Ebeveynin çocukla ilişki kurma menfaati önemlidir; fakat kararın merkezinde çocuğun yararı bulunur. Şiddet, ihmal veya ciddi zarar riski ileri sürüldüğünde bu iddiaların niteliği araştırılmalıdır. Salt ebeveynler arasındaki çatışma, kişisel ilişkinin tamamen kaldırılmasını her durumda haklı kılmaz. Öte yandan ilişkinin sürmesi gerektiği düşüncesiyle somut güvenlik riskinin göz ardı edilmesi de doğru değildir. Görüşmenin şekli, yeri, süresi ve gerekli güvenceler olayın koşullarına göre değerlendirilir. [3, m.323–324]

Başvuruda geçmişteki olaylar ile güncel risk ayrılmalıdır. Bir iddianın başka bir dosyada yer alması, aile mahkemesinin önündeki bütün soruları otomatik olarak cevaplamaz. İlgili kararların sonucu, kapsamı ve güncel duruma etkisi sunulmalıdır. Geçici bir tedbirin neden devam etmesi veya değiştirilmesi gerektiği ayrıca açıklanabilir. Böylece süreç, yalnız ebeveynlerden birinin diğerine yönelttiği suçlamaların tekrarına dönüşmez.

Çocuğun görüşü nasıl değerlendirilmelidir?

Çocuğun görüşünün alınması ile bütün sorumluluğun çocuğun tercihine bırakılması aynı değildir. Yaşı, olgunluğu ve açıklamanın hangi koşullarda yapıldığı önem taşır. Görüşmenin çocuk üzerinde yeni bir baskı yaratmaması ve açıklamanın olayın bütünü içinde değerlendirilmesi gerekir. Çocuğun ebeveynlerden biriyle görüşmek istemediği ileri sürülüyorsa bunun nedeni araştırılmalıdır. Korku, uzun süreli kopukluk ve ebeveynler arasındaki çatışmanın etkisi aynı çözümü gerektirmeyebilir. [1, m.41; 3, 5]

Murat Atılgan kararında zamanın aile ilişkisine etkisi

Murat Atılgan kararının başvuru hazırlığı bakımından önemi, aile ilişkilerinde geçen zamanın sonradan her durumda telafi edilememesidir. Kişisel ilişki kararının kâğıt üzerinde bulunması, ilişkinin fiilen kurulabildiğini göstermez. Başvuruda uygulanmayan görüşmelerin tarihleri, yapılan talepler ve makamların aldığı önlemler somut biçimde gösterilmelidir. Yalnız toplam süreyi yazmak yerine bu sürede hangi işlemden sonuç alınamadığı açıklanmalıdır. [5]

Bununla birlikte devletin yükümlülüğü, her durumda zor kullanarak belirli bir sonucu elde etme garantisi değildir. Çocuğun yararı, tarafların davranışları ve uygulanabilir önlemler birlikte değerlendirilir. Başvurucunun kendi iş birliği ve kararlara uyumu da olayın parçasıdır. Ulaşım veya teslim koşullarına ilişkin makul düzenlemelere hiç katılmayan bir kişinin durumu ile bütün girişimleri sonuçsuz bırakılan kişinin durumu aynı değildir. Etkili başvuru, başvurucunun attığı adımları da görünür kılar.

Güncel uygulama kayıtları neden dosyaya eklenmelidir?

Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının uygulanmasında 5395 sayılı Kanun’un ilgili sistemi esas alınmalıdır. Eski tarihli kararların icra usulüne ilişkin anlatımı güncel başvuru yolunun yerine konulmamalıdır. Adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne yapılan talepler, işlem tutanakları ve ilgili şikâyet kararları, uygulamanın gerçekten nasıl yürüdüğünü gösterir. AYM başvurusuna yalnız velayet veya kişisel ilişki hükmünün eklenmesi, uygulama sorununu açıklamak için yetersiz kalabilir. [4]

Görüşmenin gerçekleşmediği her tarih için nedeni ve yapılan işlem kaydedilmelidir. Çocuğun hastalığı, tarafın gelmemesi, adres değişikliği veya idari organizasyon sorunu farklı olgulardır. Başvuru, bunları tek bir “karar uygulanmadı” cümlesi içinde eritmemelidir. Özellikle hangi makamın hangi önlemi alabileceği ve bu konuda talepte bulunulup bulunulmadığı açıklanırsa ihmal iddiası daha sağlıklı incelenebilir.

Aile hayatı dosyalarında talep de ölçülü kurulmalıdır. AYM’den doğrudan velayeti belirlemesi veya belirli bir görüşme takvimi yazması beklenmez. İhlalin niteliğine göre yeniden inceleme, etkili uygulama veya uygun giderim gündeme gelebilir. Çocuğun güncel durumu değişmişse, eski talebin aynen sürdürülmesi yerine bu değişiklik ilgili yargı merciine sunulmalıdır. Anayasal inceleme ile devam eden aile hukuku sürecinin farklı işlevleri korunmalıdır. [5, 6]

Konunun ayrıntıları için özel hayata saygı ve kişisel verilerin korunması ve eşitlik ilkesi ve ayrımcılık yasağı yazılarımıza da bakabilirsiniz. Büromuzun bu alandaki çalışmaları için Anayasa Mahkemesi ve AİHM başvuruları sayfasına bakabilirsiniz.

Konunun ayrıntıları için G-87 tahdit kodu yazımıza bakabilirsiniz.

Sonuç

Aile hayatına saygı hakkının etkili korunması, çocuğun yararıyla aile bağlarının sürdürülmesini birlikte ele alır. Doğru başvuru, mevcut kararın uygulanmasıyla kararın değiştirilmesini ayırır ve her engelleme olayını zamanında belgeler. Gecikmenin ilişki üzerindeki etkisi, başvurunun ve giderimin merkezinde bulunmalıdır.

İlgili yazılar: Çocuk Ebeveyniyle Görüşmek İstemiyorsa Ne Olur?.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocukla kişisel ilişki için icra müdürlüğüne mi gidilir?

Güncel genel düzenleme adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri üzerinden yürütülür.

Müdürlük işlemine şikâyet süresi ne kadardır?

Öğrenme veya tebliğden itibaren bir haftadır. Şikâyet kararına itiraz için iki haftalık ayrı süre vardır.

Görüşmeyi engelleme şikâyeti de bir hafta mıdır?

Aynı işlem değildir. 41/F kapsamındaki emre aykırılıkta bir aylık şikâyet süresi ve özel koşullar değerlendirilir.

Nafaka ödenmediği için görüşme engellenebilir mi?

Nafaka ile kişisel ilişki ayrı yükümlülük ve haklardır; biri diğerinin yaptırımı olarak kullanılamaz.

Çocuğun görüşü tek başına belirleyici midir?

Yaşı ve gelişimiyle birlikte önemlidir; üstün yarar bütün koşullar değerlendirilerek belirlenir.

AYM doğrudan velayeti değiştirir mi?

İlk derece aile mahkemesi gibi karar vermez. Anayasal ihlali ve uygun giderimi değerlendirir.

Kaynakça

[1] Anayasa, m. 20, 41. Metin.

[2] AİHS, m. 8. Metin.

[3] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 182, 323–324. Metin.

[4] 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, m. 41/A–41/I. Metin.

[5] AYM, Murat Atılgan, B. No: 2013/9047, 7/5/2015. Karar.

[6] 6216 sayılı Kanun, m. 45–50. Metin.

[7] AYM, UYAP Avukat Portal başvuru kılavuzu. Kılavuz.

[8] 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu. Metin.

[9] Özlem Usta, “Aile Hayatına Saygı ve Aile Hayatının Korunması Hakkı Bağlamında Ele Alınan Birkaç Kurum Üzerine İnceleme”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 30/3, 2022, s. 1561–1590. Çalışma.