Kamu Görevlilerine Mobbing: Memurların Hakları, İdari Başvurular ve Yargı Yolları

Kamu görevlisine mobbing hangi davranışlarla ortaya çıkabilir?

Sistematik dışlama ve yetkisizleştirme

Kamu görevlisinin görevine ilişkin toplantılardan sürekli dışlanması, çalışma araçlarının sebepsiz geri alınması, yetkilerinin belirli bir çalışanı yıldırma amacıyla daraltılması, mesleki saygınlığını zedeleyen davranışlara maruz kalması psikolojik taciz iddiasına dayanak olabilir. İdarenin hukuka uygun hizmet gereklerine göre görev dağılımı yapma yetkisi vardır; görev değişikliğinin sırf varlığı mobbing değildir.

Keyfî soruşturma, savunma istemi ve cezalandırma baskısı

Disiplin soruşturması yürütmek idarenin hukuki yetkisi ve kimi durumlarda yükümlülüğüdür. Ancak kişiyi yıldırmak amacıyla tekrarlı, dayanağı bulunmayan ve ölçüsüz süreçler işletilmesi farklıdır. Aynı olayla ilgili sürekli savunma istenmesi, haksız isnatların tekrarlanması ve idarenin önceki sonuçları göz ardı etmesi bir bütünlük içinde değerlendirilebilir. İşlemlerden her biri ayrıca hukuka aykırılık yönünden incelenir.

Yer değişikliği ve görevlendirme

Kamu hizmetinin gerekleri nedeniyle atama ve geçici görevlendirme mümkündür. Bununla birlikte başvurucunun sağlık durumu, görevin niteliği, personel ihtiyacı, benzer durumdaki görevlilere uygulanan işlemler ve görevlendirmelerin sıklığı değerlendirilmelidir. Açıklanamayan ve tekrarlanan değişiklikler mobbing emareleri oluşturabilir; ancak idari işlemin iptalini sağlamak için yetki, sebep, konu, maksat ve şekil yönlerinden hukuka aykırılık da somut olarak gösterilmelidir.

Kamu personelinin statüsü neden belirleyicidir?

657 sayılı Kanuna tabi memurlar

Memurların hak arama, müracaat, şikâyet ve dava açma hakkı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 21. maddesinde düzenlenmiştir. Müracaat ve şikâyetlerde silsile ilkesi geçerlidir; şikâyet edilen amir atlanır. Kamu görevlisi statüsünden kaynaklanan idari uyuşmazlıklarda idari yargı görevli olabilir.

Kamu işçileri

Kamu kurumunda çalışan herkes memur değildir. İş sözleşmesiyle çalışan kamu işçisi bakımından uyuşmazlığın niteliğine göre İş Kanunu ve iş mahkemeleri rejimi uygulanabilir. Kamu kurumunun davalı olması tek başına idari yargıyı zorunlu kılmaz. İşçi, memur, sözleşmeli personel ve diğer kamu görevlisi statüleri somut sözleşme ve düzenlemelerle saptanmalıdır.

Özel statülü personel

Akademik personel, sağlık meslek mensubu, hâkim-savcı, askerî veya kolluk personeli gibi gruplarda özel mevzuat ve disiplin hükümleri önem taşıyabilir. Uygulanacak özel kanun, özel başvuru yolu ve yargı denetimi sınırları genel hükümlerin önüne geçebilir. Bu nedenle her personel türüne aynı süre ve usul önerilmemelidir.

2025/3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi kamu kurumları için ne düzenler?

Yönetici ve kurumların önleme sorumluluğu

6 Mart 2025 tarihli ve 32833 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/3 sayılı Genelge, işyerindeki psikolojik tacizin önlenmesini kamu ve özel sektör bakımından ele alır. İşveren ve yöneticilerden riskleri değerlendirmesi, koruyucu politikalar oluşturması ve çalışanların hakları ile başvuru mekanizmaları hakkında bilgilendirme yapması beklenir. Bu çerçeve, kamu kurumunda mobbing şikâyetlerinin etkili araştırılmasının önemini artırır. Genelge metni.

Gizlilik ve gerçeğe aykırı isnatların önlenmesi

Genelge; şikâyetler araştırılırken özel hayatın ve gizliliğin korunmasını, gerçeğe aykırı iddialarla kurum saygınlığının zedelenmemesini de açıkça vurgular. Bu nedenle idare hem mağdurun korunmasına hem de iddia edilen failin savunma ve itibar haklarına dikkat etmelidir. Soruşturmanın amacı önceden belirlenmiş bir cezayı meşrulaştırmak değil maddi olguları tarafsız biçimde belirlemektir.

Memurun ilk başvuru yolları

Kurum içi müracaat ve şikâyet

657 sayılı Kanun m.21 kapsamında memur, idari eylem ve işlemler hakkında şikâyet ve dava açma hakkına sahiptir. Yazılı başvurunun kayıt altına alınması, olayların tek tek ve tarihleriyle açıklanması, alınması istenen koruyucu tedbirlerin gösterilmesi ve varsa sağlık/soruşturma kayıtlarıyla desteklenmesi önemlidir. Şikâyet edilen amir silsileden çıkarılır; şikâyetin içerik ve muhatabı idare hukukunun usulüne göre belirlenir.

CİMER ve ALO 170

2025/3 sayılı Genelgede CİMER ve ALO 170 başvuru kanalları da sayılmıştır. Bu başvurular, olayların ilgili idareye bildirilmesi ve bilgilendirme sağlanması bakımından önemlidir. Ancak CİMER veya ALO 170'e başvuru yapılması, idari dava süresini kendiliğinden durdurmaz. Süreye etki ancak başvurunun niteliği ve uygulanacak özel mevzuat yönünden incelenerek belirlenebilir.

Kamu Denetçiliği Kurumu

Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK), idarenin işlem ve eylemlerine ilişkin şikâyetleri kendi kabul şartları içinde inceleyebilir. Kurumun yayımladığı başvuru açıklamasında, kural olarak önce ilgili idareye başvuru yapılması, başvuru süreleri ve bazı durumlarda KDK başvurusunun dava açma süresini durdurucu etkisi ayrıca açıklanmaktadır. Kurumun başvuru süresi ve usul koşulları her somut olayda güncel olarak kontrol edilmelidir. KDK başvuru bilgilendirmesi.

TİHEK başvurusunun sınırı

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, 6701 sayılı Kanunda belirtilen ayrımcılık temellerine dayanan işyerinde yıldırma iddialarını görev alanı içinde inceleyebilir. Genel mobbing kavramı TİHEK'in ayrımcılık temelli tanımından daha geniştir. Kuruma başvuru öncesinde ilgili taraftan aykırılığın giderilmesinin talep edilmesi ve diğer kabul koşulları önemlidir. Her idari mobbing dosyası otomatik olarak TİHEK dosyası değildir. TİHEK başvuru koşulları.

İdari yargıda hangi dava açılır?

İdari işlemin iptali

Mobbing niteliği taşıdığı ileri sürülen atama, görev değişikliği, disiplin cezası veya diğer idari işleme karşı, koşullarına göre iptal davası açılabilir. İptal davasının konusu belirli idari işlemdir. İşlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarından hangisinin neden hukuka aykırı olduğu açıkça belirtilmelidir. “Mobbing yapıldı” ibaresi tek başına işlem denetiminin yerine geçmez.

İdari işlemden doğan zarar: İYUK m.12

İdari işlem kişilik hakkını zedelemiş veya maddi zarar doğurmuşsa İYUK m.12 uyarınca iptal ve tam yargı taleplerinin birlikte veya ayrı ileri sürülmesine ilişkin seçenekler gündeme gelebilir. İşlemin icrası, iptal kararı ve tebliğ gibi başlangıç olayları süre üzerinde etkili olabilir. Somut işlemin niteliği ve dava yolunun seçimi önemlidir.

İdari eylemden doğan zarar: İYUK m.13

Dava konusu doğrudan bir idari işlemden ziyade idari eylem veya hizmetin kötü işlemesi ise İYUK m.13 gündeme gelir. Genel kural olarak zarar doğuran idari eylemden hakları ihlal edilenler eylemi öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemelidir. Talebin reddi veya kanundaki cevap süresinin geçmesi üzerine dava açma süresi işletilir. Süre hesabı, devam eden eylem, sonradan öğrenme ve özel hukuk kuralları yönünden ayrıca incelenmelidir.

Süreler: en sık yapılan hata

İYUK m.7'deki genel altmış günlük süre

Özel kanunda farklı süre bulunmadıkça idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür. Başlangıç, işleme ilişkin yazılı bildirimin tebliği gibi mevzuatın öngördüğü olaya göre hesaplanır. Bu genel süre, bütün kurum içi şikâyet, disiplin başvurusu veya zarar taleplerinde tek başına uygulanabilecek değişmez süre değildir.

İYUK m.11 başvurusu ve kalan süre

Üst makama veya üst makam bulunmuyorsa işlemi yapan makama İYUK m.11 kapsamında yapılan başvuru, şartları varsa işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmemesi halinde reddedilmiş sayılma sonucu ve başvuru öncesinde geçen günlerin hesaba katılması önemlidir. İdareye yazılan her dilekçe otomatik m.11 başvurusu değildir; konunun ve talebin bu madde kapsamına girmesi gerekir.

İYUK m.13 ön başvurusu ve sürelerin birleştirilmemesi

İYUK m.13'teki bir yıl/beş yıl ön başvuru süreleri ile ret üzerine açılacak tam yargı davasının süresi farklı aşamalardır. Sürenin başlangıcı, öğrenme, eylemin devamı ve başvuru konusu ayrı değerlendirilmelidir. İnternet üzerinden gönderilen genel bir şikâyetin bu şartları otomatik tamamladığı söylenemez.

Anayasa Mahkemesi ve idarenin pozitif yükümlülüğü

Anayasa m.17 kapsamında etkili koruma

Anayasa Mahkemesinin Ebru Bilgin (B. No: 2014/7998, 19.07.2018) kararında, kamu görevlisine sık soruşturma açılması, sürekli uyarı verilmesi ve sağlık sorunları bilindiği hâlde idarenin etkili koruma tedbirlerini uygulamaması değerlendirilmiştir. Mahkeme, kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkına ilişkin pozitif yükümlülüğün ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır. Yargı yoluyla giderim sağlanmaması ve yetersiz gerekçeler de ihlal değerlendirmesinde önem taşımıştır. AYM resmî basın duyurusu.

Zülküf Kılıç (B. No: 2018/27032, 14.09.2022) kararında ise kamu üniversitesindeki görevli hakkında ardışık disiplin işlemlerinin hukuka aykırılığı ve bütün olayların birlikte değerlendirilmesi ihtiyacı vurgulanmıştır. Bu kararlar, her disiplin işleminin mobbing sayıldığını değil, idarenin sistematik davranışlarının toplu etkisi ve etkili korunma yükümlülüğünü açıklamaktadır. AYM 2022 duyurusu.

Bireysel başvuru doğrudan ilk başvuru yolu değildir

AYM bireysel başvurusu, olağan yargı yollarının yerine kullanılan serbest bir ilk şikâyet kanalı değildir. Başvuru, olağan başvuru yollarının tüketilmesi ve bireysel başvurunun kendi süre ve kabul koşullarına bağlıdır. İşlemin iptali veya maddi-manevi zarar için öncelikle somut duruma uygun idari ve yargısal yollar işletilmelidir.

Kamu görevlisi kimi dava edebilir?

Kural olarak idareye karşı dava

Anayasa m.129/5 ve ilgili memur hukuku hükümleri, kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken kusurlu eylemlerinden doğan tazminat uyuşmazlıklarında kural olarak idareye yönelmeyi öngörür; idarenin ilgili personele rücu hakkı saklı olabilir. Ancak failin tamamen kişisel ve görevle bağlantısız fiilleri, suç oluşturan davranışlar ve özel statüler bakımından farklı değerlendirmeler yapılabilir. Failin şahsına karşı her durumda aynı idari dava yolunun kullanılacağı varsayılamaz.

Disiplin ve ceza sorumluluğu ayrıdır

Mobbing kavramının kendisi her durumda bağımsız bir ceza suçu değildir. Somut davranışlar hakaret, tehdit, cinsel taciz veya başka bir suçun unsurlarını oluşturabilir. İdari disiplin incelemesi ile ceza soruşturmasının görev, ispat standardı ve sonucu birbirinden farklıdır. İdare, suç soruşturması bulunmasını kendi önleyici tedbirlerini geciktirmenin otomatik gerekçesi saymamalıdır.

Delil hazırlığı ve başvuru dosyası

Tarihli idari işlem ve iletişim kayıtları

Atama ve görevlendirme onayları, hizmet içi yazışmalar, toplantı çağrıları, savunma istekleri, soruşturma sonuçları, mesai çizelgeleri, resmî şikâyet kayıtları ve idarenin cevapları tarihli olarak incelenmelidir. Benzer durumda çalışanlara uygulamalar ile objektif personel ihtiyacı karşılaştırılmalıdır. İddia edilen uygulamaların sistematik yönü bu kayıtlarla açıklanabilir.

Sağlık ve tanık kayıtları

Çalışanın sağlık durumu, tedavi süreci, rapor ve izin kayıtları gerekiyorsa zarar ve neden-sonuç ilişkisi bakımından önemlidir. Ancak tıbbi kayıt tek başına failin hangi davranışı gerçekleştirdiğini göstermez. Tanıklar doğrudan gördükleri olayları somut biçimde açıklamalı; gereksiz özel nitelikli kişisel veri açıkça paylaşılmamalıdır.

Başvuru ve dava yolunun belirlenmesi

Sonuç

Kamu görevlisine yönelik psikolojik tacizde hukuki korumanın etkili olabilmesi için önce personelin statüsü, ardından somut baskının idari işlem mi, idari eylem mi yoksa birden fazla işlem ve eylemden oluşan süreç mi olduğu belirlenmelidir. Mobbing iddiasını ispatlayan belgeler ile iptal ve tam yargı taleplerinin hukuki koşulları birbirinden ayrılmalıdır. CİMER, kurum içi şikâyet ve KDK başvurularının süre üzerindeki etkisi ayrı hesaplanmalı; özel sektör işçisinin haklı fesih modeli memura mekanik biçimde uygulanmamalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Memur mobbing nedeniyle iş mahkemesine başvurabilir mi?

Memur statüsündeki kişinin idari eylem ve işlemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda genel olarak idari yargı söz konusudur. Kamu işçisinin iş sözleşmesinden doğan uyuşmazlığı ayrı olabilir.

CİMER'e mobbing şikâyeti dava süresini durdurur mu?

Her durumda hayır. Başvurunun kanuni niteliği ve ilgili usul kuralı ayrıca değerlendirilmelidir.

Memur kendisine yapılan görevlendirmeye karşı dava açabilir mi?

Şartları varsa açabilir. İşlemin hukuka aykırılığı, tebliğ ve dava süresi incelenmelidir; her görevlendirme mobbing değildir.

Kamu görevlisinin mobbing için tazminat davası açması mümkün müdür?

İdareden kaynaklanan zararların koşulları oluşmuşsa tam yargı davası gündeme gelebilir. İYUK m.12 ile m.13 ayrımı önemlidir.

İYUK m.13'teki bir yıl ve beş yıl neyi ifade eder?

İdari eylem nedeniyle zarara uğrayan kişinin idareye yapacağı ön başvuru bakımından temel sürelerdir; dava açma süresinin yerine geçmez.

Kamu Denetçiliği Kurumuna başvuru yapılabilir mi?

Kurumun görev alanı, ön başvuru ve süre koşulları sağlanıyorsa evet. Başvurunun dava süresine etkisi KDK mevzuatına göre değerlendirilir.

Mobbing suç mudur?

Mobbing adı altında tek ve bağımsız bir suç tipi bulunduğu varsayılamaz. Somut eylem hakaret, tehdit veya başka bir suç oluşturabilir.

Mobbing şikâyetinde amirin atlanması mümkün müdür?

657 m.21 çerçevesinde şikâyet edilen amirin silsilede atlanması düzenlenmiştir.

TİHEK tüm memur mobbing dosyalarını inceler mi?

Hayır. 6701 sayılı Kanundaki ayrımcılık temelleri ve diğer başvuru koşulları önemlidir.

AYM'ye doğrudan mobbing başvurusu yapılabilir mi?

Kural olarak olağan kanuni yollar tüketilmeden bireysel başvuru yapılamaz. Kabul şartları ayrıca aranır.

Kaynakça

• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, m.21.
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7, 11, 12, 13 — UYAP.
• 2025/3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, RG 06.03.2025/32833.
• Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuru koşulları.
• TİHEK, başvuru koşulları.
• AYM, Ebru Bilgin, B. No: 2014/7998, 19.07.2018.
• AYM, Zülküf Kılıç, B. No: 2018/27032, 14.09.2022.