Deniz yük sigortasında ödeme talebinin değerlendirilmesi, hasarın varlığının yanı sıra poliçenin hangi menfaati, taşıma dönemini ve riskleri kapsadığının belirlenmesini gerektirir. Konteynerdeki kırılma, ıslanma veya sıcaklık nedeniyle bozulma aynı teminat incelemesine tabi olmayabilir. Sigortalı için doğru başlangıç; zararı sınırlamak, sigortacıya gecikmeden bildirim yapmak ve hasarın nedenini gösterecek kayıtları korumaktır. Ödeme reddine karşı başvuru ise ret yazısındaki gerekçe ile poliçe metninin ve teknik bulguların karşılaştırılmasına dayanmalıdır.
Deniz yük sigortası hangi zararı karşılar?
Emtia nakliyat sigortası, taşınan mal üzerindeki sigortalanmış menfaate yöneliktir. Geminin gövde ve makine sigortası ile taşıyanın sorumluluk sigortası farklı ilişkileri düzenler. Taşıyanın sorumlu olmadığı bir olay, yük poliçesi kapsamında karşılanabilir; tersine, taşıyana karşı talep imkânı bulunması yük sigortacısının her koşulda ödeme yapacağı anlamına gelmez.
Önce sigortalı, sigorta ettiren, varsa lehtar ve sigortacının tam unvanı belirlenir. Poliçeyi ileten broker veya acente ile rizikoyu üstlenen sigorta şirketi aynı kişi olmayabilir. Sertifika, abonman poliçesi, sevkiyat bildirimi, zeyilname ve özel koşullar birlikte görülmelidir. Yalnız sigorta bedelini gösteren bir sayfa, teminatın bütün kapsamını açıklamayabilir.
Satış sözleşmesindeki CIF, CIP veya başka bir teslim şekli, kimin sigorta yaptıracağını etkileyebilir. Bununla birlikte talepte bulunanın sigortalı menfaati ve poliçeden doğan hakkı ayrıca incelenir. Belgelerde farklı şirketlerin adları bulunuyorsa devir, ciro, başkası lehine sigorta ve temsil ilişkileri açıklığa kavuşturulur. Türk hukukunda bu değerlendirme, TTK’nın sigorta sözleşmesine ve mal sigortasına ilişkin hükümleriyle yapılır. [1]
All risks ve özel klozlar nasıl okunmalıdır?
“All risks” ifadesi, poliçedeki bütün istisnaların kalktığı anlamına gelmez. Institute Cargo Clauses (A) 1/1/2009, kapsamı ve istisnaları birlikte düzenler. Ambalaj veya hazırlama yetersizliği, malın kendi niteliğinden kaynaklanan zarar ve gecikme gibi başlıklar için metindeki koşullar incelenir. Örneğin ambalaj istisnasında hazırlamayı kimin ve sigorta başlangıcına göre ne zaman yaptığı önem taşır. [2]
Poliçeye eklenen bir sıcaklık veya soğutucu arızası klozu, standart metni genişletebilir ya da belirli koşullara bağlayabilir. Bu nedenle tek başına “A klozu var” veya “soğutma klozu yok” gerekçesiyle her yük için kesin sonuç açıklanamaz. Malın türü, formun sürümü, özel şartlar ve sözleşmeye uygulanan hukuk birlikte değerlendirilir. Sigorta teklifindeki açıklama ile düzenlenmiş poliçe arasında fark varsa, teklif ve yazışmalar da saklanmalıdır.
Türkiye Sigorta Birliğinin yayımladığı Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları, kapsam ve istisna başlıklarını ayrı düzenlemektedir. Genel şart, özel şart, zeyilname ve kanunun emredici hükümleri arasındaki ilişki kurulmadan tek bir cümlenin seçilmesi sağlıklı bir teminat incelemesi oluşturmaz. Özellikle eski tarihli genel şartlardaki bir hükmün mevcut kanuna rağmen aynen uygulanabileceği varsayılmamalıdır. [1, 3]
Sigortanın başlangıcı ve sona ermesi
Hasarın taşıma sırasında ortaya çıkması, sigortanın o sırada mutlaka devam ettiğini göstermez. Poliçede belirtilen güzergâh, aktarma, depolama ve son teslim yeri kontrol edilir. ICC (A) 2009’un transit hükmü, olağan taşıma akışını ve farklı sona erme olaylarını düzenler; son boşaltma limanındaki tahliyeden sonraki altmış gün, her durumda garanti edilen ek teminat süresi değildir. Daha önce gerçekleşen bir sona erme olayı belirleyici olabilir. [2]
Sevkiyatın başka bir limana yönelmesi veya planlanmamış depoda tutulması hâlinde, sigortacıya bildirim ve devam teminatı ihtiyacı poliçeden değerlendirilir. İşletmenin kendi stok tercihi ile taşımanın zorunlu olarak kesintiye uğraması aynı değildir. E-postalarda varış yeri değişmişken sertifikada eski güzergâhın kalması, sonradan önlenebilir bir uyuşmazlık yaratabilir.
Soğutuculu konteyner hasarında hangi veriler gerekir?
Reefer yükünde varışta ölçülen yüksek sıcaklık, sorunun ne zaman ve neden başladığını tek başına açıklamaz. Ürünün konteynere yüklenmeden önceki sıcaklığı, istenen ayar, gerçek cihaz kayıtları, elektrik bağlantıları, havalandırma ve istif biçimi birlikte incelenmelidir. Aynı konteynerde hava sıcaklığı ile ürünün iç sıcaklığı farklı sonuç verebilir. Bu nedenle raporda ölçümün türü ve yeri belirtilmelidir.
Kayıtların yalnız ekran görüntüsü yerine mümkünse özgün elektronik dosyası alınır. Saat dilimi, cihaz numarası, ölçüm aralığı ve kalibrasyon bilgisi eklenir. Terminaldeki enerji kesintisi, gemideki alarm ve depoya giriş aynı zaman çizelgesinde gösterilir. Kayıt bulunmayan aralıklar da açıkça işaretlenir; bu boşluklar varsayımsal değerlerle doldurulmaz.
| Belge veya veri | Cevaplandırdığı soru | İncelemedeki sınırı |
|---|---|---|
| Yükleme öncesi ürün kontrolü | Ürün hangi durumda teslim edildi? | Tek başına bütün seferi açıklamaz. |
| Sıcaklık kaydedici dosyası | Sapma hangi zaman aralığında görülüyor? | Konum, saat ve kalibrasyon doğrulanmalıdır. |
| Reefer alarm ve servis kayıtları | Cihazda hangi arıza veya müdahale var? | Her alarm hasarın nedeni olmayabilir. |
| Terminal enerji kayıtları | Elektrik bağlantısı ne zaman sağlandı? | Ürünün önceki durumuyla karşılaştırılır. |
| Numune ve laboratuvar raporu | Bozulmanın niteliği ve yaygınlığı nedir? | Örnekleme tüm yükü temsil etmelidir. |
Hasar kısmi ise tüm yükün kullanılamaz olduğu peşinen kabul edilmemelidir. Ayrıştırma ve yeniden değerlendirme olanağı, ürün güvenliği ve mevzuat sınırları içinde araştırılır. Gıda veya benzeri hassas ürünlerde ticari değeri koruma amacı, güvenli olmayan ürünün piyasaya verilmesini haklı kılmaz. İmha gerektiğinde resmî işlem, miktar ve gider kayıtları korunur.
Hasar fark edilince sigortalı ne yapmalıdır?
TTK m.1446, rizikonun öğrenilmesi üzerine sigortacıya gecikmeksizin bildirim yapılmasını öngörür. Sigortalı, poliçedeki iletişim kanalını kullanmalı; sevkiyatı, hasarın ilk fark edildiği zamanı, bulunduğu yeri ve mevcut önlemleri açıklamalıdır. Kesin zarar hesabının henüz çıkmamış olması ilk bildirimin ertelenmesine gerekçe yapılmamalıdır. Daha sonra tamamlanan raporlar ek bildirimle sunulabilir.
TTK m.1447 ve 1448 uyarınca gerekli bilgi ve belgelerin sağlanması, incelemeye izin verilmesi, zararın azaltılması ve sigortacının üçüncü kişilere karşı haklarının korunması önemlidir. Sigortacı talimatının beklendiği durumlarda ürünün daha fazla bozulmasını önleyecek makul önlemler de ihmal edilmemelidir. Alınan kararın gerekçesi ve yapılan giderler kayda geçirilmelidir. [1]
İlk bildirim dosyasında aşağıdaki belgeler işe yarar:
- Poliçe, sertifika, zeyilnameler ve sevkiyat bildirimi.
- Konişmento, ticari fatura, çeki listesi ve teslim kayıtları.
- Hasarın fotoğrafları, ilk tutanak ve ürünün mevcut konumu.
- Soğutma talimatı, sıcaklık kayıtları ve ilgili bakım belgeleri.
- Taşıyana gönderilmiş hasar bildirimi ve ortak inceleme daveti.
- Koruma, depolama, ayrıştırma ve varsa imha kararına ilişkin belgeler.
Geç bildirimin yaptırımı, Türk hukukunda otomatik tam ret şeklinde genellenemez. TTK m.1446, gecikmenin ödenecek tutarda artışa neden olması ve kusurun ağırlığı üzerinden değerlendirme yapar; sigortacının olayı önceden fiilen öğrenmesi de önemlidir. Buna karşılık ihbarın geciktirilmesi delil kaybı yaratabilir ve ayrıca tartışmalı yükümlülük ihlallerine yol açabilir. [1]
Sigorta şirketinin ret gerekçesi nasıl sınanır?
Ret yazısında yalnız “teminat dışı” denmesi, incelemenin tamamlandığı anlamına gelmez. Hangi kloza dayanıldığı, hangi olayın istisnayı oluşturduğu, dayanak raporun ne olduğu ve zarar ile istisna arasındaki bağlantı sorulmalıdır. Sigortalı da teminat altındaki menfaatini, zararı ve poliçeyle bağlantıyı belgeler. TTK m.1409/2, sözleşmede öngörülen riskin teminat dışında kaldığını ispat yükünü sigortacıya yükler. [1]
Ambalaj ve yükleme yetersizliği
Kırılan bir makinede sabitleme noktaları, taşıma titreşimleri, konteyner içi hareket izleri ve yükleme fotoğrafları karşılaştırılır. Rapordaki “ambalaj yetersiz” sonucu, hangi teknik standarda veya somut eksikliğe dayandığını göstermelidir. Ayrıca hasarın olağan taşıma koşullarında mı, sıra dışı bir olayda mı meydana geldiği araştırılır. İstifleme işlemini yapanın sıfatı ve zamanı da poliçe değerlendirmesine dâhildir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 17.04.2025 tarihli, E.2024/3947, K.2025/2551 sayılı kararında, deniz yoluyla getirilen makinelerin konteyner içinde uygun biçimde sabitlenmemesinden doğan hasar ele alınmıştır. Poliçedeki istisna ve teknik raporlar doğrultusunda verilen ret kararı onanmıştır. Karar, her makine hasarının veya her kapalı konteyner yükünün sigorta dışında kaldığı anlamına gelmez; somut ambalaj bulguları ve uygulanmış poliçe metni üzerinden okunmalıdır. [4]
Bozulma ile gecikme arasındaki bağlantı
Gemi geciktiği için ürünün bozulması ile soğutma cihazının çalışmaması nedeniyle ürünün bozulması farklı değerlendirmeler gerektirebilir. Gecikme, hasarla aynı anda bulunabilir; ancak bu tek başına teknik nedenin gecikme olduğunu ispatlamaz. Ön soğutma eksikliği, hava dolaşımının engellenmesi veya cihaz arızası ihtimalleri bağımsız olarak araştırılmalıdır. Poliçedeki gecikme istisnasının olaya uygulanabilirliği, teknik neden incelemesinden koparılamaz.
Sigortalı ile sigortacının ekspertiz raporları çelişiyorsa, çelişkinin hangi veriden kaynaklandığı gösterilmelidir. Bir rapor ürünün tamamını, diğeri yalnız birkaç koliyi incelemiş olabilir. Farklı örneklem, ölçüm yöntemi veya zaman, iki sonucun aynı olaya ilişkin karşılaştırılabilir olmadığını gösterebilir. Hukuki başvuru için yalnız karşı raporun sonucunu yazmak yerine bu farklılıkların açıklanması daha yararlıdır.
Ödenecek tutar ve ödeme zamanı nasıl belirlenir?
Sigorta bedeli, her hasarda ödenecek tutar değildir. Poliçedeki değer esası, hasarın kapsamı, muafiyet, eksik sigorta ve kurtarılabilir değer incelenir. Onarılabilir mal için bütün mal bedelinin talep edilmesi veya aynı giderin hem hasar bedeline hem ayrı masraf kalemine eklenmesi hatalı sonuç doğurabilir. TTK m.1426 ve 1448 kapsamındaki makul inceleme ve zarar azaltma giderleri ayrıca değerlendirilir. [1]
Varsayımsal olarak poliçenin sabit 4.000 avro muafiyet öngördüğü, eksik sigorta bulunmadığı ve değer hesabının tartışmasız olduğu bir dosyada; 60.000 avroluk hasardan 6.000 avro kurtarılabilir değer düşüldüğünde 54.000 avro kalır. Sadece bu varsayımlarla ve muafiyetin bu tutara uygulanması hâlinde ana hasar ödemesi 50.000 avro olur. Ayrı karşılanabilecek giderler ve poliçenin farklı hesap hükümleri bu örneğe dâhil değildir.
Türk hukuku uygulandığında TTK m.1427, belgelerin verilmesi ve araştırmaların tamamlanmasıyla bağlantılı muacceliyet düzenlemesi içerir; kural olarak ihbardan kırk beş gün sonrası da önem taşır. Sigortacıya yüklenemeyen nedenle inceleme gecikmişse süre işlemez. Araştırmalar üç ay içinde tamamlanamazsa kanundaki koşullarla avans gündeme gelir. Bu süreler, her dosyada incelemesiz ve koşulsuz ödeme garantisi olarak sunulmamalıdır. [1]
Ödeme reddinden sonra hangi yol izlenir?
Önce poliçe ve ret gerekçesine göre eksik delil, teknik görüş ayrılığı veya hukuki yorum uyuşmazlığı belirlenir. Ek belgeyle çözülebilecek bir sorunla, teminatın bütünüyle reddedildiği bir uyuşmazlığın hazırlığı farklıdır. Sigortacıya sunulan cevapta olay, poliçe hükmü, kanıt ve talep tutarı arasında açık bağlantı kurulmalıdır. Genel bir itiraz, hangi değerlendirmenin değiştirilmesinin istendiğini göstermeyebilir.
Türk mahkemesindeki ticari para talebinde dava şartı arabuluculuk değerlendirilir. Sigorta tahkimi veya sözleşmesel tahkim için ilgili sistemin ve sözleşmenin kapsamı ayrıca kontrol edilir; her yabancı sigortacıya karşı aynı tahkim yolunun açık olduğu söylenemez. Yabancı hukuk ve mahkeme kayıtlarında MÖHUK hükümleri ile varsa özel koruyucu düzenlemeler dikkate alınır. [5, 6]
TTK m.1420’deki sigorta zamanaşımı ile taşıyana karşı TTK m.1188’deki süre farklıdır. Türk hukukunda sigorta talepleri için muacceliyetten itibaren iki yıl ve tazminat bakımından rizikodan itibaren altı yıllık üst süre düzenlemesi, özel hükümler saklı kalmak üzere değerlendirilir. Sigortacıyla müzakere, taşıyana karşı başvuru takvimini kendiliğinden korumaz. Ödeme yapılırsa halefiyet ve sigortalının karşılanmamış kısmı için kayıtlar ayrıca düzenlenir. [1]
Sonuç
Deniz yük sigortası uyuşmazlığında sağlıklı dosya, poliçe yorumu ile teknik hasar nedenini birlikte ele alır. Soğutuculu yüklerde sıcaklık kayıtları, konteyner hasarında ambalaj ve teslim belgeleri, ödeme reddinde ise gerekçe ile delil arasındaki bağlantı öne çıkar. Sigortacıya bildirim, zararı azaltma ve taşıyana karşı hakların korunması eş zamanlı yürütülmelidir. Sonuç, yükün türüne, poliçenin gerçek metnine ve uygulanacak hukuka göre belirlenir.
İlgili yazılar: Yük hasarı ve eksik teslim; Müşterek avarya ve teminat; Charterparty, off-hire ve navlun kaybı; Sigortacının ödeme sonrası rücu hakkı; Tekne ve makine sigortasında hasar talebi.
Sıkça Sorulan Sorular
All risks poliçe her türlü hasarı karşılar mı?
Hayır. Poliçe kapsamı, istisnalar ve özel koşullar birlikte uygulanır. All risks ifadesi, zarar nedenini ve poliçe dönemini inceleme gereğini ortadan kaldırmaz.
Soğutuculu yük bozulduğunda tek sıcaklık fotoğrafı yeterli midir?
Genellikle tek ölçüm hasarın zamanını ve nedenini açıklamaz. Ürünün başlangıç durumu, cihaz kayıtları, enerji bağlantıları, ölçüm yöntemi ve numune sonuçları birlikte değerlendirilir.
Sigortacı eksper göndermeden mal korunabilir mi?
Zararı azaltacak makul önlemler ihmal edilmemelidir. Yapılan işlem, gerekçesi ve giderleri belgelenmeli; sigortacı bilgilendirilmeli ve mümkün olduğu ölçüde inceleme olanağı korunmalıdır.
Geç ihbar sigorta bedelinin tamamını kaybettirir mi?
Türk hukukunda otomatik olarak böyle bir sonuç çıkarılamaz. Gecikmenin zararı artırması, kusur ve sigortacının önceden bilgi sahibi olup olmadığı gibi koşullar incelenir.
Taşıyanın kusuru kanıtlanmadan sigortadan ödeme alınabilir mi?
Yük sigortası talebi ile taşıyanın sorumluluğu farklı hukuki ilişkilerdir. Poliçe kapsamında gerçekleşen zarar için taşıyanın sorumluluğunun önceden kesin hükümle belirlenmesi her durumda gerekli değildir.
Ret yazısından sonra sigortacıyla yazışmak süreleri durdurur mu?
Yazışma, bütün süreleri koruyan genel bir işlem değildir. Sigorta zamanaşımı, taşıyanın sorumluluğuna ilişkin süre ve varsa tahkim koşulları ayrı takvimde izlenmelidir.
Kaynakça
1 — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.1409, 1420, 1426–1427, 1446–1448, 1453–1454, 1462 ve 1472. Ticaret Bakanlığı metni.
2 — Institute Cargo Clauses (A), CL382, 1/1/2009, özellikle kloz 1, 4 ve 8. Sigortacı tarafından yayımlanan kloz metni.
3 — Türkiye Sigorta Birliği, Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları. Genel şartlar.
4 — Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E.2024/3947, K.2025/2551, 17.04.2025. Tam metin Ad De Jure üzerinden incelenmiştir. Karar bağlantısı — giriş gerektirebilir.
5 — 5718 sayılı MÖHUK, özellikle m.24, 46 ve 47. Adalet Bakanlığı metni.
6 — 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, m.18/A. Adalet Bakanlığı metni.
Kaynak kontrol tarihi: 14 Ekim 2026. Bilgilendirme metnidir; poliçe ve somut sevkiyat belgeleri birlikte incelenmelidir.