Deniz yoluyla taşınan malın ıslanması, kırılması, kirlenmesi veya eksik çıkması, tek başına bütün zararın taşıyandan tahsil edileceği anlamına gelmez. Talep hakkı, hasarın meydana geldiği aşama, doğru muhatap, taşıma belgesindeki kayıtlar ve süreler birlikte değerlendirilir. Türk hukukunun uygulandığı bir dosyada özellikle Türk Ticaret Kanunu’nun 1178–1192. maddeleri önem taşır. Yük ilgilisi için ilk hedef, malın teslimdeki durumunu belgelemek ve sigorta incelemesini beklerken taşıyana karşı başvuru hakkını korumaktır.
Yük hasarı talebinde önce hangi ilişki belirlenir?
Aynı sevkiyatta satıcı, alıcı, taşıma organizatörü, sözleşmesel taşıyan, fiilî taşıyan ve terminal işletmesi bulunabilir. Faturada adı yazan şirketin, taşıma sözleşmesinde de borçlu olduğu varsayılmamalıdır. Konişmentoyu kimin ve hangi sıfatla düzenlediği; navlun sözleşmesi, rezervasyon teyidi ve teslim emriyle birlikte incelenir. Acentenin taşıyan adına yaptığı işlem ile kendi adına üstlendiği borç farklı sonuçlar doğurur.
Talepte bulunanın sıfatı da belgelendirilmelidir. Yükün mülkiyeti, satış sözleşmesindeki risk geçişi, konişmentodan doğan haklar, alacağın devri ve sigorta ödemesi birbirinden ayrı meselelerdir. Incoterms kaydı, satıcı ile alıcı arasındaki masraf ve risk paylaşımını açıklayabilir; taşıyana karşı kimin hangi belgeyle başvuracağını tek başına çözmez. Bir şirketin zararı ekonomik olarak üstlenmesi, dava hakkının bütün koşullarını otomatik olarak sağladığını göstermez.
Yabancılık unsuru bulunan taşımalarda hukuk seçimi ve uyuşmazlık çözüm kaydı ilk incelemeye dâhildir. MÖHUK m.29, eşya taşıma sözleşmeleri için özel bağlama kuralları içerir. Yükün Türkiye’de boşaltılması, her durumda yalnız Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. Milletlerarası sözleşmelerin uygulama koşulları da ayrıca değerlendirilir. Bu yazıdaki kanuni süre ve sınır açıklamaları, Türk hukukunun ilgili ilişkiye uygulanması esasına dayanır. [1, 2]
Taşıyanın sorumluluğu hangi dönemi kapsar?
TTK m.1178 uyarınca taşıyan, yükleme, istif, taşıma, koruma, gözetim ve boşaltma sırasında tedbirli bir taşıyandan beklenen özeni göstermelidir. Zıya, hasar veya teslimde gecikmenin eşya taşıyanın hâkimiyetindeyken meydana gelmesi sorumluluk bakımından belirleyicidir. Bu dönem yalnız geminin seyirde olduğu saatlerden ibaret değildir; teslim alma ve teslim etme biçimi de kanundaki ölçütlerle incelenir.
Örneğin konteynerin kapısındaki darbe, terminal giriş fotoğrafında mevcutsa, hasarın gemide oluştuğu doğrudan söylenemez. Buna karşılık yükleme öncesi sağlamlık kayıtları, deniz yolculuğundaki olay ve tahliye tutanağı birbirini doğruluyorsa değerlendirme değişir. Çok aşamalı taşımada kara, deniz ve depolama bölümlerini aynı dosyada ayırmak gerekir. Hasarın nerede oluştuğunun bilinmemesi, uygulanacak sorumluluk rejimi bakımından da uyuşmazlık yaratabilir.
Fırtına, yangın ve ambalaj savunmaları
Taşıyanın “fırtına vardı” veya “ambalaj yetersizdi” demesi tek başına yeterli değildir. TTK m.1179–1183; taşıyana yüklenemeyen nedenleri, teknik yönetim ve yangına ilişkin özel düzenlemeyi, kusursuzluk karinelerini ve nedenlerin birleşmesini ayrı ele alır. Yük ilgilisi, kötü istifin veya koruma eksikliğinin zarara katkısını gösterebilir. Taşıyan da zarar ile ileri sürdüğü neden arasındaki bağlantıyı ortaya koymalıdır.
Özellikle yangın ve teknik kusur savunması, genel yük bakımından özen borcuyla karıştırılmamalıdır. Yangının çıkış nedeni, taşıyanın kendi kusuru, geminin elverişliliği ve alınan önlemler dosyanın özelliklerine göre incelenir. Birden çok neden varsa hasarın hangi kısmının hangisine bağlanabildiği önem kazanır. Bu nedenle teknik rapor, yalnız “deniz hasarı” şeklinde sonuç bildirmekle yetinmemelidir. [1]
Eksik teslim ve konteyner kayıtları nasıl değerlendirilir?
Eksik teslim, yükleme ve boşaltma miktarlarının karşılaştırılmasını gerektirir. Çeki listesi, kantar fişleri, sayım kayıtları, gümrük belgeleri, terminal hareketleri ve teslim tutanağı aynı birim üzerinden incelenmelidir. Brüt ağırlıkla net ürün ağırlığını karşılaştırmak veya ambalaj adedini ürün adedi sanmak, gerçekte bulunmayan bir eksiklik hesabı yaratabilir. Dökme yükte ölçüm yöntemi ve olağan fire iddiası ayrıca değerlendirilir.
Konteynerin mühürlü teslim edilmiş olması, içindeki her ürünün yükleme anında sağlam ve tam olduğunu kanıtlamaz. Konişmentodaki yükletenin doldurduğunu veya saydığını belirten kayıtlar, taşıyanın içeriği denetleme olanağıyla birlikte ele alınır. Buna karşılık sağlam mühür, taşıyanın dış hasar, uygun taşıma veya sıcaklık yönetimiyle ilgili bütün sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. Mühür değişikliği varsa değişikliğin nedeni, yeri ve yetkili kişinin kaydı istenir.
Yük sayımı sırasında tarafların farklı sonuçlara ulaşması hâlinde, hangi kolilerin açıldığı ve hangi örnekleme yönteminin kullanıldığı açıkça yazılmalıdır. Hasarlı ve sağlam bölümler birbirine karışmadan ayrılmalı; ürün, ambalaj ve seri bilgileri eşleştirilmelidir. Böylece sonradan sunulan fatura ile incelenen eşyanın aynı sevkiyata ait olup olmadığı denetlenebilir.
Hasar bildirimi ile dava süresi neden ayrı izlenmelidir?
TTK m.1185, hasarın taşıyana bildirilmesini düzenler. Görünür zıya veya hasar en geç teslim sırasında yazılı bildirilir. Haricen belli olmayan hasarda teslimden itibaren aralıksız üç gün içinde bildirimin gönderilmesi yeterlidir. Bildirim, zararın genel niteliğini açıklamalıdır; bütün ekspertiz ve hesapların tamamlanmasını beklemek gerekli değildir.
| İşlem | Türk hukuku bakımından temel süre | Dikkat edilecek sonuç |
|---|---|---|
| Görünür zıya veya hasar bildirimi | En geç teslim sırasında | Hasarın niteliği yazılı kayda geçirilir. |
| Haricen belli olmayan hasar bildirimi | Teslimden itibaren aralıksız üç gün | İş günü hesabı yapılmaz. |
| Gecikme zararı bildirimi | Teslimden itibaren aralıksız altmış gün | Süresinde bildirilmezse gecikme tazminatı ödenmez. |
| Taşıyana karşı yargı yoluna başvuru | TTK m.1188 uyarınca kural olarak bir yıl | Başlangıç ve varsa süreye etki eden işlemler ayrı hesaplanır. |
Hasarın bildirilmemesi, her durumda tazminat hakkını doğrudan sona erdirmez. Kanundaki koşullarda bildirim ve tespit bulunmaması, taşıyan lehine aksi ispatlanabilir karineler doğurur. Gecikme zararında altmış günlük bildirimin yaptırımı ise farklıdır. Tarafların katılımıyla kanunda belirtilen yetkili makam veya resmen atanmış uzman incelemesi yapılmışsa ayrıca bildirim gerekmeyebilir; sıradan bir tek taraflı rapor için bu istisna varsayılmamalıdır.
TTK m.1188’deki bir yıl, eşyanın veya bir kısmının tesliminden; hiç teslim yoksa teslim edilmesi gereken tarihten başlar. Taraflar dava sebebi doğduktan sonra süreyi anlaşmayla uzatabilir. Görüşmelerin devam etmesi veya sigortacının dosyayı incelemesi, böyle bir uzatma anlaşması değildir. Süre uzatımının kim tarafından, hangi talep ve hangi son tarih için kabul edildiği belgelenmelidir. [1]
Bir yük hasarı dosyasında hangi belgeler hazırlanır?
İlk dosya, taşıma ilişkisini ve olay zamanını gösterecek kadar açık olmalıdır. Ekspertiz henüz tamamlanmamış olsa da mevcut belgelerle ön değerlendirme yapılabilir. Eksik belgeler, onları sağlayabilecek kişi ve kuruluşla eşleştirilir. Özellikle kısa süre saklanan kamera ve terminal kayıtları için gecikmeden koruma talebi hazırlanması yararlıdır.
- Taşıma sözleşmesi, konişmentonun ön ve arka yüzü, rezervasyon ve navlun belgeleri.
- Satış faturası, çeki listesi, yükleme öncesi durum ve kalite kayıtları.
- Teslim tarihi, teslim tutanağı, koli sayımı, tartım ve mühür bilgileri.
- Konteynerin içi ve dışı, ambalaj, hasarlı ürün ve etiketleri gösteren tarihli fotoğraflar.
- Ortak inceleme daveti, survey raporu, numune ve laboratuvar kayıtları.
- Taşıyana ve sigortacıya gönderilen bildirimler ile gönderim ve ulaşma kayıtları.
- Ayrıştırma, koruma, onarım, tasfiye veya zorunlu imha giderlerini gösteren belgeler.
İnceleme raporunda zarar nedeninin kesin olarak belirlendiği noktalar ile henüz ihtimal düzeyinde olanlar ayrılmalıdır. Mallar sağlık veya güvenlik nedeniyle imha edilecekse, ilgili resmî karar ve teknik gerekçe korunmalıdır. Ticari aceleyle yapılan tasfiye, karşı tarafa inceleme olanağı tanınmaması veya kurtarılabilir değerin belgelenmemesi, tazminat hesabını tartışmalı hâle getirebilir.
Tazminat ve SDR sınırı nasıl hesaplanır?
Gerçek zarar ile sorumluluk sınırı iki ayrı hesap oluşturur. TTK m.1186, eşyanın sözleşmeye uygun olarak boşaltıldığı veya boşaltılması gereken yer ve tarihteki değerini esas alır. Fatura önemli bir delildir; ancak her dosyada tek başına nihai zarar tutarı değildir. Onarım olanağı, hasarlı hâliyle değer, kurtarılabilir bedel ve mükerrer talepler hesaba katılır.
Zıya veya hasarda kanuni sınır, koli veya ünite başına 666,67 SDR ile zarar gören eşyanın brüt kilogramı başına 2 SDR hesabından yüksek olanıdır. Konteyner içeriğindeki koli veya ünitelerin denizde taşıma senedinde gösterilmesi önemlidir; aksi durumda konteyner tek koli veya ünite sayılabilir. Cins ve değerin yüklemeden önce bildirilip belgeye yazılması, daha yüksek sözleşmesel sınır veya TTK m.1187’deki koşullar sonucu değiştirebilir.
Sınır hesabına ilişkin varsayımsal örnek
Taşıma senedinde ayrı ayrı gösterilen 12 kolinin tamamının hasarlandığını ve toplam brüt ağırlığın 5.000 kilogram olduğunu varsayalım. Koli hesabı 8.000,04 SDR; ağırlık hesabı 10.000 SDR çıkar. Bu varsayımda yüksek olan 10.000 SDR sınırı dikkate alınır. Bu rakam kendiliğinden ödenecek bedel değildir: sorumluluk, gerçek zarar ve sınırı kaldıran bir neden bulunup bulunmadığı ayrıca belirlenir.
Gecikme sorumluluğunda farklı bir hesap vardır: geciken eşya için ödenecek navlunun iki buçuk katı, sözleşmedeki toplam navlunu aşamaz. Zıya veya hasarla gecikme birlikte söz konusuysa kanundaki toplam sınır ayrıca uygulanır. SDR’nin Türk lirasına çevrilmesinde kanunun öngördüğü tarih ve TCMB değeri kullanılır; örnekte güncel bir döviz kuru veya kesin tazminat vaadi verilmemektedir. [1]
Yargıtay kararı süre bakımından ne gösteriyor?
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 12.03.2026 tarihli, E.2025/4609, K.2026/1482 sayılı kararında, deniz taşımasındaki yük hasarına bağlanan ikame mal alımı farkı ve finansman kaybı talepleri incelenmiştir. Mahkemeler, uyuşmazlıkta TTK m.1188’deki bir yıllık hak düşürücü süreyi uygulamış; arabuluculukta geçen süre hesaba katılmasına rağmen davanın geç açıldığı sonucuna ulaşmıştır. Yargıtay bu sonucu onamıştır.
Karar, zarar kaleminin farklı adlandırılmasının onu kendiliğinden yük hasarı rejiminin dışına çıkarmadığını gösterir. Aynı zamanda arabuluculuk başvurusunun, dava takviminin geri kalanını izleme gereğini ortadan kaldırmadığını ortaya koyar. Karardaki tarih hesabı, başka bir dosyanın teslim veya bildirim tarihleri yerine kullanılamaz. [4]
Yabancı şirketler için başvuru yolu nasıl planlanır?
Türk mahkemesinde görülecek ticari para alacağı veya tazminat talebinde dava şartı arabuluculuk gündeme gelebilir. 6325 sayılı Kanun m.18/A, başvuru ile son tutanak arasında zamanaşımının durmasını ve hak düşürücü sürenin işlememesini düzenler. Tahkim sözleşmesinin bulunduğu hâller için ayrıca istisna vardır. Bu nedenle konişmentodaki tahkim kaydı incelenmeden her dosyaya aynı başvuru sırası uygulanmaz. [3]
Yabancı şirketin sicil ve temsil belgeleri, vekâletnamesi, gerekli tasdikler ve tercümeleri erken hazırlanmalıdır. Taşıyanın kimliği, tebligat adresi ve Türkiye’deki varlıkları da araştırılır. Gemiye yönelik geçici koruma ile esas tazminat talebi farklı incelemeler gerektirir. Bir Türk limanında işlem yapılabilmesi, esas davanın mutlaka aynı yerde görüleceği anlamına gelmez.
Sigorta ödeme yaptıysa hangi tutar bakımından halefiyet doğduğu belirlenir. Sigortalının muafiyet veya karşılanmamış zarar talebi ile sigortacının ödediği tutar aynı hesapta iki kez istenmemelidir. Sigortacının ödeme tarihi, taşıyana karşı süreyi baştan başlatan genel bir kural değildir. Sigorta ilişkisinin ayrıntıları, bu serideki deniz yük sigortası yazısında ayrıca ele alınmaktadır.
Yabancı hukuk bürosuna iletilecek ilk değerlendirmede, kesinleşmiş bilgiler ile henüz araştırılan hususlar ayrılmalıdır. Teslim tarihi, mevcut bildirimler, sözleşmedeki uyuşmazlık kaydı ve eksik belgeler kısa bir çizelgede gösterilebilir. Çeviri yapılırken konişmentodaki taşıyan sıfatı veya teslim çekincesi özetlenerek kaybedilmemeli; gerektiğinde belgenin ilgili bölümü özgün metniyle birlikte sunulmalıdır. Böylece farklı ülkelerdeki ekipler aynı olay ve süre varsayımıyla çalışabilir.
Sonuç
Deniz yük hasarı dosyasının gücü, teslim anındaki kayıtların taşıma sözleşmesiyle birleştirilmesine bağlıdır. Doğru taşıyan ve hak sahibi belirlenmeli; hasar, gecikme ve dava süreleri ayrı izlenmeli; zarar hesabı kanuni veya sözleşmesel sınırlarla karşılaştırılmalıdır. Yabancı tarafların bulunduğu dosyalarda hukuk ve yargılama yeri incelemesi, bu çalışmanın başlangıcında yapılır. Somut talep planı, konişmento, teslim belgeleri ve poliçe birlikte görülerek oluşturulmalıdır.
İlgili yazılar: Deniz yük sigortasında hasar talebi ve ödeme reddi; Müşterek avarya ve teminat; Charterparty, off-hire ve navlun kaybı; Gemi kazalarında delillerin korunması; Yabancı deniz sigortacılarının rücu talepleri.
Sıkça Sorulan Sorular
Hasar teslim sırasında fark edilmediyse hak kaybolur mu?
Haricen belli olmayan hasarda aralıksız üç günlük yazılı bildirim süresi önemlidir. Bildirim yapılmaması her durumda hakkın sona ermesi değildir; kanundaki karineler ve bunların aksinin ispatı değerlendirilir. Bir yıllık başvuru süresi ayrıca izlenir.
Sigortacıya ihbar etmek taşıyana bildirimin yerine geçer mi?
Hayır. Muhatapları ve hukuki etkileri farklıdır. Taşıyana veya kanunda kabul edilen temsilcisine bildirim yapılmalı; sigorta poliçesindeki ihbar ve iş birliği yükümlülükleri de yerine getirilmelidir.
Konteynerin mührü sağlamsa taşıyan sorumlu olmaz mı?
Sağlam mühür tek başına kesin sonuç vermez. Yükleme koşulları, konteynerin dış durumu, taşıma sırasında oluşan olaylar ve taşıyanın üstlendiği yükümlülükler birlikte incelenir.
Bütün fatura bedeli tazminat olarak alınabilir mi?
Gerçek zarar kanıtlanmalı, kurtarılabilir değer ve ilgili sorumluluk sınırları değerlendirilmelidir. Fatura bedeli, her olayda doğrudan hükmedilecek tutar değildir.
Taşıyanla görüşmeler devam ediyorsa dava bekletilebilir mi?
Görüşmelerin sürmesi, süreyi kendiliğinden korumaz. Geçerli süre uzatımı veya kanunen süreye etki eden işlem bulunup bulunmadığı teyit edilmeden beklenmemelidir.
Yabancı taşıyana Türkiye’de dava açılabilir mi?
Olasıdır; ancak yetki, tahkim, hukuk seçimi ve milletlerarası düzenlemeler incelenir. Türkiye’de tahliye yapılması, tek başına her uyuşmazlık için kesin yargı yetkisi sonucu doğurmaz.
Kaynakça
1 — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, özellikle m.5/A, 1178–1192 ve 1472. Ticaret Bakanlığı resmî metin kopyası.
2 — 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, özellikle m.29 ve 47. Adalet Bakanlığı metni.
3 — 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, m.18/A(15), (18). Adalet Bakanlığı metni.
4 — Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E.2025/4609, K.2026/1482, 12.03.2026. Tam karar metni Ad De Jure üzerinden incelenmiştir. Karar bağlantısı — giriş gerektirebilir.
Kaynak kontrol tarihi: 14 Ekim 2026. Bilgilendirme metnidir; somut uyuşmazlıkta sözleşme ve belgelerin incelenmesi gerekir.